<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                       VOORONDERZOEK
                                                       Gemeente Leidschendam - Voorburg
AVG Explosieven Opsporing Nederland
Vestiging Heijen:             Vestiging Waalwijk:
De Grens 7 - 6598 DK Heijen   Professor Asserweg 24 – 5144 NC Waalwijk
Postbus 160 - 6590 AD Gennep  Tel. : 0416-700220
Tel. : 0485-802010            oce@avg.eu
Fax : 0485-802084             www.explosievenopsporing.com
K.v.K. Venlo 12029421
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE
1    INLEIDING ........................................................................................................................................... 6
1.1 AANLEIDING ................................................................................................................................................. 6
1.2 PROBLEEMSTELLING ......................................................................................................................................... 6
1.3 DOELSTELLING .............................................................................................................................................. 6
1.4 ONDERZOEKSGEBIED ...................................................................................................................................... 7
1.5 ONDERZOEKSMETHODE ................................................................................................................................... 7
      1.5.1 Algemeen ....................................................................................................................................... 7
      1.5.2 Inventarisatie bronnenmateriaal......................................................................................................... 8
      1.5.3 Beoordeling bronnenmateriaal .......................................................................................................... 8
      1.5.4 Verantwoording ............................................................................................................................... 9
      1.5.5 Leeswijzer ....................................................................................................................................... 9
2    INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL ................................................................................................. 10
2.1 EERDER UITGEVOERDE ONDERZOEKEN ................................................................................................................ 10
      2.1.1 Rapportages archief AVG ............................................................................................................... 10
      2.1.2 Derden ......................................................................................................................................... 10
2.2 LITERATUUR................................................................................................................................................. 11
      2.2.1 Meidagen 1940 ............................................................................................................................ 11
      2.2.2 Luchtoorlog................................................................................................................................... 16
      2.2.1 Bevrijding mei 1945 ...................................................................................................................... 19
2.3 COLLECTIE STAFKAARTEN TOPOGRAFISCHE DIENST KADASTER TE ZWOLLE ..................................................................... 20
      2.3.1 Geallieerde Defence Overprint kaarten ............................................................................................ 20
      2.3.2 Duitse stafkaarten .......................................................................................................................... 21
      2.3.3 Overig kaartmateriaal .................................................................................................................... 21
2.4 LUCHTFOTO’S ............................................................................................................................................. 22
      2.4.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 22
      2.4.2 Geraadpleegde luchtfoto’s ............................................................................................................. 23
      2.4.3 Geogerefereerde luchtfoto’s ........................................................................................................... 25
      2.4.4 Luchtfoto-interpretatie 1944-1945................................................................................................... 27
      2.4.5 Luchtfoto-interpretatie huidige situatie ............................................................................................. 31
2.5 GEMEENTEARCHIEVEN ................................................................................................................................... 33
      2.5.1 Luchtbeschermingsdienst ................................................................................................................ 35
      2.5.2 Aangetroffen / geruimde CE, grondgevechten en oorlogsschade ........................................................ 36
2.6 NIEUWSBERICHTEN ....................................................................................................................................... 38
      2.6.1 Koninklijke Bibliotheek ‘s-Gravenhage ............................................................................................. 38
      2.6.2 Aangeleverde krantenartikelen ........................................................................................................ 39
2.7 SEMI STATISCHE ARCHIEFDIENSTEN MINISTERIE VAN DEFENSIE (SSA) ........................................................................... 40
1462056-VO-04                                          Gemeente Leidschendam - Voorburg                                                        Pagina 2 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>     2.7.1 Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD) 1945-1947 ...................................................... 40
     2.7.2 Collectie ruimrapporten EOD.......................................................................................................... 41
     2.7.1 Collectie mijnenkaarten .................................................................................................................. 46
2.8 NEDERLANDS INSTITUUT VOOR MILITAIRE HISTORIE (NIMH) ..................................................................................... 48
     2.8.1 Collectie Verdedigingswerken.......................................................................................................... 48
     2.8.2 Collectie ‘Duitse Bezetting’ ............................................................................................................. 48
     2.8.3 ‘575 serie’ .................................................................................................................................... 49
     2.8.4 Gevechtsverslagen en Rapporten mei 1940 ...................................................................................... 51
     2.8.5 Collecties De Haan en vliegtuigcrashes 1940-1945 .......................................................................... 53
2.9 PROVINCIAAL ARCHIEF / NATIONAAL ARCHIEF ....................................................................................................... 54
     2.9.1 Militair Gezag ............................................................................................................................... 54
     2.9.2 Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen ...................................................................... 54
     2.9.1 Korps Hulpverleningsdienst ............................................................................................................. 55
     2.9.1 Groep Albrecht ............................................................................................................................. 55
2.10 NEDERLANDS INSTITUUT VOOR OORLOGSDOCUMENTATIE (NIOD) ........................................................................... 56
     2.10.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen ........................... 56
2.11 THE NATIONAL ARCHIVES (TNA) LONDEN .......................................................................................................... 57
2.12 BUNDESARCHIV-MILITÄRARCHIV, DUITSLAND ........................................................................................................ 58
3    CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN ..................................................................................... 59
3.1 INLEIDING .................................................................................................................................................. 59
3.2 CHRONOLOGIE ........................................................................................................................................... 59
     3.2.1 Meidagen 1940 ............................................................................................................................ 59
     3.2.2 Duitse bezetting ............................................................................................................................. 59
     3.2.3 Bevrijding mei 1945 ...................................................................................................................... 60
     3.2.4 Naoorlogse CE-ruimingen .............................................................................................................. 60
4    BEOORDELING BRONNENMATERIAAL .................................................................................................. 62
4.1 INDICATIE VAN EXPLOSIEVEN IN HET ONDERZOEKSGEBIED ......................................................................................... 62
4.2 LEEMTEN IN KENNIS BRONNENMATERIAAL ............................................................................................................. 62
4.3 SOORT EN VERSCHIJNINGSVORM VAN EXPLOSIEVEN ................................................................................................ 63
     4.3.1 Locaties defensieve maatregelen ..................................................................................................... 63
     4.3.2 Grondgevechten en beschietingen met geschutgranaten .................................................................... 64
     4.3.3 Tactische luchtaanvallen, afworp bommen/vliegtuigbeschietingen ....................................................... 64
     4.3.4 Inslagen van V-wapens of onderdelen hiervan .................................................................................. 64
     4.3.5 Vliegtuigcrashes............................................................................................................................. 64
4.4 AANTAL MOGELIJK AAN TE TREFFEN EXPLOSIEVEN ................................................................................................... 65
4.5 HORIZONTALE EN VERTICALE BEGRENZING VERDACHT GEBIED .................................................................................... 66
     4.5.1 Verdachte gebieden grondgevechten en beschietingen met geschutgranaten ........................................ 66
1462056-VO-04                                           Gemeente Leidschendam - Voorburg                                                        Pagina 3 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>     4.5.2 Verdachte gebieden tactische duikbombardementen .......................................................................... 66
     4.5.3 Verdachte gebieden defensieve maatregelen / gedumpte munitie ....................................................... 67
     4.5.4 Verdachte gebieden vliegtuigcrashes ................................................................................................ 68
5    PROJECTLOCATIES GEMEENTE LEIDSCHENDAM-VOORBURG................................................................. 69
5.1 MOTIVERING PROJECTLOCATIES........................................................................................................................ 69
5.2 DUIVENVOORDE-CORRIDOR ............................................................................................................................ 69
5.3 STOMPWIJKSEWEG ........................................................................................................................................ 70
5.4 KLEIN PLASPOELPOLDER .................................................................................................................................. 71
5.5 OVERGOO ................................................................................................................................................. 73
5.6 SCHAKENBOSCH .......................................................................................................................................... 74
5.7 PARK ’T LOO............................................................................................................................................... 75
6    CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ........................................................................................................ 77
6.1 CONCLUSIE ................................................................................................................................................ 77
6.2 ADVIES VERVOLGTRAJECT ................................................................................................................................ 78
     6.2.1 Projectlocatie Duivenvoorde-corridor ............................................................................................... 78
     6.2.2 Projectlocatie Stompwijkseweg ........................................................................................................ 78
     6.2.3 Projectlocatie Klein Plaspoelpolder .................................................................................................. 78
     6.2.4 Projectlocatie Overgoo................................................................................................................... 78
     6.2.5 Projectlocatie Schakenbosch ........................................................................................................... 79
     6.2.6 Projectlocatie Park ’t Loo ................................................................................................................ 79
     6.2.7 Gemeente Leidschendam-Voorburg overige locaties .......................................................................... 79
7    BIJLAGEN .......................................................................................................................................... 80
7.1 BRONNENLIJST ............................................................................................................................................ 80
     7.1.1 Archieven ..................................................................................................................................... 80
     7.1.2 Literatuur ...................................................................................................................................... 80
     7.1.3 Onderzoeksrapportages ................................................................................................................. 81
     7.1.4 Websites ....................................................................................................................................... 81
     7.1.5 Contactpersoon gemeente Leidschendam-Voorburg .......................................................................... 81
     7.1.6 Overig.......................................................................................................................................... 82
7.2 CERTIFICAAT WSCS-OCE ............................................................................................................................. 83
7.3 RICHTLIJNEN WSCS-OCE AFBAKENING VERDACHTE GEBIEDEN ................................................................................. 84
7.4 SAMENVATTING RELEVANTE FEITEN HISTORISCH ONDERZOEK MARTIN VAN RIJN (V10.4 EN V12.5)....................................... 86
7.5 PRESENTATIEKAART VERZAMELDE HISTORISCHE FEITEN .............................................................................................. 92
7.6 CE-BODEMBELASTINGKAART (VERDACHTE GEBIEDEN) ............................................................................................. 95
7.7 OVERZICHT DOOR GEMEENTE LEIDSCHENDAM-VOORBURG AANGELEVERDE GEGEVENS .................................................... 97
7.8 KAART LUCHTVERDEDIGING MEI 1940 – J.F. MOLENAAR ........................................................................................ 98
1462056-VO-04                                         Gemeente Leidschendam - Voorburg                                                        Pagina 4 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Distributielijst
- AVG Explosieven Opsporing Nederland
- Gemeente Leidschendam - Voorburg
Dit document is bestemd voor de opdrachtgever.
Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbe-
stand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotoko-
pieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de auteur.
(Artikel 16 Auteurswet 1912). Het is de opdrachtgever toegestaan voor intern gebruik kopieën te maken
zonder voorafgaande toestemming van de auteur.
Voor informatie, vragen of suggesties:
AVG Explosieven Opsporing Nederland
De Grens 7
6598 DK Heijen
Tel 0485-802020
Fax 0485-802084
Website: www.explosievenopsporing.com / www.uxo.eu
E-mail: oce@avg.eu
  Opdrachtgever         Gemeente Leidschendam - Voorburg
  Rapport               1462056-VO-03
  Naam                  VO Gemeente Leidschendam - Voorburg
  Versie                Definitief versie 2
  Datum                 4 februari 2016
  Vrijgegeven door:     M.A. Abee (afdelingshoofd OCE)
  Paraaf:
  Vrijgegeven door:     M. Jochoms (Senior OCE-deskundige)
  Paraaf:
  Opgesteld door:       Wouter van den Brandhof, MA (historicus)
  Paraaf:
1462056-VO-04                              Gemeente Leidschendam - Voorburg                    Pagina 5 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>1 INLEIDING
1.1     Aanleiding
AVG Explosieven Opsporing Nederland (hierna: AVG) heeft in opdracht van de gemeente Leidschendam –
Voorburg een vooronderzoek naar de aanwezigheid van conventionele explosieven (hierna: CE) voor de
gehele gemeente Leidschendam-Voorburg uitgevoerd.
Adviesbureaus hebben in de afgelopen jaren voor deellocaties in de gemeente Leidschendam-Voorburg CE-
onderzoeken uitgevoerd. De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft geconstateerd dat deze partijen slechts
een klein gedeelte van het gemeentearchief hebben geraadpleegd en dat sommige informatie niet correct of
volledig werd weergegeven.
De opdrachtgever van grondroerende werkzaamheden moet in kader van de Arbowetgeving veilige werkom-
standigheden garanderen en indien noodzakelijk voorzorgsmaatregelen treffen. Risico’s kunnen betrekking
hebben op bodemverontreiniging, of zoals in dit geval CE uit de Tweede Wereldoorlog.
Toekomstige bouwprojecten waar bodemingrepen worden uitgevoerd zijn o.a.:
 Nieuwbouw en herinrichting van de Duivenvoordecorridor aan de Veursestraatweg
 Het vervangen van het wegdek en de aanleg van nieuwe beschoeiingen bij de Stompwijkseweg
 Herinrichting met nieuwbouw te Klein Plaspoelpolder
 Herinrichting kantoren etc. te Overgoo
 De bouw van diverse woningen te Schakenbosch
 De herinrichting van Park ‘t Loo
1.2     Probleemstelling
Er kunnen als gevolg van gevechtshandelingen CE in het onderzoeksgebied zijn achtergebleven. Er ontstaat
bij het spontaan aantreffen van CE uit de Tweede Wereldoorlog mogelijk een verhoogd veiligheidsrisico.
Onbedoelde detonaties kunnen bij de uitvoering van werkzaamheden in het ergste geval leiden tot dodelijk
letsel en zware schade aan materieel en omgeving. Spontane CE vondsten kunnen resulteren in meerwerk-
kosten door stagnatie van de uitvoeringswerkzaamheden.
1.3     Doelstelling
Het doel van het vooronderzoek is om aan de hand van een breed scala aan historisch feitenmateriaal een
zo genuanceerd mogelijk beeld met betrekking tot het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog te
verkrijgen. Aan de hand van deze gegevens wordt een antwoord gegeven op de vraag of en zo ja in welke
delen van het onderzoeksgebied er sprake is van een verhoogd risico op het aantreffen van CE. Er zal daar-
naast worden ingegaan op de te verwachten soort(en) CE, de verschijningsvorm en de mogelijke hoeveel-
heid. Het onderzoek resulteert in een horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied door
middel van GIS kaartmateriaal en het advies om de werkzaamheden onder reguliere omstandigheden uit te
voeren, of om vervolgstappen te zetten in de vorm van bijvoorbeeld een detectieonderzoek.
1462056-VO-04                           Gemeente Leidschendam - Voorburg                    Pagina 6 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>1.4     Onderzoeksgebied
Het onderzoeksgebied betreft de gemeente Leidschendam-Voorburg die grenst aan de gemeenten Voorscho-
ten, Leiden, Zoeterwoude, Zoetermeer, Den Haag, Rijswijk en Wassenaar. 1
                                   Afb.1.- Begrenzing onderzoeksgebied (rood omlijnd).
1.5     Onderzoeksmethode
        1.5.1      Algemeen
        Bij het vooronderzoek worden literatuur en historische bronnen verzameld en gestructureerd geor-
        dend. Het eindresultaat is een rapportage met een bijbehorende CE-bodembelastingkaart. Het voor-
        onderzoek dient conform de WSCS-OCE te worden uitgevoerd.2 Dit certificatieschema maakt onder-
        deel uit van het stelsel van wettelijk verplichte certificatie conform het Arbobesluit. AVG is door Tüv-
        Nederland WSCS-OCE gecertificeerd (zie hoofdstuk 7.2). Voor aanvullende informatie wordt verwe-
        zen naar de integrale versie van de Staatscourant 2012, nummer 4230 d.d. 16 maart 2012 en de
        website www.explosievenopsporing.nl.
1
  Veel oorlogshandelingen, zoals zichtbaar op de diverse geraadpleegde luchtfoto’s (zoals stellingen, bomkraters,
loopgraven), gelegen buiten de gemeente Leidschendam, zijn ook geïnventariseerd en op een GIS-kaart weergegeven.
De archieven van de desbetreffende gemeenten werden niet geraadpleegd.
2
  Werkveldspecifiek certificatieschema voor het systeemcertificaat ‘Opsporen CE’
1462056-VO-04                                Gemeente Leidschendam - Voorburg                            Pagina 7 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>      1.5.2       Inventarisatie bronnenmateriaal
      Het bronnenonderzoek vindt plaats op basis van een inventarisatie van:
       Gebeurtenissen die hebben geleid tot de mogelijke aanwezigheid van CE (indicaties)
       Gebeurtenissen die hebben geleid tot de verwijdering van CE (contra-indicaties)
      Wij hebben in kader van dit onderzoek de volgende archieven en collecties geraadpleegd:
       Explosieven Opruimings Dienst (EOD): in het archief van de EOD te Soesterberg zijn ruimrappor-
          ten van CE aanwezig. Deze rapporten, ook wel bekend als UO’s, beslaan een periode van de ja-
          ren ’70 tot heden. Aan de hand van deze bronnen kan worden vastgesteld waar in het verleden
          verschillende typen CE zijn geruimd c.q. verwijderd. Een andere belangrijke informatiebron zijn de
          gedigitaliseerde mijnenkaarten. Deze bronnen geven inzicht in de hoeveelheid gelegde, geruimde
          en vermiste mijnen
       Universiteit van Wageningen en het Kadaster te Zwolle: de geallieerde luchtfoto’s uit de Tweede
          Wereldoorlog zijn een zeer belangrijke informatiebron. Luchtfoto’s kunnen informatie geven met
          betrekking tot inslaglocaties van afwerpmunitie, loopgraven, stellingen etc
       Gemeentearchief en Provinciaal Archief: de gemeentearchieven (ondergebracht bij o.a. het Haags
          Gemeentearchief te ‘s-Gravenhage) en het Provinciaal Archief (in dit geval het Nationaal Archief
          in ‘s-Gravenhage) bevatten informatie met betrekking tot de Luchtbeschermingsdienst, oorlogs-
          schade, naoorlogse CE-ruimingen en gesneuvelden
       Archief AVG: in dit archief zijn documenten uit binnen- en buitenlandse archieven aanwezig,
          waaronder luchtoorlog gerelateerde documenten
       Database AVG: de AVG database en de boeken- en tijdschriftencollectie. Dit betreft een grote
          hoeveelheid literatuur en documentatie over plaatsen door geheel Nederland in de Tweede We-
          reldoorlog
       Semi Statische Archiefdiensten (voorheen Centraal Archieven Depot) te Rijswijk: hier zijn documen-
          ten van de Mijn- en Munitie Opruimingsdienst ondergebracht. De Mijn- en Munitie- Opruimings-
          dienst was in de jaren direct na de Tweede Wereldoorlog belast met de ruiming van CE en is één
          van de voorgangers van de huidige Explosieven Opruimings Dienst Defensie
       Koninklijke Bibliotheek te ’s Gravenhage: in deze bibliotheek is een uitgebreide naoorlogse kran-
          tencollectie ondergebracht, met o.a. artikelen betreffende de ruiming van CE
       Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) te Amsterdam: het NIOD beschikt over
          processen-verbaal uit de laatste oorlogsjaren met betrekking tot neergekomen bommen, gecrashte
          vliegtuigen en uitgevoerde luchtaanvallen
       Nationaal Archief: bij het Nationaal Archief is o.a. het archief van de Inspectie Bescherming Be-
          volking tegen Luchtaanvallen opgenomen. Dit zijn meldingen en processen-verbaal van gemeen-
          ten over geallieerde luchtactiviteiten in de eerste oorlogsjaren
       The National Archives Londen: hier bevinden zich o.a. Royal Air Force Operations Record Books
          en Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force
      1.5.3       Beoordeling bronnenmateriaal
      In deze fase van het vooronderzoek worden de indicaties en contra-indicaties uit het bronnenonder-
      zoek beoordeeld. Op basis van deze gegevens wordt gemotiveerd vastgesteld of er sprake is van een
      van een op CE verdacht gebied. Indien er sprake is van een verdacht gebied, dan wordt tevens be-
      paald: de (sub)soort, de mogelijke aantallen en de verschijningsvorm van de vermoedelijk aanwezige
      CE, alsmede de horizontale en verticale afbakening van het verdachte gebied.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                      Pagina 8 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>      Bij de beoordeling van bronnenmateriaal is gebruikgemaakt van het geografisch informatie systeem
      (GIS). De indicaties en contra-indicaties zijn vertaald naar een locatie in het RD-coördinatenstelsel en
      verwerkt in GIS. De GIS dataset wordt mede gebruikt om te beoordelen of het onderzoeksgebied, of
      delen daarvan, verdacht is op de mogelijke aanwezigheid van CE.
      1.5.4      Verantwoording
      De volgende personen waren betrokken bij de uitvoering van het vooronderzoek:
       Dhr. W. van den Brandhof, MA (historicus): opstellen van het vooronderzoek
       Dhr. H. van Driel (coördinator OCE): assistentie bij het archiefonderzoek
       Dhr. G. Theunissen MA (historicus): assistentie bij het archiefonderzoek
       Dhr. P. Gieben (information manager): GIS kaartmateriaal, assistentie bij archiefonderzoek
       Dhr. M.A. Abee (afdelingshoofd OCE): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage
       Dhr. J.W.J. de Beer (manager OCE): interne beoordeling opzet en inhoud rapportage
      1.5.5      Leeswijzer
      Hoofdstuk 2 bevat de resultaten van het literatuur- en het archiefonderzoek.
      Hoofdstuk 3 bevat een chronologie van de relevante gebeurtenissen.
      Hoofdstuk 4 is het resultaat van het beoordeelde bronnenmateriaal. De bij hoofdstuk 4 behorende
      presentatiekaart van de verzamelde historische feiten is opgenomen in bijlage 7.5.
      Hoofdstuk 5 behandelt afzonderlijke projectlocaties.
      Conclusies en aanbevelingen komen aan de orde in hoofdstuk 6.
1462056-VO-04                           Gemeente Leidschendam - Voorburg                         Pagina 9 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>2 INVENTARISATIE BRONNENMATERIAAL
2.1   Eerder uitgevoerde onderzoeken
      2.1.1       Rapportages archief AVG
      Er is door medewerkers van AVG in het verleden één vooronderzoek op het grondgebied van de ge-
      meente Leidschendam – Voorburg uitgevoerd. Het betreft het in opdracht van Hoogheemraadschap
      van Rijnland uitgevoerde project met het projectnummer 1462028, getiteld: ‘Vooronderzoek Nieuwe
      Driemanspolder’ d.d.18 september 2014. De aangetroffen relevante informatie is in deze rapportage
      opgenomen.
      AVG heeft tevens het volgende vooronderzoek in de aangrenzende gemeente Voorschoten uitge-
      voerd:
       AVG Explosieven Opsporing Nederland, Vooronderzoek Duivenvoordecorridor-Voorschoten d.d.
           6 januari 2016. Kenmerk 1562093-VO-03
      2.1.2       Derden
      De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft de volgende (voor-)onderzoeken ter beschikking gesteld,
      of deze vooronderzoeken zijn in het AVG bedrijfsarchief aanwezig:
       Gemeente Leidschendam Voorburg afdeling RO, ‘Explosieven onderzoek in gemeente Leidschen-
           dam-Voorburg’ (juni 2015 versie 12.5, alsmede oudere versies)
       Gemeente Leidschendam-Voorburg, afdeling RO, ‘Historie voormalige bunkercomplexen in Es-
           sesteijn te Voorburg’ d.d. 14 nov 2004
       Saricon, ‘Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Nieuwe Driemanspolder Leidschendam-
           Zoetermeer’ met kenmerk 72240-VO-03, d.d. 3 maart 2006
       Saricon,’Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Driemanspolder te Zoetermeer’ met kenmerk
           10S012-VO-01, d.d. 7 april 2010
       Saricon, ‘Vooronderzoek Conventionele Explosieven 900 watergangen Zuid-Holland’ met de do-
           cumentcode 72344-VO-01 d.d. 21 april 2008
       Saricon, Proces verbaal van oplevering Rijn Schiekanaal met de documentcode 72509-DR-01
           d.d. 19 november 2009
       T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele
           explosieven ter plaatse van spoortracé Laan van NOI – Rotterdam Hofplein dd. 11 september
           2012. Rapportnummer RRZ-060
       T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele
           explosieven ter plaatse van station en emplacement Den Haag d.d. 31 mei 2012. Rapportnum-
           mer RRZ-053
       T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele
           explosieven ter plaatse van spoortracé Den Haag CS – Gouda d.d. 19 juni 2012. Rapportnum-
           mer RRZ-057
       T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele
           explosieven ter plaatse van spoortracé Leiden – Den Haag d.d. 11 september 2012. Rapport-
           nummer RRZ-052
       IDDS Explosieven, Vooronderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van conventionele explosie-
           ven Ruysdaellaan te Leidschendam met het kenmerk 13100161/MBO/rap1 d.d. 29 januari
           2014
1462056-VO-04                           Gemeente Leidschendam - Voorburg                   Pagina 10 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>          IDDS Explosieven, Beknopt projectplan. Vrijgave boorlocaties Binckhorst te Den Haag d.d. 25
           augustus 2014. Kenmerk 14060201/MBO/rap1
          IDDS Explosieven, Rapportage maatregelen en effecten aanbrengen gestuurde boring Noordsin-
           gel Leidschendam d.d. 22 mei 2015. Kenmerk 14070209/MBO/rap4
      De aangetroffen relevante informatie zal in deze rapportage met bronvermelding worden opgeno-
      men.
2.2   Literatuur
        2.2.1    Meidagen 1940
        Beknopt algemeen historisch kader:
        Het 6e en 18e Duitse leger vielen op 10 mei 1940 Nederland binnen in kader van het door Hitler
        bevolen Fall Gelb. Het 6e Duitse leger trok door het zuidelijk deel van Nederland richting het Albert-
        kanaal. De hoofdaanval van het 18e Duitse leger was gericht op de Moerdijkbruggen die door Duit-
        se parachutisten waren veroverd. De Moerdijkbruggen waren de toegangspoort naar Vesting Hol-
        land waar het Nederlandse opperbevel, koningin Wilhelmina en de regering zetelden.
        Nederland was van groot belang voor de Luftwaffe (de Duitse luchtmacht). De vliegvelden zouden
        worden gebruikt voor de strijd tegen Groot-Brittannië en tegelijkertijd kon het Ruhrgebied alleen af-
        doende worden beschermd tegen vijandelijke luchtaanvallen wanneer er Nederlands grondgebied
        aan het Derde Rijk was toegevoegd.
        Gemeente Leidschendam-Voorburg:
        De gevechtshandelingen op het grondgebied van de huidige gemeente Leidschendam-Voorburg
        worden in de onderstaande tabellen beschreven:
          Datum             Gebeurtenis (bron: C.D. Kamerling, Algemeen Overzicht van de strijd om en in de Vesting Holland
                            (zonder het oostfront) en de strijd tegen de luchtlandingstroepen rondom ’s-Gravenhage. Mei
                            1940)
          Meidagen 1940     Eén à twee secties Nederlandse infanterie moeten de Vlietbrug te Leidschendam bezetten. Tevens
                            het bevel om een geheel bataljon naar Voorburg-Rijswijk te verplaatsen ter afsluiting van de
                            kunstwegen Zoetermeer – ’s-Gravenhage en Delft – ’s-Gravenhage (pagina 58)
          Meidagen 1940     De 13e Batterij Luchtafweer was in stelling 1250 meter noord van de noordoostpunt van vliegveld
                            Ypenburg (in de zuidrand van het park Leeuwenbergh) en kwam vanaf 4.00 uur in actie. Tot 4.15
                            uur werd er met succes gevuurd, maar na dat tijdstip daalden de vijandelijke toestellen tot ca. 600
                            meter, zodat het geschut van 7.5 tl. moest uitvallen. Tussen 4.30 en 4.45 uur wierp een zeer laag
                            vliegend toestel een aantal bommen af boven de batterij, waardoor één stuk werd vernield en twee
                            onderofficieren en vijf man ernstig gewond raakten. De wachtbarak ging in vlammen op.
                            Omstreeks 5.00 uur landden er Fallschirmjäger in de onmiddelijke nabijheid van de batterij. De
                            Nederlandse bedieningsmanschappen trokken zich, na het onbruikbaar maken van de stukken,
                            door park Leeuwenbergh terug in de richting van de Vliet. Het merendeel van de batterijbezetting
                            overschreed de Oude Tolbrug bij Huize Dorrepaal en zette zich o.a. in villa Heeswijk vast.
                            Fallschirmjäger waren doorgedrongen tot in park Leeuwenbergh en Huize Dorrepaal en in
                            verschillende boerderijen en huizen aan de zuidoostzijde van de Vliet waar zij zich ter verdediging
                            inrichtten (p.85)
          Meidagen 1940     Nederlandse militairen krijgen het bevel de Vliet van en met Voorburg tot en met de bruggen te
                            Rijswijk te bezetten en vast te houden (c.q. hernemen), daarnaast de wegen richting Delft en
                            Utrecht af te sluiten (p.87)
          Meidagen 1940     Tussen 9.00 en 10.00 arriveerden bij de Hoornbrug: II-2 R.A. (waarvan de commandant reeds
                            eerder was aangekomen), 2-G.B.Gr. en 4-4 Dep.Bat. (waarbij vier zware mitrailleurs van 6-4
                            Dep.Bat.), terwijl detachementen van 3 en 5-14 Dep. Bat. en III Dep.B.A. verschillende punten aan
                            de Vliet tussen de Hoornbrug en het viaduct bij Voorburg bezetten (p.88)
1462056-VO-04                              Gemeente Leidschendam - Voorburg                                     Pagina 11 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>         Datum         Gebeurtenis (bron: C.D. Kamerling, Algemeen Overzicht van de strijd om en in de Vesting Holland
                       (zonder het oostfront) en de strijd tegen de luchtlandingstroepen rondom ’s-Gravenhage. Mei
                       1940)
         Meidagen 1940 Te Leidschendam werd van de burgemeester vernomen, dat in het dorp en de omgeving daarvan
                       geen parachutisten waren geland, maar dat dat wel het geval was bij Voorburg aan de Vliet en in
                       de omgeving van de nieuwe rijksweg naar Utrecht. Het detachement reed daarop langs de Vliet tot
                       vóór het viaduct bij Voorburg, waar de autobus werd verlaten. Vervolgens werd opgerukt langs de
                       weg oost van de Vliet. Al spoedig bleek, dat de boerderij Den Honaard, 250 meter voorbij het
                       viaduct, door de vijand was bezet. Bij een poging om deels langs de Vliet, deels door het bedekte
                       terrein oost daarvan, tot de boerderij door te dringen, geraakte de oostelijke patrouille onder
                       mitrailleurvuur, waardoor de commandant van het detachement en twee onderofficieren gewond
                       geraakten. Deze patrouille trok daarna terug op de rijksweg tussen de gasfabriek en het viaduct en
                       later naar een schoolgebouw, 500 m N.O. van het viaduct. De langs de Vliet uitgezonden pa-
                       trouille geraakte eveneens onder vuur, waardoor een korporaal sneuvelde en een sergeant zwaar
                       gewond in handen van de vijand viel. Tenslotte trok ook deze patrouille omstreeks 11.00 terug
                       naar het schoolgebouw (p.89)
         Meidagen 1940 Nederlandse militairen vallen boerderij Den Hoonaard aan. Een korporaal raakte gewond ten
                       gevolge van vijandelijk vuur, maar de boerderij werd bezet (p. 89-90)
         Meidagen 1940 Tevoren waren om 9.30 uur vier patrouilles, elk van 15 man en een onderofficier, van Hoornbrug
                       uitgezonden langs de Vliet richting Voorburg, met opdracht de bruggen bij Drievliet en Heeswijk
                       (Oude Tolbrug) en twee Vlietbruggen te Voorburg ( Kerkbrug en Wijkerbrug) te bezetten. De pa-
                       trouilles, bestemd voor laatstgenoemde drie bruggen, geraakten tussen Zeerust en het bedekte
                       terrein bij Leeuwenbergh en Dorrepaal onder verrassend vijandelijk vuur, afgegeven door parachu-
                       tisten, die in laatstbedoeld terrein waren doorgedrongen. Een soldaat sneuvelde terwijl een wacht-
                       meester en twee man gewond geraakten. De drie patrouilles werden daardoor gewikkeld in het
                       z.g. gevecht om Dorrepaal en Leeuwenbergh (p.91)
         Meidagen 1940 Langs de Vliet, van de trambrug (500 meter ten zuiden van de Hoornbrug) tot het spoorwegviaduct
                       bij Voorburg, was een defensief scherm was ontstaan, gevormd door tal van kleine detachementen
                       van verschillende onderdelen, zonder veel samenhang en zonder eenhoofdig bevel. Dat zich
                       daarvóór in de richting van het vliegveld Ypenburg nog een enkel onderdeel bevond, en dat bij de
                       Hoornbrug enige infanterie- en artillerie-onderdelen waren samengetrokken, welke evenmin onder
                       eenhoofdig bevel waren gesteld (p.92)
         Meidagen 1940 Ter weerszijden van de Vliet tussen de Hoornbrug en het spoorwegviaduct bij Voorburg werden
                       door de daar ingezette detachementen op verschillende plaatsen schermutselingen gevoerd met
                       verspreide groepen Fallschirmjäger (p.105)
         Meidagen 1940 Omstreeks 10 uur kwam het detachement Maduro aan in de Prinses Mariannelaan te Voorburg
                       waar de voertuigen werden verlaten en onder bewaking gesteld van een wachtmeester en vier
                       man. De luitenant begaf zich met de rest van het detachement naar villa Heeswijk aan de Vliet bij
                       de Oude Tolbrug waar personeel van o.a. de 13e Batterij Luchtafweer in een vuurgevecht
                       verwikkeld was geraakt met Fallschirmjäger die zich aan de overzijde van het water bevonden.
                       Nederlandse militairen nemen met een lichte mitrailleur Huize Dorrepaal en de onmiddelijke
                       omgeving daarvan onder vuur. Fallschirmjäger hielden de brug, de omgeving van villa Heeswijk
                       en de Vlietweg, zowel in de richting van de Hoornbrug als in de richting van het viaduct Voorburg
                       onder een goed gericht mitrailleur- en geweervuur. Het vuurgevecht duurde de gehele ochtend,
                       maar leidde niet tot resultaat. Nederlandse militairen brengen een stuk Pantser Afweer Geschut in
                       stelling in de omgeving van villa Heeswijk (p.107)
         Meidagen 1940 Het in de omgeving van villa Heeswijk opgestelde Pantser Afweer Geschut vuurde een vijftal
                       granaten af op Huize Dorrepaal. Twee groepen Nederlandse militairen bestormden Huize
                       Dorrepaal na het laatste schot onder dekking van mitrailleur- en geweervuur. Zij naderden Huize
                       Dorrepaal via de Oude Tolbrug en drongen de villa van twee kanten binnen. In Huize Dorrepaal
                       en de onmiddelijke omgeving daarvan werden elf Fallschirmjäger gevangen genomen. Park
                       Leeuwenbergh door Nederlandse militairen doorzocht. ’s Middags werd een groot aantal
                       Fallschirmjäger gevangen genomen (p.107)
         Meidagen 1940 Het derde bataljon van het Negende Regiment Infanterie bereikte zonder incidenten Voorburg. Het
                       bataljon werd uitgeladen waarna de tweede en derde compagnie beveiligde opstellingen innamen
                       langs de spoorbaan ’s-Gravenhage-Gouda aan weerszijden van het viaduct. De eerste compagnie
                       en een sectie Pantser Afweer Geschut bevonden zich nabij station Voorburg en kregen de opdracht
                       naar de Geestbrug op te rukken en het terrein links en rechts van de Vliet te zuiveren. Nederlandse
                       militairen kregen het bevel om op te rukken langs de Vliet naar de Hoornbrug en daar stelling te
                       nemen(p.108)
1462056-VO-04                           Gemeente Leidschendam - Voorburg                                   Pagina 12 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>         Datum         Gebeurtenis (bron: C.D. Kamerling, Algemeen Overzicht van de strijd om en in de Vesting Holland
                       (zonder het oostfront) en de strijd tegen de luchtlandingstroepen rondom ’s-Gravenhage. Mei
                       1940)
         Meidagen 1940 C-III-9 R.I. beschikte bij de Hoombrug over de 1e Compagnie (verminderd met de 1e Sectie, die
                       nog samen met de 1e Sectie-M.C. zuiveringsacties uitvoerde in de omgeving van Vredenoord), de
                       3e Compagnie (verminderd met een sectie en een groep die te Voorburg ter beschikking waren
                       gesteld van C.-I L.K.T.) en de M.C (verminderd met de Ic Sectie). Op bevel van de B.C. moest C.-
                       1-III-9 R.I. met zijn compagnie, verminderd met de 1e Sectie, maar versterkt met een sectie van 3-
                       III-9 R.I. en de 2e Sectie M.C., van de Hoornbrug oprukken naar Delft, daarbij de oude weg langs
                       de Vliet volgende (p.112)
         Meidagen 1940 De bewaking van de Vlietovergangen bij Rijswijk en Voorburg en de beveiliging van de
                       zuidwestrand van Rijswijk bleef opgedragen aan III Dept. B.A. (p.205)
         Meidagen 1940 Van het Det. B.T. stonden nog groepen bij het viaduct over de Koningin Wilhelminalaan te
                       Voorburg, bij het viaduct autoweg nabij station Voorburg en bij de spoorbrug over de Vliet (p.216)
         Meidagen 1940 Nederlandse militaire commandoposten gevestigd bij respectievelijk de Hoornbrug (villa Martha)
                       en te Voorburg (Vreugde en Rust) (p.319)
         Datum         Gebeurtenis (bron: D.A. van Hilten, ‘De Strijd tegen Valschermjagers en Luchtinfanterie’, in: Mili-
                       taire Spectator (z.p.1940)
         10 mei 1940   Toen het detachement aankwam bij de Oude Tolbrug en zich opstelde achter de villa Heeswijk,
                       werd er in de nabijheid hevig geschoten en werden er enige doden en gewonden weggedragen.
                       Bij een sergeant der luchtdoelartillerie informeerde de detachementscommandant, waar de vijand
                       zat. Deze wees naar een grote witte villa aan de overzijde van de Vliet. Om beter te kunnen waar-
                       nemen ging de detachementscommandant naar het huis A. en zag uit het dakraam door zijn kijker,
                       dat er inderdaad uit de witte villa, welke het huis Dorrepaal bleek te zijn, hevig gevuurd werd. De
                       detachementscommandant liet nu door zijn manschappen uit opstellingen ter zijde van de villa
                       Heeswijk het vuur openen op het bedoelde huis en liet met de mitrailleur uit verschillende
                       opstellingen vuren, om den indruk te vestigen dat hij over meerdere mitrailleurs
                       beschikte (p.183-184)
         10 mei 1940   Inmiddels was een sergeant-majoor met het stuk pantser afweer geschut aangekomen. Ik stelde
                       het stuk op in een weiland op zodanige plaats dat op dit stuk geen uitzicht van de villa was, daar
                       dit uitzicht vandaar belemmerd werd door een zware boom in den tuin van de villa Dorrepaal. De
                       sergeant-majoor kreeg van mij order op een nader te geven sein van mij 5 schoten te lossen, niet
                       meer en niet minder. Toen ik geheel gereed was voor den aanval, gaf ik het afgesproken sein aan
                       de sergeant-majoor en onmiddellijk na het 5e schot stormde ik de Oude Tolbrug over, gevolgd
                       door de eerste en tweede groep. Gedurende dezen aanval werd voortdurend gevuurd uit de villa,
                       maar het vuur nam af naarmate ik de villa naderde. Geheel overeenkomstig mijn plan kwam ik in
                       de tuin van de villa en op een terras. Ik drong als eerste het huis binnen, onmiddellijk gevolgd
                       door een korporaal van de luchtdoelartillerie (p. 184-185)
1462056-VO-04                          Gemeente Leidschendam - Voorburg                                      Pagina 13 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>           Afb.2.- Situering gevechtshandelingen bij villa Dorrepaal. D= locatie Pantser Afweer Geschut.
                                  Bron afbeelding: De Militaire Spectator d.d. 1940.
       Datum                  Gebeurtenis (bron: A. de Wolf, Voorburg in de jaren dertig. Bezetting en bevrijding)
       10 mei 1940            Een aangeschoten Duitse bommenwerper verlost zich van zijn bommenlast bij de school aan de
                              Westvlietweg (p.68)
       10 mei 1940            Een groepje jongelui rent naar de spoorbrug en helpt een paar Fallschirmjäger uit het water
                              (p.70)
       10 mei 1940            Een enkele Fallschirmjäger heeft postgevat op de spoorwegovergang bij de Herenstraat.
                              Nederlandse militairen in stelling achter de heggen bij de Huygensstraat. De Kerkbrug en de
                              haven worden door Nederlandse militairen beveiligd. Een mitrailleur wordt opgesteld aan de
                              Vlietoever op het terrein van de persgasfabriek. Afweerstelling voor de gemeentegebouwen,
                              gericht op de haven (p.70)
       10 mei 1940            Fallschirmjäger hebben in boerderij De Honaard en Huize Dorrepaal stelling genomen. Park
                              Leeuwenberg is in Duitse handen. Een Nederlands detachement herovert de boerderij (p.70-71)
       11 mei 1940            Enkele Nederlandse militairen schieten met hun geweer op een Duits vliegtuig. Het vliegtuig
                              maakt een bocht en duikt al schietend op de haven. Menige zandzak blijkt doorboord te zijn met
                              mitrailleurkogels (p.71)
       13 mei 1940            De zandzakkenstelling op de haven is uitgebreid tot onder de kastanjebomen. De stelling werd
                              met takken gecamoufleerd (p.71)
       14 mei 1940            Nederlandse militairen slaan hun geweren stuk of gooien die met munitie en al in de Vliet (p.72)
       Datum                  Gebeurtenis (bron: B.C. Dresens, Geschiedenis van de 13e Batterij Lu.A. 1939/1940)
       10 mei 1940            Bommen neergekomen op de batterij. Er daalden Fallschirmjäger neer tussen Ypenburg en de
                              batterij, maar ook in park Leeuwenbergh. Duitse militairen hadden zich verschanst in het
                              Virulylaantje. Nederlandse militair gesneuveld bij de Oude Tolbrug als gevolg van Duits vuur uit
                              Huize Dorrepaal (p.57)
1462056-VO-04                                Gemeente Leidschendam - Voorburg                                   Pagina 14 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>       Datum              Gebeurtenis (bron: ‘Voorburg in crisis- en oorlogstijd. Donkere jaren in een nabij verleden’ , in:
                          Kroniek van Voorburg)
       10 mei 1940        Eén sectie Nederlandse militairen sloot de toegang vanuit Den Haag af door het bezetten van de
                          Hoornbrug en omgeving (p.14)
       10 mei 1940        Fallschirmjäger landen niet alleen rond Ypenburg, maar ook in de Vrijburgstraat en de Laan van
                          Middenburg. Sommigen verdronken in de Vliet (p.14)
       10 mei 1940        De Duitsers wisten Huize Dorrepaal te veroveren, waar een hevige strijd gevoerd werd. Tevens
                          zware gevechten op het Westeinde en in Park Leeuwenberg (p.14)
       10 mei 1940        Fallschirmjäger bezetten de boerderij ‘Johanna’ en verenigden zich met de ten noorden van
                          Ypenburg gelande medestrijders (p.14)
       10 mei 1940        Nederlandse militairen wilden zich bij de Oude Tolbrug ter verdediging inrichten. Fallschirmjäger
                          verschansten zich in verschillende huizen en boerderijen langs de Vliet en wel tussen de
                          spoorbrug over de Vliet bij de Rijksweg tot enkele honderden meters ten zuiden van de Oude
                          Tolbrug (p.14)
       10 mei 1940        Fallschirmjäger brachten goed gericht vuur uit vanuit boerderij Den Hoonaard. Nederlandse
                          militairen probeerden met handgranaten de hooiberg bij de boerderij in brand te gooien, maar
                          dit mislukte. Het Nederlandse vuren had succes, want Fallschirmjäger ontruimden de boerderij
                          waar enige gesneuvelden werden gevonden (p.14-15)
       10 mei 1940        De overige Duitsers hadden zich na de aanval op Den Hoonaard teruggetrokken op Park
                          Leeuwenbergh, ter hoogte van de Oude Tolbrug. Fallschirmjäger hielden vanuit Huize Dorrepaal
                          de Oude Tolbrug onder vuur. Schietpartij op een vermeende tegenstander aan de noordelijke
                          Vlietover bij de haven (p.15)
       10 mei 1940        De toegang naar Park Leeuwenbergh lag na de verovering van Huize Dorrepaal open en werd
                          door het Nederlandse leger uitgekamd. Ruim 70 krijgsgevangenen en een grote buit aan wapens
                          velen in Nederlandse handen. Enige honderden meters ten zuiden van Huize Dorrepaal trad een
                          sectie rekruten op tegen het huis Zeerust. Hier werden 20 krijgsgevangenen gemaakt. De Duitse
                          stelling bij Voorburg was hiermee ingestort (p.15)
       10 mei 1940        De ziekenauto van garage P. van der Berg werd bij het ophalen van een gewonde bewoner van
                          Park Leeuwenbergh beschoten (p.16)
       Meidagen 1940      Een groepje jongeren rent de Kerkbrug over en help enkele Fallschirmjäger uit het water (p.17)
       Meidagen 1940      Een enkele Fallschirmjäger heeft postgevat op de spoorwegovergang bij de Herenstraat (p.17)
       Meidagen 1940      Aan het Westeinde bij de Heeswijkstraat zitten de Duitsers op de daken en beschieten
                          Nederlandse militairen (p.17)
       Meidagen 1940      Mitrailleur opgesteld aan de Vlietoever op het terrein van de persgasfabriek. Voor de
                          gemeentegebouwen aan de haven wordt met zandzakken een Nederlandse stelling gemaakt
                          (p.17)
       Meidagen 1940      De Nederlandse stellingen op de Voorburgse Vlietoever onder andere in Park Vreugd en Rust en
                          Hoekenburg worden gehandhaafd. Alle Vlietovergangen worden opengedraaid en in staat van
                          verdediging gebracht (p.17)
       Datum              Gebeurtenis (bron: F.H.Chr.M. Daams, J.D. de Kort Sr., Over, door en om de Leytsche Dam.
                          Geschiedenis van een gouden gemeente)
       Mobilisatieperiode De eerste sectie van de Xe Zoeklichtafdeling tegen luchtdoelen is in het patronaatsgebouw aan de
                          Damlaan gevestigd. De zoeklichten zijn opgesteld in de buurt van De Krom achter de boerderij
                          van Binnendijk aan de Stompwijkseweg, in de Driemanspolder onder Zoetermeer, ten oosten van
                          de Veenweg nabij de grens met Nootdorp en Zoetermeer en aan de Rodelaan in Voorburg. Ter
                          hoogte van de huidige Parnashofweg is de 4e compagnie van het eerste autobataljon gelegerd in
                          een aantal houten barakken (p.316)
       Meidagen 1940      Nederlandse batterij luchtafweergeschut in park Leeuwenbergh door een Duits vliegtuig
                          gebombardeerd. De machine daalt tot op minder dan 100 meter hoogte en komt recht op de
                          boerderij af. Bij het derde stuk is op vijf meter afstand een bom ingeslagen, alsmede tussen het
                          tweede en derde stuk. Eén van de twee lege wachtbarakken is door een voltreffer uit elkaar
                          geslagen. De loods met munitie staat nog overeind.Vlak daarnaast bevindt zich een trechter met
                          een middellijn van niet minder dan acht meter.Er zijn in totaal 14 bommen afgeworpen, 13 van 50
                          kilo en één van 250 kilo. Vlak naast de stelling van de 13e batterij dalen grote aantallen Duitse
                          parachutisten neer. Duitse militairen werpen buitgemaakte Nederlandse luchtdoelmitrailleurs in
                          een sloot (p.319)
1462056-VO-04                             Gemeente Leidschendam - Voorburg                                    Pagina 15 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>        2.2.2     Luchtoorlog
        In de onderstaande overzichten op de volgende pagina zijn gegevens met betrekking tot de lucht-
        oorlog in de gemeente Leidschendam – Voorburg verwerkt:
       Datum                 Gebeurtenis (bron: T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode
                             10 mei 1940 – 5 mei 1945)
       10 mei 1940           Duits bombardement op Leidschendam. Getroffen werd de fabriek van Starlift.
       10 mei 1940           Duits bombardement op Voorburg. Getroffen werd park Leeuwenburgh, weilanden langs de
                             Westvlietweg, de Tuinbouwschool (Groene school), de ijssalon Zangrando en enkele winkels in de
                             Herenstraat.
       10 mei 1940           Blenheim Mk IV P6901 BL- van het No. 40 RAF Weyton squadron om 15.30 uur te Voorburg
                             gecrasht.
       12 mei 1940           Koolhoven FK51 1e Verk. Groep 2e Regiment te Voorburg neergestort.
       24 september 1940     Wellington Mk c L7788 KX-E for Easy van het No. 311 Tsjechische squadron om 04.35 uur
                             verongelukt achter het gebouwencomplex Hulp en Heil in de Duivenvoordsepolder op het land van
                             dhr. Van Zanten op ca. 50 meter van de spoorlijn Den Haag - Leiden te Leidschendam.
       4 december 1940       Bombardement op Leidschendam. Getroffen werd het landgoed Duivenvoorde en een boerderij
                             aan de Veurseweg 348.
       18 maart 1944         Bombardement op Leidschendam om 10.00 uur. Getroffen werd de Broekweg.
       9 december 1944       V-2 neergestort te Voorburg. Getroffen werd de Admiraal de Ruyterlaan (Koningin Wilhelminalaan)
                             hoek van Barbasonstraat.
       1 januari 1945        Bombardement op Leidschendam. Getroffen werd de lijnwerkplaats van de NS.
       1 januari 1945        Bombardement op Voorburg. Getroffen werd de Pompe van Meerdervoortstraat 2 en 4.
       28 februari 1945      Bombardement op Voorburg. Getroffen werd het onbebouwde terrein tegenover de Van
                             Duivenvoordelaan.
       13 maart 1945         Bombardement op Voorburg. Getroffen werd de Parkweg tegenover de nrs. 312 en 314 tussen de
                             Vondelstraat en de Vlietenburgstraat.
       18 maart 1945         Bombardement op Leidschendam. Getroffen werd de lijnwerkplaats van de NS.
       11/12 april 1945      Halifax NA347 8A- van het No. 298 squadron verongelukt bij Stompwijk gecrasht.
       Datum                 Gebeurtenis (bron: A. Jansen, Wel en wee van een boer in Wilsveen)
       1945                  Het laatste oorlogsjaar in september begonnen de Engelse vliegtuigen op alles te schieten wat
                             bewoog. Niet enkel op de treinen maar ook op de wegen. Dit ter voorkoming van troepenvervoer
                             van de Duitsers. Zo was er op de Markseweg een klein vrachtautootje door de bestuurder verlaten,
                             vanwege de vliegtuigen. Een jongen uit Zoetermeer kwam uit school, van Voorburg, ging schuilen
                             onder de auto, want er werd weer geschoten vanuit de lucht. Maar de kogels gingen dwars door
                             de auto heen (p.49)
       1945?                 Ook werd er eens een paard doodgeschoten vanuit een vliegtuig. De voerman, ene Arie Keuken-
                             meester, had het gerei op het hoofd van onze brug gezet en was zelf een eind verder gelopen…
                             Ook is er eens een verdwaalde kogel in mijn slaapkamer terecht gekomen. Ruit kapot natuurlijk.
                             Een tiental jaren nadien altijd kunnen zien waar de kogel de muur had geraakt. Er is nog eens een
                             koe op stal doodgeschoten. Bij een vuurgevecht was er een kogel door het dak van de stal gegaan
                             (p.51)
       Datum                 Gebeurtenis (bron: Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2)
       1 mei 1944            De Duitsers rapporteerden in hun FTB dat tegen 18.00 uur; 50 Lightnings via het Scheldegebied
                             binnenvlogen op weg naar België en Noord Frankrijk, waarbij bommen werden afgeworpen bij
                             Brussel. Maar verder: ‘Een machine zwenkte in het gebied van Den Haag af, waardoor de afge-
                             worpen bomen terecht kwamen op de spoorlijn en autobaan tussen Den Haag en Utrecht. Het
                             treinverkeer is voorlopig stopgezet. De straatweg in oostelijke richting vemield. Wegens blindgan-
                             gers moest alle verkeer over Voorburg worden stopgezet’ (deel 2, p.207)
                             Fighter Command. Tussen 09.30 en 15.05 uur werden acht Spitfire IX’s en 28 Spitfire XVI’s (deze
       6 december 1944       laatste alle bewapend met twee 250-ponders), uitgestuurd voor gewapende verkenning en aanval-
                             len op doelen bij Wassenaar en het Haagsche Bos. Met boordwapens werden aanvallen gedaan
                             op twee goederentreinen op een spoorwegemplacement ten zuiden van Voorburg, waarbij
                             treffers werden waargenomen (deel 2, p. 470)
1462056-VO-04                               Gemeente Leidschendam - Voorburg                                     Pagina 16 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>       Datum            Gebeurtenis (bron: Zwanenburg, En nooit was het stil…Deel 1& 2)
       25 februari 1945 Tussen 07.35 en 16.40 uur werden 81 Spitfires uitgestuurd naar raketdoelen in het Haagsche
                        Bosch en van deze voerden er 42 hun aanvallen uit, met resultaten variërend van slecht tot goed.
                        Tien keerden onverrichterzake terug en de andere deden de volgende aanvallen: Ockenburg, zes
                        vliegtuigen met boordwapens, resultaten niet waargenomen; spoorwegknooppunt ten zuiden
                        van Voorburg, zeven vliegtuigen met 14 250-ponders, één treffer waargenomen (deel 2, p. 564)
       Datum            Gebeurtenis (bron: Saricon, Vooronderzoek Conventionele Explosieven Driemanspolder te Zoe-
                        termeer d.d. 7 april 2010. Documentcode 10S012-VO-01)
       22 februari 1945 Een Amerikaanse liberator B-24 neergestort in de Geerpolder bij Stompwijk (p.10, 12)
       Datum            Gebeurtenis (bron: Historisch Voorburg. Jaargang 3, nummer 3, 1997)
       10 mei 1940      Britse bommenwerper van No. 40 Squadron neergestort naast de schietbaan van de Burgerwacht
                        bij de Rodelaan in Voorburg, ongeveer op de plaats waar nu het park Achter de Mantel ligt (p.3)
       10 mei 1940      In Park Leeuwenbergh te Leidschendam en bij de Van Vredenburchweg in Rijswijk staan stukken
                        7.5 cm luchtdoelgeschut opgesteld. Een zoeklichtpeloton heeft zijn installatie opgesteld in de
                        nabijheid van de Rodelaan te Voorburg (p.12)
       Meidagen 1940    Fallschirmjäger verschansten zich in de boerderijen langs de Vliet en in Huize Dorrepaal aan de
                        Westvlietweg (p.15)
       Meidagen 1940    Bij Voorburg hadden Fallschirmjäger zich verschanst in huizen en boerderijen op de oostelijke
                        oever van de Vliet, zo ongeveer tussen de Spoorbrug van de lijn naar Utrecht enerzijds en enkele
                        honderden meters voorbij Huize Dorrepaal anderzijds. Een detachement van eenentwintig man
                        probeerde in de morgenuren vanuit de richting Leidschendam op te rukken langs de Westvlietweg
                        richting Rijswijk (p.22-23)
       Datum            Gebeurtenis (bron: ‘Voorburg in crisis- en oorlogstijd. Donkere jaren in een nabij verleden’ , in:
                        Kroniek van Voorburg)
       10 mei 1940      Bommen gevallen in de weilanden langs de Westvlietweg, o.a. in de buurt van de school (p.13-
                        14)
       10 mei 1940      Bommen vielen in de weilanden en vooral achter de tuinbouwschool, de huidige ‘Groene School’
                        (p.14)
       10 mei 1940      Brits vliegtuig bij de schietbaan van de burgerwacht aan de Rodelaan neergestort en geheel
                        uitgebrand (p.16-17)
       Meidagen 1940    Een aangeschoten Duitse bommenwerper ontdoet zich van zijn bommenlast boven een weiland
                        nabij de school aan de Westvlietweg (p.17)
       Meidagen 1940    De remise te Voorburg was nog voor driekwart met motorrijtuigen en bijwagens gevuld. Duitse
                        vliegtuigen voerden verkenningen uit en scheerden herhaaldelijk bij tussenpozen mitraillerende
                        over de remise, waarschijnlijk vanwege het uitgebrachte geweervuur van in de remise gelegerde
                        Nederlandse militairen (p.20)
       9 december 1944  V-2 neergestort en gedeeltelijk terechtgekomen op een deel van de Nieuwe Tijdflats aan de
                        Koningin Wilhelminalaan en de Van Barbansonstraat. Twee huizen werden ten gevolge van deze
                        crash onbewoonbaar. De V-2 kwam op zijn staart terecht, waardoor de springlading niet tot
                        ontploffing kwam (p.69)
       1 januari 1945   Bominslag aan de Pompe van Meerdervoortstraat nummers 2 en 4 (p.69)
       28 februari 1945 Brisantbom neergekomen op een stuk onbebouwde grond tegenover de Van Duvenvoordelaan
                        (p.69)
       13 maart 1945    Bomtreffer op de trambaan op de Parkweg, tegenover de huisnummers 312 en 314, tussen de
                        Vondelstraat en de Vlietenburgstraat. Trechter geslagen van ca. 8 meter middellijn en 2.5 meter
                        diepte (p.69)
       3 maart 1945     Bombardement Haagse Bezuidenhout door vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force. Slachtoffers
                        o.a. begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Parkweg te Voorburg (p.71-72)
       Mei 1945         Er werd op een sportveld tussen de spoorbaan Den Haag – Gouda en de Hoekwaterstraat in
                        Voorburg-Noord een airstrip aangelegd ten behoeve van No. 6 Dutch Auster Squadron dat in zijn
                        geheel verhuisd was van Gilze-Rijen naar Voorburg. Vanaf deze airstrip werden belangrijke
                        personen, burgers en militairen uit Den Haag naar vergaderingen in Nederland en het buitenland
                        gevlogen. Op dit terrein is tegenwoordig de Utrechtsebaan aangelegd. De airstrip lag ter hoogte
                        van de Pompe van Meerdervoortstraat richting Spoorlaan (p.84)
1462056-VO-04                           Gemeente Leidschendam - Voorburg                                    Pagina 17 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>         Datum                  Gebeurtenis (bron: B.M. Rijnhout, Het mysterie van de L7788)
         Nacht van 23 op 24     Een Wellington, L7788, maakt een noodlanding in de Duivenvoordse polder bij Leidschendam, 50
         september 1940         meter naast de spoorlijn. De bommenwerper was op de terugweg van een bombardementsvlucht
                                en had 8 brisantbommen van 250 lb. boven Berlijn afgeworpen. Het toestel werd door de Duitsers
                                gereviseerd en naar Duitsland (Rechlin) gebracht (p.104, 106, 138)
         Geen datumvermel-      Bommen gevallen op landgoed Duivenvoorde. Rakelings naast de boerderij aan de Veurseweg
         ding                   348 waren enkele grote kraters te zien. N.B. deze locatie bevindt zich niet in de gemeente
                                Leidschendam-Voorburg! (p.141)
         Datum                  Gebeurtenis (bron: B. Rijnhout, De verloren strijd. Een fotografisch overzicht van de massale Duitse
                                luchtinvasie in de meidagen van 1940)
         Meidagen 1940          Fallschirmjäger geland in de Tedingerbroek polder. Gevechten in de onmiddelijke omgeving van
                                de Westvlietweg 93. Neergestort Duits vliegtuig in de Tedingerbroek polder (p.30)
 Afb.3.- De op 24 september 1940 in de Duivenvoordse polder gecrashte Wellington van No. 311 Squadron. De Duit-
                sers namen het vliegtuig opnieuw in gebruik. Bron afbeelding: Het Mysterie van de L7788.
         Datum                  Gebeurtenis (bron: F.H.Chr.M. Daams, J.D. de Kort Sr., Over, door en om de Leytsche Dam.
                                Geschiedenis van een gouden gemeente)
         24 september 1940      Wellington bommenwerper voert in zware grondmist een noodlanding uit op een weiland vlakbij
                                de spoorlijn Den Haag-Leiden en voor de sloot ter hoogte van de huidige Tuinenlaan en iets ten
                                zuiden van de parkeerplaats van de begraafplaats Noorthey. Het vliegtuig werd later door de
                                Duitsers geheel hersteld en kort voor kerstmis 1940 koos het opnieuw het luchtruim (p.344)
         Geen datumvermel-      Een Brits vliegtuig werp bommen af in de Rietpolder (p.344)
         ding
         1 september 1942       Drie à vier vliegtuigen vlogen laag over Leidschendam en bestookten een binnenschip dat
                                tegenover het pand Vlietweg 7 lag afgemeerd. De projectielen drongen tot in het huis van
                                Ammerlaan door. Vervolgens gaven deze vliegtuigen een salvo op de spoorbaan nabij de
                                Coöperatieve Veiling Veur aan de Westvlietweg, omdat net een trein uit de richting Rotterdam
                                aankwam. Ook het veilingterrein waar men een aantal wagons met groenten en fruit aan het
                                laden was, kreeg een beurt. Een boot in de Vliet werd eveneens getroffen (p.344-345)
         10 april 1944          Twee geallieerde vliegtuigen beschieten met boordkanonnen een personentrein op het baanvak
                                Leiden-Den Haag (p.345)
         September 1944         Geallieerde luchtaanvallen Hofpleinspoorbaan en de Rijksweg Den Haag – Utrecht (p.345)
         13 september 1944      Auto op de weg naar Stompwijk, gelegen langs de Stompwijksevaart, het doelwit van een
                                vliegtuigbeschieting. In Wilsveen enkele wielrijders beschoten (p.345)
         1 januari 1945         Een Amerikaanse bommenwerper poogde de Duitse bunker aan de Rodelaan in Voorburg te
                                vernietigen. Drie bommen kwamen in Leidschendam neer, twee ervan ontploften. Eén ontplofte in
                                de buurt van de Looierslaan en één in de kippenfarm van A.A. van Agten achter de Van
                                Ruysdaellaan De derde schoot zonder te ontploffen de grond in van de tuinderij van J.J. Schuyt
                                achter de Voorburgseweg. Deze vliegtuigbom van 250 kilo (bedoeld wordt waarschijnlijk een 500
                                ponder) werd op 21 november 1985 onschadelijk gemaakt (p.345)
1462056-VO-04                                   Gemeente Leidschendam - Voorburg                                    Pagina 18 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>          Datum                       Gebeurtenis (bron: F.H.Chr.M. Daams, J.D. de Kort Sr., Over, door en om de Leytsche Dam.
                                      Geschiedenis van een gouden gemeente)
          Voorjaar 1945               Herhaaldelijk bomaanvallen uitgevoerd op het viaduct van de Hofpleinspoorlijn in Rijksweg 12, te
                                      weten op 26 februari, 17 maart, 20 maart (2x), 21 maart (2x), 22 maart (3x) en 23 maart. Het
                                      viaduct bleef onbeschadigd (p.345)
          13 april 1945               Auto van de Staatspolitie op de Stompwijkseweg beschoten (p.345)
                                                 Afb.4.- Bomkrater bij Veurseweg 348.
          2.2.1        Bevrijding mei 1945
          Het grondgebied van de huidige gemeente Leidschendam-Voorburg werd pas na de Duitse capitu-
          latie in mei 1945 bevrijd. Er hebben hier derhalve in het laatste oorlogsjaar geen grondgevechten
          plaatsgevonden. Er werd na de bevrijding aan de Rodelaan een gevangenkamp voor Duitse solda-
          ten ingericht. Dit kamp werd bewaakt door Canadese militairen.3
3
  ‘Voorburg in crisis- en oorlogstijd. Donkere jaren in een nabij verleden’ , in: Kroniek van Voorburg, 76.
1462056-VO-04                                        Gemeente Leidschendam - Voorburg                                  Pagina 19 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>2.3   Collectie stafkaarten Topografische Dienst Kadaster te Zwolle
      2.3.1     Geallieerde Defence Overprint kaarten
      Het onderzoeksgebied staat op de volgende stafkaarten/ Defence Overprints:
       ‘Zoetermeer’ sheet 382 (First Edition, Defence Overprint) d.d. 25 maart 1945
       ‘Benthuizen’ sheet 373 (First Edition, Defence Overprint) d.d. 25 maart 1945
       ‘Benthuizen’ sheet 373 (First Edition, stafkaart) d.d. 1943
       ‘Delft’ sheet 381 (First Edition, Defence Overprint) d.d. 25 maart 1945
       ‘’s Gravenhage sheet 372 (First Edition, stafkaart) d.d. 1943
      Deze stafkaarten/ Defence Overprints hebben het Nord de Guerre coördinatenstelsel, schaal
      1:25.000. Op de geraadpleegde Defence Overprint kaarten staan o.a. de volgende objecten in het
      onderzoeksgebied ingetekend:
       A Tk Gun (antitank geschut)
       Communication Trences (loopgraven)
       M.G. (machinegeweernesten)
       Single Fence (obstakels)
       Wire (prikkeldraadversperringen)
           Afb.5. – Voornamelijk geallieerde stafkaarten van het onderzoeksgebied, gepositioneerd door middel
                                            van GIS. Rode omlijning: onderzoeksgebied.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                           Pagina 20 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>       Afb.6. – Beschikbare geallieerde defence overprint kaarten van het onderzoeksgebied, gepositioneerd door mid-
                                        del van GIS. Rode omlijning: onderzoeksgebied.
      2.3.2       Duitse stafkaarten
      Er is één Duitse stafkaart van het onderzoeksgebied beschikbaar. Dit is de Topografische Karte der
      Niederlande 1:50.000, Truppenkarte 30 Ost ’s-Gravenhage (uitgave maart 1943). Op deze staf-
      kaart staan geen CE gerelateerde gegevens vermeld. De stafkaart geeft echter wel een goed beeld
      van het onderzoeksgebied in de Tweede Wereldoorlog.
      2.3.3       Overig kaartmateriaal
      De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft een kaart met Duitse militaire posities aangeleverd. De-
      ze kaart is ter illustratie in deze paragraaf opgenomen.
1462056-VO-04                               Gemeente Leidschendam - Voorburg                          Pagina 21 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                   Afb.7. – Globaal weergegeven Duitse militaire objecten. Rode omlijning: onderzoeksgebied.
2.4      Luchtfoto’s
        2.4.1       Inleiding
        De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft een groot aantal luchtfoto’s aangeleverd. Deze luchtfo-
        to’s zijn per serie in een luchtfotocollage verwerkt. De aangeleverde collages zijn als digitaal bestand
        te gebruiken in het GIS programma dat bij de uitvoering van dit vooronderzoek is gebruikt.4
        In de opgaven in de volgende paragraaf staat aangegeven of het wel/niet om aangeleverde collages
        gaat en wat de collectie van herkomst is. Deze luchtfoto’s zijn afkomstig uit de laatste twee oorlogsja-
        ren. Dit kan derhalve betekenen dat sporen van gevechtshandelingen uit de eerdere periode (de jaren
        1940-1943) worden gemist.
4
  Esri ArcMap v1.0.2.2
1462056-VO-04                               Gemeente Leidschendam - Voorburg                           Pagina 22 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>        2.4.2        Geraadpleegde luchtfoto’s
        Het archief van de Afdeling Speciale Collecties van de Wageningen Universiteitsbibliotheek werd in
        kader van dit vooronderzoek geraadpleegd. Dit archief bevat circa 93.000 luchtverkenningsfoto’s die
        zijn gemaakt door de Royal Air Force (RAF) en United States Army Air Forces (USAAF) tijdens de
        Tweede Wereldoorlog. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied aanwezig. Het be-
        treft de volgende exemplaren:
          Datum                Vlucht                              Fotonum-     Kwaliteit5 Collectie
                                                                   mer
          13 september 1944    289- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          21 februari 1944     128- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          30 november 1944     151- door gemeente aangeleverd      Collage      B          Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          7 april 1945         303- door gemeente aangeleverd      Collage        A        Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          7 april 1945         303_05                              3043           A        Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          11 april 1945        119- door gemeente aangeleverd      Collage        B        Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          11 april 1945        119_10                              3101           A        Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          11 april 1945        119_10                              3103           A        Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          11 april 1945        119_10                              3105           A        Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          5 juni 1945          551- door gemeente aangeleverd      Collage        C        Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          28 augustus 1945     031_05                              3248           A        Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          28 augustus 1945     031_05                              3281           A        Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          3 september 1945     032_11 - door gemeente aangele-     4130           B        Universiteit Wagenin-
                               verd                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          3 september 1945     032_11 - door gemeente aangele-     4131           B        Universiteit Wagenin-
                               verd                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          3 september 1945     032_11 - door gemeente aangele-     4133           B        Universiteit Wagenin-
                               verd                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
          3 september 1945     032_11 - door gemeente aangele-     4134           B        Universiteit Wagenin-
                               verd                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
5
  Geallieerde kwalificatie van fotokwaliteit. A = goed, B = matig, C = slecht.
1462056-VO-04                                  Gemeente Leidschendam - Voorburg                       Pagina 23 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>          Datum                Vlucht                              Fotonum-      Kwaliteit5  Collectie
                                                                   mer
          3 september 1945     031_13                              4102           A          Universiteit Wagenin-
                                                                                             gen, afd. Speciale
                                                                                             Collecties
        Het archief van de Topografische Dienst te Zwolle werd eveneens geraadpleegd. Dit archief bevat cir-
        ca 110.000 luchtverkenningsfoto’s uit de oorlogsperiode, gemaakt door de RAF en USAAF. Het ar-
        chief bestaat ook deels uit voor- en naoorlogse luchtfoto’s. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het
        onderzoeksgebied aanwezig. Het betreft de volgende exemplaren:
          Datum                Doos/Vlucht                         Fotonummer     Kwaliteit6 Collectie
          11 februari 1944     611- door gemeente aangeleverd      Collage        A          Kadaster, Zwolle
          12 mei 1944          609- door gemeente aangeleverd      Collage        A          Kadaster, Zwolle
          26 februari 1944     632- door gemeente aangeleverd      Collage        A          Kadaster, Zwolle
          18 maart 1945        614- door gemeente aangeleverd      Collage        A          Kadaster, Zwolle
          18 maart 1945        634- door gemeente aangeleverd      Collage        A          Kadaster, Zwolle
          18 maart 1945        637- door gemeente aangeleverd      Collage        A          Kadaster, Zwolle
          18 maart 1945        106G-4890                           3119           A          Kadaster, Zwolle
          18 maart 1945        106G-4894                           1157           A          Kadaster, Zwolle
          18 maart 1945        106G-4894                           2157           A          Kadaster, Zwolle
          18 maart 1945        106G-4894                           2159           B          Kadaster, Zwolle
          21 maart 1945        610- door gemeente aangeleverd      Collage        A          Kadaster, Zwolle
        Daarnaast werd het archief van de Luftbildatenbank te Estenfeld (Duitsland) geraadpleegd. De Luft-
        bilddatenbank beschikt over 500.000 eigen luchtfoto’s en raadpleegt daarnaast archieven in Neder-
        land, Amerika, Engeland en Canada. Er zijn hier relevante luchtfoto’s van het onderzoeksgebied
        aanwezig. De volgende luchtfoto’s werden besteld:
          Datum                Doos/Vlucht                         Fotonummer     Kwaliteit7 Collectie
          6 maart 1941         B-071                               19, 216, 217,  B          Luftbilddatenbank
                                                                   441, 442,
                                                                   444, 446, 447
          7 april 1941         H-810                               358, 359,      C          Luftbilddatenbank
                                                                   360, 361,
                                                                   650, 651
          10 juli 1941         B-269                               455, 456,      A          Luftbilddatenbank
                                                                   457, 458,
                                                                   459, 460,
                                                                   461, 462, 463
                                                                   464
          12 augustus 1941     T-388                               609, 610,      A          Luftbilddatenbank
                                                                   611, 909,
                                                                   910, 911
          13 oktober 1941      T799                                630, 631,      B          Luftbilddatenbank
                                                                   632, 633, 634
          8 april 1942         A-530                               1022           C          Luftbilddatenbank
          16 april 1942        A-592                               5002           A          Luftbilddatenbank
          29 juni 1942         C-006                               5191           A          Luftbilddatenbank
6
  Geallieerde kwalificatie van fotokwaliteit. A = goed, B = matig, C = slecht.
7
  Geallieerde kwalificatie van fotokwaliteit. A = goed, B = matig, C = slecht.
1462056-VO-04                                  Gemeente Leidschendam - Voorburg                         Pagina 24 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>         Datum                 Doos/Vlucht                         Fotonummer   Kwaliteit7 Collectie
         2 juli 1942           C-020                               1141, 1143   B          Luftbilddatenbank
         7 juli 1942           C-043                               150, 151,    B          Luftbilddatenbank
                                                                   247, 248,
                                                                   249, 250
         10 september 1942     C-360                               5012         A          Luftbilddatenbank
         4 oktober 1942        C-453                               1082, 2086   B          Luftbilddatenbank
         16 november 1942      C-614                               1001, 1002,  B          Luftbilddatenbank
                                                                   1003, 1004,
                                                                   1005, 1019,
                                                                   2001, 2002
         20 december 1942      C-724                               2001, 2003   A          Luftbilddatenbank
         16 april 1943         D-416                               3022         C          Luftbilddatenbank
         11 juni 1943          D-666                               3119, 3120,  B          Luftbilddatenbank
                                                                   3125, 4117,
                                                                   4125
         27 juli 1943          D-898                               3007, 3008   B          Luftbilddatenbank
         29 september 1943     RA-807                              5110, 5111   A          Luftbilddatenbank
        2.4.3        Geogerefereerde luchtfoto’s
        De onderstaande luchtfoto’s zijn geogerefereerd in GIS:
         Datum                 Doos/Vlucht                         Fotonummer   Kwaliteit8 Collectie
         11 februari 1944      611- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Kadaster, Zwolle
         12 mei 1944           609- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Kadaster, Zwolle
         26 februari 1944      632- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Kadaster, Zwolle
         13 september 1944     289- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
         21 februari 1944      128- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
         30 november 1944      151- door gemeente aangeleverd      Collage      B          Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
         18 maart 1945         614- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Kadaster, Zwolle
         18 maart 1945         634- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Kadaster, Zwolle
         18 maart 1945         637- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Kadaster, Zwolle
         18 maart 1945         106G-4890                           3119         A          Kadaster, Zwolle
         18 maart 1945         106G-4894                           1157         A          Kadaster, Zwolle
         18 maart 1945         106G-4894                           2157         A          Kadaster, Zwolle
         18 maart 1945         106G-4894                           2159         B          Kadaster, Zwolle
         21 maart 1945         610- door gemeente aangeleverd      Collage      A          Kadaster, Zwolle
         7 april 1945          303_05                              3043         A          Universiteit Wagenin-
                                                                                           gen, afd. Speciale
                                                                                           Collecties
8
  Geallieerde kwalificatie van fotokwaliteit. A = goed, B = matig, C = slecht.
1462056-VO-04                                  Gemeente Leidschendam - Voorburg                       Pagina 25 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>        Datum               Doos/Vlucht                       Fotonummer    Kwaliteit8  Collectie
        7 april 1945        303- door gemeente aangeleverd    Collage       A           Universiteit Wagenin-
                                                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        11 april 1945       119- door gemeente aangeleverd    Collage       B           Universiteit Wagenin-
                                                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        11 april 1945       119_10                            3101          A           Universiteit Wagenin-
                                                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        11 april 1945       119_10                            3103          A           Universiteit Wagenin-
                                                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        11 april 1945       119_10                            3105          A           Universiteit Wagenin-
                                                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        5 juni 1945         551- door gemeente aangeleverd    Collage       C           Universiteit Wagenin-
                                                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        28 augustus 1945    031_05                            3248          A           Universiteit Wagenin-
                                                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        28 augustus 1945    031_05                            3281          A           Universiteit Wagenin-
                                                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        3 september 1945    032_11 - door gemeente aangele-   4130          B           Universiteit Wagenin-
                            verd                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        3 september 1945    032_11 - door gemeente aangele-   4131          B           Universiteit Wagenin-
                            verd                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        3 september 1945    032_11 - door gemeente aangele-   4133          B           Universiteit Wagenin-
                            verd                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        3 september 1945    032_11 - door gemeente aangele-   4134          B           Universiteit Wagenin-
                            verd                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
        3 september 1945    031_13                            4102          A           Universiteit Wagenin-
                                                                                        gen, afd. Speciale
                                                                                        Collecties
      De luchtfoto’s zijn als categorie A, B of C gekwalificeerd. Dat betekent dat de verkrijgbare luchtfoto’s
      een kleine, een matige of een grote kwalitatieve beperking hebben voor wat betreft luchtfoto interpre-
      tatie. De foto’s die via de Luftbildatenbank werden verkregen, zijn niet in GIS gepositioneerd. Deze
      luchtfoto’s werden allen geanalyseerd. Er werden geen bijzonderheden waargenomen.
1462056-VO-04                             Gemeente Leidschendam - Voorburg                         Pagina 26 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                      Afb.8.- Luchtfoto van het onderzoeksgebied. De luchtfoto d.d. 05 juni 1945 is
                                           gepositioneerd door middel van GIS.
      2.4.4      Luchtfoto-interpretatie 1944-1945
      Een belangrijk selectiecriterium voor de luchtfoto’s uit de Tweede Wereldoorlog is de opnamedatum.
      De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft voor de aanvang van dit vooronderzoek een grote hoe-
      veelheid luchtfoto’s ter beschikking gesteld. Bij de verwerking van de foto’s ging de voorkeur uit naar
      ‘jonge’ luchtfoto’s met een zo laat mogelijke opnamedatum uit de Tweede Wereldoorlog, dat wil
      zeggen: luchtfoto’s die na de belangrijkste gevechtshandelingen zijn gemaakt. Er is daarnaast reke-
      ning gehouden met de kwaliteit van de luchtfoto’s, alsmede de schaal. Er kan naar aanleiding van de
      luchtfotoanalyse worden geconcludeerd dat er sporen van gevechtshandelingen in het onderzoeksge-
      bied zichtbaar zijn.
      Binnen de gemeente Leidschendam-Voorburg zijn veel waarnemingen gedaan die in verband staan
      met de Tweede Wereldoorlog. De waarnemingen zijn in het GIS systeem ingevoerd. Deze GIS data is
      aan de opdrachtgever verstrekt bij de oplevering van dit vooronderzoek. Gezien de grote hoeveelheid
      van waarnemingen zullen in deze paragraaf enkele opvallende highlights worden uitgelicht.
1462056-VO-04                             Gemeente Leidschendam - Voorburg                          Pagina 27 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                 Afb.9.- Luchtfoto van omgeving van de Rodelaan/Klaverweide. De luchtfoto opname is
                 d.d. 18 maart 1945.Opvallend is de tankgracht welke het militaire complex beschermd.
      In de omgeving van de Rodelaan, Klaverweide, Monseigneur van Steelaan en de Prins Bernhardlaan
      was een groot militair complex gebouwd. Dit complex omvatte o.a. bunkers, onderkomens, stellingen,
      wapenopstellingen en loopgraven. Het complex werd beschermd door een tankgracht en prikkel-
      draadversperringen.
           Afb.10.- Luchtfoto van omgeving van de spoorlijn tussen de huidige Wilgendreef en de Reuvenslaan.
            De luchtfoto opname is van 7 april 1945. Nabij het spoor zijn meerdere bomkraters te herkennen.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                           Pagina 28 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>      Op de luchtfoto’s zijn op meerdere plaatsen kraters van afwerpmunitie herkend. De doorsnee van de-
      ze kraters varieert van 2 tot 8 meter. In de meeste gevallen zijn er meerdere kraters als cluster waar-
      genomen. In enkele gevallen betrof het slechts een enkele krater.
      Afb.11.- Luchtfoto van omgeving van de sportvelden aan de Tuinenlaan. De luchtfoto opname is van 18 maart
                       1945. Op deze locatie is in 1990 een vliegtuigbom van 250 pond geruimd.
      Binnen de gemeente waren talloze verdedigende militaire veldinrichtingen aangelegd. Deze bevon-
      den zich veelal bij knooppunten van wegen of watergangen. Ze bestonden o.a. uit stellingen, wapen-
      opstellingen en loopgraven waarbij het terrein zelf werd afgezet met prikkeldraad. De Duitsers hielden
      naast de dreiging van een aanval vanuit de kuststrook ook rekening met aanvallen uit andere richtin-
      gen. Veel van de veldinrichtingen zijn daarom dusdanig ingericht dat men alle zijden kon verdedigen.
      Zo waren er langs de oostoever van de Vliet talloze loopgraven aangelegd. Waar in de meeste geval-
      len een wapenopstelling of een stelling aan was gekoppeld. Echter was dat niet bij alle locaties het
      geval waaruit blijkt dat de aanleg in sommige gevallen gestaakt is. Ter hoogte van de aansluiting van
      de Stompwijkseweg/de Tol met de Rijksweg A4 waren ook meerdere soortgelijke inrichtingen aange-
      legd.
1462056-VO-04                           Gemeente Leidschendam - Voorburg                           Pagina 29 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                 Afb.12.- Luchtfoto van de Stompwijkseweg. De luchtfoto opname is van 18 maart 1945.
                       Knooppunt van weg- en waterwegen beschermd door militaire veldwerken.
      Enkele gebieden binnen de gemeente waren afgezet en in gebruik genomen door de Duitse bezetter.
      Dit soort complexen zijn te herkennen aan de prikkeldraad afzetting, verdedigende inrichtingen zoals
      wapenopstellingen, stellingen en zogenaamde splitterboxen9 binnen in het afgeschermde gebied.
      Daarnaast waren ook splitterboxen geplaatst naast de Veursestraatweg.
      Ook de sporen van de voedsel en brandstofschaarste is zichtbaar op de foto’s uit 1945. Op verschil-
      lende plaatsen zijn de bomen in de parken gekapt.
9
  Aarden wal om voertuigen in de stallen/parkeren als bescherming tegen luchtaanvallen.
1462056-VO-04                             Gemeente Leidschendam - Voorburg                        Pagina 30 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                         Afb.13.- Luchtfoto van omgeving van de omgeving Park Leeuwenberg en
                               Villa Dorrepaal. De luchtfoto opname is van 18 maart 1945.
      2.4.5       Luchtfoto-interpretatie huidige situatie
      Het onderzoeksgebied in de huidige situatie is geanalyseerd met behulp van google maps, google
      earth en via het GIS softwarepakket beschikbare ondergronden. Uit een vergelijking van deze luchtfo-
      to’s met de in de voorgaande paragrafen besproken exemplaren blijkt, dat stad flink is uitgebreid.
      Er is veel naoorlogse nieuwbouw in met name het westelijk deel van de gemeente. De stad is tegen-
      woordig verweven met de buurgemeenten Den Haag en Rijswijk. De uitgebreide gebieden bestaan
      hoofdzakelijk uit woningbouw en op kleinere schaal industrie- en productiegebieden. De resterende
      gebieden zijn voor het grootste gedeelte bestemd voor agrarisch of recreatie gebruik.
      Opvallend is het ontstaan van de waterplassen Vlietland en Vogelplas Starrevaart. In 1945 waren dit
      nog weilanden. Een ander opvallende verandering is de aanleg van de Rijksweg A4. Ten tijde van de
      oorlog was slechts voor een deel het wegcunet aanwezig.
1462056-VO-04                              Gemeente Leidschendam - Voorburg                  Pagina 31 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>              Afb.14.- Luchtfoto van het onderzoeksgebied, 1945.
                   Afb.15.- Luchtfoto van de huidige situatie.
1462056-VO-04        Gemeente Leidschendam - Voorburg            Pagina 32 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>2.5       Gemeentearchieven
Het onderzoeksgebied lag in de Tweede Wereldoorlog in de (toenmalige gemeenten) Leidschendam en
Voorburg.
Bij het gemeentearchief van de voormalige gemeente Leidschendam werden de volgende inventarisnummers
geraadpleegd:
  Inventaris van het archief van de gemeente Leidschendam                                                         Periode
  Dossier ‘vliegtuigen’                                                                                           1940-1945
  1.482.913                                                                                                       1946-1949
  Doos 113. Oorlogsschade in het algemeen
  1.753.7                                                                                                         1940-1948
  Inlevering en teruggave wapenen en munitie
  1.783                                                                                                           1943-1989
  Opruiming munitie e.d.
  1.783                                                                                                           1988-1990
  630 Opruiming munitie e.d. Vliegtuigbom(men) in/bij de Broekweg. Kosten van de opruiming.
  1.783                                                                                                           1986-1987
  636 Opruiming munitie e.d. Vliegtuigbom(men) in/bij de Broekweg
Er is daarnaast gebruik gemaakt van scans uit het gemeentearchief die door dhr. M. van Rijn (afdeling RO),
alsmede het uitgebreide rapport ‘Explosievenonderzoek gemeente Leidschendam-Voorburg’ d.d. juni 2015
(versie 12.5).
Bij het gemeentearchief van de gemeente Voorburg werden de volgende inventarisnummers geraadpleegd:
  Toegang 330. Inventaris van het archief van de gemeente Voorburg gevormd onder beheer van de gemeentese-        Periode
  cretaris (1933) 1940 – 1955 (1962). Archieven van de commissies van advies en bijstand aan de raad 1940 -
  1955
  47 Verslag van de burgemeester over de oorlogsjaren, mei 1945                                                   1945
  414 Stukken betreffende publicaties, affiches, verordeningen van maatregelen tijdens de tweede wereldoorlog     1940-1945
  570 Dossiers inzake de inlevering van vuurwapens gedurende de Duitse bezetting en teruggave nadien              1940-1947
  582 Dossier inzake de opgave aan gemeentebesturen van gesneuvelde militairen in Voorburg in 1940                1940
  584 Dossier inzake de opgaven aan de Rijksinspectie van de bevolkingsregisters te 's-Gravenhage van gesneu-     1943-1956
  velde militairen
  629 Stukken betreffende de identificatie en het begraven van gesneuvelde militairen in Voorburg                 1940-1955
  720 Stukken betreffende de vordering van woningruimte ten behoeve van oorlogsslachtoffers                       1942-1946
  745 Stukken betreffende het slopen van bunkers in de Veenen Binckhorstpolder                                    1945-1955
  938 Stukken betreffende het oprichten van een gedenkteken voor gesneuvelde militairen door het Comité Voor-     1940
  burg
  939 Dossier inzake de aanvaarding in eigendom en het onderhoud van een grafmonument voor gesneuvelde            1940-1948
  Nederlandse en Engelse militairen op de Oosterbegraafplaats van de commissie voor geestelijke zorg en ont-
  spanning voor militairen te Voorburg
  957 Dossier inzake de betaling van een geldboete aan de Duitse autoriteiten als strafmaatregel van een sabota-  1943-1953
  ge actie
  958 Stukken betreffende de aangifte van oorlogsschade aan wegen, bruggen, scholen, dienstgebouwen en            1946-1953
  woningen
  959 Nota van de gemeentesecretaris aan het college van burgemeester en wethouders betreffende vergoedingen      1951-1952
  voor geleden oorlogsschade
  Toegang 340. Inventaris van het archief van de gemeente Voorburg 1956-1965                                      Periode
  504 Dossier inzake vergoedingen van de oorlogsschade op de Oosterbegraafplaats                                  1953-1962
  518 Dossier inzake de opgave van de Voorburgse oorlogsgraven geregistreerd bij de Oorlogsgravenstichting        1957-1960
1462056-VO-04                                      Gemeente Leidschendam - Voorburg                              Pagina 33 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>  Krantenknipsels Archief Gemeente Leidschendam-Voorburg10                                                              Periode
  -1.755 Alfabetisch overzicht van inwoners Leidschendam-Voorburg omgekomen door oorlogsgeweld                          14-9-2006
  -1.755 20 jaar Het Krantje in Leidschendam: Opnieuw een gesprek met mevr. De Gruijl, Broekweg op wiens                19-10-2006
  aanwijzing toen twee bommen uit de Tweede Wereldoorlog werden aangetroffen
  -1.78 Man met granaat naar politiebureau, aangetroffen in het huis van z´n overleden vader                            22-11-2006
  -1.853 Tweede Wereldoorlog George Maduro                                                                              5-12-2002
  1.853 Erfgoed Leidschendam Voorburg Villa Dorrepaal                                                                   5-12-2002
  -1.853 In Stompwijk gedenksteen voor doden van een bombardement in Tweede Wereldoorlog                                18-2-2005
  -1.855.2 Dodenherdenking bij oorlogsmonument Park Leeuwenbergh                                                        12-5-2005
  -1.853.3 Na 65 jaar, verhaal achter schietpartij op Prinses Mariannelaan, affiche waarmee de Duitsers 20 nov.         7-10-2010
  1944, omgeving Mariannelaan volhingen, op website Jean Thierry, toen 13 jaar, herinnert zich het drama
  -1.853.14 Eén dag oorlogsgeweld rondom Voorburg. 10 mei 1940                                                          30-4-1980
  -1.853.14 Bombardement Geerpolder mag nooit vergeten worden, vier inwoners omgekomen                                  23-2-2005
  -1.853.14 10 mei 1940 Aad Roeling blikt terug op de eerste dagen van de Tweede Wereldoorlog                           6-5-2005
  -1.853.14 Vliegveld Hoekwaterstraat in 1945 Voorburg Airport                                                          28-4-2005
  1.853.14 Stichting Hoekenburg expositie Voorburg 60 jaar bevrijd, unieke foto´s van Wouter van Gool                   28-4-2005
  -1.853.14 Gefascineerd door geschiedenis Hoekwaterstraat: 5 mei 1945 eerste geallieerden. Challis en Welch            4-5-2005
  landden op Voorburg
  -1.853.14 Bevrijding 60 jaar na dato                                                                                  3-5-2005
  -1.853.14 Aad de Wolf Canadezen bereikten Leidschendam pas op 8 mei 1945 ledenwerfcampagne erfgoed                    9-6-2005
  -1.853.14 De zomer van 1945: Voorburg in bevrijdingsroes, door Aad de Wolf                                            21-6-2007
  -1.853.14 Voorburg in bevrijdingsroes, Zomer van 1945, door A. de Wolf                                                12-8-2010
  -1.853.14 5 september 1944 Dolle Dinsdag door Aad de Wolf                                                             9-9-2004
  -1.853.14 Verhalen van vroeger door Hieke Voorberg. Twee dames, mevr. 24-7-2003 Petronella Wijgh- van                 1939-1940
  Beek en mevr. Stieneke van Splunder-Poolman vertellen over Voorburg in de jaren 1930-1940
  -1.853.14 Zomer van 1940 in Historie Theater, de eerste bezettingsmaanden en slag om Engeland                         22-11-2007
  -1.853.14 Zomer 1940: na capitulatie was wachten op Duitse bezettingstroepen. Door Aad de Wolf                        21-5-2009
  -1.853.14 Historietheater Voorburg, mobilisatiewinter 1940, door Aad de Wolf                                          17-9-2009
  -1.844.82 Duitsers kregen klap bij Ypenburg, aan Vliet heroverde eenheid onder bevel van Lt. George Maduro            9-5-2008
  villa Dorrepaal Westvlietweg
Er is daarnaast gebruik gemaakt van scans uit het gemeentearchief, die zijn aangeleverd door dhr. M. van
Rijn.
Bij het gemeentearchief van Voorschoten werden de volgende inventarisnummers geraadpleegd:
  Gemeentearchief Voorschoten.                                                                                          Periode
  Dossier 1518. Doos 9. Inlevering, teruggave, verbeurdverklaring, vernietiging, enz. van wapenen en munitie            1940-1965
  inlevering, teruggave van wapenen en munitie
  Dossier 1725. Doos 201. Schadeloosstelling ivm schade aangebracht door het Nederlandse leger                          1941-1942
  Dossier1856. Doos 72. Wederopbouwplannen wederopbouwplan voor de rijndijk als gevolg van bombardemen-                 1945-1950
  ten
  Dossier 1875. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld hulpverlening           1941-1945
  bij rampen tengevolge van luchtaanvallen
  Dossier 1876. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld kosten ver-             1941-1942
  pleging slachtoffers luchtaanvallen
  Dossier 1877. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld luchtbe-                1941-1944
  scherming (bominslagen)
  Dossier 1880. Doos 76. bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld                         1940-1945
  politierapporten (luchtaanvallen)
  Dossier 1882. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld ingeleverde             1941-1945
  voorwerpen uit vliegtuigen etc.
  Dossier 1883. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld luchtbe-                1938-1945
  scherming (alarmering, waarschuwing)
  Dossier 1884. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld aanhouding              1941-1944
  van voortvluchtige vijandelijke vliegers
10
   Hoewel al de krantenknipsels uit dit overzicht van te voren via de e-mail zijn opgevraagd, werd een groot deel van de desbetreffende
documenten niet door de betrokken archiefmedewerker teruggevonden.
1462056-VO-04                                       Gemeente Leidschendam - Voorburg                                   Pagina 34 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre> Gemeentearchief Voorschoten.                                                                                          Periode
 Dossier1885. Doos 76. Bescherming van de bevolking en van de objecten tegen (oorlogs-)geweld openbare                 1940-1945
 veiligheid oorlogsslachtoffers
 Dossier 1886. Doos 77. Ontploffingen, ontbrandingen en dergelijke gevaren                                             1940-1973
 ontploffen en ontbranden
 Dossier 2454. Doos 197. Landverdediging prikkeldraadversperring                                                       1944-1945
 Dossier 2474. Doos 199. Bezettingsschade aangebracht door de Duitse weermacht                                         1942-1949
 Dossier 2475. Doos 199. Claims als gevolg van schade aangebracht door militaire troepen                               1945-1947
        2.5.1        Luchtbeschermingsdienst
        Er zijn in de geraadpleegde gemeentearchieven documenten van de Luchtbeschermingsdienst aanwe-
        zig. De Luchtbeschermingsdienst was tijdens de Tweede Wereldoorlog onder andere verantwoordelijk
        voor het geven van luchtalarm bij bombardementen, het controleren van verduisteringsmaatregelen
        en het opnemen van schade na uitgevoerde bombardementen en vliegtuigbeschietingen.
        In de onderstaande overzichten zijn gegevens met betrekking tot de luchtoorlog in Leidschendam en
        Voorburg opgenomen:
          Datum                  Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Leidschendam)
          18 juni 1940           Er ligt een Duits militair vliegtuig met 3 bommen in een weiland in de Tedingerbroekpolder te
                                 Leidschendam. N.B. dit vliegtuig is hier op 10 mei 1940 brandend neergestort
          September 1940         Een vliegtuig, ‘vermoedelijk van Tsjecho-Slowaakse nationaliteit’, neergestort te Leidschendam. Het
                                 vliegtuig werd door de Wehrmacht in gebruik genomen na de plaatsing van nieuwe motoren
          18 maart 1945          Bombardement spoorlijn Den Haag – Rotterdam. Woningen aan de Broekweg getroffen. Tevens
                                 vermelding: ‘In het voorjaar 1945 werden in de omgeving van de Broekweg en de Tedingerstraat
                                 bommen afgeworpen’
          Datum                  Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Voorburg)
          10 mei 1940            Plotseling een serie hevige ontploffingen. Een aangeschoten Duitse bommenwerper ontdoet zich
                                 van zijn bommenlast boven een weiland nabij de school aan de Westvlietweg
          10 mei 1940            Te 16:35 uur is er een Brits vliegtuig neergestort en verbrand bij de schietbaan aan de ‘Roo-
                                 delaan’
          9 december 1944        Te 14:02 uur is er een V2 neergestort en gedeeltelijk terechtgekomen aan de Koningin Wilhelmi-
                                 nalaan en de Van Barbansonstraat. De panden aan de Koningin Wilhelminalaan 290 en 299 zijn
                                 onbewoonbaar geworden
          1 januari 1945         Te 14:20 uur bominslag aan de Pompe van Meerdervoortstraat nrs.2 en 4.Huizen gestut door de
                                 Opruimingsdienst
          28 februari 1945       Te 8:10 uur is er een brisantbom op onbebouwde grond tegenover de Van Duvenvoordelaan
                                 ingeslagen.
          13 maart 1945          Te 17:01 uur bomtreffer op de trambaan aan de Parkweg, tegenover de nrs.312 en 314. Het
                                 verkeer in beide richtingen werd door omgekrulde rails en opgeworpen aarde versperd. De dwars-
                                 liggers van de tram lagen bovenop de daken, de bovenleiding van de tram werd voor een groot
                                 gedeelte vernield. De bomtrechter had een middellijn van ca. 8 meter en was 2.5 meter diep
          Datum                  Gebeurtenis (bron: scans processen-verbaal via dhr. Van Rijn, exclusief vermeldingen Nootdorp)
          18 maart 1941          3 bommen in de Rietpolder gemeente Leidschendam ingeslagen. Tevens bominslag Meeslou-
                                 werpolder. De dichtstbijzijnde plaats ten opzichte van de bominslag was buurtschap Stompwijk
          11 mei 1941            Nederlandse handgranaat gevonden in de achtertuin van de Veurschestraatweg 179
          Nacht van 11 op 12     3 bommen in de Oostboschpolder, gemeente Leidschendam neergekomen
          augustus 1941
          14 januari 1942        Bominslag in het Wilsveen. Het betrof 1 grote krater en 1 kleine krater met een vermoedelijke
                                 blindganger
          13 april 1942          Op ca. 250 à 300 meter afstand van de Stompwijkseweg, gemeente Leidschendam, werd een
                                 vermoedelijke blindganger gevonden. De melder was woonachtig te Stomwijkscheweg 76
1462056-VO-04                                   Gemeente Leidschendam - Voorburg                                      Pagina 35 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>        Datum                  Gebeurtenis (bron: scans processen-verbaal via dhr. Van Rijn, exclusief vermeldingen Nootdorp)
        1 september 1942       Vlietweg 7 te Leidschendam getroffen door een vliegtuigbeschieting met 20 mm granaten. Een
                               schip dat tegenover dit pand aangemeerd lag, werd door 13 projectielen getroffen. De getuige
                               zag tevens ‘iets in het water terecht komen’. 3 of 4 vliegtuigen beschoten de veiling van Veur,
                               alsmede de spoorbaan en de trein. Schip ter hoogte van de haven van Voorburg (Rijn-
                               Schiekanaal) getroffen door vliegtuigbeschieting
        10 april 1943          Trein getroffen door een vliegtuigbeschieting op het baanvak Leiden – ’s-Gravenhage, gemeente
                               Leidschendam. Dit gebeurde bij kilometerpaal No. 56-200. De vliegtuigen kwamen uit de richting
                               van de spoorbaan Den Haag - Leiden
        Juni 1943              In een weiland achter de Damlaan 62 meerdere fosforflesjes gevonden
        13 september 1944      Enige personen nabij de kerk te Stompwijk, Dr. Van Noortstraat, onder vuur genomen door vlieg-
                               tuigen. Vliegtuigen beschieten fietsers op de Wilsveenseweg, gemeente Leidschendam
        26 februari 1945       2 bommen uitgeworpen in de Tedingerbroekpolder, gemeente Leidschendam
        21 maart 1945          8 vliegtuigen hebben bommen uitgeworpen in de omgeving van de spoorlijn Rotterdam (Hofplein)
                               – Den Haag (H.S.M.) ter hoogte van Blokhuis 5 aan de Broekweg te Leidschendam. De spoorlijn
                               en het Blokhuis werden door voltreffers vernield. Groot aantal bomtrechters in de onmiddellijke
                               nabijheid van de spoorlijn en het blokhuis. Meerdere bommen ontploft in de sloot langs de Mid-
                               denweg
        13 april 1945          Auto op de Stompwijkseweg beschoten door een Brits vliegtuig
        19 april 1945          Een vliegtuig beschiet een politieauto in de gemeente Leidschendam
      In het onderstaande overzicht is een selectie van gegevens met betrekking tot de luchtoorlog de ge-
      meente Voorschoten opgenomen:
        Datum                  Gebeurtenis (bron: gemeentearchief Voorschoten)
        23 maart 1941          Vijf bominslagen op landgoed Haagwijk (bos) te Voorschoten. Eveneens een bom ingeslagen op
                               de landweg die loopt van de Veurscheweg naar Veurscheweg 350 te Voorschoten. De ingeslagen
                               bommen veroorzaakten zes gaten met een middellijn van drie meter en een diepte van ca. 80 cm
                               (inventarisnr. 1880)
        24 maart 1941          Melding dat er zondagavond om 22:14 uur waarschijnlijk twee kleine bommen zijn afgeworpen op
                               een perceel nabij Haagwijk, waarschijnlijk in het bos (inventarisnrs. 1877, 1880)
        12 augustus 1941       Glasschade ontstaan aan Haagwijk door in de gemeente Leidschendam gevallen bommen (inven-
                               tarisnrs. 1875, 1880)
        14 september 1944      Eén bom gevallen in een weiland nabij Haagwijk aan de Veurscheweg te Voorschoten op ca. 300
                               meter ten zuidoosten van Veurscheweg. De bommen waren allen brisantbommen van naar schat-
                               ting 500 kilo en kwamen tot ontploffing (inventarisnr 1880)
      2.5.2         Aangetroffen / geruimde CE, grondgevechten en oorlogsschade
      In het onderstaande overzicht zijn gegevens met betrekking tot CE en oorlogsschade opgenomen. De-
      ze vermeldingen hebben betrekking op het onderzoeksgebied:
        Datum               Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Leidschendam)
        18 juni 1940        Bij de ‘Cantonnements-commandant’ van de gemeente Leidschendam zijn o.a. ingeleverd:1 revolver,
                            1 houder van patronen, 1 houder met patronen, 2 mitrailleurhouders, 1 patroongordel, 2 lichtko-
                            gels, 1 Duits geweer met bajonet, 3 Hollandse geweren, 1 kist met ontplofbare stoffen, 1 doos met
                            Duitse handgranaten, 3 Duitse mitrailleurs, 1 Britse mitrailleur, 5 bajonetten, 1 band van een Duits
                            vliegtuig en 1 gordel met Duitse patronen
        6 september 1940    Ingeleverde wapenen gemeente Leidschendam: 3 militaire geweren, 2 eenloop geweren, 1 Duitse
                            karabijn etc.
        Periode 1940-       Oorlogsschade Meer- en Geerweg 11 te Leidschendam. Het betrof schade aan de boerderij (de
        1945                woning, koestal, hooiberg, houten en stenen schuur)
        3 juli 1944         Er zal een mijnenveld worden aangelegd in een weiland, gelegen in het verlengde van de Kostverlo-
                            renweg direct ten zuidoosten van de splitsing Kostverlorenweg, Veenweg, Wilsveen
        13 juni 1980        Er zouden niet ontplofte Duitse handgranaten liggen in een sloot langs de Veurse Achterweg te
                            Leidschendam. Bedoelde sloot ligt in een uitbreidingsplan van de gemeente Leidschendam (tuinders-
                            gebied ’t Lien). Duitse militairen gooiden in eerste instantie 6 tot 10 eivormige handgranaten, daarna
                            werden er steelhandgranaten weggeworpen
1462056-VO-04                                 Gemeente Leidschendam - Voorburg                                      Pagina 36 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>       Datum            Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Leidschendam)
       22 april 1982    Er ligt mogelijk ‘kanonmunitie’ in de Vliet ter hoogte van Starlift aan de Westvlietweg, nabij de werk-
                        zaamheden van Rijkswaterstaat in verband met bruggenbouw van de Rijksweg A12. Een getuige heeft
                        daar in 1959 munitie opgedoken en vervolgens weer teruggegooid. Het betrof 2 granaten van ca. 8
                        tot 10 cm doorsnede, spitse punt en platte achterkant. N.B. volgens een aantekening op een docu-
                        ment heeft de EOD ter plaatse een onderzoek uitgevoerd, er werden volgens de pers geen vondsten
                        gedaan
       23 augustus 1983 Zoekactie Koninklijke Marine Rijn Schiekanaal onder viaduct A12. Er werd aan de Leidschendamse
                        kant een 40 mm luchtafweergranaat, alsmede een Tellermijn naar boven gebracht. De zoekactie
                        werd vanaf de Voorburgse kant uitgevoerd.
       18 juli 1984     Er werden tijdens sloopwerkzaamheden van een kanaalpijler in oktober 1983 2 granaten gevonden.
                        Deze granaten kwamen in het Rijn-Schiekanaal terecht. Het ligt in de bedoeling om ter plaatse te
                        baggeren en mogelijk te heien
       21 november 1984 Enorme wapenvondst op de bodem van de Vliet, onder het viaduct van de Utrechtse Baan. Het
                        betreft 42 granaten, 4 patroonhouders, een antitankmijn en 40 stuks klein kaliber munitie
       21 november 1985 Amerikaanse 500 ponder in Leidschendam gedemonteerd
       4 februari 1986  Een bewoner van de Noordheylaan 11 wist niets betreffende de aanwezigheid van een bom in de
                        directe nabijheid van ‘het huis van Coebergh’.Wel was hem bekend dat er een bom viel tussen de 2
                        boerderijen van ‘Schakenbosch’, waarvan er 1 inmiddels is gesloopt. Deze bom zou zijn gedeto-
                        neerd. Volgens een oud wethouder zijn er in dit gebied diverse bommen gevallen en allen gedeto-
                        neerd
       16 december 1986 De EOD ruimt 1 vliegtuigbom ter hoogte van perceel Broekweg 57. Het betreft een Britse 250 pon-
                        der, gelegen op ca. 3.5 meter minus maaiveld
       September 1987   Er worden binnenkort werkzaamheden verricht in het Rijn-Schiekanaal ten behoeve van de spoor-
                        baanverhoging in de lijn Den Haag – Gouda. Bij vorige werkzaamheden werden ter plaatse explo-
                        sieven aangetroffen
       27 juni 1988     Er is een deel van een vliegtuigbom naar boven gekomen nabij het perceel Broekweg 65/67
       13 juni 1989     Tweede vliegtuigbom aangetroffen bij de Broekweg
       April 2014       Zeer uitgebreide lijst met locaties oorlogsschade, opgemaakt door M. van Rijn
       Datum            Gebeurtenis (bron: gemeentearchief voormalige gemeente Voorburg)
       10 mei 1940      Melding betreffende een ten gevolge van gevechtshandelingen gesneuvelde militair aan het Wes-
                        teinde
       Geen datumver-   Opgavelijst betreffende 28 in de gemeente Voorburg gesneuvelde militairen, meidagen 1940. Het
       melding          betreft o.a. militairen van de 13e Batterij Luchtafweer en de 7e Zoeklicht Afdeling
       1940, 1941       Er wordt meerdere keren melding gemaakt van schuilloopgraven in de gemeente Voorburg
       13 maart 1945    Schade aan de Parkweg tussen de Rembrandtlaan en de Vondelstraat ten gevolge van het afwerpen
                        van een geallieerde bom
       1945             Schade aan Parkweg 256 tot en met 276 ten gevolge van een V2 inslag
       Juni 1945        Schade aan de school te Vijverhof 7 ten gevolge van de explosie van landmijnen in de Veen- en
                        Binckhorstpolder
       1947             Slopen bunkers op het terrein van de uitbreiding van de Oosterbegraafplaats
       21 november 1951 Opruiming bunkers op een terrein ten noordwesten van de Rodelaan en schade door de aanwezig-
                        heid van een tankgracht. De bunkers zullen te zijner tijd door uitbreiding van de bebouwing moeten
                        verdwijnen
       Geen datumver-   Schade aan het complex Loolaan, gelegen aan de Loolaan, Nieuwstraat en Parkweg ten gevolge
       melding          van de explosie van V1’s en V2’s en bominslag
       Geen datumver-   Schade aan het complex Weverslaan, gelegen aan de Emmastraat en Julianastraat, ten gevolge van
       melding          de explosie van V1’s en V2’s en bominslag
       Geen datumver-   De Wehrmacht heeft in de bezettingsperiode een telefoonbunker op een terrein aan de Dr. Beguin-
       melding          laan gebouwd. N.B. deze bunker werd na de Tweede Wereldoorlog gesloopt
       Datum            Gebeurtenis (bron: Krantenknipsels Archief gemeente Leidschendam-Voorburg)
       9 mei 1940       Er scheerde bij het krieken van de dag een brandend Duits vliegtuig over de bruggen aan de Sluis-
                        kant. Het vliegtuig landde kort daarna op een weiland aan de Middenweg N.B. foutieve datumver-
                        melding! De Duitse inval vond op 10 mei 1940 plaats!
       10 mei 1940      Tussen Voorburg en Ypenburg is de lucht opeens bezaaid met witte plekken [N.B. er wordt gedoeld
                        op neerdalende Fallschirmjäger]. Boven de Vliet, nabij de spoorbrug, hangen er enkele in de lucht.
                        Enkele Duitsers uit het water geholpen. Een Fallschirmjäger heeft postgevat op de spoorwegovergang
                        bij de Herenstraat. Aan het Westeinde bij de Heeswijkstraat zitten de Duitsers op de daken en be-
                        schieten Nederlandse militairen.
1462056-VO-04                             Gemeente Leidschendam - Voorburg                                     Pagina 37 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>       Datum                   Gebeurtenis (bron: Krantenknipsels Archief gemeente Leidschendam-Voorburg)
       10 mei 1940             Ter beveiliging van de residentie en het vliegveld Ypenburg, was aan de rand van park Leeuwen-
                               bergh de 13e batterij luchtafweer in stelling gebracht. Deze batterij bestond uit 3 stukken die een
                               eind uit elkaar en geheel open waren opgesteld. De batterij kwam om 4 uur ’s morgens met succes
                               in actie. Omstreeks half 5 daalde een vijandelijk toestel tot ongeveer 100 meter, zodat het buiten het
                               bereik van Nederlandse luchtdoelgranaten kwam en liet een aantal bommen vallen op de batterij. Er
                               konden na dit bombardement nog 2 vuurmonden worden bediend. Fallschirmjäger in de onmiddelij-
                               ke omgeving van de batterij geland. De batterijbezetting trok zich terug in de richting van de Vliet en
                               hield aan de overzijde stand. Behalve in park Leeuwenbergh en bij villa Dorrepaal ook gevechten bij
                               De Honaart
       10 mei 1940             Een mitrailleur wordt opgesteld aan de Vlietoever op het terrein van de Persgasfabriek. Voor de
                               gemeentegebouwen aan de haven wordt met zandzakken een stelling gemaakt. De oorlogshandelin-
                               gen van de eerste dagen werden, wat Leidschendam betrof, verricht vanuit park Leeuwenbergh
       10 mei 1940             De Oude Tolbrug wordt vanuit Huize Dorrepaal onder vuur genomen. Dorrepaal onder vuur geno-
                               men met een stuk Pantser Afweer Geschut. Nederlandse militairen zetten de aanval in op het park,
                               waarbij een sterke eenheid Fallschirmjäger wordt uitgeschakeld
       10 mei 1940             De Nederlandse stellingen op de Voorburgse Vlietoever, o.a. in Park Vreugd en Rust en Hoekenburg,
                               worden gehandhaaft. Alle Vlietovergangen worden opengedraaid en in staat van verdediging ge-
                               bracht
       24 september            Een Wellington bommenwerper van No. 311 Squadron maakt een buiklanding in de Duivenvoordse
       1940                    polder te Leidschendam, op ca. 200 meter afstand van de Noordheylaan
       6 mei 1945              De eerste jeep met Canadese militairen werd op de Damlaan met dol enthousiasme verwelkomd
2.6   Nieuwsberichten
      2.6.1        Koninklijke Bibliotheek ‘s-Gravenhage
      Er werd bij de Koninklijke Bibliotheek te ’s-Gravenhage gezocht naar oude CE gerelateerde nieuws-
      berichten. Dit resulteerde in meerdere relevante vermeldingen:
       Bron                              Gebeurtenis (bron: Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage)
       Nederlands Dagblad d.d.           De Explosieven Opruimings Dienst heeft in Leidschendam een Amerikaanse 500 ponder
       22 november 1985                  gedemonteerd. Deze vliegtuigbom werd gevonden bij het bouwrijp maken van een nieuwe
                                         woonwijk
       Leeuwarder Courant d.d. 14        De EOD heeft in de Zeeheldenbuurt te Leidschendam een Britse 500 ponder gedemonteerd
       juni 1989
       De Telegraaf                      De EOD heeft een Britse 500 ponder gedemonteerd. Het staartstuk van het explosief werd
       d.d. 14 juni 1989                 vorig jaar al gevonden. Om het resterende deel op te sporen moesten de afgelopen maan-
                                         den enkele woningen sneuvelen. Ruim 500 Leidschendammers werden in verband met de
                                         bomruiming uit de Zeeheldenbuurt geëvacueerd. De Leidschendammers raken zo langza-
                                         merhand gewend aan de bomopgravingen in hun gemeente. In 1985 werd er een Ameri-
                                         kaanse 500-ponder opgegraven en in 1986 een Britse 250-ponder
       Nederlands Dagblad d.d.           Het Explosieven Opruimings Commando van de Koninklijke Luchtmacht heeft in Leidschen-
       17 december 1986                  dam een bom onschadelijk gemaakt
       De Telegraaf d.d. 6 juli          Britse 500 ponder gevonden tijdens graafwerkzaamheden bij de aanleg van sportvelden in
       1990                              Leidschendam
1462056-VO-04                                    Gemeente Leidschendam - Voorburg                                     Pagina 38 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>         2.6.2        Aangeleverde krantenartikelen
         De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft een serie krantenartikelen aangeleverd. Dit resulteerde in
         de volgende vermeldingen11:
           Bron                          Gebeurtenis (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg)
           Leidschendammer d.d. 29       Volgens aanwijzingen zou er een vliegtuigbom ter hoogte van de percelen Broekweg 51 tot
           oktober 1980                  en met 59 moeten liggen
           Binnenhof d.d. 2 maart        SS’ers kwamen tegen de avond naar de Veurse Achterweg en gooiden bij Vieveen handgra-
           1981                          naten in het water. De meeste granaten gingen niet af. Het was ze om de vis te doen, ze
                                         hadden ei- en stokhandgranaten. Een eind verderop werden blikken met munitie in het water
                                         gegooid, daar is een mortiergranaat gevonden
           Posthoorn d.d. 21 novem-      Onder het viaduct van de Utrechtse Baan op de bodem van de Vliet 42 granaten, 4 pa-
           ber 1984                      troonhouders , een antitankmijn en 40 stuks klein kaliber munitie aangetroffen
           HC d.d. 12 november 1985      Amerikaanse Medium Capacity 500 ponder gevonden in het gebied Looier-
           Binnenhof d.d. 13 novem-      slaan/Voorburgseweg in Leidschendam. Locatie: enkele tientallen meters achter Voorburg-
           ber 1985 / 21 november        seweg 8 (toenmalige tuinderij van dhr. Schuijt), op ca. 2.5 meter diepte. Deze vliegtuigbom
                                         werd op nieuwjaarsdag 1945 afgeworpen. Er kwamen die dag 3 vliegtuigbommen neer, 1
           1985
                                         vlakbij de Looierslaan, een ander midden in de kippenfarm van Van Egten aan de Van
                                         Ruysdaellaan. Deze afwerpmunitie was bedoeld voor de bunkers aan de Rodelaan
           Binnenhof d.d. 1 oktober      Omwonenden hebben tijdens rioleringswerkzaamheden aan de Broekweg in Leidschendam
           1986                          meegedeeld dat er vermoedelijk 2 vliegtuigbommen aanwezig zouden zijn. Het betreft
           Leidschendammer d.d. 8        blindgangers van een bombardement op de spoorlijn. Er werd in november van het voor-
                                         gaande jaar een bom geruimd bij werkzaamheden in het bestemmingsplan Voorburgseweg
           oktober 1986
           Het Krantje d.d. 30 oktober   Het was op 18 maart 1944 [sic] om ongeveer 14.00 uur toen in deze buurt/Broekweg
           1986                          enkele bommen vielen. De materiële schade was groot, zeker 4 huizen lagen volledig in
                                         puin, 1 dode en 3 gewonden te betreuren in de Tedingerstraat. Blindganger gelegen tussen
                                         de nummers Broekweg 55 en 57
           Binnenhof d.d. 31 oktober     Er werd op 18 maart 1944 [sic] een Britse vliegtuigbom boven de Broekweg in Leidschen-
           1986                          dam afgeworpen. Tegelijkertijd viel in de Tedingerstraat een bom die 4 huizen verwoestte.
                                         Aan de achterzijde van de woning Broekweg 67 moet ook nog een blindganger liggen. De
                                         grond in het gebied ter hoogte van de huisnummers 51 tot en met 59 wordt laag voor laag
                                         afgegraven, waarbij het opruimingscommando naar sporen van de inslag van de bom
                                         zoekt. Bovendien worden peilingen naar metaal verricht. Er wordt voorlopig gegraven tot
                                         een diepte van 3 meter.
           HC d.d. 5 november 1986       Het Explosieven Opruimings Commando van de Koninklijke Landmacht gaat aan de
                                         Broekweg op grotere diepte op zoek naar een vliegtuigbom. Er zijn sporen van een inslag
                                         gevonden ter hoogte van de huisnummers 51 en 57-59
           Binnenhof d.d. 2 december     Na 3 weken van metingen is gebleken dat er in de grond voor het pand Broekweg 57 een
           1986                          metalen voorwerp van enige omvang ligt. Vandaag voert de aannemer materialen aan om
                                         een damwandkuip van ca. 4 bij 5 meter te slaan. Het metalen voorwerp bevindt zich op een
                                         diepte van ca. 3.5 meter. De EOD hoopt tegelijkertijd de tweede bom te vinden. Deze bom
                                         is volgens ooggetuigen achter de woningen aan de Broekweg gevallen, maar is misschien
                                         doorgegleden en kan in de buurt van de eerste bom liggen
           Posthoorn d.d. 5 december     Aan de achterzijde van nummer 67 aan de Broekweg ligt waarschijnlijk een blindganger,
           1986                          projectiel tussen de nummers 51 tot en met 59
           Binnenhof d.d. 11 decem-      Volgende week wordt ter plaatse van de Broekweg een 250-ponder onschadelijk gemaakt
           ber 1986
           Binnenhof d.d. 17 decem-      Zeven granaten aangetroffen en in beslag genomen in een woning en op een weg naar het
           ber 1986                      crossterrein te Leidschendam, war de bij de Broekweg gevonden vliegtuigbom tot ontploffing
                                         werd gebracht
           Leidschendammer d.d. 1        Er moet zich een vliegtuigbom bevinden in de tuinen van de panden Broekweg 65 en 67
           juni 1988
           Leidschendammer d.d. 22       Er bevindt zich geen derde bom in de brandgang achter de woningen aan de Broekweg
           juni 1988
11
   Veel informatie wordt dubbel gemeld in verschillende krantenartikelen. Derhalve is er hier sprake van een selectie.
1462056-VO-04                                     Gemeente Leidschendam - Voorburg                                     Pagina 39 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>        Bron                              Gebeurtenis (bron: gemeente Leidschendam-Voorburg)
        Binnenhof d.d. 15 novem-          Operatie Broekbom in de Zeeheldenwijk te Leidschendam. Op 27 juni in de achtertuin op
        ber 1988                          nummer 67 reeds een staartstuk gevonden. Dit wijst erop dat er een bom in de buurt ligt,
                                          afkomstig van het bombardement d.d. 18 december 1945. Toen werden er om half 3
                                          bommen naar beneden gegooid, bedoeld voor de spoorlijn die vlak achter de Zeehelden-
                                          wijk ligt
        HC d.d. 28 oktober 1986           Vroeger was de Broekweg niet meer dan een drie meter breed sintelpad tussen Leidschen-
                                          dam en Nootdorp dat keer op keer werd opgehoogd. Bombardement op de spoorlijn d.d.
                                          18 maart 1945. ‘Een vliegtuig’, gonst het door de Broekweg. ‘Bommen!’ Leidschendammers
                                          vluchten weg voor het zoveelste bombardement van de vlakbij gelegen brug en spoorlijn,
                                          waar allang geen treinen meer rijden. Links en rechts van de Broekweg slaan bommen in.
                                          Enkele huizen storten in.
        Algemeen Dagblad d.d. 28          Op de plek waar 5 huizen aan de Broekweg werden gesloopt, is een Britse 500 ponder
        april 1989                        gevonden. Deze vliegtuigbom ligt op een diepte van ca. 7 meter. Er zijn aanwijzingen dat er
        Binnenhof d.d. 28 april           in de nabijheid van deze vliegtuigbom nog een projectiel ligt
        1989
        HC d.d. 28 april 1989             Het mini-bombardement op de Broekweg d.d. 18 maart 1945 om 14 uur. Een bewoner
                                          verklaarde onlangs dat een Brits vliegtuig door de Duitsers vanaf Binckhorst onder vuur
                                          werd genomen en zijn bommen liet vallen om er zo snel mogelijk vandoor te gaan. Enkelen
                                          ontploften, ondermeer op een paar huizen en de spoordijk langs de wijk
        HC d.d. 6 juli 1990               500 ponder aan de Tuinenlaan in Leidschendam onschadelijk gemaakt. De bom werd
                                          gevonden tijdens graafwerkzaamheden op het terrein waar de voetbalverenigingen RKAVV
                                          en SEV zich zullen vestigen
        Binnenhof d.d. 6 juli 1990        De bom die in de Tuinenlaan werd gevonden (deze bom was in de oorlog bedoeld voor de
        Leidschendammer d.d. 10           spoorlijn) en lag ca. 10 meter buiten de Tuinenlaan
        juli 1990
        Leidschendammer d.d. 4            50 cm lange granaat gevonden in de sloot bij het Laantje van Beck (Westvlietweg). Vorig
        mei 1995                          jaar werd in Voorburg nog een grote afgeschoten pantsergranaat gevonden
        Het Krantje d.d. 18 juli          Mortiergranaat [sic] gevonden bij werkzaamheden in een tuin aan de Laan van Leeuwesteyn
        2012                              te Voorburg. N.B. op de afbeelding van het bijbehorende artikel staat een verschoten gealli-
                                          eerde geschutgranaat afgebeeld!
2.7    Semi Statische Archiefdiensten Ministerie van Defensie (SSA)
Het SSA in Rijswijk beheert de archieven van het Ministerie van Defensie voordat deze aan het Nationaal
Archief worden overgedragen. In dit archief zijn bronnen met betrekking tot naoorlogse CE-ruimingen on-
dergebracht.
         2.7.1       Archief Mijn- en Munitie Opruimings Dienst (MMOD) 1945-1947
         De MMOD en de MOD waren na de Tweede Wereldoorlog in Nederland verantwoordelijk voor het
         opruimen van mijnen en achtergelaten CE. Het archief bestaat uit meldingen, kaarten, plattegron-
         den en ruimrapporten betreffende locaties binnen Nederlandse gemeenten waar CE aanwezig wa-
         ren. Er werd in dit archief gezocht naar documenten met betrekking tot de (voormalige) gemeenten
         Leidschendam en Voorburg. Dit heeft geresulteerd in de volgende relevante vermeldingen:
           Datum                 Gebeurtenis
           6 april 1946          Het verdachte gebied, gelegen binnen de tankgracht bij de Oosterbegraafplaats, is afgezocht. Dit
                                 resulteerde in de vondst van een tweetal landmijnen
           23 mei 1946           Er liggen vermoedelijk nog mijnen onder de versperring bij de Oosterbegraafplaats. Hier zijn op 6
                                 april 1946 twee mijnen geruimd aan de buitenkant van deze versperring, de versperring zelf is toen
                                 intact gelaten
           3 juli 1946           Er zouden zich landmijnen bevinden achter het perceel no. 20 aan de Roodelaan [Rodelaan] te
                                 Voorburg in een droge sloot bij het voetbalveld
           18 juli 1946          Onderzoek naar explosieven uitgevoerd achter Roodelaan [Rodelaan] 20. Er werd niets gevonden
1462056-VO-04                                       Gemeente Leidschendam - Voorburg                                  Pagina 40 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>      2.7.2     Collectie ruimrapporten EOD
      De EOD houdt sinds 1970 heeft meldingen van aangetroffen CE bij. Deze meldingen zijn tot 1992
      als melding opdracht en ruim rapport (MORA) en na 1992 als uitvoeringsopdracht (UO) gearchi-
      veerd. AVG heeft het overzicht van relevante MORA’s en UO’s van de gemeente Leidschendam-
      Voorburg opgevraagd. Op basis van de locatiebeschrijvingen zijn de ruimrapporten geselecteerd en
      opgevraagd. De onderzoeksresultaten zijn als volgt:
       MORA / UO    Locatie (Leidschendam)                                  Vondst
       19711308     Politiebureau Nieuwstraat 10                            1 brisantgranaat doorsnee 8 cm
       19712041     Recreatiegebied in aanbouw ‘De Vlietlanden’ . Ligt in   1 Tellermijn 42
                    losse grond
       19720708     Sluiskant 2                                             2 oefenbommen, 1 brisantgranaat van 105
                                                                            mm
       19722501     Nieuwstraat 10                                          1 brisantgranaat 8.8 cm, 1 handgranaat Mills
                                                                            36, 1 pantsergranaat 25 ponder
       19730488     Politiebureau                                           1 brisantgranaat 25 ponder afkomstig van CVP
       19761429     In het hondenhok op bureau                              1 oefenbrisantgranaat 5 cm
       19763494     Veenweg tegenover nr. 5. Ligt in het weiland            1 brisantgranaat van 75 mm met schokbuis
       19773974     Hondenhok G.P. buro                                     1 pantsergranaat van 2 cm verschoten
       19791068     In Mercedes. Bedreigd gebied: binnenterrein buro        1 brisantgranaat van 155 mm HOW met
                                                                            gedeelte van booster verschoten
       19791468     Buro                                                    1 lichtgranaatschot van 81 mm mortier met
                                                                            tijdbuis verschoten
       19793241     Land- en tuinbouwschool West Vlietweg 42. Genoemd       1 projectiel 120 mm mortier met onschadelijke
                    projectiel was op de fiets meegenomen van de            vulling en dummy ontsteker
                    Waalsdorpervlakte
       19800095     Buro in kist                                            1 steelhandgranaat (Duits) zonder ontsteker, 1
                                                                            wrijvingsontsteker (gebruikt, onschadelijk)
       19801740     Buro                                                    3 subkalibers 20 mm van 3.5 inch raket (ver-
                                                                            schoten)
       19802106     Buro                                                    1 rookgranaat van 2 inch mortier (in 2 stukken)
       19802152     Verkenning Zoekactie sloot gelegen langs de Veurense    Duitse soldaten zouden niet gedetoneerde
                    Achterweg, tuindersgebied ‘t Lien                       handgranaten in de sloot hebben geworpen.
                                                                            Advies om een zoekactie uit te voeren
       19810671     Buro Leidschendam                                       273 stuks 9 mm patronen, scherp
       19820022     A. Westgeest Prins Hendriklaan 12                       3 hulzen klein kaliber munitie
       19821382     Heggenveld                                              1 schroot
       19821383     Opsporen explosieven Rijn-Schiekanaal te Leidschen-     Geen explosieven aangetroffen
                    dam ter hoogte van de Starliftfabriek aan de Westvliet-
                    weg
       19830740     Venusstraat – Jagerstraat. Bouwplaats midden in de      1 stuk schroot (geen explosief)
                    bebouwde kom
       19833675     Buro                                                    1 oefenbrisantgranaat van 25 ponder (ver-
                                                                            schoten), 1 patroon .50 inch scherp
       19840866     Doornenburg 83                                          1 oefen Tow
       19842136     Tuin aan de Veenweg. Bedreigd gebied: niet afgezet      1 brisantgranaatpatroon van 3.7 cm (Oud-
                    tuintje                                                 Hollands)
       19842452     Zoekactie Rijn-Schiekanaal. Bodem uitgegraven met       108 granaten 4 cm PAW 35, 13 anti-
                    behulp van graafmachine en specie gecontroleerd op      tankmijnen (Teller) zonder ontsteker, 10 kilo
                    explosieven                                             klein kaliber munitie, 1 mortiergranaat
       19852314     Schadeken. Bedreigd gebied: woonwijk                    1 schroot (geen explosief)
1462056-VO-04                               Gemeente Leidschendam - Voorburg                                 Pagina 41 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>       MORA / UO Locatie (Leidschendam)                                  Vondst
       19853359/ Bestemmingsplan ‘Voorburgseweg’, bouw ca. 400           Er ligt binnen het plangebied volgens een
       19853444  woningen                                                inwoner van de gemeente Leidschendam
                                                                         vermoedelijk nog een achtergebleven vliegtuig-
                                                                         bom. Advies om zoekactie uit te voeren. N.B.
                                                                         het resultaat was de vondst van een 500 lb.
                                                                         General Purpose Amerikaanse vliegtuigbom
                                                                         met staartontsteker
       19861875  Verkenning Zoekactie Broekweg                           Er bestond een meningsverschil over de in-
                                                                         slagplaats van het explosief
       19862554  Laantje van Beck (sinds 2002 Den Haag). Bedreigd        1 brisantgranaat van 155 mm. De granaat
                 gebied: slopersbedrijf                                  bleek gevuld te zijn met een onschadelijke
                                                                         vulling
       19863698  Kruising Middenweg-Broekweg. In de sloot onder water    Granaat niet aangetroffen
       19864084  Schuur aan het Laantje van Beck                         3 brisantgranaten van 8 cm mortier Duits
                                                                         verschoten, 1 mijnontsteker, 2 restanten van
                                                                         M48 buis, ca. 300 stuks klein kaliber munitie
                                                                         diversen, 12 restanten van staartstukken, 3
                                                                         restanten van ontstekers
       19864172  Middenweg 12 slopersbedrijf (sinds 2002 Den Haag)       Het betrof een oefenprojectiel waar sloper
                                                                         vergunning voor had
       19880081  Buro                                                    1 brisantgranaat van 2 cm met ontsteker ver-
                                                                         schoten, ca. 100 stuks klein kaliber munitie
                                                                         diversen, 1 schroot (oliekloot), ca. 20 kilo
                                                                         vuurwerk
       19880830  Baggerwerkzaamheden Geestbrug                           3 brisantgranaatpatronen van 3.7 cm met
                                                                         schokbuis, 1 huls van 3.7 cm
       19881942  Buro                                                    1 brisantgranaatpatroon van 3.7 cm
       19891286  Buro (munitiekist)                                      Ca. 1 kilo schertsvuurwerk, 1 ernstvuurwerk
       19891691  Buro GP                                                 Ca. 25 stuks klein kaliber munitie diversen, 1
                                                                         oefenbrisantgranaat 20 mm verschoten
       19891785  Buro                                                    1 brisantgranaat van 17 ponder met schokbuis
                                                                         no. 244/257 verschoten
       19901806  Tuinenlaan, 30 meter verwijderd van een spoorbaan.      1 vliegtuigbom Medium Capacity 500 lb. MKIV
                 Opgegraven tijdens graafwerkzaamheden                   met staartpistool no. 30 (ongewapend)
       19911795  Buro                                                    1 restant gross gewehrgranate 40, 1 pantser-
                                                                         granaat van 20 ponder MK 1/1 verschoten
                                                                         zonder lichtspoor
       19912817  Buro. Afkomstig van de zolder van een woning            1 mortiergranaat van 2 inch mortier met restant
                                                                         schokbuis nr. 161 zonder slagpin zonder vin-
                                                                         nen
       19930086  Oostvlietweg 32                                         Ca. 100 patronen klein kaliber munitie diver-
                                                                         sen
       19930355  Bureau                                                  Ca. 10 kilo schertsvuurwerk
       19932184  Bureau                                                  Ca. 3000 stuks klein kaliber munitie diversen
       19950853  West-Vlietweg 85 te Leidschendam. Bedreigd gebied:      1 antitankbrisantgranaat raket van 2.36 inch
                 sloot                                                   niet verschoten (Amerikaans)
       19951214  Buro, door melder meegenomen vanuit woning aan de       1 handgranaat No. 36M compleet
                 Emmalaan
       19951644  In de ‘bommenkist’ op het buro, achtergelaten bij een   1 blikje rode fosfor (ca. 50 gram)
                 tankstation
       20021596  Vinex locatie / Rietwijk                                Door Saricon aangetroffen : 1 vliegtuigbom
                                                                         Medium Capacity 500 lb. met staartpistool no.
                                                                         30 gewapend niet ingedrongen, neuspistool
                                                                         No. 44 ongewapend. Tevens 1 brisantpantser-
                                                                         granaat van 2 cm verschoten, 3 pantserbrand-
                                                                         granaten van 2 cm verschoten, 4 stuks klein
                                                                         kaliber munitie diversen, 2 hulzen 2 cm, 1
                                                                         restant ontsteker, 1 lichaam van scherfhand-
                                                                         granaat No. 1 (Oud-Hollands)
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                                 Pagina 42 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>       MORA / UO Locatie (Leidschendam)                                 Vondst
       20061320  Rietvinklaan 5. Bedreigd gebied: bouwter-              1 brisantgranaat van 8 cm mortier met restant
                 rein/voormalige gemeentewerf, begraven in de sloot-    schokbuis verschoten (Oud-Hollands), 1 oefen-
                 kant                                                   brisantgranaat van 37 mm met schijnbuis
                                                                        verschoten leeg
       20071420  Temeculaplein 1. Bedreigd gebied: buro van politie     1 scherfhandgranaat No. 36 Mills
       MORA / UO Locatie (Stompwijk)                                    Vondst
       19962014  Tuinbouwweg 3 te Stompwijk. Aangetroffen tijdens       Werk Opdracht ingetrokken door politie
                 graafwerkzaamheden in de kas. Betreft een voormalig
                 weiland
       MORA / UO Locatie (Voorburg)                                     Vondst
       19712339  Afdeling Bijzondere Wetten, Parkweg 121                1 granaat doorsnee 10 cm
       19720044  Ligt op een zandberg                                   1 oefen antitankbrisantgranaatraket van 3.5
                                                                        inch
       19720846  Afdeling Bijzondere Wetten, Parkweg 121. N.B. de       1 antitankmijn MKIV
                 vindplaats bevond zich ergens anders, want er wordt
                 over ‘in sloot’ gesproken
       19720984  Politiebureau Afdeling Bijzondere Wetten, Parkweg 121. Geen explosieven aangetroffen
                 N.B. de vindplaats bevond zich ergens anders, want er
                 wordt over ‘afzoeken van oude tankgracht’ gesproken
       19721366  Gedeelte vuilnisbelt                                   Geen explosieven gevonden
       19722327  Gevonden bij de bouw van een viaduct                   1 vliegtuigbom 500 lb. General Purpose met
                                                                        gedeelte van een neusbuis 44 serie
       19730049  Zoekactie vuilnisbelt gebiedsdeel Essestein            Geen explosieven aangetroffen
       19730151  Politiebureau Parkweg 121                              2 brisantgranaten 5 cm mortier, 3 handgrana-
                                                                        ten diversen, 2 handgranaten leeg, 1 pantser-
                                                                        granaat, ca. 30 stuks klein kaliber munitie
       19732082  Nabij het bureau                                       1 pantservuist
       19740172  In zandkist bij brandweer                              1 rookgranaat 2 inch mortier
       19760473  Bij brandweer                                          1 brisantgranaat met schokbuis van 8 cm
                                                                        mortier, 1 antitankbrisantgranaat van 105 mm
                                                                        met bodembuis
       19761978  Buro gemeentepolitie                                   1 boorpatroon 100 gram, 1 slagpijpje elec-
                                                                        trisch M2, ca. 1 meter vuurkoord, ca. 2 meter
                                                                        slagsnoer, 1 aanvalshandgranaat (Oud-
                                                                        Hollands), ca. 300 patronen klein kaliber
                                                                        munitie diversen, 1 oefenantitankbrisantgra-
                                                                        naatraket 3.5 inch, 1 gedeelte van tijdbuis, 1
                                                                        lichtgranaat 2 inch mortier (leeg)
       19763137  Politiebureau in bunker. Parkweg 121                   1 glazen buisje vloeistof waarin 2e buisje wit
                                                                        poeder
       19763232  Bureau Gemeentepolitie                                 3 scherfhandgranaten nr. 1C1 met ontsteker
                                                                        mechanisch 19C2 leeg
       19771131  Bovenveen en Binnenpolder                              1 Tellermijn 35 met onsteker
       19771906  Bureau                                                 1 oefenscherfhandgranaat [onleesbaar] No. 2
                                                                        met ontsteker nr. 19 C2 leeg, 1 lichaam
                                                                        scherfhandgranaat Mills 36 leeg, ca. 1000
                                                                        patronen klein kaliber munitie diversen
       19790182  Vijverhof 24 op zolder                                 1 rookgranaat van 2 inch mortier
       19831209  Buro in zandkist                                       1 staartstuk van 8 cm mortier, 1 oefenhand-
                                                                        granaat compleet afgevuurd, 1 oefenbri-
                                                                        santgranaat van 120 mm mortier, 1 pantser-
                                                                        granaat van 17 ponder, 1 handgranaat (Oud-
                                                                        Hollands), 2 brisantgranaten van 5 cm mortier,
                                                                        1 brisantgranaat van 40 mm
1462056-VO-04                           Gemeente Leidschendam - Voorburg                                Pagina 43 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>       MORA / UO Locatie (Voorburg)                                      Vondst
       19832683  Onder brug gelegen aan de Rijksweg 231 / Rijn Schie-    7 antitankmijnen zonder ontsteker, 12 stuks 30
                 kanaal (de Vliet)                                       mm granaten, 110 stuks klein kaliber munitie
       19842783  Brandweerkazerne Voorburg. Ligt onder de                1 granaat van 8 Veld ?, 1 zuurstofcilinder.
                 oefenbrandtoren                                         Granaat vermoedelijk afkomstig van Verdun
                                                                         1914-1918
       19851850  Politiebureau                                           1 slagpijpje exercitie, 1 vuurkoordveerontsteker
                                                                         met slaghoedje
       19852958  In kast bij Bijzondere Wetten                           1 kern afkomstig van pantsergranaat met losse
                                                                         manchet van 105 mm
       19853917  Buro. In kast bij Bijzondere Wetten                     1 handgranaat Mills 36 zonder slagpijpje
       19861949  Scheltenslaan. Graafwerkzaamheden riolering             1 schroot (geen munitie)
       19862997  Koningin Wilhelminalaan 116 in de schuur                1 huls 17 ponder zonder voortdrijvende lading
       19872588  Nabij Rijn- Schiekanaal baanvak Den Haag-Gouda          Bij werkzaamheden aan de naastgelegen brug
                                                                         in de Rijksweg A12 zijn tijdens bag-
                                                                         gerwerkzaamheden in het verleden explosieven
                                                                         aangetroffen (eerdere zoekactie marine:
                                                                         19832683). Gemeente negatief geadviseerd
                                                                         vanwege eerder uitgevoerde zoekactie
       19882101  Bebouwde kom Zegtruststraat. Aangetroffen bij archeo-   1 brisantgranaat van 105 mm zonder ontsteker
                 logische opgraving
       19883469  Transformatorhuisje Nicolaas Beetslaan. Langs spoor-    1 granaat van 15 cm zonder ontsteker
                 baan
       19900012  In de kluis                                             1 oefeninktpotmijn nr. 24 C1
       19901586  Bureau, op kast Afdeling Bijzondere Wetten              1 vermoedelijke kopkamergranaatkartets van
                                                                         8.8 cm
       19902313  Prins Bernardlaan                                       1 brisantgranaat van 5.5 inch met schokbuis
       19902635  Buro op binnenplaats                                    1 oliekloot
       19910252  Kruising van Zevenbergen/Koningin Wilhelminalaan        1 scherfhandgranaat Oud-Hollands (oefen)
       19920636  Openbare Werken Nieuwe Haven 3B                         1 kartetsgranaat van 7.5 cm (verschoten) met
                                                                         tijdbuis
       19931244  Noteboompark. Bedreigd gebied: voetbal-                 1 schroot
                 veld/bebouwde wijk
       19931542  Scheikundelokaal Martens College                        1 flesje pikrinezuur ca. 100 gram
       19932267  Buro                                                    1 gew. granaat (Oud-Hollands)
       19940847  Rozeboomlaan 83. Bij graafwerkzaamheden aange-          1 pantsergranaat van 25 ponder verschoten
                 troffen
       19941709  Buro                                                    1 granaatkartets van 6 Veld verschoten, leeg
       19950012  Wordt nader bekend gesteld. Assistentie bij technisch   1 patroon klein kaliber munitie. N.B. deze
                 onderzoek naar moordwapen                               toevalsvondst had niets met het moordwapen
                                                                         van doen
       19951053  In de achtertuin van de Koningin Wilhelminalaan 70 te   1 mortiergranaat van 8 cm (Oud-Hollands)
                 Voorburg. Ligt in de kliko                              zonder ontsteker verschoten
       19960978  Van de Wateringenlaan 105 Voorburg. Bedreigd ge-        1 droogmolen steun
                 bied: achtertuin
       19962505  Buro                                                    1 pantsergranaat van 25 ponder met lichtspoor
                                                                         (leeg) verschoten
       19971155  Op het buro in de kluis. Granaat gevonden in Clingen-   1 lichaam van 25 ponder brisantgranaat
                 deal
       19980083  Voorburg                                                Lezing bergings- en indetificatiedienst. O.a.
                                                                         diaserie vermist is erger dan de dood
       19980642  Buro                                                    1 oefenantitankbrisantgranaatraket van 3.5
                                                                         inch leeg
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                                 Pagina 44 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>       MORA / UO Locatie (Voorburg)                                      Vondst
       19981075  Heeswijkstraat hoek Willemstraat 12. Het betreft een    1 brisantgranaat van 81 mm mortier met
                 verlofhouder, woning uitgebrand                         schokbuis M52 verschoten, 1 brisantgranaat
                                                                         van 105 mm met schokbuis M51 verschoten, 1
                                                                         schokbuis M51 met restant overdrager, 1
                                                                         granaatlichaam van brisantgranaat 105 mm
                                                                         verschoten, 1 kardoes messing 105 mm afge-
                                                                         vuurd, 1 huls van 105 mm
       20011252  Bureau                                                  1 oefen antitankbrisantgranaat van 3.5 inch
                                                                         raket
       20020621  Buro                                                    1 staartstuk M301A1 van 81 mm mortier leeg
       20051405  Bureau                                                  Slagpijpjes met springstof restanten, 1 zak met
                                                                         vervuild papier
       20060118  Park Leeuwensteijn 6 te Voorburg                        1 oefenhandgranaat nr. 6 met ontstekingsme-
                                                                         chanisme leeg
       20061574  Rusthoflaan 1. Bedreigd gebied: achtertuin              1 rookgranaat van 10 ponder met tijdbuis no.
                                                                         390 verschoten
       20061839  Bureau                                                  1 brisantgranaatpatroon van 2 cm leeg
       20100191  Herenstraat 56 Voorburg. Bedreigd gebied: apotheek      1 glazen pot met pikrinezuur ca. 60 gram
                 Huygens
       20100549  Op politiebureau                                        Niet aangeleverd!
       20100602  Politiebureau, uit verzameling afkomstig                1 lanceerkoker 66 M LAW leeg
       20101124  Politiebureau                                           Niet aangeleverd!
       20101153  Parkweg 1                                               Niet aangeleverd!
       20101654  Bureau van Politie                                      Niet aangeleverd!
       201016540 Bureau van politie                                      Anti-tank brisantgranaat raket met lanceerbuis
       01                                                                (MILAN)
       201016540 Bureau van politie                                      Scherfhandgranaat MK2 zonder ontsteker
       02
       201100730 Bureau                                                  Brisantgranaat van 40 mm, met restant schok-
       01                                                                buis verschoten Amerikaans
       201100730 Bureau                                                  Huls van 40 lang 70
       02
       201100960 Parkweg 1                                               Oefenscherfhandgranaat Nr6C1, met restant
       01                                                                ontsteker (Oud-Hollands)
       201102980 Parkweg 1                                               Handgranaat, scherf, no36 (Mills)
       01
       201103420 Parkweg 1                                               Brisantgranaat van 3,7cm, zonder ontsteker
       01
       201103420 Parkweg 1                                               [deel vermelding ontbreekt] verschoten
       02
       201104790 Parkweg 1                                               Brisantpantsergranaatpatroon, 3.7 cm
       01
       201104790 Parkweg 1                                               Klein Kaliber Patroon
       02
       201107570 Bureau                                                  Brisantgranaatpatroon 40 L 70 (GB)
       01
       201107570 Bureau                                                  Wurfgranaatzunder 38
       02
       201107570 Bureau                                                  Schroot
       03
       201108210 Parkweg 1                                               Oefenbrisantgranaatpatroon 40 L 70, zonder
       01                                                                ontsteker (GB)
       201110930 Parkweg 1                                               Oefen antitankbrisantgranaatraket, van 3.5
       01                                                                inch, verschoten
       201112180 Parkweg 1                                               Oefenbrisntgranaatpatroon v 20 mm (modern
       01                                                                Nederlands)
       201112520 Parkweg 1                                               Verpakking met ca. 300 gram rookzwak
       01                                                                buskruit
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                                Pagina 45 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>        MORA / UO      Locatie (Voorburg)                                         Vondst
        201112520      Parkweg 1                                                  Handgranaat, Flash and Bang, zonder beugel
        02
        201112520      Parkweg 1                                                  Beugel ten bate van handgranaat
        03
        201112670      Parkweg 1                                                  Oefenbrisantgranaat van 40 mm (DM1009)
        01                                                                        met schijnbuis DM100, verschoten (Duits)
        201112670      Parkweg 1                                                  .50 patronen
        02
        201116810      Parkweg                                                    Rookhandgranaat HC Nr. 7C2
        01
        201116810      Parkweg                                                    Submunitie LAW
        02
        201116810      Parkweg                                                    Oefenbrisantgranaat van 20 mm
        03
        201116810      Parkweg                                                    Klein Kaliber Munitie
        04
        201101710      Parkweg 1                                                  Scherfhandgranaat No 36, Mills
        00
        201101710      Parkweg 1                                                  Seinpatroon, 26.5 mm, rood
        01
         2.7.1     Collectie mijnenkaarten
         De collectie mijnenveldkaarten van de EOD werd in kader van dit gemeentebrede vooronderzoek
         geraadpleegd. Dit geldt ook voor de collectie mijnenveld leg- en ruimrapporten. Er lagen zowel ge-
         documenteerde mijnenvelden als op mijnen verdachte gebieden in het onderzoeksgebied:
          Mijnenveld       Omschrijving
          nummer
          24G              Er lagen hier 335 Behelfsminen (e) Mark III, 329 Behelfsminen (e) Mark III geruimd, zes exemplaren
                           vermist12
          25G              Er lagen hier 849 Behelfsminen (e) Mark III. Deze landmijnen werden allemaal geruimd
          26G              Er lagen hier 452 Tellerminen. Deze landmijnen werden geruimd
          27G              Er lagen hier 356 Tellerminen. Deze landmijnen werden geruimd
          28G              Er lagen hier 473 Tellerminen. Deze landmijnen werden geruimd
          29G              Er lagen hier 424 Tellerminen. Het mijnenveld zou volledig zijn geruimd
          30G              Er lagen hier 237 Tellerminen. Deze landmijnen werden geruimd
          31G              Er lagen hier 376 Tellerminen. Deze landmijnen werden geruimd
          81G              Er werden in dit op landmijnen verdachte gebied 2 antitankmijnen geruimd. Onbekend hoeveel
                           landmijnen er waren gelegd c.q. werden vermist
          1G               Geen landmijnen gevonden in dit op landmijnen verdachte gebied
          2G               Geen landmijnen gevonden in dit op landmijnen verdachte gebied
12
   Er wordt in de documenten foutief over ‘Behelfsminen’ gesproken, het betreft echter Behilfsminen.
1462056-VO-04                                 Gemeente Leidschendam - Voorburg                                   Pagina 46 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>           Afb.16.- Voorbeeld van een originele mijnenkaart waarop rood gearceerd mijnenvelden en op mijnen ver-
                                 dachte gebieden staan aangegeven. Bron afbeelding: EOD.
    Afb..17- Gedeelte van een origineel ruimrapport waarop o.a. het aantal gelegde landmijnen staat aangegeven.
                                               Bron afbeelding: EOD.
1462056-VO-04                              Gemeente Leidschendam - Voorburg                          Pagina 47 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>2.8    Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH)
Het NIMH in Den Haag beheert collecties over de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht in binnen-
en buitenland vanaf de Tachtigjarige Oorlog tot heden. In dit archief is een groot aantal collecties met be-
trekking tot de landmacht, luchtmacht en marine ondergebracht. Er werden ten bate van dit gemeentebrede
vooronderzoek meerdere NIMH-collecties geraadpleegd.
         2.8.1       Collectie Verdedigingswerken
         De Collectie Verdedigingswerken bestaat uit opgaven en gegevens, die betrekking hebben op
         voormalige Duitse en Nederlandse verdedigingswerken. De onderstaande inventarisnummers wer-
         den geraadpleegd:
           Toegang 407. Collectie     Omschrijving inventarisnummer
           ‘Verdedigingswerken’.
           Inventarisnummers
           78                         ‘s-Gravenhage
           132                        Leidschendam
           239                        Voorburg
           241                        Voorschoten
           250                        Wassenaar
           277                        Zoetermeer
           285                        Overzicht voormalige Duitse verdedigingswerken
           286                        Overzicht Nederlandse verdedigingswerken en voormalige Duitse bunkers
           288                        Overzicht voormalige Duitse en Nederlandse verdedigingswerken
         De onderstaande vermeldingen hebben betrekking op het onderzoeksgebied:
           Datum melding              Gebeurtenis (bron: collectie 407)
           Geen datum                 In de gemeente Leidschendam bevindt zich een tweetal schuilplaatsen met aangeb. woon-
                                      schuilplaats, twee tobroeken, een zoeklichtremise, twee woonschuilplaatsen en een schuil-
                                      kelder
           Geen datum                 Er bestaat van krijgsmacht zijde geen bezwaar tegen de voorgenomen opruiming van de
                                      voormalige Duitse werken A1 tot en met A33, B16 en B17 in de gemeente Voorburg
           Maart 1961                 In de gemeente Voorburg is een intacte tankgracht aanwezig, alsmede 4 intacte open op-
                                      stellingen. De tankversperring is tot aan het maaiveld gesloopt, de open geschutsopstelling
                                      is nog intact, de versperring is gesloopt
           Juni 1961                  In de gemeente Voorburg bevinden/bevonden zich een verbandplaats, 5 tobroeks, diverse
                                      woonschuilplaatsen, 2 open geschutsopstellingen, waterbergplaatsen, bergplaatsen, een
                                      remise, een open gevechtsopstelling en een bakkerij
         2.8.2       Collectie ‘Duitse Bezetting’
         De collectie Duitse bezetting bevat o.a. verslagen van gesprekken die zijn gevoerd met hoge Duitse
         militairen. De collectie bestaat daarnaast uit o.a. originele kaarten, luchtfoto’s en overzichten van
         Duitse verdedigingswerken en stellingen. De onderstaande inventarisnummers werden geraad-
         pleegd:
           Toegang 419. Collectie     Beschrijving inventarisnummer
           ‘Duitse bezetting’. Inven-
           tarisnummers
           17                         Gegevens van over de locatie van Duitse eenheden in Nederland opgesteld door Britse en
                                      Nederlandse inlichtingendiensten. 31 december 1942
           27                         Opgave van Duitse divisies 1940-1945 in Nederland. 1945
           28                         Overzichtkaart opgesteld door de Militaire Inlichtingen Dienst (MID) van Duitse eenheden in
                                      Nederland. Juni-juli 1943
1462056-VO-04                                  Gemeente Leidschendam - Voorburg                                   Pagina 48 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>         Toegang 419. Collectie        Beschrijving inventarisnummer
         ‘Duitse bezetting’. Inven-
         tarisnummers
         107                           Luchtfoto’s van stellingen en bunkers. 1944-1945
         108                           Serie luchtfoto's van kuststellingen en bunkers. 18 september 1944
         109                           Nederlandse kaarten waarop staan aangegeven Duitse locaties van radio installaties. 1947
         110                           Kaarten vliegvelden (Flugplatz) Bergen, Deelen, Eelde, Eindhoven, Gilze-Rijen, Haamstede,
                                       Harskamp, Hilversum, Kamp Katwijk, De Kooy, Leeuwarden, Middenmeer, Norg, Ocken-
                                       burg, Ouddorp, Soesterberg, Schellingwoude, Schiphol, Texel, Twente, Veldhuizen, Venlo
                                       Vlissingen, Vogelenzang, Volkel, Waalhaven, Woensdrecht, Ypenburg, Schiessplatz: Harder-
                                       wijk, Petten. Opgesteld door het Luftgaukommando Holland. Maart 1941
         112                           Stukken betreffende de werkzaamheden van Organisatie Todt. Bevattende onder andere
                                       kaarten van mijnenvelden en verdedigingswerken in het kustgebied. 1944-1947
        Het merendeel van de geraadpleegde inventarisnummers bevat geen relevante informatie. De on-
        derstaande vermelding heeft betrekking op het onderzoeksgebied:
         Datum melding                 Gebeurtenis (bron: collectie 419)
         Voor april 1944               Stafkwartier van de SS Ersatz Div. onder commando van SS Obergruppenführer Demmelhu-
                                       ber ondergebracht in Voorburg/Leidschendam
        2.8.3      ‘575 serie’
        De collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inundaties van Nederlands grondgebied in de oorlog /
        rapporten van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlichtingen Londen’, ook wel be-
        kend als de ‘575-serie’, is opgebouwd uit inlichtingenrapporten, plattegronden en verordeningen
        van zowel de Duitse bezettingsmacht als van het verzet / Bureau Inlichtingen te Londen. Deze zes
        meter lange collectie bestaat onder andere uit afwikkelingen van de Genie, inlichtingen van de ille-
        galiteit, kaarten van inundaties, de waterstaatkundige situatie, gegevens betreffende Duitse mijnen-
        velden, Britse en Duitse kaarten, telegrammen en Duitse voorschriften. In dit archief werden de on-
        derstaande inventarisnummers geraadpleegd:
         Toegang 575. Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inun-           Omschrijving inventarisnummer
         daties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten
         van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlich-
         tingen Londen’. Inventarisnummer
         26                                                                   J.A. 226. Verkeersborden wegen Rijpwetering - Leid-
                                                                              schendam; Nieuwkoop -Leiderdorp; Warmond - Veur;
                                                                              Leiderdorp -Leidschendam.
         26                                                                   J.A. 210. Hoornbrug en Geestbrug niet onklaar ge-
                                                                              maakt.
         26                                                                   J.A. 227. Rapport toestand versterkingen Kostverloren-
                                                                              weg - Wilveense weg.
         56-Inlichtingen verkregen door de illegaliteit                       J.A. 319. Troepenlegering te Voorschoten, Leidschen-
                                                                              dam, Zoeterwoude en Stompwijk.
         56-Inlichtingen verkregen door de illegaliteit                       J.A. 335 Noodlanding bommenwerpers te Stompwijk.
         57-Inlichtingen verkregen door de illegaliteit                       J.A. 179. Stellingen in het park Leeuwenberg te Voor-
                                                                              burg zijn verwaarloosd en niet meer bemand
         57-Inlichtingen verkregen door de illegaliteit                       J.A. 180. Langs de Rijksweg Voorburg-Zoetermeer
                                                                              worden Splitterboxen gebouwd
         58-Inlichtingen, verkregen door de illegaliteit                      J.A. 425. Troepenverplaatsingen te 's-Gravenhage.
                                                                              Vernieling masten radiostation Scheveningen.
         58-Inlichtingen, verkregen door de illegaliteit                      J.A. 442. Bezetting van versterkingen stellingen langs de
                                                                              weg ’s-Gravenhage-Utrecht en in de omgeving van
                                                                              Zoetermeer en Leidschendam
         58-Inlichtingen, verkregen door de illegaliteit                      J.A. 508. Inundaties, troepenopstellingen te Benthuizen,
                                                                              Stompwijk, Hazerswoude. Bouw van versterkingen te
                                                                              Hazerswoude en omgeving.
1462056-VO-04                                  Gemeente Leidschendam - Voorburg                                        Pagina 49 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>         Toegang 575. Collectie ‘Duitse verdedigingswerken en inun-           Omschrijving inventarisnummer
         daties van Nederlands grondgebied in de oorlog / rapporten
         van militaire aard vanuit bezet Nederland aan Bureau Inlich-
         tingen Londen’. Inventarisnummer
         58-Inlichtingen, verkregen door de illegaliteit                      J.A.528. Canadese troepen waargenomen in Scheve-
                                                                              ningen, Voorburg, ’s-Gravenhage en Nootdorp
         124-Zuid-Holland                                                     14 februari 1953. Besprekingsrapport van E. Scherpen-
                                                                              huysen met de technische ambtenaren van
                                                                              de Provinciale Waterstaat van Zuid-Holland te Voorburg
                                                                              en te Alphen a/d Rijn betreffende inundaties gesteld in
                                                                              hun dienstkringen
         221                                                                  23 oktober 1944. Stelling bij Voorburg
         228                                                                  31 mei 1944. Verdedigingslinie achter De Vliet tussen
                                                                              Voorburg en Leiden
         231                                                                  14 juni 1944. Verdedigingswerken tussen Valkenburg en
                                                                              Leidschendam
         236                                                                  16 januari 1945. Startplaatsen V wapen rondom ‘s-
                                                                              Gravenhage
         357                                                                  24 februari 1944.GB/4084/44. Produktieopdracht voor
                                                                              Van der Esen N.V. Voorburg
         376                                                                  7 juni 1944. GB/5276/44. troepenverplaatsing Waffen
                                                                              SS van Voorburg en Wassenaar naar Noord-Frankrijk
         398                                                                  Mei 1944. GB/6595/44. Vernielingen Veenwegpolder,
                                                                              Voorburg met situatieschets.
         401                                                                  Mei 1944. GB/6604/44. Radiostation te Voorburg met
                                                                              plattegrond
         401                                                                  Mei 1944. GB/6604/44. Legering te Voorburg, Rijswijk
         409                                                                  1 juni 1944. GB/7089/44. Troepensterkte: toestand te
                                                                              IJmuiden; Marinetroepen in Amsterdam; sterkte
                                                                              Bilthoven, Soest, Amersfoort, Voorburg
         425                                                                  19 april 1944. GB/109/44. Plattegrond Voorburg,
                                                                              luchtwapen: Direction Finding, station te Voorburg.
         450                                                                  23 oktober 1944. E/73/44. Plattegrond stelling bij
                                                                              Voorburg
         462                                                                  1 februari 1945. E/1373/45. raketwapen Zuid-Holland
         475                                                                  5 april 1944. GB/4704/44. Fabriek te Voorburg, van
                                                                              der Heem
         487                                                                  4 juni 1943. NE/16/189. Informatie Voorburg, Den
                                                                              Haag, Amersfoort met Prins Bernhard kazerne
                                                                              bijl. schets
        De aangetroffen gegevens worden in de onderstaande tabel samengevat:
         Datum melding                 Gebeurtenis (bron: 575 serie)
         Mei 1944                      Veldstellingen Veenwegpolder. Aan het kruispunt van de spoorlijn Den Haag – Rotterdam
                                       Hofplein met de Veenweg zijn veldstellingen gebouwd voor infanterie. In elke hoek van de
                                       weg met de spoorlijn is een stelling gebouwd, bestaande uit een loopgraaf met twee of drie
                                       mitrailleurnesten. De stellingen zijn gebouwd in de ter plaatse zeer brede berm van de
                                       spoorlijn, daar waar vroeger de halte Nootdorp Oost was. Behalve de genoemde mitrail-
                                       leurnesten zijn in de berm van de Veenweg nog twee pakopstellingen gemaakt, ter weerszij-
                                       den van de spoorlijn. De mitrailleurnesten zijn zodanig gebouwd dat er naar alle zijden vuur
                                       kan worden uitgebracht
         30 mei 1944                   Divisiestaf park Leeuwenstein Voorburg. Hier bevond zich een Gruppenfüher in Huize Eem-
                                       wijk bij het spoor. In park Leeuwenstein ook nog staf van een Panzerjäger Abteilung?
                                       Nachrichten personeel langs Oosteinde en Roodelaan
         23 oktober 1944               Stelling bij Voorburg ten noordwesten van het station. Hier bevinden zich o.a. veldversterkin-
                                       gen, een tankgracht, onderkomens, een mijnenveldversperringen en een geschutsopstelling
         28 december 1944              Van Voorburg tot Zoetermeer worden langs de Rijksweg auto Splitterboxen gebouwd. Dit zijn
                                       schuilplaatsen voor rollend materieel bij gevaar uit de lucht. De Splitterboxen hebben in
                                       lengte een doorsnee van 5 meter en een breedte van 3 meter. De hoogte van het binnen-
                                       werk is ca. 4 meter
1462056-VO-04                                   Gemeente Leidschendam - Voorburg                                       Pagina 50 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>            Datum melding               Gebeurtenis (bron: 575 serie)
            28 december 1944            De stellingen in Park Leeuwenberg zijn zeer verwaarloosd. Ze zijn in 1941 of 1942 gemaakt
                                        en worden momenteel niet bemand
            2 januari 1945              Uit onderzoek is gebleken dat de Hoornbrug en de Geestbrug niet onklaar zijn gemaakt. De
                                        machines van de Hoornbrug worden pas op het laatste moment onklaar gemaakt, vanwege
                                        passerende Wehrmacht schepen
            5 januari 1945              Stellingen bij de Kostverlorenweg – Wilsveenscheweg. Deze stellingen waren op dat moment
                                        onbemand en verkeerden in het eerste stadium van verwaarlozing
            16 januari 1945             Startplaatsen ‘vliegende bommen’. Geen startplaatsen in onderzoeksgebied aangegeven
            1 februari 1945             Uit een neergekomen raket in de Koningin Wilhelminalaan te Voorburg is een zwavelzuur
                                        accu van groot formaat tevoorschijn gekomen
            23 februari 1945            Het zendstation ligt 60 meter ten westen van het kruispunt Lolaan-Veursche Achterweg, naast
                                        het kerkhof, nabij viaduct Voorburg. Hier is een Duitse bezetting van 40 man. Emplacement:
                                        3 à 4 stoorzenders, bunkers, luchtafweergeschut en onderkomens. In de gemeente Leid-
                                        schendam bevindt zich 10 man W.H. bij de spoorbaan Den Haag – Leiden, in blokpost
                                        A65, gelegen achter ‘Hulp en Heil’. Geen bezetting Stompwijk.
            27 februari 1945            Een Liberator bommenwerper heeft op 22 februari 1945 een noodlanding gemaakt in de
                                        Geerpolder te Zoeterwoude, nabij Stompwijk. Het toestel werd op 26 februari 1945 bescho-
                                        ten door Spitfires en brandde totaal uit
            12 april 1945               In de vroege morgen van 11 maart 1945, om 6 uur, heeft zich te Voorburg op de hoogte
                                        van de Rozenboomlaan – Parkweg op de tramrails een vrij hevige ontploffing voorgedaan.
                                        De aard van deze ontploffing kon niet worden vastgesteld
            13 april 1945               De Duitsers hebben alle stellingen met machinegeweren en veldgeschut betrokken langs de
                                        weg Den Haag – Utrecht en omgeving Zoetermeer en Leidschendam. Ook zijn alle een-
                                        mansgaten met machinegeweren bezet, waarschijnlijk in verband met de dreiging van geal-
                                        lieerde luchtlandingen
            3 mei 1945                  In Stompwijk zijn 45 Duitse militairen met ‘gemengde uniformen’ gelegerd. Zij zijn inge-
                                        kwartierd in de Katholieke School, met luisterpost op particulier huis
            8 mei 1945                  Om 23.10 uur werden op de Rijksweg Den Haag – Utrecht in de gemeente Voorburg 5
                                        geallieerde Rode Kruiswagens waargenomen richting Den Haag
           2.8.4      Gevechtsverslagen en Rapporten mei 1940
           De collectie ‘Gevechtsverslagen en Rapporten mei 1940’ bestaat uit rapporten, verslagen, dagboe-
           ken en tekeningen die door officieren, onderofficieren en manschappen werden ingeleverd bij de
           Krijgsgeschiedkundige Sectie van het Hoofdkwartier van de Generale Staf. Dit gebeurde in veel ge-
           vallen pas in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Deze evaluatieverslagen van de gevechten, die
           overigens tegenstrijdig kunnen zijn, vormden naast in de Militaire Spectator verschenen artikelen
           een belangrijke basis voor de ‘Groene Serie’: het eerste officiële standaardwerk over de strijd in
           Nederland in de meidagen van 1940.
          De onderstaande inventarisnummers uit de collectie ‘Gevechtsverslagen en Rapporten mei 1940’
          werden ten bate van dit gemeentebrede vooronderzoek geraadpleegd13:
            Toegang 409. Collectie ‘Gevechtsverslagen          Omschrijving inventarisnummer
            en – rapporten mei 1940’.
            Inventarisnummers
            447/42 (Oude SMG-nummering)                        13e Batterij Luchtdoelartillerie; Luchtverdedigingskring Rotterdam-Den
                                                               Haag
            477/65 (Oude SMG-nummering)                        De overmeestering van Huize Dorrepaal
            480/27 (Oude SMG-nummering)                        Verslag C – Motorverkeersbrigade Politietroepen
            536/23 (Oude SMG-nummering)                        Detachement Bewakingstroepen Depot Cavalerie. Verslag Verovering
                                                               van de villa ‘Dorrepaal’ te Leidschendam
            536/41 (Oude SMG-nummering)                        C. Vak Rustoord Voorburg. IIIe Depot Bereden Artillerie
            536/49 (Oude SMG-nummering)                        C.-Post Kerkbrug Voorburg. 1e Depot Batterij 3e Depot Afdeling IIIe
                                                               Depot Bereden Artillerie
13
   Het aantal geraadpleegde bronnen uit de 409 serie is groter dan in dit overzicht weergegeven. Dit overzicht bevat alleen de dossiers
met relevante vermeldingen.
1462056-VO-04                                    Gemeente Leidschendam - Voorburg                                       Pagina 51 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>         Toegang 409. Collectie ‘Gevechtsverslagen          Omschrijving inventarisnummer
         en – rapporten mei 1940’.
         Inventarisnummers
         536/57 (Oude SMG-nummering)                        C. Post Kerkbrug Voorburg
        De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft tevens gevechtsverslagen uit mei 1940 aangeleverd.
        Het betreft o.a. een document betreffende de gevechten bij boerderij Den Hoonaart (gelegen in de
        nabijheid van de gemeente Leidschendam-Voorburg) en gevechtsverslagen afkomstig van het
        NIOD. Deze informatie is voor de volledigheid meegenomen in de onderstaande tabel:
         Datum melding              Gebeurtenis (bron: collectie 409)
         10 mei 1940                Fallschirmjäger beschoten de omgeving van de Oude Tolbrug te Voorburg. Dit was de
                                    toegangsweg tot Den Haag. Villa Dorrepaal door Nederlandse militairen aangevallen. Een
                                    stuk Pantser Afweer Geschut werd opgesteld in een weiland achter de tegenovergelegen
                                    villa. Er werden vijf schoten gelost (van dakrand tot benedenverdieping), daarna de aanval
                                    ingezet. Nederlandse militairen namen Huize Dorrepaal vanuit villa Heeswijk onder vuur,
                                    vanuit Huize Dorrepaal werd op zijn beurt door Fallschirmjäger gevuurd. Nadat Huize
                                    Dorrepaal door Nederlandse militairen was veroverd, werden er 2 lichte mitrailleurs, auto-
                                    matische pistolen en handgranaten buitgemaakt. Er lagen in het bos achter villa Dorrepaal
                                    Duitsers in stelling
         10 mei 1940                Er reed een vrachtwagen met 3 Nederlandse militairen langs Huize Dorrepaal. De vracht-
                                    wagen werd vanuit de villa onder vuur genomen en reed vervolgens de Vliet in. De 3 Neder-
                                    landse militairen sneuvelden
         10 mei 1940                Duitse vliegtuigen werpen 8 bommen af boven de 13e Batterij Luchtdoelartillerie. Getroffen
                                    werd de wachtbarak, het derde stuk, terwijl er een bom viel tussen het tweede en derde stuk
                                    en 5 naast de batterij. Er landden grote aantallen Fallschirmjäger aan alle zijden van de
                                    batterij, waarna deze onder vuur werd genomen met mitrailleurs. De beide mitrailleurs van
                                    de batterij schoten tot het laatste moment door. De stukken Nederlands geschut werden
                                    onbruikbaar gemaakt door verwijdering van de drukbodem, slagpin en slagveer. Tegenaan-
                                    val Nederlandse militairen in park Leeuwenberg. Op een later tijdstip werd de munitie uit de
                                    oude opstelling van de 13e batterij weggehaald, toen werden de Nederlandse manschappen
                                    onder vuur genomen door Duitse vliegtuigen. De bankwerkerij werd volledig door een bom
                                    vernield
         10 mei 1940                Duitsers brengen vuur uit vanuit boerderij Den Hoonaart. Nederlandse militairen proberen
                                    met handgranaten de hooiberg bij de boerderij in brand te steken
         11 mei 1940                Bij de Post Kerkbrug te Voorburg was een detachement van ca. 40 Nederlandse militairen
                                    aanwezig. 4 à 6 Duitse militairen onder vuur genomen die over de weg aan de overzijde
                                    van de Vliet liepen, komende uit de richting Wijkerbrug en gaande in de richting Tolbrug.
                                    Tevens een tweede Duitse patrouille onder vuur genomen, komende uit de richting Noot-
                                    dorp en gaande richting Tolbrug
         12 mei 1940                Bezetting Post Kerkbrug met 45 Nederlandse militairen. Er werden ’s avonds posten uitgezet
                                    bij versterkingen en op enkele andere plaatsen in de omgeving Kerkbrug te Voorburg.
                                    Tevens patrouille gelopen. Geen gevechten. Commandopost ingericht in huis Bleuland van
                                    Oord, bij de Kerkbrug
         14 mei 1940                De militairen van Vak Rustoord te Voorburg worden ingedeeld in drie vakken: viaduct (grote
                                    weg naar Gouda), de Kerkbrug en de Wijkerbug. Een groep van ca. 300 man graaft loop-
                                    graven en stellingen achter de Vliet. De post Wijkerbrug werd geholpen door ca. 20 gevor-
                                    derde burgerwerkkrachten uit Voorburg. ’s Avonds waren de stellingen voor het grootste
                                    gedeelte klaar. De post Viaduct werd gesteund door 1 zware mitrailleur, 1 lichte mitrailleur
                                    en een stuk Pantser Afweer Geschut. De stellingen werden na de Nederlandse capitulatie
                                    definitief verlaten. Wapens, munitie, helmen en gasmaskers werden ingeleverd bij de kleu-
                                    terschool. De volgende morgen werd een gedeelte van de loopgraven weer geslecht, dit
                                    werk werd de daarop volgende dagen voortgezet
1462056-VO-04                                 Gemeente Leidschendam - Voorburg                                    Pagina 52 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>        2.8.5       Collecties De Haan en vliegtuigcrashes 1940-1945
        Bij het NIMH werd een tweetal luchtoorlog gerelateerde documentatiecollecties geraadpleegd. Col-
        lectie ‘De Haan’ en daarnaast ‘vliegtuigcrashes 1940-1945’.
          Toegang 798. Collectie ‘Vliegtuigcrashes 1940-1945’.           Omschrijving inventarisnummer
          Inventarisnummers
          55                                                             Individuele vliegtuigcrashes op datum. Mei 1940
          58                                                             Individuele vliegtuigcrashes op datum. September 1940-
                                                                         december 1940
          98                                                             Crashes 01 aug – 19 aug 1943
          99                                                             Crashes 20 aug – 31 aug 1943
          Toegang 800. Collectie ‘De Haan’. Inventarisnummers            Omschrijving inventarisnummer
          Map met crashes d.d. 10 mei 1940                               Individuele vliegtuigcrashes op datum.
          Map met crashes d.d. 24 september 1940                         Individuele vliegtuigcrashes op datum.
        De in beide documentatiecollecties aangetroffen gegevens worden in de onderstaande tabel sa-
        mengevat:
          Datum               Gebeurtenis
          10 mei 1940         Blenheim IV P6901 BL van No. 40 Squadron neemt deel aan een luchtaanval op vliegveld Ypenburg
                              maar wordt neergeschoten door een Duits jachtvliegtuig en crasht vervolgens in Voorburg
          24 september        Wellington Mk 1A, code L7788 KX-E van No. 311 Czech Squadron maakt een noodlanding op een
          1940                weiland in de Duivenvoordsepolder bij de Spoorlaan te Leidschendam als gevolg van motorproble-
                              men. De Wellington nam deel aan een luchtaanval op Berlijn. De Duitsers knapten de bommenwer-
                              per naderhand op, om er vervolgens testvluchten mee uit te voeren in het Duitse Rechlin
           Afb.18.- De Wellington die op 24 september 1940 een noodlanding maakte bij de Spoorlaan te Leidschen-
                                                                 dam.
1462056-VO-04                                 Gemeente Leidschendam - Voorburg                                   Pagina 53 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>2.9   Provinciaal archief / Nationaal Archief
      2.9.1       Militair Gezag
      Het Militair Gezag van de provincie Zuid-Holland was verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van
      in 1945 bevrijde delen van Nederland. Er bevinden zich in dit archief gegevens over in Zuid-
      Hollandse gemeenten aanwezige CE.
      Het archief van het Militair Gezag van de Provincie Zuid-Holland bevindt zich bij het Nationaal Ar-
      chief in ’s-Gravenhage. Er werd in de inventaris gezocht op de trefwoorden explosieven, mijnen, mu-
      nitie en bommen. Dit resulteerde in de volgende treffers:
        Toegang 3.09.34. Archief van het Militair Gezag in Zuid-Holland, 1944-1947.               Inventarisnummer
        Nationaal Archief ‘s-Gravenhage
        Stukken betreffende de opsporing en opruiming van mijnen, bommen, munitie en              43
        andere explosieven,1945
        Stukken betreffende de opsporing en opruiming van mijnen, bommen, munitie en              146
        andere explosieven, 1945
        Stukken betreffende de opruiming van mijnen, munitie en andere explosieven,               231
        1945
        Stukken betreffende het in kaart brengen van mijnenvelden en het opruimen van             282
        explosieven,1945
        Stukken betreffende de opsporing en opruiming van mijnen, bommen, springstof              361
        en andere explosieven, 1945
        Stukken betreffende de opsporing en opruiming van mijnen, bommen, springstof en           465
        andere explosieven, 1945
        Stukken betreffende de opruiming van mijnen, munitie en andere explosieven,               529
        1945
        Stukken betreffende de opruiming van mijnen, munitie en andere explosieven,               575
        1945
      Het archiefonderzoek resulteerde in informatie met betrekking tot de gemeente Leidschendam-
      Voorburg:
        Datum                    Gebeurtenis
        27 juli [1945?]          In het perceel Soutelandelaan 113 moeten op de vliering nog enige kisten met munitie staan, er
                                 zouden in de dakgoot nog enige flessen met gecomprimeerde zuurstof liggen. In de garage van
                                 nummers 119 en 127 moet zich ook nog explosief materiaal bevinden. Eén en ander zou zijn achter-
                                 gelaten door de Duitse marine (inventarisnummer 529)
        20 juni 1945             In het Sperrgebiet van de Valeriusstraat moeten nog landmijnen liggen (inventarisnummer 529)
      2.9.2         Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen
      In het archief van de Inspectie Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen, periode 1937-1946, zijn
      meldingen en processen-verbaal van gemeenten over geallieerde luchtactiviteiten opgenomen. Het
      betreft gegevens betreffende de luchtoorlog in o.a. de provincie Zuid-Holland. De in dit archief aan-
      wezige bronnen bevatten gegevens over onder andere bombardementen, noodafworpen en vliegtuig-
      beschietingen. Het volgende inventarisnummer werd geraadpleegd:
        2.04.53.15. Archief van het Ministerie van Binnenlandse Zaken: Inspectie Bescher-         Inventarisnummer
        ming Bevolking tegen Luchtaanvallen, 1937-1946. Nationaal Archief ‘s-Gravenhage
        Meldingen en processen -verbaal ontvangen van gemeenten over geallieerde                  76
        Luchtactiviteiten. Zuid-Holland
1462056-VO-04                                     Gemeente Leidschendam - Voorburg                                  Pagina 54 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>      Het archiefonderzoek resulteerde in informatie met betrekking tot de voormalige gemeente Leid-
      schendam:
       Datum                    Gebeurtenis
       Melding d.d. 22          Melding van de 1e Loco-Burgemeester van Leidschendam. Er is door een bombardement ernstige
       mei 1940                 schade ontstaan aan de O.L. School met ambtswoning; ten gevolge van militaire manoeuvres werd
                                een drietal particuliere gebouwen beschadigd
      2.9.1         Korps Hulpverleningsdienst
      Het 2,1 meter lange archief van het Korps Hulpverleningsdienst van het Ministerie van Binnenlandse
      Zaken en Koninkrijksrelaties bevat CE gerelateerde gegevens. Het Korps Hulpverleningsdienst, de
      voorganger van de huidige EOD, was belast met de ruiming van CE in Nederland. Het archief van de
      Hulpverleningsdienst bevat onder andere registers met krantenknipsels van aangetroffen CE. Verder
      bevat het archief stukken betreffende (al dan niet dodelijke) ongevallen tijdens diensttijd en hulp en
      uitkeringen aan nabestaanden van omgekomen personeel. Daarnaast zijn er registers inzake meldin-
      gen van CE in het archief aanwezig.
      De onderstaande inventarisnummers werden geraadpleegd. Deze inventarisnummers bevatten geen
      relevante gegevens betreffende het onderzoeksgebied.
       2.04.110. Archief van het Korps Hulpverleningsdienst van het Ministerie van Binnen-    Inventarisnummer
       landse Zaken en Koninkrijksrelaties 1945-1974.Nationaal Archief ‘s-Gravenhage
       Registers met krantenknipsels inzake explosieven 1945-1959                             20-22
       Tijdschrift voor het personeel van de Hulpverleningsdienst 1947                        23
       Register met krantenknipsels inzake ongevallen met oorlogstuig 1965-1970               27
       Verzameling krantenknipsels inzake de Hulpverleningsdienst 1947-1970                   28
      2.9.1         Groep Albrecht
      Groep Albrecht speelde een belangrijke rol bij het verzamelen van militaire inlichtingen over onder
      andere Duitse troepenbewegingen, stellingen en de ligging van hoofdkwartieren. AVG beschikt over
      een selectie van gegevens uit de onderstaande inventarisnummers:
       2.13.71. Archieven van het Ministerie van Defensie te Londen 1940-1941, Ministerie     Inventarisnummer
       van Oorlog te Londen 1941-1945, Departement van Oorlog: Bureau Londen 1945-
       1947. Nationaal Archief ‘s-Gravenhage
       Ingekomen inlichtingenrapporten van groep Albrecht. 1944 september                     2665
       Ingekomen inlichtingenrapporten van groep Albrecht. 1944 oktober                       2666
       Ingekomen inlichtingenrapporten van groep Albrecht. 1944 november                      2667
       Ingekomen inlichtingenrapporten van groep Albrecht. 1944 december                      2668
       Ingekomen inlichtingenrapporten van groep Albrecht. 1945 januari                       2669
       Ingekomen inlichtingenrapporten van groep Albrecht. 1945 februari                      2670
       Ingekomen inlichtingenrapporten van groep Albrecht. 1945 maart                         2671
       Ingekomen inlichtingenrapporten van groep Albrecht. 1945 april                         2672
       Ingekomen inlichtingenrapporten van groep Albrecht. 1945 mei                           2673
      Het archiefonderzoek resulteerde niet in belangrijke aanvullingen betreffende het onderzoeksgebied.
1462056-VO-04                                    Gemeente Leidschendam - Voorburg                               Pagina 55 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>2.10 Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD)
Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies houdt zich bezig met de bestudering van
de Eerste en Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en hedendaagse genociden. In het archief te Amsterdam
is een uitgebreide collectie oorlogsdagboeken en boeken ondergebracht. Dit archief bevat daarnaast een
groot aantal foto’s uit de Tweede Wereldoorlog.
          2.10.1 Collecties Departement van Justitie en Generalkommissariat für das Sicherheitswesen
          Bij het NIOD werden de onderstaande twee collecties geraadpleegd:
           Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k)
           Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-
                West (toegangsnummer 077)
          Het betrof de onderstaande inventarisnummers:
           Collectie Departement van Justitie (toegangsnummer 216k), NIOD                                   Inventarisnummer
           Rapporten van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politiekorpsen en de Marechaussee       180
           inzake het geven van het sein luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen
           en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 - 28 april 1944.
           Processen-verbaal van de plaatselijke luchtbeschermingsdiensten, politie en Marechaussee met     181-185
           betrekking tot vijandelijke vliegtuigen, bomaanvallen en ontploffingen in verschillende gemeen-
           ten.
           Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, beschietingen, bombardemen-        186
           ten en het afwerpen van (lege) benzinetanks door vliegtuigen.
           Telexberichten inzake meldingen van neergestorte geallieerde bommenwerpers, 20 - 24 februari     328
           1944.
           Stukken betreffende het melden van schade door bombardementen en beschietingen uit vlieg-        329
           tuigen, 24 februari 1944 - 31 maart 1945.
           Stukken betreffende het opstellen van processen-verbaal inzake bombardementen en beschietin-     331
           gen in verschillende gemeenten, 28 september 1944 - 31 maart 1945.
           Proces-verbaal van de luchtbeschermingsleider inzake schade door luchtaanvallen door de          477
           geallieerden en afweergeschut van de Duitsers, 3 februari 1944.
           Stukken betreffende het instellen van een onderzoek naar de gevolgen van luchtaanvallen, 8       493
           oktober 1944 - 6 februari 1945.
           Stukken betreffende het instellen van een onderzoek inzake het bombardement op 14 oktober,       624
           17 oktober 1944.
           Rapporten van de onderluitenant van de Marechaussee F. Meems inzake het vinden van benzi-        642
           netanks, die uit een vliegtuig waren geworpen, alsmede de inslag van een granaat, 20 januari -
           20 maart 1944.
           Collectie Generalkommissariat für das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-      Inventarisnummer
           West (toegangsnummer 077), NIOD
           Berichtgevingen betreffende neergekomen vliegtuigen, 1943.                                       1759
          Er zijn in de bovenstaande inventarisnummers geen documenten met betrekking tot de voormalige
          gemeenten Leidschendam en Voorburg aanwezig.
1462056-VO-04                                      Gemeente Leidschendam - Voorburg                               Pagina 56 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>2.11 The National Archives (TNA) Londen
The National Archives in Kew (Londen) is het officiële nationale archief van het Verenigd Koninkrijk. Er liggen
hier gevechtsverslagen van Britse eenheden die op Nederlands grondgebied strijd hebben geleverd. In The
National Archives zijn, afgezien van deze War Diaries, ook de logboeken van geallieerde luchtmachteenhe-
den ondergebracht.
Vliegtuigen van de 2nd Tactical Air Force (2nd TAF) gaven tactische luchtsteun aan geallieerde gevechtseen-
heden. De geallieerde duikbommenwerpers vielen o.a. vijandelijke stellingen, tanks, treinen en hoofdkwar-
tieren aan. De volgende Daily Logs van de 2nd Tactical Air Force werden in Londen geraadpleegd:
  Daily Logs 2nd Tactical Air Force. The National Archives Londen                                                    Inventarisnummer
  2nd Tactical Air Force: Daily Log: Sept.-Oct. 1944                                                                 Air 37/715
  2nd Tactical Air Force: Daily Log: Nov.-Dec. 1944                                                                  Air 37/716
  2nd Tactical Air Force: Daily Log: Jan.-Feb. 1945                                                                  Air 37/717
  2nd Tactical Air Force: Daily Log: Mar.-May. 1945                                                                  Air 37/718
De volgende Operations Record Books werden in Londen geraadpleegd:
  Operations Record Book. The National Archives Londen                                                               Inventarisnummer
  No. 40 Squadron: Operations Record Book                                                                            Air 27/412
  No. 66 Squadron: Operations Record Book                                                                            Air 27/600
  No. 302 (Polish) Squadron: Operations Record Book                                                                  Air 27/1662
  No. 311 (Czech) Squadron: Operations Record Book                                                                   Air 27/1686
  No. 317 (Polish) Squadron: Operations Record Book                                                                  Air 27/1709
Uit de geraadpleegde documenten blijkt dat er meerdere tactische luchtaanvallen in en nabij het onder-
zoeksgebied werden uitgevoerd. Voor de volledigheid is het bombardement op Bezuidenhout ook in het
overzicht opgenomen:
  Sheet      Datum               Tijd         Type vliegtuig        SQN/Wing           Coördinaat         Beschrijving Daily Log 2nd TAF
                                                                    / Group
  2701       03-03-1945          07:34-       61 Mitchells /        No. 137 en         Haagse Bos         Crossbow. Primary Equipment and Launching
                                 11:04        Bostons               No. 139                               sites at HAAGSCHE BOS/HAGUE attacked
                                                                    Wing                                  visually by 44 Mitchells and 12 Bostons at
                                                                                                          0900-0916 from 11/14000 ft with 389 x
                                                                                                          500. Main concentration of bombs fell in the
                                                                                                          T/A with bursts in Western and Southern
                                                                                                          sections. A large possibly petrol fire was
                                                                                                          started with columns of smoke and flame just
                                                                                                          South of target. A railway junction to the East
                                                                                                          of the target was hit. 18 a/c received minor
                                                                                                          flak damage. 5 a/c abortive, tech
  2779       18-03-1945          12:00-       4 Spitfires           317/131             D.705920          4 x 500 and 6 x 250 on line at D.705920 –
                                 15:20                                                                    7 hits
  2821       22-03-1945          09:30-       10 Spitfires          66/132               D.6891           10 x 500 and 20 x 250. Double line track
                                 14:36                                                                    cut D.8286. 2 D/H´s on embankment. Rly
                                                                                                          bridge destroyed D.6891
            Datum                 Vermelding Operations Record Book No. 40 Squadron
            10 mei 1940           As the result of information obtained, twelve aircraft were detailed to attack HAGUE aerodrome. The
                                  Battle Order was:-
                                  …(12) Sgt. ROBERTSON…
                                  The aircraft took off in flights of three from 1545 to 1600 hours. Considerable opposition was met,
                                  and it was with great regret that the Squadron had to report its first casualties. Sorties No. 8, 9 and
                                  12 failed to return, and the crews were posted as missing.
                                  N.B. nummer 12 (Robertson) betreft de Blenheim die op 10 mei 1940 bij de Rodelaan is gecrasht
1462056-VO-04                                       Gemeente Leidschendam - Voorburg                                       Pagina 57 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>             Datum              Vermelding Operations Record Book No. 66 Squadron
             22 maart 1945      Nine aircraft were airborne between 0930 hrs and 1215 hrs on rail interdiction (Mission DD138). The
                                areas covered were Hague-Rotterdam, Utrecht-Apeldoorn, Groenlo-Arnhem. A double track line at
                                D8286 was bombed and one track cut by direct hit and two bombs went into the embankment. A rail
                                bridge was destroyed at D6891 and the bridge was left hanging in rails. 2 signal boxes were strafed
                                at D7090. No military movement was seen.
             Datum              Vermelding Operations Record Book No. 317 Squadron
             18 maart 1945      Interdiction-Rail Cutting in UTRECHT-ROTTERDAM-THE HAGUE & HAARLEM. 4x 500.lb. and
                                6x250.lb. Bombs were dropped on the Rail-line at D.705920 scoring Seven Direct Hits – nice stoot-
                                ing, or rather Bombing. Flak from Target area was meagre light. A/C returned at 15.35 hrs.
             Datum              Vermelding Operations Record Book No. 302) Squadron
             23 maart 1945      There were 3 trains spotted and 2 of them were attacked at D.7295.
             Datum              Vermelding Operations Record Book No. 311 (Czech) Squadron
             24 september       L-7788. 21.35- 04.55. A/C failed to return to its base. Message from A/C gave news of engine
             1940               trouble whilst on its return, and of the aircrafts failure to maintain height. A successful forced landing
                                was made in enemy territory: a W/T message being sent to this effect after the aircraft had landed!
  Afb.18.- Britse vermelding (A.S.O. Summary No. 1558 d.d.26 februari 1945) betreffende een bombardement bij een
                                          spoorwegknooppunt ten zuiden van Voorburg.
2.12 Bundesarchiv-Militärarchiv, Duitsland
In het Bundesarchiv-Militärarchiv zijn de gevechtsverslagen van Duitse eenheden die in mei 1940 en in
1944-1945 strijd op Nederlands grondgebied hebben geleverd ondergebracht. Dit betreft bronnen met
betrekking tot zowel de Wehrmacht, de Luftwaffe als de Kriegsmarine. AVG heeft in het Bundesarchiv-
Militärarchiv gebruik gemaakt van de volgende gegevens betreffende het 88e Duitse Legerkorps:
  Kriegstagebuch 88e Duitse Legerkorps                                                             Periode
  T-314 rolfilm 1625, 1st Frame. Ia, Anlagen zum KTB und Tätigkeitsberichte der Abt. Ia            September 1944
  Mess, Ia Stopak, Ic, III.
  T-314 rolfilm 1625, 1st Frame. Ia, Anlagen zum KTB und Tätigkeitsberichte der Abt. Ia            Oktober 1944
  Mess, Ia Stopak, Ic, III.
  T-314 rolfilm 1625, 1st Frame. Ia, Anlagen zum KTB und Tätigkeitsberichte der Abt. Ia            November 1944
  Mess, Ia Stopak, Ic, III.
  T-314 rolfilm 1625, 1st Frame. Ia, Anlagen zum KTB und Tätigkeitsberichte der Abt. Ia            December 1944
  Mess, Ia Stopak, Ic, III.
Er wordt in de bovenstaande documenten geen melding gemaakt van relevante CE gerelateerde feiten.
1462056-VO-04                                     Gemeente Leidschendam - Voorburg                                        Pagina 58 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>3 CHRONOLOGIE RELEVANTE GEBEURTENISSEN
3.1    Inleiding
AVG heeft op basis van de gegevens in hoofdstuk 2 een overzicht van gebeurtenissen tijdens en na de
Tweede Wereldoorlog opgesteld, waarbij gebruik is gemaakt van alle op het moment van opstellen beschik-
bare bronnen. Deze gegevens zijn in paragraaf 3.2 verwerkt.
3.2    Chronologie
      3.2.1      Meidagen 1940
      Er was in de meidagen van 1940 sprake van gevechtshandelingen in het onderzoeksgebied. Het be-
      trof o.a. de volgende locaties (zie tevens hoofdstuk 2 en 7.4):
      Grondgevechten:
       Huize Dorrepaal
       Park Leeuwenbergh
       Villa Heeswijk
      Nabijheid onderzoeksgebied:
       Boerderij Den Hoonaard
      Er was in de meidagen van 1940 sprake van bombardementen, vliegtuigbeschietingen en vliegtuig-
      crashes in het onderzoeksgebied. Het betrof o.a. de volgende locaties:
      Bombardementen en vliegtuigbeschietingen:
       Park Leeuwenbergh (Duits bombardement, gericht op een batterij Nederlands luchtafweergeschut)
       De haven van Voorburg (Duitse vliegtuigbeschieting)
       Toenmalige school nabij de Westvlietweg (Duits bombardement)
       De remise te Voorburg (Duitse vliegtuigbeschieting)
       Starlift fabriek (Duits bombardement)
      Vliegtuigcrashes:
       10 mei 1940: Blenheim van No. 40 Squadron neergestort en verbrand bij de schietbaan aan de
           Rodelaan in Voorburg
      3.2.2      Duitse bezetting
      Er was gedurende de Duitse bezettingsjaren sprake van gevechtshandelingen in het onderzoeksge-
      bied. Het betreft o.a. de volgende gevechtshandelingen (zie tevens hoofdstuk 2):
       24 september 1940: Wellington van het No. 311 Squadron gecrasht in de Duivenvoordsepolder
           op ca. 50 meter van de spoorlijn Den Haag - Leiden te Leidschendam
       18 maart 1941: 3 bommen in de Rietpolder ingeslagen, tevens 1 bominslag Meeslouwerpolder
       Nacht van 11 op 12 augustus 1941: 3 bommen in de Oostboschpolder neergekomen
       14 januari 1942: bominslagen Wilsveen
       13 april 1942: vermoedelijke blindganger gevonden op ca. 250 à 350 meter afstand van de
           Stompwijkseweg. De melder was woonachtig te Stompwijkseweg 76
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                   Pagina 59 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>          1 september 1942: Vlietweg 7 getroffen door vliegtuigbeschieting met 20 mm granaten. Schip in
           de nabijheid eveneens getroffen. Ook schip ter hoogte van de haven van Voorburg, de veiling
           van Veur, de spoorbaan en de trein getroffen
          10 april 1943: vliegtuigbeschieting baanvak Leiden-’s Gravenhage, toenmalige kilometerpaal
           56-200 (voormalige gemeente Leidschendam)
          Juni 1943: fosforflesjes in weiland achter Damlaan 62 gevonden
          13 september 1944: vliegtuigbeschieting Dr. Van Noortstraat, nabij de kerk van Stompwijk
          13 september 1944: vliegtuigbeschieting fietsers Wilsveenseweg
          9 december 1944: V2 neergestort en gedeeltelijk terechtgekomen aan de Koningin Wilhelmina-
           laan en de Van Barbansonstraat
          1 januari 1945: bominslag aan de Pompe van Meerdervoortstraat nrs. 2 en 4
          28 februari 1945: brisantbom op onbebouwde grond tegenover de Van Duvenvoordelaan neer-
           gekomen
          13 maart 1945: bomtreffer op de trambaan aan de Parkweg, tegenover de nrs. 312 en 314
          18 maart 1945: woningen aan de Broekweg en de Tedingerstraat door geallieerd een bombar-
           dement getroffen
          18 maart 1945: 4 Spitfires van No. 317 Squadron werpen 4 bommen van 500 lb. en 6 bommen
           van 250 lb. af op de Nord de Guerre coördinaat D.705920 (Voorburg)
          21 maart 1945: bommen afgeworpen ter hoogte van Blokhuis 5 aan de Broekweg te Leidschen-
           dam
          22 maart 1945: Spitfires van No. 66 Squadron bestoken een brug op de Nord de Guerre coör-
           dinaat D.6891 met 250 lb. en 500 lb. bommen
          23 maart 1945: 2 duikbommenwerpers van No. 302 Squadron vallen een trein aan op de Nord
           de Guerre coördinaat D.7295
          13 april 1945: vliegtuigbeschieting auto op Stompwijkseweg
          19 april 1945: vliegtuigbeschieting Leidschendam
      Er zijn gedurende de Duitse bezettingsjaren mijnenvelden en op landmijnen verdachte gebieden op
      het grondgebied van de huidige gemeente Leidschendam-Voorburg gelegd.
      Er lagen gedurende de bezettingsjaren militaire objecten in het onderzoeksgebied.
      3.2.3        Bevrijding mei 1945
      Er was voorafgaand aan de bevrijding in mei 1945 geen sprake van gevechtshandelingen in het on-
      derzoeksgebied.
      3.2.4        Naoorlogse CE-ruimingen
      Er zijn uit het archief van de Mijn- en Munitieopruimings Dienst een relevante CE-ruiming in het on-
      derzoeksgebied bekend:
         6 april 1946: twee landmijnen gevonden in een ‘verdacht gebied’, gelegen binnen de tank-
             gracht bij de Oosterbegraafplaats
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                     Pagina 60 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>      Er zijn uit het gemeentearchief relevante CE-ruimingen in het onderzoeksgebied bekend. Het betreft
      o.a. de volgende meldingen:
       23 augustus 1983: Zoekactie Koninklijke Marine Rijn Schiekanaal onder viaduct A12. Er werd
           aan de Leidschendamse kant een 40 mm luchtafweergranaat, alsmede een Tellermijn naar boven
           gebracht
       21 november 1984: Enorme wapenvondst op de bodem van de Vliet, onder het viaduct van de
           Utrechtse Baan. Het betreft 42 granaten, 4 patroonhouders, een antitankmijn en 40 stuks klein
           kaliber munitie
       21 november 1985: Amerikaanse 500 ponder in Leidschendam gedemonteerd
       16 december 1986: de EOD ruimt een Britse 250-ponder ter hoogte van perceel Broekweg 57
       13 juni 1989: Britse vliegtuigbom geruimd bij de Broekweg
      Er zijn uit het EOD archief relevante CE-ruimingen in of in de nabijheid van het onderzoeksgebied be-
      kend. Het betreft zowel afwerpmunitie als geschutmunitie.
      Er werden na de Tweede Wereldoorlog landmijnen als zijnde vermist opgegeven in of nabij het on-
      derzoeksgebied.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                     Pagina 61 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>4 BEOORDELING BRONNENMATERIAAL
4.1      Indicatie van explosieven in het onderzoeksgebied
Er is in de meidagen van 1940 sprake geweest van grondgevechten in het onderzoeksgebied.
Er was in de periode voorafgaand aan de bevrijding door de geallieerden geen sprake van grondgevechten
in of in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied.
Er waren militaire objecten in het onderzoeksgebied aanwezig. Denk hierbij aan bunkers, loopgraven, wa-
penopstellingen, stellingen en een tankgracht.
Er zijn militaire vliegtuigen in het onderzoeksgebied gecrasht. Het betrof zowel bommenwerpers als jacht-
vliegtuigen.
Er was sprake van vliegtuigbeschietingen, noodafworpen en bombardementen in of in de nabijheid van het
onderzoeksgebied.
Het onderzoeksgebied heeft geleden onder gevechtshandelingen.
Er zijn in het verleden CE in het onderzoeksgebied of in de directe nabijheid van het onderzoeksgebied ge-
vonden. Het betrof voornamelijk geschutmunitie, handgranaten en afwerpmunitie.
Op basis van de beschikbare feiten zijn er voldoende indicaties beschikbaar waaruit blijkt dat er mogelijk CE
in het onderzoeksgebied gemeente Leidschendam-Voorburg aanwezig zijn.
4.2      Leemten in kennis bronnenmateriaal
    Bij een historisch onderzoek kan nooit een volledig overzicht van alle bronnen worden verkregen. Er is
     bij dit onderzoek is er gebruik gemaakt van een bronnenselectie
    Luchtfoto’s van de Royal Air Force geven doorgaans een betrouwbare indicatie voor wat betreft de
     vraag of er mogelijk CE in het onderzoeksgebied aanwezig zijn. Luchtfoto’s geven altijd een moment-
     opname weer. Er kunnen vòòr, na en tussen verschillende opnamedata CE in het onderzoeksgebied te-
     recht zijn gekomen. Het is, vanwege getroffen camouflagemaatregelen, maar zeer de vraag of alle ge-
     schutsopstellingen etc. op luchtfoto’s kunnen worden teruggevonden
    De ruimrapporten van de EOD kennen hun beperkingen, voor wat betreft de nauwkeurigheid van de
     vindplaatsbeschrijvingen. Het is niet altijd mogelijk om exact aan te geven waar de CE werden aange-
     troffen. Deze munitie is bovendien geruimd. Dergelijke beperkingen zijn er ook bij andere geraadpleeg-
     de bronnen, zoals bijvoorbeeld documenten uit de gemeentearchieven. Er kan alleen een CE verdacht
     gebied worden afgebakend met behulp van concrete locatiebeschrijvingen
1462056-VO-04                              Gemeente Leidschendam - Voorburg                     Pagina 62 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>4.3     Soort en verschijningsvorm van explosieven
In de lijst van gebeurtenissen (hoofdstuk 3) zijn in hoofdlijnen de volgende gevechtshandelingen genoemd:
 Defensie (o.a. stellingen, loopgraven, bunkers, mijnenvelden)
 Grondgevechten en beschietingen met geschutgranaten
 Tactische luchtaanvallen en vliegtuigbeschietingen
 Inslagen van V-wapens (of onderdelen hiervan)
 Vliegtuigcrashes
Voor de genoemde handelingen is beoordeeld of – als gevolg van de handeling –CE in het onderzoeksge-
bied aangetroffen kunnen worden. Zo ja, dan is tevens beoordeeld welke van de zestien hoofdsoorten CE uit
de WSCS-OCE, versie 1, in de bodem aanwezig kunnen zijn.
           4.3.1    Locaties defensieve maatregelen
           Rondom en in stellingen, loopgraven en wapenopstellingen kunnen CE zijn achtergelaten of ge-
           dumpt.
           De volgende hoofdsoorten CE zijn mogelijk ter plaatse van de (voormalige) stellingen in het onder-
           zoeksgebied aanwezig:
            Soort explosief                           Nationaliteit         Subsoort      Verschijningsvorm
            Hand- en geweergranaten                   Duits                 Onbekend      Gedumpt / achtergelaten
            Klein kaliber munitie (KKM)               Duits                 Onbekend      Gedumpt / achtergelaten
            Geschutgranaten                           Duits                 7.5 cm, 8.8   Gedumpt / achtergelaten
                                                                            cm
           De volgende hoofdsoorten CE zijn mogelijk ter plaatse van de (voormalige) loopgraven en wapen-
           opstellingen in het onderzoeksgebied aanwezig:
            Soort explosief                           Nationaliteit         Subsoort      Verschijningsvorm
            Hand- en geweergranaten                   Duits                 Onbekend      Gedumpt / achtergelaten
            Klein kaliber munitie (KKM)               Duits                 Onbekend      Gedumpt / achtergelaten
           De volgende hoofdsoorten CE zijn mogelijk ter plaatse van de (voormalige) mijnenvelden in het on-
           derzoeksgebied aanwezig:
            Soort explosief                           Nationaliteit         Subsoort      Verschijningsvorm
            Landmijnen                                Duits                 Tellerminen / Gedumpt / achtergelaten
                                                                            Behilfs-
                                                                            minen14
           Op de locaties van niet meer aanwezige bunkers zijn geen CE verdachte gebieden afgebakend.
           Derhalve wordt er hier niet ingegaan op de soort en subsoort van de CE.
14
   Type landmijn(en) afhankelijk van het desbetreffende mijnenveld.
1462056-VO-04                              Gemeente Leidschendam - Voorburg                        Pagina 63 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>        4.3.2     Grondgevechten en beschietingen met geschutgranaten
        In de geraadpleegde bronnen wordt gesproken over grondgevechten in de meidagen van 1940.
        De volgende hoofdsoorten CE zijn mogelijk ter plaatse van de locaties waar strijd werd geleverd
        aanwezig:
          Soort explosief                            Nationaliteit        Subsoort         Verschijningsvorm
          Handgranaten, steelhandgranaten            Duits,               Onbekend         Gedumpt / achtergelaten
                                                     Oud-Hollands
          Klein kaliber munitie (KKM)                Duits,               Onbekend         Gedumpt / achtergelaten
                                                     Oud-Hollands
          Geschutgranaten15                          Oud-Hollands         PAG              Verschoten
                                                                          granaten
        4.3.3     Tactische luchtaanvallen, afworp bommen/vliegtuigbeschietingen
        De geraadpleegde bronnen maken melding gemaakt van de volgende gevechtshandelingen:
         De afworp van Duitse vliegtuigbommen op een Nederlandse luchtafweerstelling in mei 1940.
             Er was vermoedelijk sprake van 50 kilo SC of 50 kilo SD bommen
         De afworp van geallieerde vliegtuigbommen met een gewicht van 250, 500 en 1000 lb. door
             vliegtuigen van o.a. het type Spitfire. Er was sprake van tactische duikbombardementen
         Duitse vliegtuigbeschietingen met boordwapens in mei 1940
         Geallieerde vliegtuigbeschietingen met boordwapens (doorgaans 20 mm geschut)
        De volgende soorten CE zijn als gevolg van de bovengenoemde gevechtshandelingen mogelijk in
        de bodem aanwezig:
          Soort explosief                            Nationaliteit        Subsoort               Verschijningsvorm
          Afwerpmunitie                              Duits                50 kilo SC of SD       Afgeworpen
                                                                          en 250 kilo SC of
                                                                          SD
          Afwerpmunitie                              Geallieerd           250 lb., 500 lb.,      Afgeworpen
                                                                          1000 lb.
          Geschutmunitie                             Duits                2 cm                   Verschoten
          Geschutmunitie                             Geallieerd           20 mm                  Verschoten
        4.3.4     Inslagen van V-wapens of onderdelen hiervan
        In de geraadpleegde bronnen wordt melding gemaakt van de inslag van V-wapens of onderdelen
        hiervan in het onderzoeksgebied. Op basis van vermeldingen die (zeer) globaal zijn (of omdat er als
        gevolg van de beschrijving een duidelijke CE indicatie ontbreekt), kan geen CE verdacht gebied
        worden afgebakend.
        4.3.5     Vliegtuigcrashes
        Er zijn geallieerde en Duitse vliegtuigen in het onderzoeksgebied gecrasht. Van één vliegtuig is be-
        kend dat het door de Duitsers van nieuwe motoren werd voorzien, waarna er met het toestel test-
        vluchten in Duitsland werden uitgevoerd. Derhalve is de plaats waar een Wellington bommenwerper
15
   Deze CE hebben primair betrekking op Villa Dorrepaal.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                           Pagina 64 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>          van No. 311 Czech Squadron op 24 september 1940 een noodlanding heeft gemaakt (Duiven-
          voordsepolder bij de Spoorlaan te Leidschendam) niet verdacht op CE.
          De overige crashlocaties in de gemeente Leidschendam-Voorburg zijn alleen globaal bekend. Deze
          locaties worden derhalve alleen globaal op de presentatiekaart van de verzamelde historische feiten
          weergegeven en niet op de CE bodembelastingkaart. CE verdachte gebieden kunnen alleen op ba-
          sis van concrete feiten worden vastgesteld.
          Mogelijk dat getuigen de exacte crashlocaties kunnen aanwijzen. 16 Ter plaatse van crashlocaties
          kunnen de volgende CE worden aangetroffen:
          Geallieerde vliegtuigen:
            Soort explosief                                          Nationaliteit             Verschijningsvorm
            Vliegtuigboordwapenmunitie                               Geallieerd                Onderdeel van vliegtuigwrak
            Vernielingsladingen (bijv. aangebracht in radio-         Geallieerd                Onderdeel van vliegtuigwrak
            installaties)
            Afwerpmunitie (alleen indien het een bommenwerper        Geallieerd                Onderdeel van vliegtuigwrak
            betreft die zich niet van zijn bommenlast had ont-
            daan!)
          Duitse vliegtuigen:
            Soort explosief                                          Nationaliteit             Verschijningsvorm
            Vliegtuigboordwapenmunitie                               Duits                     Onderdeel van vliegtuigwrak
            Afwerpmunitie (alleen indien het een bommenwerper        Duits                     Onderdeel van vliegtuigwrak
            betreft die zich niet van zijn bommenlast had ont-
            daan!)
4.4      Aantal mogelijk aan te treffen explosieven
De volgende aantallen CE kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen. E.e.a. is geba-
seerd op een inschatting van AVG omdat er in de (historische) bronnen geen exacte aantallen worden ge-
noemd.
  Soort explosief                                                Aantal mogelijk aan te treffen explosieven
  Afwerpmunitie                                                  Enkele
  Geschutmunitie                                                 Enkele tot tientallen
  Klein kaliber munitie                                          Tientallen tot honderden
  Hand- en geweergranaten, steelhandgranaten                     Eén tot enkele
  CE als onderdeel van een crash (vliegtuig / V-wapen)           Enkele tot honderden
  Landmijnen                                                     Eén tot enkele
16
   De kans dat er nog getuigen aanwezig zijn wordt met het verstrijken van de jaren steeds kleiner. De
opdrachtgever heeft van het raadplegen van getuigen afgezien.
1462056-VO-04                                 Gemeente Leidschendam - Voorburg                             Pagina 65 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>4.5    Horizontale en verticale begrenzing verdacht gebied
De verdachte gebieden die in deze paragraaf worden besproken, staan ingetekend op de CE bodembelas-
tingskaart (zie hoofdstuk 7.6). Dit is de horizontale begrenzing. In de volgende deelparagrafen wordt de
horizontale en verticale begrenzing van ieder verdacht gebied besproken en gemotiveerd. De afbakening
van de vastgestelde CE verdachte gebieden komt hier tevens aan de orde.
         4.5.1     Verdachte gebieden grondgevechten en beschietingen met geschutgranaten
         Dit betreft de locaties waar in de meidagen van 1940 sprake is geweest van grondgevechten, al
         dan niet in combinatie met beschietingen. Het verdachte gebied is, conform de WSCS-OCE vereis-
         ten situationeel bepaald.
         CE kunnen in de vastgestelde verdachte gebieden worden aangetroffen tot op een diepte van
         maximaal 2 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog. Dit is de ondergrens van het
         CE verdachte gebied. De bovengrens is het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog.
         4.5.2     Verdachte gebieden tactische duikbombardementen
         Dit betreft de locaties die in de Tweede Wereldoorlog het doelwit zijn geweest van tactische lucht-
         aanvallen. Het volgende onderscheid wordt gemaakt:
          Tactische luchtaanvallen op een pin point target
          Tactische luchtaanvallen op een line target
         De WSCS-OCE maakt, voor wat betreft de afbakening van op afwerpmunitie verdachte gebieden,
         het volgende onderscheid tussen ‘pin point targets’ en ‘line targets’:
          Duikbombardement op zgn. ‘pin point target’, inslagenpatroon onbekend. Gebied dat is getrof-
              fen door een bombardement met jachtbommenwerpers, met als doel om een vooraf bepaald
              specifiek object te treffen (bijvoorbeeld een brug of militair hoofdkwartier). Het verdachte ge-
              bied wordt bepaald door een afstand van 181 meter, gemeten vanuit het hart van het doel als
              zijnde CE verdacht aan te merken
          Duikbombardement op zgn. ‘line target’, inslagenpatroon onbekend. Lineair gebied, nabij een
              spoorlijn, dat is getroffen door een bombardement met jachtbommenwerpers, met als doel om
              de spoorlijn te treffen (bijvoorbeeld omdat zich hier een trein bevond). Het verdachte gebied
              wordt bepaald door een afstand van 91 meter gemeten vanuit het hart van de spoorlijn als
              zijnde CE verdacht aan te merken
         De WSCS-OCE kent enkele hiaten, voor wat betreft de afbakening van CE verdachte gebieden. Wat
         bijvoorbeeld te doen met bomkraters die verder dan 91 meter van de spoorlijn liggen? AVG moti-
         veert de afbakening van op afwerpmunitie verdachte gebieden als volgt:
          Is er sprake van een duidelijk aanwijsbaar pin point target, bijvoorbeeld een gebombardeerde
              luchtafweerstelling, dan wordt de WSCS-OCE afbakening gehanteerd (181 meter, gemeten
              vanuit het hart van het doelwit)
          Bevinden de kraters zich niet verder dan 91 meter afstand van een gebombardeerde spoorlijn,
              dan wordt de WSCS-OCE afbakening gehanteerd (91 meter, gemeten vanuit het hart van de
              spoorlijn)
          Is er geen duidelijk aanwijsbaar pin point target (181 meter, gemeten vanuit het hart van het
              doelwit), maar zijn er op de luchtfoto’s wel één of meerdere kraters zichtbaar, dan wordt rond-
              om het hart van deze krater(s) een straal van 181 meter getrokken
          Bevinden waargenomen kraters zich verder dan 91 meter vanaf het hart een gebombardeerde
              spoorlijn, dan wordt de afbakening van het pin point target gehanteerd (181 meter, gemeten
1462056-VO-04                               Gemeente Leidschendam - Voorburg                        Pagina 66 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>             vanuit het hart van het doelwit). Uitgangspunt is dan dat niet duidelijk is of er hier sprake is ge-
             weest van vliegtuigbommen bedoeld voor de spoorlijn, of een pin point target in de omgeving
             (bijvoorbeeld mobiele luchtafweer). Derhalve wordt er van een worst case scenario uitgegaan,
             in dit geval het pin point target (181 meter, gemeten vanuit het hart van het doelwit).
            Er kan bij op luchtfoto’s waargenomen bomkraters lang niet altijd worden bepaald of er sprake
             is geweest van een bombardement of een noodafworp. De WSCS-OCE schrijft geen afbake-
             ning voor ingeval noodafworpen. Indien niet zeker is of er sprake was van een bombardement
             of een noodafworp, dan wordt er van een worst case scenario uitgegaan, in dit geval het pin
             point target (181 meter, gemeten vanuit het hart van het doelwit).
        CE kunnen in de vastgestelde verdachte gebieden worden aangetroffen tot een maximale conus-
        weerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 meter. De bovengrens is het maaiveld uit
        de Tweede Wereldoorlog. De uiteindelijke maximale indringingsdiepte moet worden bepaald aan
        de hand van sondeergegevens.
        4.5.3     Verdachte gebieden defensieve maatregelen / gedumpte munitie
        Dit betreft de locaties waar in de Tweede Wereldoorlog defensieve maatregelen werden getroffen.
        Het volgende onderscheid wordt gemaakt:
         Geschutopstellingen(statisch en mobiel): Locatie van geschut, niet zijnde onderdeel van een
             Verdedigingswerk
         Wapenopstellingen: opstellingen van handvuurwapens, machinegeweer of andere (se-
             mi)automatisch wapens, niet zijnde onderdeel van een verdedigingswerk
         Militaire loopgraven
         Tankgracht- of geul. Een diepe (al dan niet droge) gracht of geul met steile wanden, aange-
             bracht om pantservoertuigen tegen te houden
         Landmijnen verdacht gebied: middels een aanwijzing, niet zijnde een mijnenlegrapport, op
             landmijnen verdacht verklaard gebied. In het verdachte gebied zijn bij de controle door de
             MMOD, of bij naoorlogse activiteiten landmijnen aangetroffen
         Mijnenveld: geregistreerd mijnenveld waarvan mijnenlegrapport aanwezig is. Niet alle volgens
             het mijnenlegrapport gelegde landmijnen zijn geruimd. Geen feitelijke onderbouwing bekend
             waarom er landmijnen worden vermist
        De WSCS-OCE maakt, voor wat betreft de afbakening van verdachte gebieden waar defensieve
        maatregelen werden getroffen, het volgende onderscheid:
         Geschutsopstellingen: 25 meter rondom het hart van de geschutopstellling is verdacht op CE,
             maar niet verder dan een eventueel aangrenzende watergang
         Militaire loopgraven: het gebied binnen de contouren van de loopgraven is verdacht op CE, bij
             voorkeur bepaald aan de hand van georefereerde luchtfoto’s
         Wapenopstellingen: de locaties van de wapenopstellingen zijn verdacht op CE
         Tankgracht- of geul: niet verdacht, tenzij er aanwijzingen zijn dat er mogelijk munitie in ge-
             dumpt is
         Landmijnen verdacht gebied: de grenzen zoals aangeven in het ruimrapport zijn verdacht op
             landmijnen
         Mijnenvelden: de grenzen, zoals aangegeven in het mijnenlegrapport en/of ruimrapport, zijn
             verdacht op landmijnen
1462056-VO-04                             Gemeente Leidschendam - Voorburg                         Pagina 67 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>        CE kunnen ter plaatse van geschutsopstellingen, militaire loopgraven en wapenopstellingen tot een
        maximale diepte van 2 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog worden aangetrof-
        fen. Het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog is de bovengrens van het CE verdachte gebied. De-
        ze bovengrens wordt ook gehanteerd voor de op landmijnen verdachte gebieden/mijnenveld.
        Landmijnen kunnen tot op een maximale diepte van 0.5 meter minus het maaiveld uit de Tweede
        Wereldoorlog worden aangetroffen.
        4.5.4     Verdachte gebieden vliegtuigcrashes
        Dit betreft de locaties waar in de Tweede Wereldoorlog militaire vliegtuigen zijn gecrasht. De
        WSCS-OCE schrijft de volgende afbakening voor:
         Crashlocatie vliegtuig. Verdacht op aanwezigheid CE vanwege de crash. Het CE verdachte ge-
             bied wordt situationeel bepaald
        CE als onderdeel van een vliegtuigcrash kunnen tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met
        een minimale laagdikte van 1 meter worden aangetroffen. De minimale indringingsdiepte is het
        maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog. Ter plaatse van crashlocaties kunnen niet alleen CE, maar
        ook verontreinigde grond, asbest en radioactief materiaal worden aangetroffen.
        Gecrashte vliegtuigen die in de Tweede Wereldoorlog aan de oppervlakte lagen werden meestal
        nog tijdens de oorlogsjaren afgevoerd, mede vanwege de mogelijkheid om kostbaar aluminium
        kunnen te hergebruiken. De crashlocaties in de gemeente Leidschendam-Voorburg zijn alleen glo-
        baal bekend. Zij zijn derhalve alleen weergegeven op de presentatiekaart van de verzamelde histo-
        rische feiten en niet op de CE bodembelastingkaart die op basis van concrete feiten wordt vastge-
        steld.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                      Pagina 68 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>5 PROJECTLOCATIES GEMEENTE LEIDSCHENDAM-VOORBURG
5.1    Motivering projectlocaties
De gemeente Leidschendam-Voorburg gaat op enkele locaties toekomstige herinrichting of nieuwbouw uit-
voeren. Het betreft de volgende projecten:
 Duivenvoorde-corridor (nieuwbouw en herinrichting)
 Stompwijkseweg (vervangen van het wegdek en aanleg nieuwe beschoeiingen)
 Klein Plaspoelpolder (herinrichting met nieuwbouw)
 Overgoo (herinrichting kantoren etc.)
 Schakenbosch (bouw van diverse woningen)
 Park ’t Loo (herinrichting)
Er wordt in de volgende paragrafen ingegaan op de vraag of er sprake is van CE verdachte gebieden ter
plaatse van de projectlocaties en zo ja, wat dit betekent voor de toekomstige werkzaamheden.
5.2    Duivenvoorde-corridor
Er bevindt zich in Duivenvoorde-corridor één CE verdacht gebied. Afwerpmunitie van 250/5000/1000 lb.
kan hier worden aangetroffen tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte
van 1 meter.17
                                  Afb.19.- Projectlocatie Duivenvoorde-corridor.
17
   Wij bevelen aan om, voorafgaand aan de opsporingswerkzaamheden, met behulp van sonderingen een
nauwkeurigere verticale afbakening vast te stellen.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                    Pagina 69 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>5.3     Stompwijkseweg
Er bevinden zich binnen deze projectlocatie meerdere CE verdachte gebieden. Het betreft loopgraven, schut-
tersputten en wapenopstellingen waar mogelijk munitie is gedumpt of achtergelaten.
                                     Afb.20.- Projectlocatie Stompwijkseweg.
CE kunnen hier tot maximaal 2 meter minus het maaiveld worden aangetroffen. Het maaiveld uit de Tweede
Wereldoorlog is de bovengrens van het CE verdachte gebied. Ter plaatse van de vastgestelde CE verdachte
gebieden kan worden volstaan met een oppervlaktedetectieonderzoek (indien hier grondroerende werk-
zaamheden worden uitgevoerd).
Er zijn ter plaatse van de CE verdachte gebieden tal van naoorlogse bodemingrepen uitgevoerd. Denk aan
o.a. naoorlogse bebouwing, riolering en infrastructuur. Derhalve is het raadzaam om, voorafgaand aan de
daadwerkelijke opsporing, door middel van een aanvullend onderzoek te bepalen of het CE verdachte ge-
bied kan worden verkleind. Dit kan worden gedaan door contra-indicaties, zoals gegevens betreffende het
naoorlogse wegcunet en ontgravingen, gestructureerd in kaart te brengen.
De gemeente Leidschendam-Voorburg heeft de volgende rapporten van de projectlocatie Stompwijkseweg
aangeleverd:
 M. van Rijn / Gemeente Leidschendam-Voorburg afdeling RO, EV en Bodem bestemd voor BP verbin-
     dingsweg Stompwijk (september 2011)
 M. van Rijn / Gemeente Leidschendam-Voorburg, Historisch onderzoek Stompwijkseweg en Dr. Van
     Noortstraat te Leidschendam (maart 2015)
In het eerstgenoemde rapport van dhr. Van Rijn wordt geen melding gemaakt van ondergrondse aardgas-
transportleidingen of andere ondergrondse transportleidingen, danwel bovengrondse propaantanks of on-
dergrondse huisbrandolietanks in het projectgebied. Dergelijke objecten kunnen bij een veldonderzoek ver-
storend werken voor detectieapparatuur. Verdere gegevens over kabels en leidingen worden niet vermeld.
De bodem kan plaatselijk zijn verhard met puin, of er kan puin zijn begraven.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                    Pagina 70 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>  Afb.21.- CE verdachte gebieden projectlocatie Stompwijkseweg. Geel gearceerd: loopgraven. Rood gearceerd: stellin-
                                              gen en wapenopstellingen.
In het tweede rapport komen de toekomstige werkzaamheden aan de orde:
 Herinrichting van de gehele Stompwijkseweg en de Dr. van Noortstraat, gelegen langs de Stompwijkse-
     vaart over een lengte van 5,6 – 6,2 km
 Aanbrengen nieuwe beschoeiingen en/of damwanden ten noorden van de openbare weg
 Herinrichting van de Huijssitterweg
 Aanleg nieuwe verbindingsweg nabij de Dr. van Noortstraat 137b richting Huijsitterweg over
     een lengte van ca. 800 meter
 Veranderen van het kruispunt Dr. van Noortstraat en het Oosteinde
 Ingeval er damwanden in het CE verdachte gebied worden gezet (los van de andere geplande maatregelen
in CE verdacht gebied), dan adviseert AVG om voorafgaand aan de geplande werkzaamheden de locaties
van de damwanden vrij te geven van explosieven.
5.4     Klein Plaspoelpolder
Er bevinden zich binnen deze projectlocatie geen CE verdachte gebieden. Er kan hier derhalve worden vol-
staan met een ‘protocol aantreffen conventionele explosieven’.
1462056-VO-04                              Gemeente Leidschendam - Voorburg                        Pagina 71 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>              Afb.22.- Projectlocatie Klein Plaspoelpolder.
1462056-VO-04      Gemeente Leidschendam - Voorburg         Pagina 72 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>5.5    Overgoo
Er bevinden zich binnen deze projectlocatie geen CE verdachte gebieden. Er kan hier derhalve worden vol-
staan met een ‘protocol aantreffen conventionele explosieven’.
                                       Afb.23.- Projectlocatie Overgoo.
1462056-VO-04                          Gemeente Leidschendam - Voorburg                     Pagina 73 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>5.6    Schakenbosch
Er bevinden zich binnen deze projectlocatie meerdere CE verdachte gebieden. Het betreft een loopgraaf en
twee stellingen waar mogelijk munitie is gedumpt of achtergelaten.
                                         Afb.24.- Projectlocatie Schakenbosch.
 Afb.25.- CE verdachte gebieden projectlocatie Schakenbosch. Rood gearceerd: stellingen. Geel gearceerd: loopgraaf.
               De grote rode cirkels buiten het projectgebied zijn op afwerpmunitie verdachte gebieden.
1462056-VO-04                               Gemeente Leidschendam - Voorburg                            Pagina 74 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>CE kunnen hier tot maximaal 2 meter minus het maaiveld worden aangetroffen. Het maaiveld uit de Tweede
Wereldoorlog is de bovengrens van het CE verdachte gebied. Ter plaatse van de vastgestelde CE verdachte
gebieden kan worden volstaan met een oppervlaktedetectieonderzoek (indien hier grondroerende werk-
zaamheden worden uitgevoerd).
Daarnaast is bekend dat er een vliegtuigbom viel tussen twee boerderijen van Schakenbosch, waarvan er
één inmiddels is gesloopt. Deze bom zou zijn gedetoneerd. Volgens een oud wethouder zijn er in dit gebied
diverse bommen gevallen en allen gedetoneerd. Gezien het feit dat er enkel over gedetoneerde vliegtuig-
bommen wordt gesproken (in combinatie met globaal genoemde locaties) kan er geen gebied verdacht
worden verklaard op afwerpmunitie.
Er zijn ter plaatse van de CE verdachte gebieden tal van naoorlogse bodemingrepen uitgevoerd. Denk aan
o.a. naoorlogse bebouwing en infrastructuur. Derhalve is het raadzaam om, voorafgaand aan de daadwer-
kelijke opsporing, door middel van een aanvullend onderzoek te bepalen of het CE verdachte gebied kan
worden verkleind. Dit kan worden gedaan door contra-indicaties, zoals gegevens betreffende het naoorlogse
wegcunet en ontgravingen, gestructureerd in kaart te brengen.
5.7     Park ’t Loo
Er bevindt zich in Park ’t Loo één CE verdacht gebied. Afwerpmunitie van 250/5000/1000 lb. kan hier
worden aangetroffen tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte van 1 me-
ter.18
                                        Afb.26.- Projectlocatie park ’t Loo.
18
   Wij bevelen aan om, voorafgaand aan de opsporingswerkzaamheden, met behulp van sonderingen een
nauwkeurigere verticale afbakening vast te stellen.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                   Pagina 75 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>      Afb.27.- Het op 250/500/1000 lb. afwerpmunitie verdachte gebied park ’t Loo (rood gearceerde cirkel).
1462056-VO-04                          Gemeente Leidschendam - Voorburg                          Pagina 76 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>6 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN
6.1     Conclusie
AVG heeft in opdracht van de gemeente Leidschendam – Voorburg een vooronderzoek CE uitgevoerd ter
plaatse van de gehele gemeente Leidschendam - Voorburg.
Op basis van de beoordeling van de feiten van het vooronderzoek is geconcludeerd dat er voldoende indi-
caties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van CE in het onderzoeksgebied.
De volgende gevechtshandelingen of CE gerelateerde handelingen hebben in het onderzoeksgebied plaats-
gevonden:
 Grondgevechten in de meidagen van 1940
 Duitse defensieve maatregelen (o.a. de aanleg van mijnenvelden, bunkers, een tankgracht, stellingen en
     loopgraven)
 Geallieerde tactische luchtaanvallen, vliegtuigbeschietingen/afworp bommen
 Crashes, zowel van vliegtuigen als V-wapens
De volgende CE kunnen mogelijk in het onderzoeksgebied worden aangetroffen:
 Hand- en geweergranaten, steelhandgranaten
 Geschutmunitie
 Afwerpmunitie/vliegtuigbommen
 CE als onderdeel van (vliegtuig-)crashes
 Landmijnen
 Gedumpte munitie
Er zijn relevante contra-indicaties gevonden. Denk aan naoorlogse bebouwing, wegen en andere infrastruc-
tuur alsmede in het verleden uitgevoerde baggerwerkzaamheden.
Het onderzoeksgebied is gedeeltelijk verdacht op CE. Het verdachte gebied is horizontaal afgebakend op de
CE-bodembelastingkaart (zie bijlage 6.5).
De verticale afbakening van het CE verdachte gebied wordt als volgt gedefinieerd:
Afwerpmunitie:
 Maximale indringingsdiepte: tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte
     van 1 meter
 Minimale indringingsdiepte: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
Geschutmunitie:
 Maximale indringingsdiepte: 2.5 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
 Minimale indringingsdiepte: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
Gedumpte munitie (land):
 Maximale diepteligging: tot maximaal 2 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
 Minimale diepteligging: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                    Pagina 77 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Gedumpte munitie (waterbodem):
 Diepteligging: de harde waterbodem van de watergangen
Landmijnen:
 Maximale diepteligging: tot maximaal 0.5 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
 Minimale diepteligging: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
CE afkomstig van vliegtuigbeschietingen:
 Maximale diepteligging: tot maximaal 0.5 meter minus het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
 Minimale diepteligging: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
CE als onderdeel van vliegtuigcrashes:
 Maximale indringingsdiepte: tot een maximale conusweerstand van 10 MPa met een minimale laagdikte
     van 1 meter
 Minimale indringingsdiepte: het maaiveld uit de Tweede Wereldoorlog
6.2     Advies vervolgtraject
6.2.1    Projectlocatie Duivenvoorde-corridor
Er bevindt zich binnen deze projectlocatie een op 250/500/1000 lb. afwerpmunitie verdachte locatie. Ge-
adviseerd wordt om hier een detectieonderzoek uit te voeren, mits er in het vastgestelde CE verdachte gebied
bodemingrepen worden uitgevoerd.
6.2.2    Projectlocatie Stompwijkseweg
Er bevinden zich binnen deze projectlocatie enkele CE verdachte locaties (loopgraven, stellingen en wapen-
opstellingen). AVG adviseert de gemeente Leidschendam-Voorburg om hier over te gaan tot opsporing van
CE, indien er ter plaatse bodemingrepen worden uitgevoerd. Wij adviseren om voorafgaand aan de opspo-
ring te bepalen of het CE verdachte gebied kan worden verkleind middels contra-indicaties.
6.2.3    Projectlocatie Klein Plaspoelpolder
Er bevinden zich binnen deze projectlocatie geen CE verdachte locaties. De werkzaamheden kunnen hier
onder reguliere condities worden uitgevoerd. Er kan worden volstaan met een ‘werkprotocol aantreffen con-
ventionele explosieven’.
6.2.4    Projectlocatie Overgoo
Er bevinden zich binnen deze projectlocatie geen CE verdachte locaties. De werkzaamheden kunnen hier
onder reguliere condities worden uitgevoerd. Er kan worden volstaan met een ‘werkprotocol aantreffen con-
ventionele explosieven’.
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                      Pagina 78 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>6.2.5    Projectlocatie Schakenbosch
Er bevinden zich binnen deze projectlocatie een loopgraaf en enkele stellingen. AVG adviseert de gemeente
Leidschendam-Voorburg om hier over te gaan tot opsporing van CE, indien er ter plaatse bodemingrepen
worden uitgevoerd. Wij adviseren om voorafgaand aan de opsporing te bepalen of het CE verdachte gebied
kan worden verkleind middels contra-indicaties.
6.2.6    Projectlocatie Park ’t Loo
Er bevindt zich binnen deze projectlocatie een op 250/500/1000 lb. afwerpmunitie verdachte locatie. Ge-
adviseerd wordt om hier een detectieonderzoek uit te voeren, mits er in het vastgestelde CE verdachte gebied
bodemingrepen worden uitgevoerd.
6.2.7    Gemeente Leidschendam-Voorburg overige locaties
AVG adviseert de gemeente Leidschendam-Voorburg om als eerste stap te bepalen of het toekomstige pro-
ject wel of niet in CE verdacht gebied wordt uitgevoerd (zie hoofdstuk 7.6). Er kan in onverdachte gebieden
worden volstaan met een ‘werkprotocol aantreffen conventionele explosieven’. Voor de CE verdachte gebie-
den adviseren wij om vervolgstappen te zitten, mits er hier grondroerende werkzaamheden worden uitge-
voerd.
De eerste vervolgstap heeft tot doel om te bepalen of er ter plaatse van de CE verdachte locatie(s) (groot-
schalige) naoorlogse (water-)bodemingrepen hebben plaatsgevonden. Er kan, als vervolg op het vooronder-
zoek, een Projectgebonden Risicoanalyse (PRA) worden uitgevoerd. Deze PRA heeft tot doel om op een
pragmatische wijze de risico’s van de toekomstige werkzaamheden in kaart te brengen, zodat de uitvoering
op een veilige en verantwoorde wijze plaatsvindt. Daarnaast wordt er met behulp van contra-indicaties be-
paald of het verdachte gebied mogelijk kan worden verkleind. Denk bijvoorbeeld aan naoorlogse ophogin-
gen of ontgravingen en in het verleden uitgevoerde baggerwerkzaamheden.
Zijn dergelijke belangrijke contra-indicaties niet voorhanden, dan adviseert AVG de gemeente Leidschendam
– Voorburg om direct tot opsporing van CE over te gaan. De opsporingsmethode wordt bepaald aan de
hand van de CE die er worden verwacht op de vastgestelde verdachte locatie(s), alsmede de diepteligging
van de CE.
Denk bij de toe te passen opsporingsmethode bijvoorbeeld aan:
 Het laten uitvoeren van een oppervlaktedetectieonderzoek door een WSCS gecertificeerd bedrijf
 Het laten uitvoeren van een dieptedetectieonderzoek door een WSCS gecertificeerd bedrijf
 Het uitvoeren van een waterbodemdetectieonderzoek door een WSCS gecertificeerd bedrijf
 Het uitvoeren van beveiligde baggerwerkzaamheden door een WSCS gecertificeerd bedrijf
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                      Pagina 79 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>7 BIJLAGEN
7.1   Bronnenlijst
      7.1.1      Archieven
         Archief AVG
         Archief Explosieven Opruimings Dienst Defensie Soesterberg / Semi Statische Archief Diensten
          Rijswijk
         Gemeentearchief Leidschendam – Voorburg / Haags Gemeentearchief
         Gemeentearchief Voorschoten
         Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie Amsterdam
         Universiteit Wageningen, afdeling Speciale Collecties
         Kadaster Zwolle
         Koninklijke Bibliotheek ’s-Gravenhage
         Nationaal Archief ’s-Gravenhage / Provinciaal Archief
         Nederlands Instituut voor Militaire Historie ‘s-Gravenhage
         The National Archives Londen
      7.1.2      Literatuur
          H. Amersfoort / P. Kamphuis (red.), Mei 1940. De strijd op Nederlands Grondgebied (’s-
           Gravenhage 2005)
          E. H.Brongers, De slag om de residentie (Baarn 1968)
          F.H.Chr.M. Daams, J.D. de Kort Sr., Over, door en om de Leytsche Dam. Geschiedenis van een
           gouden gemeente (Leidschendam 1988)
          B.C. Dresens, Geschiedenis van de 13e batterij Lu.A. 1939/1940: oorzaken en gevolgen van
           gebeurtenissen bij de 13e batterij Lu.A. en andere batterijen (Grolloo 2002)
          M.J. Harms, Voorburg in crisis en oorlogstijd: donkere jaren in een nabij verleden (Voorburg
           1989) / Kroniek van Voorburg
          A. de Wolf, Voorburg in de jaren dertig. Bezetting en bevrijding (Capelle aan den IJssel 1995)
          A. Jansen, Wel en wee van een boer in Wilsveen (Leidschendam 2009)
          C.D. Kamerling, Algemeen Overzicht van de strijd om en in de Vesting Holland (zonder het oost-
           front) en de strijd tegen de luchtlandingstroepen rondom ’s-Gravenhage. Mei 1940 (’s-
           Gravenhage 1954)
          C.Klep / B. Schoenmaker (red.), De bevrijding van Nederland 1944 – 1945. Oorlog op de flank
           (Den Haag 1995)
          B.C. de Pater/ B. Schoenmaker e.a., Grote Atlas van Nederland 1930-1950 (2006)
          B. Rijnhout, Het mysterie van de L 7788 (z.p. 1979)
          B. Rijnhout, De verloren strijd. Een fotografisch overzicht van de massale Duitse luchtinvasie in
           de meidagen van 1940 (z.p. 1982)
          D.A. van Hilten, ‘De strijd tegen Valschermjagers en Luchtinfanterie’, in: Militaire Spectator (Bre-
           da 1940)
          F.J. Molenaar, De luchtverdediging mei 1940 (’s-Gravenhage 1977)
          G.J. Zwanenburg, En nooit was het stil….Kroniek van een Luchtoorlog. Deel 1 & 2.(Den Haag
           1990/1992)
1462056-VO-04                            Gemeente Leidschendam - Voorburg                        Pagina 80 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>      7.1.3      Onderzoeksrapportages
         Gemeente Leidschendam Voorburg afdeling RO, ‘Explosieven onderzoek in gemeente Leidschen-
          dam-Voorburg’ (juni 2015 versie 12.5), almede oudere versies
         Gemeente Leidschendam-Voorburg, afdeling RO, ‘Historie voormalige bunkercomplexen in Es-
          sesteijn te Voorburg’ d.d. 14 nov 2004
         Grontmij, Geotechnisch basisrapport Nieuwe Driemanspolder. Concept d.d. 13 oktober 2010.
          Referentienummer T&M-1026143-CH/PB.
         IDDS Explosieven, Vooronderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van conventionele explosie-
          ven Ruysdaellaan te Leidschendam met het kenmerk 13100161/MBO/rap1 d.d. 29 januari
          2014
         IDDS Explosieven, Beknopt projectplan. Vrijgave boorlocaties Binckhorst te Den Haag d.d. 25
          augustus 2014. Kenmerk 14060201/MBO/rap1
         IDDS Explosieven, Rapportage maatregelen en effecten aanbrengen gestuurde boring Noordsin-
          gel Leidschendam d.d. 22 mei 2015. Kenmerk 14070209/MBO/rap4
         Saricon, ‘Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Nieuwe Driemanspolder Leidschendam-
          Zoetermeer’ met kenmerk 72240-VO-03, d.d. 3 maart 2006
         Saricon, ‘Vooronderzoek Conventionele Explosieven 900 watergangen Zuid-Holland’ met de do-
          cumentcode 72344-VO-01 d.d. 21 april 2008
         Saricon,’Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Driemanspolder te Zoetermeer’ met kenmerk
          10S012-VO-01, d.d. 7 april 2010
         Saricon,’Vooronderzoek Conventionele Explosieven, Driemanspolder te Zoetermeer’ met kenmerk
          10S012-VO-01, d.d. 7 april 2010
         Saricon, Proces verbaal van oplevering Rijn Schiekanaal met de documentcode 72509-DR-01
          d.d. 19 november 2009
         T&A Survey, Rapportage. Quickscan Explosieven Reconstructie Stompwijkseweg en Dr. Van
          Noortstraat d.d. 28 september 2015. Projectnummer GPR5386
         T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele
          explosieven ter plaatse van spoortracé Laan van NOI – Rotterdam Hofplein dd. 11 september
          2012. Rapportnummer RRZ-060
         T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele
          explosieven ter plaatse van station en emplacement Den Haag d.d. 31 mei 2012. Rapportnum-
          mer RRZ-053
         T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele
          explosieven ter plaatse van spoortracé Den Haag CS – Gouda d.d. 19 juni 2012. Rapportnum-
          mer RRZ-057
         T&A Survey, Historisch vooronderzoek naar de aanwezigheid van niet gesprongen conventionele
          explosieven ter plaatse van spoortracé Leiden – Den Haag d.d. 11 september 2012. Rapport-
          nummer RRZ-052
      7.1.4      Websites
         http://www.avg.eu
         http://www.explosievenopsporing.com
         http://www.explosievenopsporing.nl
      7.1.5      Contactpersoon gemeente Leidschendam-Voorburg
           Dhr. M. van Rijn, afdeling RO, gemeente Leidschendam-Voorburg
1462056-VO-04                          Gemeente Leidschendam - Voorburg                    Pagina 81 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>      7.1.6     Overig
         T. Eversteijn Bombardementen en verongelukte vliegtuigen in de periode 10 mei 1940 – 5 mei
          1945
1462056-VO-04                        Gemeente Leidschendam - Voorburg                     Pagina 82 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>7.2    Certificaat WSCS-OCE
1462056-VO-04               Gemeente Leidschendam - Voorburg Pagina 83 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>7.3   Richtlijnen WSCS-OCE afbakening verdachte gebieden
1462056-VO-04                   Gemeente Leidschendam - Voorburg Pagina 84 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>1462056-VO-04 Gemeente Leidschendam - Voorburg Pagina 85 van 98</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>7.4    Samenvatting relevante feiten historisch onderzoek Martin van Rijn (v10.4 en v12.5)
 Datum                    Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4)
 1935                     Schietbaan van de Burgerwacht aan het einde van de Rodelaan (p.179)
 9 mei 1940               Een rode ballon en daarna 3 knallen gehoord, achter de Voorburgse gasfabriek. N.B. de datum
                          mag opvallend worden genoemd, de Duitse inval was pas een dag later een feit (p.40)
 9 mei 1940               Er vielen op de avond van 9 mei 1940 bommen nabij Leidschendam in de weilanden nabij de
                          Vlietweg N.B. de datum mag opvallend worden genoemd, de Duitse inval was pas een dag later
                          een feit (p.103)
 Mei 1940                 Brug bij Drievliet wordt bezet door 3-14 Dep.Bat. Stelling nemen aan de Vliet bij Binckhorstlaan en
                          spoorwegviaduct Voorburg. Gevechten bij Villa Westvliet. Vuurgevechten vanaf Effatha naar de
                          overkant van de Vliet. Aanval op Dorrepaal. Er zijn 70 krijgsgevangenen gemaakt in Park Leeu-
                          wenbergh. Gevechten bij Hoornbrug, Geestbrug, gevechten bij Vredenoord. Verdediging van de
                          Kerkbrug, de Tolbrug en de Wijkerbrug (p.33-34)
 10 mei 1940              Ongeveer 1.5 km ten noorden van vliegveld Ypenburg lag in open opstelling de 13e Batterij
                          uitgerust met Vickers stukken van 7.5 cm. Het stuk stond in het weiland achter Park Leeuwenberg.
                          Om 04.30 liet een bommenwerper zijn lading vallen boven de 13e Batterij Luchtdoelartillerie. De
                          batterij werd zwaar getroffen. Een van de 8 bommen kwam 5 meter van het stuk neer, een ander
                          op een wachtbarak en een derde viel tussen 2 stukken in. Rondom de 13e Batterij Luchtdoelartille-
                          rie landen zeer veel parachutisten De 13e Batterij werd onder de voet gelopen. De 2 stukken
                          werden vernietigd, waarna de 13e Batterij zich terugtrok naar Park Leeuwenberg en de Vliet
                          (p.102)
 10 mei 1940              Fallschirmjäger landen in de Tedingerbroekpolder (p.101)
 10 mei 1940              Hevig en gevaarlijk vuren in de Kerkstraat en op de Kerkbrug. Nederlandse militairen schieten op
                          Duitsers bij de Oude Tolbrug en de Kerkbrug (p.40)
 Mei 1940                 Neergeschoten vliegtuig achter de woning van Dhr. C. Timmers, wonend aan de Westvlietweg 93
                          te Leidschendam, anno 2013 is dit Den Haag (p.100)
 10 mei 1940              Omstreeks 16.30 uur is een Duits vliegtuig brandend neergestort in de Tedingerbroekpolder (p.29)
 10 mei 1940              Brits vliegtuig, een Blenheim P-6901 van No. 40 Squadron, neergestort en verbrand bij de schiet-
                          baan aan het einde van de Roodelaan. Tevens melding: Blenheim neergestort achter Park Leeu-
                          wenbergh (p.37, 54, 101)
 10 mei 1940              Vliegtuig stortte brandend neer in de omgeving van de schietbaan van de BW (p.40)
 11 mei 1940              Hevig gevecht in de Kerkstraat bij de Vlietbrug. Nederlandse militairen schieten op Duitsers bij de
                          Oude Tolbrug en de Kerkbrug. Achter de fabriek van Enkes gedurende 1 uur geweerschoten
                          (p.40)
 12 mei 1940              Heftig geschoten bij de Kerkbrug en spoorlijn. Geschoten tussen Kerkstraat en Schoolstraat, ge-
                          weerschoten bij Vreugd en Rust. bij de kerk aan Laan van Nw Oosteinde wordt geschoten, hevig
                          vuurgevecht bij de Kerkbrug. Stellingen gebouwd op het terrein van Effatha (p.40)
 18 mei 1940              De volgende morgen werd een gedeelte van de Nederlandse loopgraven [langs de Vliet] weer
                          geslecht, de rest de volgende dagen (p.34)
 17 september 1940        Een door de wind losgeslagen Britse versperringsballon drijft in de richting ZW over de gemeente
                          Voorburg; De ballon werd later door een vliegtuig in brand geschoten. De resten kwamen omlaag
                          in Leidschendam (p.41)
 24 september 1940        Onderzoek ingesteld naar een geland vliegtuig (Welington L7788), ca. 500 meter van de grens
                          met Voorschoten nabij de spoorbaan. Het betreft een Brits vliegtuig dat op ca. 400 à 500 meter
                          afstand van de Veursche Achterweg 147 een noodlanding maakte, ca. 50 meter vanaf het spoor,
                          ca. 400 à 500 meter verwijderd van het spoorhuis (p.20, 31)
 11 mei 1941              Oud-Hollandse handgranaat gevonden in de achtertuin van Veursestraatweg 179 (p.28)
 18 maart 1941            Situatie afgeworpen bommen op 18 maart in de Rietpolder. Op de tekening staan 6 bomkraters
                          weergegeven en een houten woning van Huisman. Dhr. Huisman woonde op het perceel Oost-
                          vlietweg 48. In een proces verbaal wordt het volgende gemeld: ‘In de Rietpolder is in een perceel
                          weiland 3 grote gaten geslagen door vliegtuigbommen. Scherven zijn niet gevonden. Op ca. 1 km
                          afstand, in de Meeslouwerpolder een tweede bominslag plaatsgevonden. Een zeer groot gat was in
                          een weiland aanwezig. In totaal zijn er 4bommen gevallen op 18 maart 1941 omstreeks 21.40
                          uur. De grond was uit deze gaten meters ver in de omtrek verspreid. Er was geen melding gedaan
                          van de bominslagen omdat de bewoners dachten dat ze in Voorschoten vielen (p.19)
 18 april 1941            Door den heer Marwijk gevonden op 18 april 1941 om 6 uur in de Driemanspolder gemeente
                          Stompwijk sectie D-559’. Het betreft een weiland gelegen langs de Korstverlorenweg, ongeveer ten
                          zuiden van Stompwijkseweg 12a in Stompwijk (p.19)
1462056-VO-04                             Gemeente Leidschendam - Voorburg                                   Pagina 86 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre> Datum               Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4)
 11/12 augustus 1941 Hevige klap (bominslag) gehoord in de nabijheid van Veursche Achterweg 52,3 bommen gevallen
                     in de Oostboschpolder. In de polder was een bominslag waarneembaar en een in een perceel
                     tuingrond naast het weiland. Een derde bominslag was gedeeltelijk waar te nemen in de schei-
                     dingslijn van het weiland en het perceel tuingrond. Deze bom was vermoedelijk niet ontploft omdat
                     de grond niet uitelkaar is geslagen. De ligging van de derde bom is met prikkeldraad, een rode
                     vlag en een bord afgezet. In de Grootte Starrevaart en Damhouderpolder een geel geverfd voor-
                     werp gevonden, vermoedelijk afkomstig van de bom. Tevens melding: nabij Haagwijk, tussen de
                     woningen 300-302 en de Vliet, enkele bommen gevallen. De exacte locatie was het terrein ten
                     zuiden van de in 2012 verwijderde waterbassins en de Vliet (p.26-27, 93)
 2 september 1941    Ligging van een onontplofte bom nabij de boerderij van Wed. Zalm aan de Oostvlietweg (p.19)
 21 oktober 1941     Versperringsballon waargenomen boven de grens Voorburg/Rijswijk waarop door 2 Duitsche
                     jagers met mitrailleurs wordt geschoten. Even achter Delft daalt de ballon (p.41)
 14 januari 1942     Bominslag in het Wilsveen. In een proces-verbaal wordt het volgende gemeld: ‘Het perceel grond
                     is gelegen in Leidschendam. Er was een gat in den grond geslagen en hierbij was de kleigrond
                     meters ver weggeworpen. Het was duidelijk een bominslag. Op ca. 200 à 250 meter van de
                     bomkrater stond aan beide zijden een boerderij,doch geen boerderij had schade opgeloopen.
                     Op ca.15 meter afstand van de krater was een gat in de grond en de mogelijkheid is aanwezig
                     dat hier een niet ontplofte bom aanwezig is’(p.20)
 13 april 1942       Melding proces-verbaal: Ik woon op de Stompwijkseweg 76. Achter en naast de woning heb ik
                     verschillende percelen weilanden. Op 13 april 1942, om 20.00 uur, gaf ik aan mijn zoon op-
                     dracht om de schapen uit een perceel weiland te halen. In het weiland vond hij een gat in de
                     grond. Ik ben met mijn zoon gaan kijken. In het weiland was daadwerkelijk een gat. Dit kwam ik u
                     melden. Pauwels is samen met het hoofd der luchtbeschermingsdienst naar het betreffende weiland
                     gegaan. Op het perceel is een gat aanwezig op ca. 250 à 300 meter vanaf de Openbare Weg.
                     Het gat was niet groot, duidelijk was dat in de grond een voorwerp is terecht gekomen. In het gat
                     bevond zich water en ik voelde een ijzeren voorwerp erin, dat het hol is en dat het einde van het
                     voorwerp niet was te bepalen. Het is niet onmogelijk dat zich aldaar ter plaatse zich een niet
                     ontplofte bom bevindt (p.21)
 1 september 1942    Melding proces-verbaal: Clazina Maria Francina Ammerlaan (wonend aan Vlietweg 7) verklaarde
                     dat zij omstreeks 15.15 uur in de voorkamer van haar woning was toen een laag vliegend vliegtuig
                     heftig schoot. Aan de voorkant van de woning zijn diverse kogelgaten, in de ramen, buitendeur en
                     slaapkamer. In de woning lag een projectiel afkomstig van een 20 mm kanon. Helene Six wonend
                     aan boord van het schip Maria Elise verklaarde dat het schip in de Vliet lag nabij Vlietweg 7. Er
                     kwam een laagvliegend vliegtuig over en ik hoorde projectielen in het schip slaan en er kwam ook
                     iets in het water. De vliegtuigen kwamen terug en het schip werd opnieuw beschoten. Het schip is
                     13 keer getroffen. Hendrikus Johannes Hubertus Heinen verklaarde dat hij 4 vliegtuigen zag van
                     uit richting Leiden en vliegend in de richting van Rijswijk. Ze kwamen terug en beschoten de veiling
                     in Veur. Opnieuw keerden ze terug en beschoten de spoorbaan. 1 vliegtuig keerde en beschoot
                     trein nummer 82. De conducteur stopte de trein. Er waren 2 gewonden. Wagen B-9932 was het
                     zwaarst getroffen. Op het terrein van de veiling stonden 4 wagons, die ook kogel gaten hadden.
                     Een tankschip was getroffen, de kajuit doorzeefd met kogels (p.21-22, 26, 41)
 7 september 1942    Er vliegen 6 Britse vliegtuigen over Voorburg, er wordt met een boordwapen geschoten (p.41)
 12 oktober 1942     Een stuk van een lichtkogel is neergekomen op een schuurtje van perceel Woelwijkstraat 4 (p.41)
 29 november 1942    Nabij station Leidschendam-Voorburg van de spoorlijn Den Haag – Scheveningen – Rotterdam is
                     vanuit een vliegtuig geschoten waarbij een passagier van een passerende trein werd geraakt,
                     eveneens een voetballer op het CMP-terrein achter de spoorlijn (p.41)
 10 april 1943       Op baanvak Leiden – Den Haag van de Hollandse Yz. Spoorweg My is een electrischen trein door
                     vliegtuigen beschoten waardoor deze in brand zijn geraakt en bij km. Paal nr.: 56-200 tot stilstand
                     was gekomen. Locatie: tussen station Voorschoten en station Den Haag, bij gem. Leidschendam
                      (p.22, 29)
 Juni 1943           in een perceel weiland, gelegen achter de woning aan Damlaan 62, 3 fosforflesjes gevonden
                     (p.22)
 19 juni 1943        2 fosfor rubberflesjes neergekomen ter plaatse van jachthaven Rozenlust (p.23)
 19 juni 1943        Om ongeveer 20.00 is een bus gevonden in Park de Werve. Aan deze bus bevond zich een klein
                     (weer-)instrument (p.42, 179)
 23 juni 1943        3 fosforflesjes neergekomen in het weiland van dhr. Van Leeuwen achter de Damlaan (p.23)
 3 september 1943    De Oosterbegraafplaats wordt tot 5 mei 1945 door de Duitse Weermacht gevorderd. Op de
                     begraafplaats en het aangrenzende terrein werden op last van de Duitse Weermacht bunkers en
                     versperringen gebouwd en moesten de dienstwoningen worden gesloopt. Na de oorlog werd de
                     begraafplaats gebruikt door de geallieerde strijdkrachten tot 1 oktober 1945. De geallieerden
                     lieten toen ca. 1000 paarden rondlopen, om zodoende de mogelijk aanwezige mijnen rondom het
                     bunkercomplex in Essesteijn (rondom de vijver) op te sporen (p.47-48)
1462056-VO-04                        Gemeente Leidschendam - Voorburg                                    Pagina 87 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre> Datum                      Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4)
 Januari 1944               Een terrein gelegen nabij de Oosterbegraafplaats door de Duitse Weermacht gevorderd. Daarop
                            werden bunkers, loopgraven, mitrailleurkoepels en een 13 meter brede sloot (tankgracht) gegra-
                            ven. Er werden ook bunkers ten zuidwesten van de begraafplaats gebouwd (p.54)
 29 april 1944 / 1 mei 1944 Een burger, woonachtig aan de Stompwijkseweg 50, vindt een mitrailleurband met 36 patronen in
                            een sloot bij zijn weiland. Deze mitrailleurband was afkomstig van een vliegtuig. Tevens 85 patro-
                            nen gevonden in een weiland achter Veurscheachterweg 71, alsmede 29 patronen in de Zijdepol-
                            der (p.24-25)
 1 mei 1944                 29 patronen, afkomstig van vliegtuigen gevonden, de locatie wordt niet vermeld (p.29)
 6 mei 1944                 62 mitrailleurpatronen gevonden op een perceel bouwland in de Zoeteremeerschepolder, 13
                            mitrailleurpatronen gevonden in de nabijheid van het weiland van De Winter (p.25)
 9 mei 1944                 144 mitrailleurpatronen gevonden op een weiland van een aan de Stompwijkseweg 75 woonach-
                            tige burger (p.25)
 3 juli 1944                De burgemeester van Leidschendam maakt bekend dat een mijnenveld zal worden aangelegd
                            in een weiland gelegen in het verlengde van de Kostverlorenweg direct ten zuidoosten van de
                            splitsing Kostverlorenweg, Veenweg en Wilsveen (p.65)
 Juli 1944                  Deftsekade 28 en Kon Wilhelminalaan (gemeentehuis). Schade als gevolg van het ontploffen van
                            een V1 (p.36)
 6 september 1944           Diverse Engelse vliegtuigen cirkelen boven Voorburg, zowel vanaf de grond als uit de lucht werd
                            geschoten (p.42)
 9 september 1944           Britse jagers namen treinen in Voorburg onder vuur (p.42)
 13 september 1944          Vliegtuigen beschieten fietsers op de Wilsveenseweg. Diverse treinen door de Britten beschoten
                            (p.26, 179)
 21 november 1944           Zwaar afweervuur vanaf Willem de Zwijgerplein (p.43)
 29 november 1944           V1 ontploft bij Parkweg 278 om 22.32 (p.43, 179)
 30 november 1944           Onontplofte granaat bij Tollenskade 35 (p.43)
 6 december 1944            Laan van Nieuw Oosteinde hoek Van de Wateringelaan, granaat ingeslagen (p.43)
 9 december 1944            V1 school Van Faukenbergestraat. maatregelen nemen tegen het instorten van panden aan de
                            Adm. de Ruiterlaan 291-297; V1 ontploft, brand in pand 301 (p.42)
 9 december 1944(zie tevens Te 14.02 uur is een V2 [N.B. er wordt ook over een V1 gesproken] neergestort en gedeeltelijk
 volgende vermelding)       terechtgekomen op de Kon. Wilhelminalaan en de Van Barbansonstraat. De panden aan de Kon.
                            Wilhelminalaan 290 en 299 waren onbewoonbaar. Een uitslaande brand in de percelen 297, 299
                            en 301 aan de Kon.Wilhelminalaan i.v.m. het vallen van een V-2. Bewaking bij een stuk trotyl bij
                            Van Faukenbegestraat. pand Arembergelaan 129 een vloeistof op wanden en vloer, bewoners
                            weten geen raad hiermee (p.37, 43, 179)
 9 december 1944            Een V-2 raket kwam met explosieve lading neer in de Kon. Wilhelminalaan. Deze straat heette
                            tijdens de bezetting Admiraal de Ruyterlaan. Het bovenste deel van de raket viel nabij de Adm. de
                            Ruijterlaan en de kop van de V2 viel op de Kon. Wilhelminalaan te Voorburg. De motor, onderde-
                            len en het restant van de zuurstoftank is waarschijnlijk neergekomen in Mariahoeve of in Voorburg-
                            Noord (ter plaatse van een onbebouwd terrein).Het restant van de projectiel is met de neus om-
                            hoog neergekomen bij de woningen aan de Kon. Wilhelminalaan 291-301, waarna hij door-
                            schoof naar huisnummer 244. Bij het neerstorten kwam alcohol vrij, wat de woningen met huis-
                            nummer 297-301 in brand deden staan, alsmede de tramrails. Er werd geconstateerd dat het zand
                            in brand stond met blauwe vlammen. Op het dak van de Van Arembergelaan 127 is ook een
                            restant van de V2- terecht gekomen. Ook in de tuinen van Van Montfortstraat 47 en in een achter-
                            tuin van een pand aan de Van Mathenesselaan . In het dak van de Van Arembergelaan 127 en de
                            Van Barbasonstraat 129 was een gat geslagen. Het aanwezige explosief in de V2 (750 kg Amatol)
                            was niet ontploft (p.104-105)
 9 december 1944            Gat in dak van Arembergelaan 127 geslagen (p.179)
 11 december 1944           Adm de Ruijterstraat 564, vrouw getroffen door granaat en Van Naeltwijkstraat. Stuk V1 gevonden
                            in achtertuin Am. De Ruiterlaan – hoek Mettenesestraat. Granaat in tuin Van Montfortstraat 47
                            (p.43)
 13 december 1944           Stuk V1 Admiraal de Ruijterlaan (= Kon. Wilhelminalaan) (p.43)
 26 december 1944           Projectiel bij St. Antoniushove (p.43)
 31 december 1944           Projectiel door dak PM-laan 151 (p.43)
 31 december 1944/1 januari Luchtaanval ten gevolge waarvan er een aantal projectielen terechtkwam in het gebied tussen de
 1945                       Voorburgseweg en de spoorbaan Den Haag – Leiden. N.B. in dit gebied in 1985 een Amerikaan-
                            se 500 ponder aangetroffen, plan Voorburgseweg (p.68)
 1 januari 1945             Bominslag aan de Pompe van Meerdervoortstraat 2 en 4. Bominslag Looierslaan naast melkboer
                            Bos. Bominslag aan de KW-Laan. Bominslag Admiraal de Ruijterlaan (=Kon. Wilhelminalaan),
                            bominslag Hoekwaterstraat 136 (p.37, 43)
1462056-VO-04                               Gemeente Leidschendam - Voorburg                                    Pagina 88 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre> Datum                Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4)
 4 januari 1945       Door V1 spiegelruit gebroken bij Herenstraat 88 (p.43)
 27 januari 1945      Stuk V2 neergekomen Montfoortstraat hoek Duvenvoordestraat. Stukken V2 in achtertuin Oranje-
                      lust 55. Stuk V2 op dak Van Montfoortstraat 33 en Laan van Nieuw Oosteinde 147 (p.43)
 24 februari 1945     Stuk van een vliegtuig neergekomen op weiland tussen Claudiusstraat en PM-laan. Stuk vliegtuig
                      op te halen bij Den Burghstraat 8 (p. 43)
 26 februari 1945     in de Tedingerbroekpolder omstreeks 11.30 uur 2 bommen uit een vliegtuig geworpen. Bominslag
                      bij Park Leeuwenberg 34 (p.27, 43)
 28 februari 1945     Brisantgranaat [sic] op onbebouwde grond tegenover de Van Duvenvoordelaan neergekomen.
                      Brisantbom in open land tegenover Van Duvenvoordelaan 46 (p.37, 43)
 Maart 1945           Meerdere bomkraters zichtbaar op een luchtfoto ter hoogte van de Tuinenlaan (p.82)
 Maart1945            Er viel een bom, burger op Tedingerstraat 57 dodelijk getroffen. Burger op nummer 61 in de
                      achtertuin door granaatscherven getroffen. Bewoonster nr. 86 heeft 5 of 6 bommen horen val-
                      len(in het archief van de gemeente is geen rapport hierover gevonden) (p.104)
 1 maart 1945         Vermoedelijk een bom gevallen in Nieuw Voorburg (p.44)
 3 maart 1945         Blok Schenkkade zwaar getroffen. De RAF bombardeert Mariahoeve (p.44, 104)
 13 maart 1945        Bom gevallen op de tramrails aan de Parkweg tegenover nummer 312 en 314, hoek Vondelstraat,
                      trechter van 8 meter doorsnede en 2.5 meter diepte (p.37, 43)
 18 maart 1945        Bombardement van de spoorbaan Den Haag – Rotterdam. Tijdens dit bombardement, waarbij 4
                      woningen aan de Broekweg werden getroffen, zijn waarschijnlijk bommen terecht gekomen in het
                      trottoir ter hoogte van Broekweg 55-57, achter de woning Broekweg 67 en in de brandgang
                      achter de woning Broekweg 53. N.B. er werd in 1986 een bom geruimd ter hoogte van het toen-
                      malige nummer Broekweg 57 (p.70)
 19 maart 1945        Er vielen 6 bommen in de Tedingerstraat en omgeving (p.102)
 21 maart 1945        8 vliegtuigen werpen een aantal bommen werden af in de omgeving van den spoorlijn Rotterdam
                      – Den Haag, ter hoogte van blokhuis 5 aan de Broekweg. Op den Middenweg, ongeveer 50
                      meter van het blokhuis, in de gemeente Leidschendam, overleden vrouw aangetroffen. Zij zat
                      onder de modder, mogelijk afkomstig van een naastgelegen sloot. In deze sloot waren meerdere
                      bommen gevallen en ontploft (p.27-28)
 Maart 1945           Pand Tedingerstraat 39 beschadigd bij een bombardement (p.35)
 Voorjaar 1945        in de omgeving Broekweg en Tedingerstraat bommen afgeworpen (p.36)
 13 april 1945        Auto aan de Stompwijkseweg beschoten (p.180)
 Geen datumvermelding Vliegtuig beschiet een auto op de Koeneweg, gemeente Leidschendam (p.28)
 Geen datumvermelding Foto’s van het ontmantelen van een vliegtuigbom aan de Broekweg (p.30)
 Geen datumvermelding Prikkeldraadversperring achter de boerderij Broekweg 125 (p.34)
 Geen datumvermelding Bunkers en zendmasten aan de Rodelaan. Hier zat een zendstation van de Duitse Marine (p.54)
 Geen datumvermelding Ter plaatse van de Tedingerstraat en omgeving 6 bommen gevallen. Enkele huizen aan de
                      Tedingerstraat waren zwaar beschadigd (p.71)
 Geen datumvermelding Er is in een weiland ten zuiden van Wilsveen 2 t/m 10 een klein vliegtuigje op zijn kop geland.
                      Tijdens het graven van een gat in de achtertuin van de Venestraat een zwaar verroeste revolver
                      gevonden(p.93)
 Geen datumvermelding Er werd ter plaatse van Hulp en Heil (=Schakenbosch) in de kelders geoefend met wapens (wel-
                      licht ook opslag van wapens en explosieven).Op een zolder aan de Voorburgseweg werd ook
                      geoefend en er werden wapens en munitie opgeslagen. Er stond een 2 meter lange
                      vliegtuigmitrailleur (gestolen uit een Engels vliegtuig) opgesteld (p.103)
 9 juni 1945          Melding dat de Duitsers in W.O.2 verschillende stellingen en loopgraven hadden aangelegd in
                      enige percelen wei- en hooiland, liggende in de Tedingerbroekpolder. Het land bestond
                      uit een opgespoten gedeelte voor de aanleg van de nieuwe rijksweg Amsterdam-Rotterdam (p.34)
 September 1945       Bomkrater zichtbaar op een luchtfoto ten noorden van de Van Ruysdaellaan (p.80)
 1945-1955            Slopen bunkers in de Veen- en Binckhorstpolder. Het afkomende puin wordt afgevoerd naar de
                      tankgracht ten NW van de begraafplaats en gelijkmatig over de gehele bodemoppervlakte (lengte
                      ca. 320 meter) uitgestort (p.49-50)
 1946                 Tankgracht met schietbaan in de wijk Essesteijn (p.8)
 26 mei 1946          Opening airstrip aan de Hoekwaterstraat (p.180)
 Begin 1950           Tijdens de aanleg van A4 is de bunker ten zuiden van de Nieuwstraat 4 onder de rijksweg verdwe-
                      nen (p.93)
 1956-1965            Bouwrijp maken gronden en slopen bunkers in Essesteijn (p.60)
 1959                 2 granaten van 8 tot 10 cm doorsnede, spitse punt en platte achterkant, opgedoken en vervolgens
                      weer teruggegooid in de Vliet, ter hoogte van Starlift. Het betrof kanonmunitie (p.67)
1462056-VO-04                         Gemeente Leidschendam - Voorburg                                    Pagina 89 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre> Datum                      Gebeurtenis (bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.10.4)
 Jaren ‘60                  Slopen bunkers en dempen tankgracht Veen- en Binckhorstpolder. Verwijderen bunker aan de Dr.
                            Beguinlaan (p.61-63)
 1971-1973                  Dempen van de tankgracht in Essesteijn (p.64)
 24 april 1972              Er is naast de tankgracht een mijn gevonden. N.B. dit moet de antitankmijn zijn die ook op 9 mei
                            1972 wordt gemeld (p.64)
 4-18 mei 1972              Zoekactie EOD naar mogelijke mijnen, geen explosieven aangetroffen (p.64)
 27 mei 1980                In de sloot, gelegen langs de Veurse Achterweg, zouden nog onontplofte handgranaten liggen die
                            tijdens WOII door Duitse soldaten erin zijn gegooid om te ‘vissen’. Deze granaten zijn gedumpt in
                            een watergang in het tuindersgebied ’t Lien. In eerste instantie werden 6 à 10 eihandgranaten
                            gegooid, deze ontploften niet. Er werden vervolgens stokgranaten in het water geworpen. Bij het
                            wegrijden hebben de Duitsers na ca. 100 meter iets in het water gegooid, maar wat is niet bekend
                            (p.65)
 1 maart 1981               krantenartikel uit het Binnenhof: ‘Leidschendammer vindt mortiergranaat, in water Veurse Achter-
                            weg liggen nog meer explosieven’.’De 58 jarige heer J.J. de Haan, wonend aan de Trompstraat in
                            de Zeeheldenwijk heeft het gemeentebestuur gewaarschuwd dat er explosieven liggen in het water
                            langs de Veurse Achterweg. SS’ers hebben tegen de avond aan de Veurse Achterweg handgrana-
                            ten in het water gegooid, nabij Vieveen’ (p.66)
 31 augustus 1983           De EOD ter plaatse van de brug over de Vliet een aantal Tellermijnen en granaten gevonden en
                            onschadelijk gemaakt (p.67)
 18 juli 1984               Er is volgens informatie van RWS tijdens sloopwerkzaamheden van een kanaalpijler
                            een tweetal onontplofte granaten aangetroffen en vervolgens op de bodem van het Rijn-
                            Schie kanaal terecht gekomen (p.67)
 23 augustus 1984           Zoekactie bodem Rijn-Schiekanaal, 40 mm luchtafweergranaat en een Tellermijn gevonden.
                            Een krantenartikel uit de Posthoorn maakt melding van de vondst van 42 granaten, 4 patroonhou-
                            ders, een antitankmijn en 40 stuks klein kaliber munitie (p.67-68)
 11 november 1985           Amerikaanse vliegtuigbom van 500 pond aangetroffen op een diepte van 2.5 meter, bestem-
                            mingsplan ‘Voorburgseweg’(p.68)
 4 februari 1986            Melding betreffende W.O.2. Bom gevallen tussen de twee boerderijen van ‘Schakenbosch’, waar-
                            van er inmiddels een is gesloopt. Deze bom was volgens ontploft en sloeg een krater. In dit gebied
                            zijn volgens de oud-wethouder diverse bommen gevallen, de allen zijn ontploft. Destijds modder
                            e.d. waargenomen op ramen en wasgoed. Volgens de EOD kan dit zijn veroorzaakt door een
                            bominslag op 150 à 200 meter (p.66)
 16 december 1986           Britse 250 ponder geruimd op een diepte van ca. 3.5 meter, circa 4 meter uit de gevel van het
                            perceel Broekweg 57 (gelegen in de openbare weg). Een tweede projectiel achter de woning
                            Broekweg 57 wordt later verwijderd. (p.70)
 1988                       Opgraving ter plaatse van een braakliggend terrein aan de Soomerlustplein te Voorburg. Pantser-
                            brisantgranaat gevonden (p.76)
 28 juni 1988               Staartstuk van een vermoedelijk Britse bom gevonden in de tuin van Broekweg 67 (p.71)
 27 april 1989              In een werkput op een diepte van 7 meter werd een 500 ponder aangetroffen. Voorafgaand aan
                            deze zoekactie werden 5 woningen aan de Broekweg 61, 63, 65, 67 en 79 gesloopt (p.71)
 13 juni 1989               Tweede vliegtuigbom door de EOD geruimd (p.71)
 5 juli 1990                Vliegtuigbom van 500 pond aangetroffen bij de aanleg van sportvelden aan de Tuinenlaan (p.66)
 4 mei 1995                 50 cm lange granaat gevonden in de sloot bij het Laantje van Beck. Het voorgaande jaar werd in
                            Voorburg nog een grote afgeschoten pantsergranaat gevonden (p.72)
 1996-2001                  Archeologische onderzoeken ter plaatse van het plangebied ‘Sijtwende’. In het weiland tussen de
                            Pr. Bernhardlaan en de Veurselaan, ten oosten van de Oosterbegraafplaats en de voormalige
                            oostelijk gelegen tankgracht, werd bij het verdiepen van de grond een stuk metaal aangetroffen.
                            Waarschijnlijk betrof het een handgranaat (p.77)
 18 juli 2012               Mortiergranaat gevonden in een tuin aan de Laan van Leeuwesteyn (p.76)
 Datum                      Gebeurtenis (Bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.12.5)
 10 mei 1940                In mei 1940 zijn bij 4-I Aut. Bat 2 officieren en 4 minderen gevangen genomen, allen van de
                            Duitse luchtmacht. Ze waren met een vliegtuig brandend neergestort in Leidschendam op
                            vrijdag 10 mei 1940 om 05.30 uur (p.33)
 Na 14 mei 1940             In Park Middenburg lag munitie (p.114)
 Nacht van 25 op 26 oktober In de kern van Stompwijk geschoten (p.118)
 1940
 Geen datumvermelding       Achter de jongensschool (gelegen achter het postkantoor) in Stompwijk was een bunker door de
                            Duitsers gebouwd (p.118)
 Geen datumvermelding       Leidschendam. Door bombardement ernstige schade aan O.L. School met ambtswoning. Ten
1462056-VO-04                              Gemeente Leidschendam - Voorburg                                    Pagina 90 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre> Datum             Gebeurtenis (Bron: vooronderzoek Martin van Rijn, V.12.5)
                   gevolge van militaire manoeuvres drie particuliere gebouwen beschadigd (p.161)
 13 september 1944 Een gele dienstauto van de Raad van Arbeid bij Stompwijk werd beschoten door een Engels vlieg-
                   tuig. De chauffeur en een meisje werden gedood. Bij Stompwijk werd een boer beschoten, die aan
                   het ploegen was (p.117)
 15 september 1944 Een agent in Stompwijk werd door de jagers beschoten (p.117)
 16 september 1944 Vliegtuigen beschoten mensen en een boot in Stompwijk (p.117)
 19 september 1944 In Stompwijk werd een boot beschoten (p.117)
 25 september 1944 Boten in de Vliet beschoten (p.117)
 21 februari 1945  Een auto langs de Vliet werd in Stompwijk door de Britten beschoten (p.117)
 17 maart 1945     Om 5.30 uur viel een bom richting Stompwijk (p.117)
 1940-1945         Risicolocaties CE:bombardement van voormalig vliegveld Ypenburg, diverse spoorlijnen en een
                   NS-terrein aan de Westvlietweg te Den Haag, het bekende bombardement van Mariahoeve te Den
                   Haag (op de grens met Voorburg), het bedrijf Enkes aan de Westvlietweg 60 te Den Haag (hier
                   werden wapens gemaakt), de V1 en V2 raketinstallaties nabij ‘De Horsten’ te Wassenaar, V2-
                   raketinstallaties bij kasteel Duivenvoorde, het bunkercomplex met tankgracht rondom de voorma-
                   lige waterplas in Klaverweide (p.2)
 9 september 1945  Auster Airstrip Voorburg (grasveld tussen de Utrechtsebaan en de Hoekwaterstraat in Voorburg-
                   Noord). Een toestel brak bij de landing het rechter landingsgestel (p.107)
 8 december 1945   Auster Airstrip Voorburg (grasveld tussen de Utrechtsebaan en de Hoekwaterstraat in Voorburg-
                   Noord) Een Auster stortte direct na de start neer en ging in vlammen op (p.107)
 1948              De aan de Korstverlorenweg op Rijksterrein staande telefoonbunker wordt op aanwijzing
                   van de directie gesloopt en opgeruimd. Het afkomende puin wordt gestort in het cunet op
                   opgeslagen (p.133)
 1950              Arie Rijswijk. Hij wist te vertellen dat hij na W.O.2 opdracht had gekregen om zand te leveren voor
                   de Rijksweg en dat hij heeft meegeholpen om de bunker aan het einde van de Nieuwstraat te
                   ondermijnen, zodat de bunker kon zakken. Vervolgens is alles afgedekt met een laag zand,
                   waarna de snelweg is aangelegd (p.94)
1462056-VO-04                      Gemeente Leidschendam - Voorburg                                  Pagina 91 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>7.5   Presentatiekaart verzamelde historische feiten
1462056-VO-04                      Gemeente Leidschendam - Voorburg Pagina 92 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>V E R Z A M E L D E F E IT E N - L E ID S C H E N D A M -V O O R B U R G
                                                                                                                                                                                                                                                                     Legenda
                                                                                                                                                                                                                                                                           B           Vliegtuigbom geruimd
                                                                                                                                                                                                                                                                           B           Vermelding van een luchtaanval
                                                                                                                                                                                                                                                                           V           Melding van mislukte start V2 raket
                                                                                                                                                                                                                                                                           M           Inzet van EOD
                                                                                                                                                                                                                                                                           C           Melding van gevechten mei 1940
                                                                                                                                                                                                                         M                                                 L           NL luchtafweer opstelling 10 mei 1940 (globaal)
                                                                                                                                                                                                                                                                           Z           NL zoeklicht opstelling 10 mei 1940 (globaal)
                                                                                                                                                                                                                                                                           K           Vermelding uit krantenknipsels
                                                                                                                                                                                                                                                                           M           Melding van aanleg mijnenveld
                                                                                                                                                                                                                     G                                                     G           Vermeldingen gemeentearchief
                                                                                                                                                                                 B
                                                                                                                                                                                                                                                                           N           Vermelding NIMH 575 archief
                                                                                                                                                                                                                                 G
                                                                                                                                                                                         B
                                                                                                                                                                                                                                                                           N           Vermelding NIMH409 archief
                                                                                                                                                                       C                                                                                                   M           Vermelding MMOD archief
                                                                                                                                                           MB
                                    Z
                                                                                                                                                           K                                                                                                               C           Noodlanding of neergestort vliegtuig (globaal)
                                                                                                                                                                                                                                                                                       Verdacht conform EOD archief
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Deze tekening is eigendom van AVG Explosieven Opsporing Nederland. Het is de opdrachtgever vrij om deze tekeningen te gebruiken uitgezonderd het aanbrengen van wijzingen en aanvullingen. Van deze tekening mag niets worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. druk, scan of op elke andere wijze dan ook, zonder toestemming van AVG Explosieven Opsporing Nederland. ©2012
                                                                                                                                               M
                                                                                                      C
                                                                                                                                                                                         G           M
                                                                                                                                                                                                                     G
                                                                                                                                                                                                                                     N                                                 Onderzoeksgebied
                                                                                                                  B
                                                                                                                  G
                                                                                                                                                                                                                         G
                                                                                                                                                   Z                       G
                                                                                                                                                       M                                                                     N
                                                                                                                                               K
              B                                                                                                                                                M
                                                                                                                                                                                                                                                               NCB
                                                                                                      M
                                                                                                  M
                                                                                                                                                   M       M
                                                                                     M                                    K
                                                          N                     C                                                                                                                            Z
                                                                                     N                                                                                                                   G
                                                                                                                                  B
                                                                                                                                  M
                                                                                             GM                                   K
                                                                                                  M                   K               G
                                        M                                                             G
      B
                                                                                         Z                C
                                                                                                                                           M
                                                                                                                          M                        M
                                                                                                          M                       B
                                                                                                                                  GM
          L                                                                               M       K                                                                                          G
                                                                                         G
                                                                                                                  N
                  G
                  B                                                                          B
                                                                                             G
      Z                                                                                                                M                                           N                                         B
                                                                                                                      B
                                                                                                                      M
                                                                                                                      K
                                                                                                              B                                                                                  G
                                   G                                             G                N
                                  V                                             G                                                                      M
                                  N                                     M                                                                                                    N
                                                                                                                                                                             M
                                    M                                                                                                                                                C
                                            M                           M
                                                                        N
                      L                         M
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  ±
                                                                                    M
                                                                                B
                                                                                                                                       M
                                                                                                                                       G
                                                               M
                                                M                      BN
                                            M                          M                                                                                                                                         M
                                                                    MK  B                                                                                      M
                                                                    BN                                                        Z
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 METER
                                                               K    C                                                                                                                                                                                                  0       287,5     575               1.150             1.725            2.300
                                            M                   M
                                                                    C                                                                                                                                                                                                                                                     Presentatiekaart
                                                N
                                        C        N
                                                 C
                                                     N
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Verzamelde feiten uit archieven
                              M                       N
                                                                                                          N                                                                                                                                                                                                           Conventionele Explosieven
                                                                                                                                                                                 Z                                                       C
                                                          L                 C                                                                                                                                                                                        AVG Explosieven Opsporing Nederland
                                                          N                                                                                                                                                                                                                                                        Gemeente Leidschendam-Voorburg
                                                           B                                                                                                                                                                                                         Postbus 160
                                                                                                                                                                                                                                                                     6590 AD Gennep
                                                                            G
                                                                                                                                      N                                                                                                                              Opdrachtgever:                           Projectnummer:    1462056
                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Tekeningnummer:   PK1
                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Formaat:          A2
                                                                                                                                                                       B G                                                                                                                                    Getekend:         Paul Gieben
                          C                                                                                                                                                                                                                                                                                   Datum:            20-03-2015
                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Voor akkoord:     Menno Abee
                                                                                                                                                                                                                                                                     Gemeente Leidschendam-Voorburg
                                                                                                                                                                                                                                                                     Postbus 905
                                                                                                                                                                                                                                             © 2009 OpenStreetMap    2270AX Voorburg
  Z
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>7.6   CE-bodembelastingkaart (verdachte gebieden)
1462056-VO-04                    Gemeente Leidschendam - Voorburg Pagina 95 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>7.7    Overzicht door gemeente Leidschendam-Voorburg aangeleverde gegevens
   Beeldbank Den Haag
   Beeldbank WO2
   Bestekstekeningen
   Documenten Nationaal Archief
   Documenten gemeentearchief
   Foto’s
   Gegevens NIOD
   GIS dataset
   Historische vooronderzoeken Martin Van Rijn
   Krantenknipsels
   Literatuur
   Luchtfoto’s Tweede Wereldoorlog
1462056-VO-04                         Gemeente Leidschendam - Voorburg     Pagina 97 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>7.8   Kaart luchtverdediging mei 1940 – J.F. Molenaar
1462056-VO-04                      Gemeente Leidschendam - Voorburg Pagina 98 van 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>