<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Groenactieplan
             2024 – 2026
     ‘Samen naar een nog groenere,
klimaatbestendige en biodiverse gemeente’
                  lv.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                      Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Inhoud
Voorwoord Marcel Belt  .                                   .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 3
Vooraf      .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .   5
1.	Inleiding  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  6
2. Ambitie & opgaven .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  8
3. Samen vergroenen .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .10
     3.1 Privétuinen  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .10
     3.2 Coalities  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 10
4.	Leeswijzer .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 13
Deel 1 Waarom?  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .13
5.	 Waarom gaan we het doen? .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .15
    5.1 Zichtbaar groener  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .15
    5.2 Biodiversiteit .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 16
    5.3 Gezonde leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
    5.4 Klimaatadaptatie .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 21
    5.5 Wat leren we uit deze onderzoeken? .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .23
Deel 2 Wat? .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .26
6.	 Wat gaan we doen?  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .27
7.	Straat .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .28
     7.1 Zichtbaar groener .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .28
     7.2 Biodiversiteit .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 29
     7.3 Gezonde leefomgeving  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .30
     7.4 Klimaatadaptatie  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .31
8.	Wijk                                                                                                                                                                                                                                                                                       33
     8.1 Zichtbaar groener .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .33
     8.2 Biodiversiteit .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 33
     8.3 Gezonde leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
     8.4 Klimaatadaptatie  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .35
9.	Gemeente .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 38
     9.1 Zichtbaar groener  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .38
     9.2 Biodiversiteit .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 38
     9.3 Gezonde leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
     9.4 Klimaatadaptatie  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .42
Deel 3 Waar?  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .45
10.	 Waar gaan we het doen?  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 46
     10.1 Groen in zicht  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 46
     10.2 Vergroeningsscan .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .49
11.	Vergroeningsmaatregelen .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .54
     11.1 Zichtbaar groener  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .54
     11.2 Biodiversiteit .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 54
     11.3 Gezonde leefomgeving . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
     11.4 Klimaatadaptatie  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .57
     11.5 Doorkijk  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 57
Tot slot .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 59
12.	Onderzoeksagenda voor vergroening .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .60
13.	 Participatie en communicatie  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .64
     13.1 Participatie .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .64
     13.2 Communicatie  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 64
14.	Financiën .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .65
Bijlagen .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 67
Bijlage 1: Vergroeningslocaties 2023 en 2024 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .68
Bijlage 2: Vergroeningslocaties na 2024 .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .74
Bijlage 3                                                                                                                                                                                                                                                                                     78
                                                                                                                                       2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Radicaal vergroenen voor onszelf
en de natuur!
Een zingende merel in een boom in de straat. Een huismus aan tafel tijdens een ijsje bij de
sluis. Een mooi groen en sociaal buurtinitiatief zoals de Nehalennia-tuin in Voorburg. Het
Prinsenhofpark waar volop gespeeld wordt midden in het groen. Ons buitengebied met
vogeloases als de Starrevaart en de Nieuwe Driemanspolder. Een verkoelend hardlooprondje
door de Loozone en langs de Vliet. Het zijn allemaal momenten en plekken waar ik blij van word
en waar ‘groen’ cruciaal is voor deze belevenis.
Ik hecht daarom zelf veel waarde aan het groene karakter van onze gemeente, en ik denk vele
inwoners met mij. Om die aantrekkelijke leefomgeving te versterken, gaan we komende jaren
veel plekken groener maken. Op heel veel plekken zijn we namelijk niet groen genoeg en dat
geeft met de doorzettende klimaatverandering risico’s op wateroverlast, droogte en hitte. Dat
heeft direct gevolgen voor onze gezondheid, veiligheid en huis en tuin. De afgelopen decennia
is het aantal en de omvang van heel veel dier- en plantensoorten drastisch afgenomen. Dat
willen en kunnen we herstellen door ‘natuurinclusiever’ te worden in al ons handelen. We moeten
‘radicaal vergroenen’.
BMarcel Belt, wethouder Duurzaamheid, Openbare Ruimte, Zorg, Cultuur & Participatie
                                                  3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Hoe we gaan vergroenen staat in dit GroenActiePlan. We voegen extra groen toe (vergroening),
we planten meer verschillende soorten groen aan en passen ons beheer daarop aan
(versterken) en we verbinden groene plekken en gebieden met elkaar (verbinden). Dat willen
we bereiken door extra investeringen, het aanpassen van ons maai- en snoeibeleid, het mee-
vergroenen bij ruimtelijke projecten en door inwoners en bedrijven te helpen met vergroening.
Dat laatste is heel belangrijk, immers het grootste deel van onze gemeente is privaat eigendom.
In dit eerste GroenActiePlan starten we met een breed palet aan concrete acties die direct
effect hebben. Zoals het weghalen van stenen en het maken van nieuwe groene plekken, het
planten van extra, grotere en inheemse struiken en bomen, het minder intensief maaien en
snoeien van groen. Hiervoor hebben we bij het maken van dit plan honderden tips van inwoners
ontvangen. We informeren en helpen inwoners ook bij maatregelen in en om hun huis en bij
buurtinitiatieven. Bij onze riool- en herbestratingsprojecten en woningbouwprojecten pakken
we kansen voor vergroening. We kijken ook hoe we dieren en planten beter kunnen helpen. En
als ergens de schop in de grond gaat voor rioolvervanging, wegverbetering of woningbouw, dan
pakken we kansen om extra te vergroenen, versterken en te verbinden.
Voor dit GroenActiePlan hebben we 10 ‘icoonsoorten’ benoemd. Ze zijn het icoon voor een
diergroep of een specifiek deel van onze gemeente. Als het met deze soorten ‘goed’ gaat in onze
gemeente, dan zouden we grofweg kunnen stellen dat het ook met heel veel andere soorten, het
groen en onze leefomgeving goed gaat. Als bijvoorbeeld de huismus rondom de huizen te vinden
is, dan zijn er ook struiken om te schuilen en genoeg voedselrijke planten. Dat trekt ook andere
soorten en zorgt voor een prettige woonomgeving. Daarmee durf ik ook te stellen dat als het met
deze soorten goed gaat, er ook een fijne en toekomstbestendige omgeving voor ons mensen is.
Grootste belanghebbende van de vergroening zijn we, mensen, uiteindelijk zelf.
Ik nodig u allemaal uit om samen deze gemeente radicaal te vergroenen! We helpen u graag.
Marcel Belt,
wethouder Duurzaamheid
                                                  4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>    Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Vooraf
                            5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
1. Inleiding
We leven in een roerige tijd. Op veel vlakken staat veel te gebeuren en moeten we andere
wegen inslaan. Onze landbouw moet aangepast worden en we zijn druk bezig met een
energietransitie, waarbij we toewerken naar een duurzame energievoorziening. Ook beseffen
steeds meer mensen dat we anders om moeten gaan met onze mobiliteit. De kern waar al deze
aanpassingen vanuit vertrekken, zijn wereldwijde veranderingen in klimaat en biodiversiteit,
waarvan we beseffen dat deze grote gevolgen kunnen hebben voor een leefbare toekomst. Op
veel vlakken wordt daartoe overlegd en worden afspraken gemaakt. Zo is er het klimaatakkoord
van Parijs en het VN-akkoord Biodiversiteit van Montreal. Ook heeft de VN in 2015 17 ‘Sustainable
Development Goals (SDG’s) opgesteld als onderdeel van de Agenda 2030 voor duurzame
ontwikkeling. Op landelijk niveau wordt onder andere gewerkt aan het Nationaal Programma
Landelijk Gebied en de Agenda Natuurinclusief 2.0 waarin het VN-akkoord Biodiversiteit van
Montreal op nationaal niveau verder uitgewerkt wordt. Deze agenda is op 3 november 2023
overhandigd aan een aantal leden van de ministerraad. In de agenda wordt de koers richting
een natuurinclusieve samenleving in 2050 beschreven: een samenleving waarin steeds meer
partijen natuurinclusief gaan werken, denken en doen. Met de Agenda worden publieke en
private partijen verbonden, betrokken en geactiveerd, zodat natuur uiteindelijk in alle sociale,
economische en ruimtelijke keuzes integraal wordt meegenomen.
Maar hoe je het went of keert, de daadwerkelijke uitvoering van veel van deze ambities en
afspraken, moeten landen in gemeentes. Als gemeente zullen wij dus ook onze bijdrage moeten
leveren. Daar is het college al meer dan 15 jaar mee bezig, maar afgelopen jaren is het belang
van ‘groen’ in het algemeen en het belang van een groene leefomgeving in het bijzonder, nog
duidelijker geworden. Klimaatverandering met zwaardere buien en extremere temperaturen
vragen om een antwoord en tegelijkertijd heeft de coronacrisis het belang van groen duidelijk
gemaakt. Het geeft mensen de mogelijkheid om dicht bij hun woning te recreëren en er even
uit te zijn, zonder daarvoor grote afstanden te hoeven reizen. Daarnaast draagt vooral inheems
groen bij aan het stoppen van de achteruitgang van de biodiversiteit.
In het coalitieakkoord 2022-2026 tussen de VVD, Gemeentebelangen en D66 is het belang van
groen in onze gemeente ook onderkend. Daartoe is o.a. de volgende tekst opgenomen: ‘Het
college stelt een Groen Actieplan op om de omgeving te vergroenen, klimaatadaptief te maken
en biodiversiteit te versterken. Onderdeel hiervan is het ontwikkelen van een groen netwerk,
maar ook het vergroenen van parkeerplaatsen’.
Dit document vormt het Groenactieplan. Het plan past binnen de beleidskeuzes van de
Bouwsteen Groene Woongemeente en het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid die de
gemeenteraad in respectievelijk 2021 en 2023 heeft vastgesteld. Het Groenactieplan bevat
een groot aantal concrete acties om onze gemeente te vergroenen en diverse inspanningen
om de gemeentelijke kennis en netwerken op het gebied van vergroening te versterken.
De uitvoering van het Groenactieplan wordt bekostigd vanuit bestaande middellen, door
een meer natuurinclusief beheer en vanuit de middelen die beschikbaar zijn vanuit het
Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid. Dat is een bedrag van in totaal ruim € 1 miljoen.
                                                 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
   GroenActiePlan: eerste lokale doorvertaling Agenda Natuurinclusief 2.0
   De Agenda Natuurinclusief zet de landelijke koers uit naar een natuurinclusieve
   samenleving. Dat doen overheden, bedrijven, instellingen en burgers samen. De focus
   ligt daarbij op het versterken van de 70% niet-beschermde natuur van Nederland waarin
   we dagelijks leven, wonen, werken, reizen, spelen en recreëren. De in november 2023
   gelanceerde Agenda 2.0 geeft inzicht in wat er al gebeurt en helpt prioriteiten te stellen
   voor de jaren 2024-2026. Vanuit tien publiek-private domeinen (bouw, energie, financiële
   sector, gezondheid, infrastructuur, landbouw, onderwijs, vrijetijdseconomie, water en
   bedrijventerreinen) zijn er visies en strategieën ontwikkeld met inspirerende voorbeelden en
   actiepunten. Daarbij zijn er domein overstijgende acties en crossovers.
   Het GroenActiePlan is de eerste lokale doorvertaling van de Agenda Natuurinclusief 2.0.
   Hiermee sluit Leidschendam-Voorburg zich aan bij het Collectief Natuurinclusief. Om
   de lokale doelen (zichtbaar groener, meer biodivers, gezonder en klimaatadaptief) te
   realiseren is natuurinclusiviteit het antwoord. Dit werken we uit via de principes verbinden,
   versterken en vergroenen.
   De 10 domeinen vanuit de Agenda Natuurinclusief proberen we lokaal zo veel als mogelijk
   ook te activeren. Voor verschillende domeinen staan al verschillende maatregelen en
   partners benoemd in dit GroenActiePlan, o.a.:
   - Bouw/ Gebouwde omgeving: o.a. inzet op natuurinclusief bouwen, subsidiëren groene
      daken, vergroenen tuinen, vergroening van openbare ruimte Stationsplein, Damcentrum,
      winkelstraten, samenwerking met woningcorporaties
   - Infrastructuur: bij rioolvervangingen en bestratingsprojecten zetten we in op
      vergroening. Met Stedin zetten we in op vergroening bij energieprojecten. Via onderzoek
      bepalen we de groenhoofdstructuur en de ecologische hoofdstructuur dat we conform
      de Agenda Natuurinclusief het Natuur Netwerk Gemeente (NNG) noemen.
   - Gezondheid: gezondheid is een van de 4 doelen van het GroenActiePlan. Samenwerking
      is er op dit vlak met de GGD. In Voorburg Bovenveen zetten we met Jantje Beton, IVN en
      JOGG in op een Groene Gezonde Buurt.
   - Water: samen met de hoogheemraadschappen van Delfland en Rijnland zetten we in op
      meer natuurvriendelijke oevers en verbetering van de waterkwaliteit
   - Onderwijs: met de Stichting Techniekmenu, Vlietkinderen, Sport & Welzijn ontwikkelen we
      een krachtig Groen Doet Goed programma
   Agenda Natuurinclusief 2.0 en GroenActiePlan brengen we de komende jaren steeds
   meer in lijn met elkaar. In 2024 wordt tevens het Lokaal Klimaatakkoord gesloten. De
   opzet hiervan is dat vele partijen in de gemeente zich inzetten voor natuur, energie en
   circulariteit. Daarin proberen we alle 10 de domeinen van de Agenda Natuurinclusief ook
   verder lokaal te verbinden aan maatregelen.
Het college werkt aan een Omgevingsvisie. De planning is dat deze in 2024 gereed is. Dit is een
kaderstellende visie voor de leefomgeving van onze gemeente, waarin de ruimtebehoeften
voor groen, mobiliteit, energie, sport en spel, plekken om te wonen en werken, plekken voor
maatschappelijke en vrijetijdsvoorzieningen enzovoorts in een samenhangend perspectief
worden afgewogen. De gemeenteraad stelt de Omgevingsvisie vast. Daarna zal het college
Omgevingsprogramma’s opstellen voor thema’s en/of gebieden. Dit betekent dat het
Groenactieplan 2024-2026 over enige jaren opvolging krijgt in een Omgevingsprogramma voor
het groen en/of meerdere Omgevingsprogramma’s voor afzonderlijke gebieden waar het groen
onderdeel van is.
                                                   7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
2. Ambitie & opgaven
In lijn met het Kompas van de Leefomgeving en de bouwsteen Groene Woongemeente is de ambitie
van het groenactieplan dat Leidschendam-Voorburg de komende jaren een zichtbaar groenere
en meer biodiverse gemeente wordt. In het verlengde hiervan werkt het college ook aan een
klimaatadaptieve gemeente en het verhogen van de gezondheid van onze burgers. In een groene
omgeving blijkt immers uit onderzoek dat mensen minder stress ervaren, dat de sociale cohesie
groter is, dat er minder kinderen met overgewicht zijn en dat mensen sneller herstellen van ziektes.
     Ambitie: Leidschendam-Voorburg wordt de komende jaren een zichtbaar groenere,
     meer biodiverse en klimaatbestendige gemeente met aandacht voor de gezondheid
     van onze burgers.
De ambitie zetten we om in de volgende opgaven voor onze gemeente:
Zichtbaar groener:
  • We realiseren meer groen
  • We verbeteren de kwaliteit van het bestaande groen
  • We betrekken inwoners meer bij ons groen
Meer biodivers:
  • We vergroten de biodiversiteit van bestaand groen
  • We verbinden het groen beter met elkaar en met het water (groen-blauwe structuren)
  • Bij beheer maken we een omslag van primair ‘netheid’ naar ‘biodiversiteit’
Gezonder:
  • We stimuleren het gebruik van het groen
  • We verbeteren de toegankelijkheid van het groen
  • We faciliteren bewonersinitiatieven m.b.t. vergroening
Klimaatadaptief:
  • We beperken de lokale effecten van extreme neerslag
  • We beperken de effecten van langdurige droogte
  • We beperken de effecten van hittestress
                                                 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                        Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Om de doelen te realiseren zet het college in op het verbinden van het groen, het versterken van
het groen en het extra vergroenen van onze openbare ruimte, waarbij het het uitgangspunt is
dat we alles natuurinclusief doen. Dit doen we op verschillende niveaus:
 •  Inbedding: onze gemeente verandert door (grote) ruimtelijke ontwikkelingen en projecten
    continu. Denk aan woningbouwprojecten, nieuwbouw van scholen en rioolvervangingen. Bij
    dergelijke projecten zetten we ook in op vergroening: bij bouwprojecten is aandacht voor
    natuurinclusiviteit en bij riool- en wegvervangingen voegen we zo mogelijk meer groen toe.
 •  Impuls: Om versnelling van de vergroening in te zetten en niet te afhankelijk te zijn van
    onderhoudscycli van de openbare ruimte en projecten, zetten we in op maatregelen zoals
    ontstening van de openbare ruimte, extra aanplant van bomen en het wegnemen van
    ecologische knelpunten.
 •  Inwoners: initiatieven van inwoners en organisaties zelf en maatregelen vanuit de gemeente
    om inwoners te helpen. Bijvoorbeeld de regentonnenactie van Stichting Duurzaam
    Leidschendam-Voorburg, de subsidieregeling voor groene daken en de stimulering en
    facilitering van het adopteren van groen in de openbare ruimte.
 •  Beheer: het betreft hier aanpassing en optimalisatie van bestaand groen. Denk aan op
    natuurwaarden gericht maai- en snoeibeheer en aanplant van nieuwe bomen die rekening
    houden met klimaatverandering. Dit zijn veelal maatregelen van de gemeente zelf, dan wel
    van waterschappen of Staatsbosbeheer.
CMeer groen in de stad leidt tot een aantrekkelijkere gemeente met meer biodiversiteit welke
  bestand is tegen extreme weersomstandigheden
                                                   9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
3. Samen vergroenen
Het groene karakter in onze gemeente wordt enerzijds bepaald door het openbaar groen, zoals
het groen in parken en de bomen langs wegen en anderzijds door het particulier groen in tuinen
en bij scholen, bedrijven en instellingen. Daarnaast zorgen onze agrariërs, Staatsbosbeheer
en de waterschappen ervoor dat ons buitengebied er groen uitziet. Om onze ambitie van een
groene en aantrekkelijke gemeente te verwezenlijken, hebben we dus ook onze inwoners, school-
en instellingsbesturen en ondernemers nodig.
De gemeente zet daarom in op een groenere openbare ruimte en stimuleert bewoners dat ook te
doen in hun tuinen en rondom huis. Daartoe heeft de gemeente diverse stimuleringsmaatregelen in
het leven geroepen. Daarnaast zoekt de gemeente lokale en regionale samenwerkingsverbanden
met partners die net als wij een vergroeningsambitie hebben.
3.1      Privétuinen
Vergroenen van privé-tuinen is niet alleen van belang voor het groene aangezicht van onze
gemeente, het is ook van belang voor de biodiversiteit en het helpt om het regenwater van piekbuien
te infiltreren of anders vertraagd te laten afstromen naar het riool, waardoor piekmomenten van
het riool meer gespreid worden en de kans op wateroverlast minder wordt. De gemeente heeft
verschillende stimuleringsacties lopen, zoals steenbreekacties, subsidie groene daken, het mogelijk
maken van geveltuinen en gemeentelijk groen adopteren, maar verder kan de gemeente op dit
moment niemand iets verplichten. Het is daarom fijn dat stichtingen en verenigingen zoals stichting
Duurzaam Leidschendam-Voorburg en de vereniging Groei & Bloei afdeling Leidschendam e.o., zich
aansluiten bij de gemeente om tuinen en de directe woonomgeving te vergroenen.
3.2 Coalities
Naast coalities met bewonersgroepen zoekt het college ook samenwerkingsverbanden met
andere regionale en landelijke partijen die evenals wij de ambitie hebben om meer te vergroenen.
Vaak zijn zij meer gespecialiseerd in bepaalde onderwerpen of gebieden, waardoor zij ons op dat
specifieke vlak gerichter kunnen adviseren.
Het college wil de komende jaren de volgende samenwerkingsverbanden bestendigen en versterken:
Landschapstafel Duin Horst & Weide
De Landschapstafel is een samenwerkingsverband tussen momenteel zes gemeentes
(Den Haag, Leiden, Zoetermeer, Wassenaar, Voorschoten en Leidschendam-Voorburg) en
een aantal maatschappelijke organisaties zoals Dunea en Staatsbosbeheer. Doel van dit
samenwerkingsverband is om het gebied tussen Den Haag, Leiden en Zoetermeer vitaal,
beleefbaar en authentiek te houden. Hiertoe zijn afgelopen jaren al verschillende projecten
met succes uitgevoerd. Leidschendam-Voorburg is penvoerder en voorzitter van dit overleg.
Landschapstafel Duin Horst & Weide is strategisch partner van het Nationaal Park Hollandse
Duinen, wat inhoudt dat zij een van de trekkers is van de projecten uit het uitvoeringsprogramma.
Samen met de partners werken we toe naar een nieuw uitvoeringsprogramma in 2024.
                                                   10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Nationaal Park Hollandse Duinen
Onze gemeente ligt deels binnen het Nationaal Park Hollandse Duinen. In dat kader zijn we
zogenaamd operationeel partner van Stichting Nationaal Park Hollandse Duinen. Dit houdt
in dat we het Nationaal Park steunen met woord en daad en onze projecten zoveel mogelijk
realiseren in de geest van het Nationaal Park.
Het Nationaal Park Hollandse Duinen werkt momenteel onder andere aan een nieuwe
campagne ‘Natuurlijk, Bijzonder’, waarin ‘tuinen’ een onderdeel vormen. Gekoppeld aan
het thema tuinen komt er een ‘toolkit filmpje’. Hierin wordt een basisontwerp getoond voor
een boomspiegel of geveltuin ter inspiratie voor bewoners. Dit filmpje verspreiden wij via de
gebruikelijke kanalen binnen onze gemeente.
Groene Cirkels
Groene Cirkels bestaat uit een uitgebreid netwerk van innovatieve bedrijven, kennisinstellingen,
overheden en maatschappelijke organisaties. De partners werken gezamenlijk aan
duurzaamheidsoplossingen, waarbij de natuur een belangrijke rol speelt. Zo brengen ze de
natuur en economie beter in balans en dragen ze actief bij aan een betere leefomgeving, een
circulaire economie en een gezonde toekomst.
Er zijn verschillende groene cirkels, waaronder de Groene Cirkel Groene Gezonde Stad en
Groene Cirkel Bijenlandschap. Deze twee zijn het meest interessant voor onze gemeente en
zullen wij ons bij aansluiten.
                                                  11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Partner bij groenblauweschoolpleinen.nl
De gemeente is partner van de website ‘Groenblauweschoolpleinen.nl’. Deze website is geheel
gericht op inspiratie, realisatie, financiering van dergelijke schoolpleinen. Als gemeente
stimuleren we schoolbesturen groenblauwe schoolpleinen aan te leggen. Hiervoor is ook
subsidie beschikbaar. In het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs hebben we ook aandacht
voor groene, gezonde schoolpleinen.
Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel
Deze stichting, die bestaat uit natuurorganisaties, boeren, burgers, kennisinstellingen,
overheden en bedrijven, zet zich in om biodiversiteitsherstel in de praktijk te realiseren. Ook
werkt ze aan systeemverandering, zodat herstel en behoud biodiversiteit verankerd zijn in alles
wat we doen. In 2023 zijn we als gemeente partner geworden van deze stichting, met als doel
actief bij te dragen aan het biodiversiteitsherstel, te beginnen in onze eigen gemeente, maar
ook door onze kennis te delen en van anderen te leren.
Stichting Steenbreek
Stichting Steenbreek is een landelijke kennis- en netwerkorganisatie die ondersteuning biedt bij
het duurzaam vergroenen van de leefomgeving. Stichting Steenbreek heeft vier kernthema’s, te
weten biodiversiteit, klimaatadaptatie, sociale cohesie en gezondheid. Het ontstenen en
vergroenen van de gemeente draagt bij aan deze vier thema’s. Onze gemeente ondersteunt
deze thema’s en is daarom ook aangesloten bij Stichting Steenbreek.
                                                   12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
4. Leeswijzer
Dit document is opgebouwd uit drie delen: ‘waarom’, ‘wat’ en ‘waar’. Het document is daarmee
opgebouwd van ‘abstract’ naar ‘concreet’. Mocht u alleen willen weten hoe het college gaat
vergroenen en de biodiversiteit gaan verhogen, dan hoeft u alleen deel 3 te lezen. Bent u ook
geïnteresseerd in de achtergrond en de wetenschappelijke basis, dan kunt u ook delen 1 en 2 lezen.
Deel 1 Waarom?
Bent u geïnteresseerd in de wetenschappelijke basis van de noodzaak tot vergroenen, begin
dan bij deel 1. Dit deel gaat over de baten van het groen, de zogenaamde ecosysteemdiensten.
Er is afgelopen jaren veel onderzoek gedaan naar wat ’groen in de stad’ oplevert. Nog te vaak
wordt groen in projecten als ‘nice to have’ beschouwd. Dit hoofdstuk probeert daar verandering
in te brengen. Het betreft algemene informatie die nog niet toegespitst is op onze gemeente.
Wel wordt puntsgewijs aangegeven welke ingrepen we, uitgaande van de onderzoeken, zouden
moeten doen in onze gemeente.
Deel 2 Wat?
Bent u geïnteresseerd in de achtergrond van de concrete ingrepen die het college doet, lees dan
deel 2. De doelen (zichtbaar groener , biodiversiteit, klimaatadaptatie en gezondheid) die we
benoemd hebben, worden verder uitgewerkt op drie verschillende schaalniveaus, te weten:
  • Straatniveau
  • Wijkniveau
  • Gemeenteniveau
Op elk niveau zijn er ingrepen mogelijk die een bijdrage leveren aan vergroening, biodiversiteit,
een gezonde leefomgeving en klimaatadaptatie. Op basis daarvan zijn meer algemene
maatregelen opgenomen die de basis vormen voor de concrete projecten in deel 3.
Deel 3 Waar?
In het derde deel wordt aangegeven wat het college elk jaar concreet aan vergroening
gaat doen in onze gemeente. Gedurende de looptijd van dit groenactieplan kunnen er zich
ontwikkelingen voordoen die nu nog niet te voorzien zijn. Ook kan er mogelijk werk-met-werk
gemaakt worden of worden subsidies in het leven geroepen waar we op dat moment op in
willen springen. In dat kader wordt momenteel in deel 3 alleen aangegeven wat het college in
2024 gepland heeft om concreet op te pakken. Voorafgaand aan elk volgend jaar zal de lijst
geactualiseerd en aangevuld worden. Zo stelt het college eind 2024 een projectenlijst op voor
2025 en eind 2025 voor 2026.
Tot slot
Het voorlaatste hoofdstuk gaat over vier kennisvragen waarmee de gemeente haar kennis
op het gebied van groenstructuren, biodiversiteit en de bijdrage aan een gezonde en
klimaatadaptatieve leefomgeving wil versterken.
Het laatste hoofdstuk gaat over de invulling van participatie en communicatie bij het maken en
uitvoeren van de acties in dit plan.
                                                 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Deel 1
Waarom?
                              14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
5. Waarom gaan we het doen?
In dit deel wordt op basis van wetenschappelijk onderzoek aangegeven waar vergroening aan
bijdraagt en waar het effect op heeft. Dit is dus meer achterliggende informatie die verder niet
ingaat op locaties en maatregelen die we willen nemen in onze gemeente. Aan het eind van dit
deel wordt wel een lijst opgesomd van maatregelen met groen-gerelateerde ingrepen die over
het algemeen een positieve bijdrage leveren. Deze lijst is het uitgangspunt voor de maatregelen
die concreet voorgesteld zijn in delen 2 en 3.
Het belang van groen wordt concreet gemaakt in ecosysteemdiensten die het groen levert. Kort
gezegd zijn ecosysteemdiensten de baten die de levende natuur de mens oplevert.
Voor onze gemeente zijn vooral de volgende vier baten van (openbaar) groen belangrijk:
  • Een aantrekkelijkere woonomgeving door vergroening
  • Verhogen van de biodiversiteit
  • Realiseren van een gezonde leefomgeving
  • Versterken van de klimaatadaptatie
Op deze vier aspecten zal hieronder verder ingegaan worden.
5.1     Zichtbaar groener
Een aantrekkelijke groene omgeving wordt door vrijwel iedereen gewaardeerd. Mensen
voelen zich er prettiger en het maakt de omgeving minder ’hard’. Dit uit zich bijvoorbeeld in
de woningprijzen die tot 15% hoger zijn bij een ligging grenzend aan een park of landschap
ten opzichte van vergelijkbare woningen zonder dat uitzicht. Ook (kennisintensieve) bedrijven
laten een mooie groene omgeving steeds zwaarder meewegen als vestigingsfactor, zeker in de
huidige tijd waarin er krapte is op de arbeidsmarkt. Zij willen een aantrekkelijke werklocatie
bieden, maar ook in een groene omgeving gevestigd zijn, zodat hun werknemers een
aantrekkelijke woonlocatie kunnen vinden.
Hieronder zijn een aantal wetenschappelijke onderzoeken genoemd, die relatie hebben met dit
aspect.
                                                  15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                    Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
 •   De aanwezigheid van groen in de directe omgeving verhoogt de waarde van huizen met
     4 tot 15% afhankelijk van de lokale omstandigheden.
     ( bron: J.C.A.M. Bervaes & J. Vreke (2004), De invloed van groen en water op de transactieprijzen van woningen.
      Alterrarapport 959. WUR-Alterra, Wageningen).
 •    De criminaliteit in groene wijken is lager en bewoners voelen zich veiliger dan in wijken
      zonder groen.
      ( Bron: M.K. Wolfe & J. Mennis (2012), Does vegetation encourage or suppress urban crime? Evidence from Philadelphia,
       PA. Landscape and Urban Planning 108(2-4):112-122.)
 •     Een ‘groen’ schoolplein heeft minder last van vernieling.
       (Bron: Alterra-rapport ‘Meer groen op het schoolplein’ (http://edepot.wur.nl/283415)).
 •     Groen verhoogt de aantrekkelijkheid van een gebied en verbetert het vestigingsklimaat,
       zowel voor burgers als voor bedrijven. Een mooie groene omgeving is niet
       doorslaggevend, maar wordt wel steeds belangrijker als vestigingsfactor, met name voor
       kennisintensieve bedrijven.
       ( Bronnen: E.M. Jókövi & J. Luttik (2003), Rood en groen. Het combineren van verstedelijking en natuur in de praktijk.
        Wageningen en M.K. Wolfe & J. Mennis (2012), Does vegetation encourage or suppress urban crime? Evidence from
        Philadelphia, PA. Landscape and Urban Planning 108(2-4):112-122.)
 •      De waarde van het groen van het Rembrandtpark in Amsterdam (ca. € 33 miljoen) dat
        verloren zou gaan bij de bouw van torenflats in het park is tweemaal zo groot als de
        waarde van deze flats na de bouw.
        ( Bron: E. Bos & T. Vogelzang (2018), Groei versus groen. Drie casestudy’s over de waarde van het stadsgroen in
         Amsterdam. Rapport 344 Wageningen Economic Research.
 •
 •
 •
BFiguur 1: Conclusies onderzoek naar vergroening
5.2 Biodiversiteit
Voor biodiversiteit zijn veel verschillende definities in omloop, waarbij de exacte invulling
afhangt van de context waarin ze gebruikt worden. In dit groenactieplan wordt uitgegaan van
de definitie zoals die door de Verenigde Naties is opgenomen in de Conventie inzake Biologische
Diversiteit. Hierin wordt biodiversiteit gedefinieerd als: ‘De variabiliteit in organismen uit de
gehele wereld, waaronder terrestrische, mariene en andere aquatische ecosystemen en de
ecologische verbanden waar ze deel van uitmaken; de diversiteit betreft de variatie binnen
soorten (genen), tussen soorten en tussen ecosystemen.’
Biodiversiteit is essentieel voor ons voortbestaan. Insecten bestuiven onze landbouwgewassen
en genetische differentiatie is van groot belang voor het tegengaan van plagen en ziektes.
Daarnaast draagt biodiversiteit op individueel niveau bij aan ons welbevinden. Kleine kinderen
die voor het eerst een vlinder ontdekken worden daar over het algemeen blij van, maar ook
volwassenen zijn verwonderd als ze op een rondje ’s avonds een egel over zien steken of de
bijzondere ’dans’ van een zwerm spreeuwen aanschouwen.
                                                                       16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                    Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
BWe streven naar meer biodiversiteit in onze gemeente
Wereldwijd neemt de biodiversiteit af als gevolg van de bevolkingsgroei, de klimaatverandering,
het kappen van bossen, de toenemende verstedelijking en de intensivering van de landbouw.
Zeker in Nederland met zijn efficiënte landbouwmethoden en akkers met monoculturen is de
biodiversiteit in de stad vaak hoger dan op het platteland. Het groen in de stad kan daarmee
een toevluchtsoord vormen voor bepaalde soorten die het op het platteland moeilijk hebben.
Hieronder zijn een aantal wetenschappelijke onderzoeken genoemd, die relatie hebben met dit
aspect.
 •  Bij 10% groen kan de stad een goed leefgebied zijn voor vlinders en bijen, mits het groen
    gevarieerd is, voldoende voedsel en schuilgelegenheid biedt en als een netwerk verspreid
    door de stad aanwezig is.
    (Bron: S. van Rooij, A. Corment, W. Geertsema, M. Haag, P. Opdam, M. Reemer, R. Snep, J. Spijker, E. Steingröver & A. Stip
     (2016), Een bij-zonder kleurrijk landschap in Land van Wijk en Wouden. Handreiking 2.0 voor inrichting en beheer voor
     bestuivende insecten. Groene Cirkels Rapport nr. 5. WUR-Alterra, Wageningen.)
 •   Op inheemse boomsoorten komen gewoonlijk veel meer insectensoorten voor dan op
     geïntroduceerde soorten. Het aantal insectensoorten blijkt gerelateerd aan de mate
     waarin een boomsoort algemeen voorkomt, de hoogte van de boomsoort en de tijdsduur
     sinds de laatste ijstijd dat die soort al aanwezig is.
     ( Bron: Kennedy & Southwood 1984. The number of species of insects associated with British trees: a re-analysis. Journal
      of Animal Ecology, 53, 455–478. En Brändle & Brandl 2001. Species richness of insects and mites on trees: expanding
      Southwood. Journal of Animal Ecology 70:491–504.)
 •    Door de intensivering van de landbouw en de achteruitgang van de natuur in het
      algemeen hebben veel bestuivers het moeilijk. Het groen in de stad kan voor veel soorten
      een prima uitwijkplaats vormen.
      (Bron: Baldock et al. 2015. Where is the UK’s pollinator biodiversity? The importance of urban areas for flower-visiting
       insects. Proc. Biol. Sci. 282, 20142849. En McKinney 2008. Effects of urbanization on species richness: A review of plants
       and animals. Urban Ecosyst. 11:161-176.)
                                                                    17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                  Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
  •  Een praktisch voordeel van een grotere diversiteit aan soorten is dat dit in het algemeen
     het groen minder kwetsbaar maakt voor ziekten en plagen en voor de effecten van
     klimaatextremen
     (Bron: Kendal et al. 2014. Global patterns of diversity in the urban forest: Is there evidence to support the 10/20/30 rule?
     Urban Forestry & Urban Greening 13(3):411-417.
  •   Ook uit onderzoek in (Engelse) tuinen werd geconcludeerd dat bloeiende niet-inheemse
      plantensoorten door verlenging van het bloeiseizoen met name voor insecten een
      positieve rol kunnen spelen
      (Bron: Salisbury et al. 2015. Enhancing gardens as habitats for flower-visiting aerial insects (pollinators): should we plant
       native or exotic species? Journal of Applied Ecology 52:1156–1164
BFiguur 2: Conclusies onderzoek naar relaties tussen groen en biodiversiteit
5.3 Gezonde leefomgeving
Afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan naar de relatie tussen de woonomgeving en
gezondheid. Dit komt door het besef dat niet alleen leeftijd, sekse, erfelijke factoren en
individuele leefstijlfactoren, maar ook de omgeving waarin mensen leven en werken van invloed
op de gezondheid is. Groen blijkt op drie fronten een positieve bijdrage te leveren waar het om
gezondheid gaat: de fysieke gezondheid, de mentale gezondheid en de sociale gezondheid.
Hierbij blijkt dat de baten van groen het meeste effect hebben in de financieel armere wijken.
In dit soort wijken komen mensen minder snel buiten hun eigen wijk, waardoor ze minder met
ander groen in aanraking komen.
De fysieke gezondheid
Mensen die in een groene wijk wonen, zijn gemiddeld genomen gezonder dan mensen in
vergelijkbare stenige wijken. Zo hebben kinderen in groene wijken bijvoorbeeld tot vijftien
procent minder vaak last van overgewicht en zorgen groene schoolpleinen ervoor dat vooral
meisjes in de loop der jaren ook meer actief blijven. Mensen in een groene wijk herstellen sneller
na een medische ingreep en gebruiken ook minder medicijnen. Ook blijkt uit onderzoek dat
mensen zichzelf gezonder voelen en minder last van hart- en vaatziekten hebben.
Ondanks alle goeds van groen moet groen wel bewust ontworpen worden. Groen kan immers
ook een negatief effect hebben op de gezondheid. Denk hierbij aan allergieën (bv. hooikoorts) of
een zeer dicht bladerdek boven drukke wegen, waardoor uitlaatgassen niet weg kunnen en voor
hoge concentraties ongezonde lucht zorgen.
De mentale gezondheid
Veel studies hebben aangetoond dat de aanwezigheid van groen stress vermindert. Ook hebben
mensen minder vaak last van depressies, angststoornissen en migraine. Mensen die beter in hun
vel zitten en minder last van stress hebben, zijn niet alleen gezonder, maar ook productiever.
Groene schoolpleinen gaan gepaard met een betere cognitieve ontwikkeling van kinderen en
een beter mentaal welzijn.
De sociale gezondheid (sociale cohesie)
Buurtgroen, zoals parkjes, plantsoenen, buurt- en volkstuinen dragen bij aan de sociale cohesie
in die buurt. In een groene omgeving gaan mensen eerder naar buiten, gedragen ze zich socialer
en is de drempel minder hoog om een praatje te maken, dan in een stenige omgeving. Wijken
waar bewoners meer contact hebben, hebben doorgaans minder last van verloedering, overlast
en criminaliteit.
                                                                    18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Hieronder zijn een aantal wetenschappelijke onderzoeken genoemd, die relatie hebben met dit aspect.
    Fysieke gezondheid
 •  Kleuters op kinderdagverblijven met een hoogwaardige groene buitenruimte zijn meer
    buiten en hebben minder last van overgewicht.
    (Bron: M. Söderström, C. Boldemann, U. Sahlin, F. Mårtensson, A. Raustorp M. Blennow (2013), The quality of the outdoor
     environment influences childrens health – a cross-sectional study of preschools. Acta Pædiatrica 102:83-91.)
 •   Een grote groene buitenruimte bij de school stimuleert de lichamelijke activiteit van
     jongens en meisjes in de basisschoolleeftijd en draagt eraan bij dat met name meisjes in
     de loop der jaren ook meer actief blijven.
     ( Bron: P. Pagels, A. Raustorp, A. Ponce de Leon, F. Mårtensson, M. Kylin & C. Boldemann (2014), A repeated measurement
      study investigating the impact of school outdoor environment upon physical activity across ages and seasons in Swedish
      second, fifth and eighth graders. BMC Public Health 14:803.)
 •    Alle vormen van groen dragen bij aan het verwijderen van fijnstof en andere
      verontreinigingen uit de lucht. Gasvormige verontreinigingen worden via het blad
      opgenomen, fijnstof wordt passief uitgefilterd.
      ( Bron: J.A. Hiemstra, E. Schoenmaker-van der Bijl & A.E.G. Tonneijck (2008), Bomen: een verademing voor de stad. Uitgave
       PPH/VHG.)
 •     Mensen blijven zich in wijken met een hogere dichtheid aan straatbomen niet alleen
       significant gezonder voelden, maar ook significant minder last hadden van hart- en
       vaatziekten.
       ( Bron: O. Kardan et al. (2015), Neighborhood greenspace and health in a large urban center. Nature Scientific Reports:
        5:11610. DOI:10.1038/srep11610. https://tools.wenr.wur.nl/ groenegezondestad/)
 •      Uitzicht op groen vanuit de ziekenhuiskamer draagt bij aan een kortere ligduur (bijna
        een dag).
        (Bron: R.S. Ulrich (1984), View through a window may influence recovery from surgery. Science 224:420-421.)
 •       Ziekenhuispatiënten hadden na een galblaasoperatie tot 30% minder zware pijnstillers
         nodig als ze herstelden in een kamer met uitzicht op bomen dan wanneer ze herstelden
         in een kamer met uitzicht op een stenen muur.
         (Bron: R.S. Ulrich (1984), View through a window may influence recovery from surgery. Science 224:420-421)
 •       De hoeveelheid groen in de woonomgeving wordt positief geassocieerd met een hoger
         geboortegewicht en met minder vroeggeboortes.
         ( Bron: Banay, R. F.; Bezold, C. P.; James, P.; Hart, J. E.; Laden, F., Residential greenness: current perspectives on its impact
          on maternal health and pregnancy outcomes. International Journal of Women’s Health 2017, 9, 133 en Twohig-Bennett, C.;
          Jones, A., The health benefits of the great outdoors: A systematic review and meta-analysis of greenspace exposure and
          health outcomes. Environmental research 2018, 166, 628-637.)
 •        Een groene omgeving zorgt voor minder diabetes type 2
          ( Bron: Twohig-Bennett, C.; Jones, A., The health benefits of the great outdoors: A systematic review and meta-analysis of
           greenspace exposure and health outcomes. Environmental research 2018, 166, 628-637.)
 •         Bomen zijn door hun omvang en volume het meest effectief in het verwijderen van
           fijnstof; een gemiddelde stadsboom vangt jaarlijks 100 gram fijnstof af. Dat komt overeen
           met de fijnstofproductie van 5500 autokilometers.
           ( Bron: T. Bade, G. Smid & F. Tonneijck (2011), Groen loont! Over maatschappelijke en economische baten van stedelijk
            groen. De Groene Stad, Apeldoorn.)
 •          Met name voor jongens in de basisschoolleeftijd gaat groen in de woonomgeving
            gepaard met meer lichaamsbeweging, vooral in de vorm van buiten spelen.
            ( Bron: S. de Vries, M. van Winsum-Westra, J. Vreke & F. Langers (2008), Jeugd, overgewicht en groen: nadere
             beschouwing en analyse van de mogelijke bijdrage van groen in de woonomgeving aan de preventie van overgewicht bij
             schoolkinderen. Alterra-rapport 1744. WUR-Alterra, Wageningen.)
                                                                            19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
  Mentale gezondheid
• Mensen die in een groene woonomgeving wonen, komen 20-25% minder vaak bij de
  huisarts met klachten als depressie, angststoornissen, migraine, astma en somatische
  onverklaarbare lichamelijk klachten.
  (Bron: Maas, J.; Verheij, R. A.; de Vries, S.; Spreeuwenberg, P.; Schellevis, F. G.; Groenewegen, P. P., Morbidity is related to a
   green living environment. Journal of Epidemiology & Community Health 2009, 63 (12), 967-973.)
•  Bewoners van een groenere buurt zijn tevredener over het sociale leven in de buurt dan
   bewoners van een, in andere opzichten vergelijkbare, minder groene buurt.
   (Bron: Han, M. J. N., & Kim, M. J. (2019). Green environments and happiness level in housing areas toward a sustainable life.
    Sustainability, 11(17), 4768.)
•   Een groener schoolterrein en een groenere buitenruimte daaromheen gaan gepaard met
    een betere cognitieve ontwikkeling (werkgeheugen en concentratievermogen)
    (Bron: S. Kruid (2016), Systematic literature review: School and community garden interventions in children. BSc Thesis
     Wageningen University.)
•    Leerlingen die in de pauze spelen op een groen schoolplein kunnen zich na de pauze
     beter concentreren dan leerlingen die spelen op een grijs schoolplein. Dit wordt ook zo
     ervaren door leerkrachten.
     (Bron: JE van Dijk-Wesselius,, Maas, J., Hovinga, D., Van Vugt, M., & Van den Berg, A. E. (2018). The impact of greening
      schoolyards on the appreciation, and physical, cognitive and social-emotional well-being of schoolchildren: A prospective
      intervention study. Landscape and Urban Planning, 180, 15-26)
•     Kinderen die opgroeien in een weinig groene omgeving hebben een 55% hogere kans op
      de ontwikkeling van een psychiatrische stoornis in de periode van adolescentie naar
      volwassenheid, dan kinderen die opgroeien in een groene omgeving.
      (Bron: Engemann, K.; Pedersen, C. B.; Arge, L.; Tsirogiannis, C.; Mortensen, P. B.; Svenning, J.-C., Residential green space
       in childhood is associated with lower risk of psychiatric disorders from adolescence into adulthood. Proceedings of the
       national academy of sciences 2019, 116 (11), 5188-5193.)
•      Stedelijke bewoners die vlak bij parken of andere groene gebieden wonen, ervaren bij
       eenzelfde mate van geluidshinder minder geluidsoverlast dan stedelijke bewoners die
       geen park of ander groengebied nabij hun woning hebben.
       (Bron: A.M. Dzhambov & D.D. Dimitrova (2015), Green spaces and environmental noise perception. Urban Forestry & Urban
        Greening 14:1000-1008.)
•       Recent onderzoeken met moderne medische scantechnieken, zoals functionele MRI
        (fMRI) en functionele Nabij-infrarood Spectroscopiesensor (fNIRS) laten een gunstig
        effect op de hersenactiviteit zien: mensen zijn bij het zien van een natuurlijke omgeving
        meer ontspannen en positiever gestemd dan bij het zien van een bebouwde omgeving.
        EEG-onderzoek uitgevoerd in alledaagse omgevingen wijst eveneens uit dat mensen
        ontspannener zijn in natuurlijke dan in stedelijke omgevingen.
        (Bron: Braubach, M., Kendrovski, V., Jarosinska, D., Mudu, P., Andreucci, M. B., Beute, F., ... & Russo, A. (2021). Green and blue
         spaces and mental health:: new evidence and perspectives for action. World Health Organization.)
•        Zicht op groen vanuit de woning gaat gepaard met een hoger mentaal welzijn, helemaal
         in tijden van een strikte lockdown gedurende de coronapandemie.
         (Bron: Nguyen, P. Y., Astell-Burt, T., Rahimi-Ardabili, H., & Feng, X. (2021). Green Space Quality and Health: A Systematic
          Review. International journal of environmental research and public health, 18(21), 11028.)
•         Met name in minder welgestelde wijken gebruiken kinderen minder vaak ADHD-middelen
          als Ritalin naarmate er meer groen in hun woonomgeving voorkomt.
          (Bron: S. de Vries, R. Verheij & H. Smeets (2015), Groen en gebruik ADHD-medicatie door kinderen: de relatie tussen
           de hoeveelheid groen in de woonomgeving en de prevalentie van AD(H)D-medicatiegebruik bij 5- tot 12-jarigen.
           Alterrarapport 2672. WUR-Alterra, Wageningen.)
•          Een groene omgeving is rustgevender dan een bebouwde omgeving: mensen herstellen
           er sneller van stress, het concentratievermogen herstelt sneller en de gemoedstoestand
           wordt positiever.
           (Bron: T. Hartig, R. Mitchell, S. De Vries & H. Frumkin (2014), Nature and health. Annual Review of Public Health 35:207-228.)
•           Alleen al zicht op (veel en gevarieerd) groen vanuit de woning gaat gepaard met een
            lager niveau van het stresshormoon cortisol en een hoger gevoel van welzijn.
            (Bron: J. Honold, T. Lakes, R. Beyer & E. van der Meer (2016), Restoration in urban spaces nature views from home,
             greenways, and public parks. Environment and Behavior 48(6):796-825.)
•            Mensen die naar een groenere woonomgeving verhuisden, hebben na de verhuizing
             langdurig een betere mentale gezondheid.
             (Bron: I. Alcock, M.P. White, B.W. Wheeler, L.E. Fleming & M.H. Depledge (2014), Longitudinal effects on mental health of
              moving to greener and less green urban areas. Environmental Science & Technology 48(2):1247-1255.)
                                                                            20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                  Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
       Sociale gezondheid
  •    Leerlingen van wie het schoolplein is vergroend ervaren meer sociale steun van hun
       leeftijdsgenoten.
       (Bron: J.E. Van Dijk-Wesselius, J. Maas, D. Hovinga, M. Van Vugt & A.E. Van den Berg (2018), The impact of greening
        schoolyards on the appreciation, and physical, cognitive and social-emotional well-being of schoolchildren: A prospective
        intervention study. Landscape and Urban Planning, 180, 15-26.)
  •     Mensen gedragen zich tijdens of na een verblijf in het groen socialer.
     (Bron: J.M. Zelenski, R.L. Dopko & C.A. Capaldi (2015), Cooperation is in our nature: Nature exposure may promote
      cooperative and environmentally sustainable behavior. Journal of Environmental Psychology 42:24-31.)
  •   Meer groen is eveneens geassocieerd met minder agressie en criminaliteit; ook dit komt,
      rechtstreeks of via de ervaren veiligheid, de gezondheid en het welzijn ten goede.
      (Bron: N. Weinstein, A. Balmford, C.R. DeHaan, V. Gladwell, R.B. Bradbury & T. Amano (2015), Seeing community for the
       trees: The links among contact with natural environments, community cohesion, and crime. BioScience 65(12):1141-1153.
       F.E. Baum, A.M. Ziersch, G. Zhang & K. Osborne (2009), Do perceived neighbourhood cohesion and safety contribute to
       neighbourhood differences in health? Health & place 15(4):925-934.)
BFiguur 3: Conclusies onderzoek naar relaties tussen groen en gezondheid
5.4 Klimaatadaptatie
Het klimaat verandert en de laatste jaren zien we daar steeds meer de gevolgen van. Extreme
buien zorgen voor wateroverlast, terwijl droge zomers juist zorgen voor een tekort aan water, wat
voor het groen funest kan zijn, maar ook gevolgen kan hebben voor fundering op houten palen
en bodemdaling a.g.v. oxidatie. Daarnaast ervaren we de laatste jaren ook steeds extremere
temperaturen in de zomer. Dit leidt op bepaalde plekken tot hittestress (een aandoening
veroorzaakt door extreme hitte, die zich uit in diverse lichamelijke klachten, waarbij mensen en
dieren warmte niet kwijt kunnen). Dit is vooral het geval op stenige plekken die de warmte van
de zon vasthouden en daardoor warmer zijn dan hun omgeving.
In het Deltaplan klimaatadaptatie vormt vergroening een belangrijk aspect bij het bestrijden
van hittestress en wateroverlast. Bomen geven schaduw en groen verdampt water. Verdamping
onttrekt warmte aan de lucht, waardoor de temperatuur in de omgeving afneemt. Daarnaast
zorgt groen ervoor dat water in de bodem kan zakken en vertraagd afstroomt naar de sloten.
Hierdoor is de impact op de wateroverlast minder en wordt soms zelfs geheel voorkomen. Het
Deltaplan gaat ook over droogte en bodemdaling en daarmee het beschermen van houten
paalfunderingen. Te lage grondwaterstanden zijn ongewenst en vergroening draagt bij aan te
tegengaan van lage grondwaterstanden in de zomer. In het Water- en Rioleringsplan (WRP) is
hiervoor beleid opgenomen en er zijn duidelijke win-win-kansen beschreven door vergroening
onderdeel te laten zijn van deze projecten.
Hieronder zijn een aantal wetenschappelijke onderzoeken genoemd, die relatie hebben met dit
aspect.
                                                                     21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                     Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
      WATER
•     Groen stimuleert de infiltratie doordat begroeide en goed doorwortelde grond veel beter
      water opneemt dan kale grond waardoor het bodemwater en uiteindelijk het grondwater
      worden aangevuld. Een deel van dit water wordt later door de vegetatie opgenomen en
      deels weer verdampt. In vergelijking met gebieden met een gesloten verharding hoeft
      daardoor minder water te worden afgevoerd en wordt de afvoer bovendien vertraagd
      (afvlakking van pieken).
      (Bron: W.H. Green & G.A. Ampt (1911), Studies on soil physics. The Journal of Agricultural Science 4(1):1-24.)
•      Een onderzoek in Manchester naar het effect van straatbomen en gras op de hoeveelheid
       oppervlakkig afspoelend water liet zien dat een grasoppervlak alle water vasthield en dat
       straatbomen boven een asfalt oppervlak door de combinatie van interceptie en infiltratie
       in de plantspiegel de hoeveelheid afspoelend water met 62% verminderden t.o.v. het kale
       asfalt.
       (Bron: Armson et al. 2013. The effect of street trees and amenity grass on) urban surface water runoff in Manchester, UK.
        Urban Forestry & Urban Greening 12(3): 282-286.)
•       De verdeling en hoeveelheid van de neerslag zijn van grote invloed op het percentage
        neerslag wat door bomen en groen wordt onderschept. Gemiddeld genomen kan er
        vanuit worden gegaan dat een bebladerde boomkroon de eerste 2-4 mm neerslag vast
        houdt.
        (Bron: Kuehler et al. 2016. Quantifying the benefits of urban forest systems as a component of the green infrastructure
         stormwater treatment network. Ecohydrology. 2017;10:e1813. https://doi.org/10.1002/ eco.1813.)
•        Een gemiddelde volwassen boom in de stedelijke omgeving zou 200-400 liter water in de
         kroon vast kunnen houden.
         (Bron: McPherson & Geiger (z. jr.). http://itreeservice.com/pdfs/ environmentalbenefitsoftreesinurbanareas.pdf)
•         Ook groene daken dragen bij aan het afvlakken van de afvoer van neerslagpieken. Het
          jaarlijkse gemiddelde voor het vasthouden van water varieert daarbij van 40% voor
          extensieve daken (dunne substraatlaag met sedum of grassen) tot meer dan 90% voor
          zeer intensieve daken (dikke substraatlaag met gemengde begroeiing incl. vaste planten,
          struiken en bomen).
          (Bron: Schulze-Ardey 2006. Dakbegroeiingsrichtlijn: richtlijn voor ontwerp, aanleg en onderhoud van dakbegroeiingen.
           SBR. Rotterdam)
  TEMPERATUUR
• Groen koelt door beperking van de instraling (schaduw) en door verdamping van water;
  10% meer groen kan het hitte-eilandeffect in het stedelijk gebied met gemiddeld 0,6° C
  verlagen.
  (Bron: verminderen. Bron: G.J. Steeneveld, S. Koopmans, B.G. Heusinkveld, L.W.A. van Hove & A.A.M. Holtslag (2011),
   Quantifying urban heat island effects and human comfort for cities of variable size and urban morphology in the
   Netherlands. Journal of Geophysical Research. D, Atmospheres 116 (D20129)).
•  Een groen dak, eventueel in combinatie met gevelgroen, draagt bij aan de isolatie
   van gebouwen. Het vermindert de opwarming van gebouwen en beperkt daardoor
   de hittestress in de gebouwen en vermindert bovendien de kosten voor koeling en
   verwarming.
   (Bron: M.E.C.M. Hop & J.A. Hiemstra (2013), Ecosysteemdiensten van groene daken en gevels. Een literatuurstudie naar
    diensten op het niveau van wijk en stad. Wageningen UR – PPO.)
•   Grotere groene elementen hebben een koelend effect op de omgeving, mits de koele lucht
    uit die elementen door kan stromen naar de omgeving.
    (Bron: B.G. Heusinkveld, G.J. Steeneveld, L.W.A. van Hove, C.M.J. Jacobs & A.A.M. Holtslag (2014), Spatial variability of the
     Rotterdam urban heat island as influenced by urban land use. Journal of Geophysical Research: Atmospheres 119:677-692.))
•    Schaduwbomen vergroten het thermisch comfort tijdens warme perioden door middel
     van twee effecten: het bieden van schaduw en de verdamping van water. Hoewel de in
     Nederland gerapporteerde effecten op de luchttemperatuur beperkt zijn tot 1 à 2 ºC, is
     het effect op de gevoelstemperatuur vele malen groter.
     (Bron: W. Klemm, B.G. Heusinkveld, S. Lenzholzer & B. van Hove (2015), Street greenery and its physical and psychological
      impact on outdoor thermal comfort. Landscape and Urban Planning 138:87-98 en C. Gromke, B. Blocken, W. Janssen,
      B. Merema, T. van Hooff & H. Timmermans (2015), CFD analysis of transpirational cooling by vegetation: Case study for
      specific meteorological conditions during a heat wave in Arnhem, Netherlands. Building and Environment 83:11-26.)
                                                                       22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                  Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
 •  De grootte van het hitte-eiland effect ligt gewoonlijk gemiddeld over het hele jaar tussen
    1 en 3 ºC, maar in meer extreme gevallen kan het oplopen tot meer dan 10ºC. Aanleg van
    groen wordt algemeen gezien als één van de meest belovende maatregelen voor het
    beperken van de opwarming van de stad.
    (Bron: Norton et al. 2015. Planning for cooler cities: a framework to prioritise green infrastructure to mitigate high
     temperatures in urban landscapes. Landscape Urban Plan 134:127–138.)
 •   Parken hebben ook een koelend effect op hun omgeving. Dit effect kan zich tot 1,5 km
     van het park uitstrekken waarbij de grootte van het effect en de afstand waarop het
     merkbaar is toenemen met de afmetingen van het park.
     (Bron: Saaroni et al. 2018. Urban Green Infrastructure as a tool for urban heat mitigation: Survey of research
      methodologies and findings across different climatic regions. Urban Climate 24 (2018) 94–110.)
 •    Om de opwarming in een straat te beperken is een combinatie van gevelgroen, groen
      in voortuinen en straatbomen het meest efficiënt, hiermee kan de temperatuur op
      voetgangersniveau met 2ºC dalen.
      (Bron: C. Gromke, B. Blocken, W. Janssen, B. Merema, T. van Hooff, H. Timmermans (2015), CFD analysis of transpirational
       cooling by vegetation: Case study for specific meteorological conditions during a heat wave in Arnhem, Netherlands.
       Building and Environment, 83(0), 11-26.)
BFiguur 4: Conclusies onderzoek naar relaties tussen groen en klimaatadaptatie
5.5 Wat leren we uit deze onderzoeken?
Uitgaande van alle onderzoek dat gedaan is, kunnen we stellen dat de onderstaande groen-
gerelateerde ingrepen over het algemeen een positieve bijdrage leveren aan onze gemeente.
       VERGROENING
 •     Groene daken en gevels realiseren, te beginnen in de wijken die het meest versteend zijn,
       zodat er al snel een groener beeld gerealiseerd wordt;
 •     Waar mogelijk binnentuinen en daktuinen realiseren om tussen het groen te verblijven;
 •     Realiseren van een variatie aan planten, heesters en bomen rondom gebouwen en in het
       openbaar groen, zodat er een variatie aan groenbeeld komt;
 •     Het toepassen van plantenbakken op die plekken waar groen niet in de grond kan (bv. op
       ondergrondse garages en op plekken met veel kabels en leidingen);
 •     Bloemen- en plukweides realiseren en insectenhotels plaatsen om de beleving van groen
       te vergroten;
 •     Hoogwaardig beheer om de gewenste beeldkwaliteit in stand te houden;
 •     Ontstenen en vergroenen waar mogelijk om de stenige uitstraling zoveel mogelijk te
       verzachten;
 •     Een goede afweging maken tussen groen en ontwikkelingen die ten koste gaan van het
       groene karakter van de gemeente. Is betreffende ontwikkeling nodig, zijn er alternatieven
       voor de gebiedsinrichting en indien aantasting onvermijdelijk is, op welke wijze kan het
       aangetaste groen adequaat gecompenseerd worden? Bij voorkeur maakt het groen
       integraal onderdeel uit van het ontwerp
 •     Extra aandacht voor groen op plekken waar veel mensen komen: de impact van dat
       groen is extra groot;
 •     Groene aangename verbindingen maken vanuit de wijken naar de parken, zodat de
       mentale afstand tot parken kleiner wordt.
                                                                   23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
  BIODIVERSITEIT
• Zorg voor goede groeiomstandigheden en voldoende groeiruimte, zodat bomen gezond
  oud kunnen worden. Grote, gezonde bomen leveren het meeste op m.b.t. de biodiversiteit
  (en ecosysteemdiensten in het algemeen);
• Creëer een netwerk van onderling verbonden groene gebieden, zodat soorten zich kunnen
  verplaatsen. Uitwisseling tussen verschillende plekken vergroot de genetische diversiteit;
• Creëer minstens één groter groengebied dat extensief wordt beheerd als brongebied in
  de stad;
• Maak waar mogelijk gebruik van inheemse boom- en plantensoorten om de
  leefomstandigheden voor inheemse fauna die hiervan afhankelijk is, te bevorderen;
• Stimuleer een natuurlijke levenscyclus van groen en bomen, waarbij holle en dode bomen
  waar mogelijk worden gehandhaafd als leefruimte voor soorten die daarvan afhankelijk zijn;
• Creëer veilige oversteekplaatsen voor dieren waardoor gebieden verbonden worden;
• Beperk de aanwezigheid en verspreiding van invasieve exoten die lokale soorten wegdrukken;
• Streef naar genetische diversiteit om de gezondheid en overleving van soorten te stimuleren;
• Creëer een gevarieerde beplanting van pollen- en nectarrijke bomen, struiken en vaste
  planten voor bijen, vlinders en andere insecten. Daarnaast gedijen ook vogels en kleine
  zoogdieren beter in gevarieerd groen;
• Plant bloeiende niet-inheemse boom- en plantensoorten aan voor verlenging van het
  bloeiseizoen;
• Stimuleer ’natuurlijk/ecologisch tuinieren bij de inwoners van de gemeente;
• Realiseer bij de inrichting van stedelijk groen gelaagdheid: bodem, struik en boomlaag.
  Dit maakt het stedelijk groen veel robuuster en beter bestand tegen extremen. Er ontstaan
  hierdoor ook verschillende micromilieus wat de biodiversiteit ten goede komt.
  GEZONDHEID
• Vergroen de directe woonomgeving, te beginnen in de financieel armere wijken om het
  contact met het groen te vergroten;
• Zorg voor parken op loopafstand van de woning, zodat mensen er eenvoudig gebruik van
  kunnen maken;
• Plant straatbomen aan, zodat mensen vanuit hun woningen direct zicht op groen
  hebben;
• Zorg voor standplaatsen waar bomen tot volle wasdom kunnen komen; hoe groter de
  boom, hoe groter het effect;
• Waar bomen lastig zijn te realiseren, voeg heesters of ander soort groen toe en vergroen
  gevels en daken;
• Stimuleer mensen om hun eigen tuinen te vergroenen (ontstenen);
• Zorg bij scholen voor een aantrekkelijke groene buitenruimte die door leerlingen en
  leerkrachten gebruikt kan worden om tot rust te komen en er even uit te zijn (rustplekken
  op het schoolplein);
• Realiseer geveltuinen bij huizen die direct aan straat grenzen, zodat het straatbeeld toch
  groener wordt;
• Zorg voor een ruim en gevarieerd lokaal groenaanbod, zodat veel doelgroepen er gebruik
  van kunnen maken;
• Zorg ervoor dat het groen goed onderhouden wordt; verwaarlozing en zwerfafval roepen
  gevoelens van onveiligheid op;
• Realiseer schooltuinen, zodat kinderen al vroeg in aanraking komen met groen en zelf
  groenten en fruit kunnen kweken;
• Realiseer ontmoetingsplekken in het groen zoals bankjes, speel- en sportplekken, zodat
  mensen er langer kunnen verblijven;
• Beperk in straten met veel verkeer het aantal grote bomen met grote brede kronen dicht
  op elkaar om smogvorming te voorkomen
• Heb aandacht voor de negatieve effecten van groen, waaronder allergieklachten door
  bewust bepaalde soorten niet aan te planten.
                                                24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
    KLIMAATADAPTATIE
 •  Creëer een fijnmazig en uitgebreid netwerk van groen om optimaal gebruik te maken
    van het koelend effect van groen. Deze kunnen dienen als toevluchtsoord voor de meer
    kwetsbare burgers;
 •  Vergroot het percentage groen t.o.v. de oppervlakte bestrating en gebouwen om het
    thermisch comfort in de stad te verbeteren;
 •  Richt je op behoud van bomen omdat volwassen bomen het grootste effect hebben;
 •  Zorg dat bomen gezond groot kunnen worden zodat ze grote dichte kronen kunnen
    vormen die op hun beurt veel schaduw kunnen geven (thermisch comfort);
 •  Zorg voor een goede watervoorziening, zodat bomen ook in de warme periode optimaal
    kunnen verdampen (thermisch comfort);
 •  Realiseer groene daken die een bijdrage kunnen leveren aan isolatie van gebouwen;
 •  Zorg dat groen de luchtdoorstroming in een wijk niet te veel hindert, zodat vuile lucht niet
    blijft hangen;
 •  Zorg voor uitwisseling van lucht met de omgeving buiten de stad, zodat koelere lucht de
    stad in kan stromen;
 •  Laat neerslagoverschotten infiltreren en afvloeien naar groene opvanggebieden (wadi’s,
    verlaagde delen van groengebieden) om overstromingen te voorkomen en tegelijkertijd
    zoveel mogelijk water in het gebied vast te houden;
 •  Houdt bij de soortenkeuze rekening met klimaatverandering door bijvoorbeeld meer
    droogteresistente soorten te gebruiken
BFiguur 5: wat moeten we doen?
                                                25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Deel 2
Wat?
                              26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
6. Wat gaan we doen?
In dit deel worden de opgaven die gedefinieerd zijn in hoofdstuk 2 op drie niveaus uitgewerkt.
We beginnen bij de individuele woning met de directe woonomgeving (straatniveau, hoofdstuk
7). Vervolgens wordt er ingegaan op wijkniveau (hoofdstuk 8) en tot slot worden in hoofdstuk 9
maatregelen op gemeenteniveau besproken. Op elk niveau zijn maatregelen geformuleerd die
bijdragen aan de doelen ‘gezonde leefomgeving’, ‘klimaatadaptatie’ ‘biodiversiteit (natuur)’
en ‘zichtbaar groener’. Deze thema’s hebben veel overlapping. Iets dat goed is voor de
biodiversiteit, draagt over het algemeen ook bij aan zichtbare vergroening en het vergroenen
kan weer bijdragen aan klimaatadaptatie en kan leiden tot verlaging van het stressniveau
(gezonde leefomgeving).
Niet alle voorgestelde maatregelen zijn meteen in 2024 op te pakken. Dit heeft met financiën te
maken, maar ook met de beschikbare capaciteit binnen de gemeente, draagvlak en de fysieke
mogelijkheden op de locatie. Dit deel is als ’checklist’ te zien voor de concrete maatregelen
die het college elk jaar gaat oppakken en waar het college het jaar daaraan voorafgaand de
concrete lijst maatregelen voor opstelt (deel 3).
                                                  27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
7. Straat
Een belangrijk deel van het groene beeld van onze gemeente wordt gevormd door het particulier
groen in tuinen en op erven. Als gemeente koesteren we dit groen en stimuleren we om extra
groen aan te brengen. Dit doen we op verschillende manieren die hieronder verder toegelicht
worden.
7.1    Zichtbaar groener
De gemeente is lid van de Stichting Steenbreek. De missie van deze stichting is om de verstening
te stoppen, zowel in particuliere tuinen als in de publieke ruimte. Bewoners proberen we te
overtuigen om hun tuin groen in te richten. Voor onze eigen openbare ruimte zetten we ook in
op het omvormen van overgedimensioneerde verharding naar groen. Sinds 2016 is er jaarlijks
circa 700 m2 vergroend in het kader van Steenbreek. Afhankelijk van de locatie en zijn directe
omgeving kan de verharding door gazon, bloemrijk grasland, vaste planten, struiken en/of
bomen worden vervangen.
Het ’groene beeld’ kan ook vergroot worden door gevels meer met groen te laten begroeien.
Als gemeente subsidiëren we al groene daken; daarnaast willen we groene gevels stimuleren.
Een deel van de gevels van de Mall of the Netherlands is daar een goed voorbeeld van, maar
het kan ook eenvoudiger door een mooie klimplant langs je gevel te leiden. Op deze manier is
ook op plekken met weinig ruimte een aantrekkelijk groen beeld te verkrijgen.
                                                  28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
In samenspraak met organisaties zoals Stichting Duurzaam Leidschendam Voorburg en Groei
en Bloei afdeling Leidschendam willen we elk half jaar een actie houden die verband houdt met
het vergroenen van privétuinen. Per actie willen we aandacht besteden aan één van de vele
ecosysteemdiensten die het groen vervult. Hiervoor kan gedacht worden aan:
  • Klimaatadaptatie: een regentonnenactie, waarbij bewoners met korting een regenton
     kunnen kopen
  • Biodiversiteit: Met subsidie een inheems plantenpakket aan kunnen schaffen
  • Gezondheid: Extra bekendheid geven aan de ‘Tegeltaxi’: het gratis laten ophalen van je
     tegels als je je tuin vergroent. Zicht op groen geeft minder stressgevoelens.
  • Klimaatadaptatie: Het stimuleren van geveltuintjes om de hoeveelheid verharding in een
     straat terug te brengen
  • Biodiversiteit: een gratis tuinscan met advies hoe je je tuin aantrekkelijker kunt maken voor
     bepaalde diersoorten
  • Biodiversiteit: het organiseren van workshops over hoe je een eigen insectenhotel,
     keverbank, egelsnelweg, enz. bouwt.
  • Algemeen: voorlichting geven over het belang en de mogelijkheden van een groene
     woonomgeving.
Tot slot is het belangrijk dat je binding krijgt met de straat waarin je woont. Dit kan bijvoorbeeld
door samen met buurtbewoners een gemeentelijk plantsoen te onderhouden (adoptiegroen) of
de boomspiegel voor je eigen deur te onderhouden.
7.2     Biodiversiteit
Het lijkt de omgekeerde wereld, maar in de stad is de biodiversiteit soms groter dan op het
platteland. Daar is een aantal oorzaken voor. Allereerst zijn er in de stad, door de variatie in de
omgeving, veel meer verschillende ecosystemen dan op het platteland. De veelal grootschalige,
efficiënte landbouw heeft flinke gevolgen gehad voor de flora en fauna. Daarnaast worden er in
de stad niet of nauwelijks bestrijdingsmiddelen gebruikt, waardoor plant en dier zich er beter
kunnen handhaven.
De stad is dus essentieel om de achteruitgang van de biodiversiteit een halt toe te roepen. Dat
kan al op een heel laag schaalniveau bij de mensen rondom hun huis, bijvoorbeeld door mensen
bewust te maken van het planten van inheems plantmateriaal. Inheemse beplanting trekt veel
meer insecten aan dan uitheemse beplanting. Daarnaast kunnen bewoners hun eigen bijen-
of insectenhotel bouwen, nestkasten aanbrengen of een ‘tiny poel’ aanleggen, welke ook een
bijdrage leveren aan de biodiversiteit in de stad.
Veelal worden achtertuinen van de buurtuin afgeschermd door schuttingen. Deze zorgen ervoor
dat grote delen van onze gemeente niet toegankelijk zijn voor kleine zoogdieren, zoals egels.
Door kleine gaten onderin schuttingen te maken (een zogenaamde egelsnelweg), ontsluiten
we ineens extra leef- en foerageergebied voor dit soort dieren. De egels en anderen kleine
zoogdieren kunnen eenvoudig van de ene naar de andere tuin. Doordat de schuttingen van de
individuele mensen zijn en op privégrond staan, kunnen we dit als gemeente slechts stimuleren.
Het is aan de individuele eigenaars om dit al dan niet te doen. Uiteraard werkt dit het best als
een hele straat meedoet.
Tot slot is ook aandacht voor het beheer van belang. Aanplant van inheemse beplanting is een
mooi begin, maar het onderhoud bepaalt uiteindelijk echt hoe ecologisch een tuin is. Hiervoor
organiseert Groei en Bloei cursussen ‘Natuurvriendelijk tuinonderhoud’.
                                                   29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                        Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
7.3 Gezonde leefomgeving
Uit onderzoek blijkt dat zicht op groen belangrijk is. Mensen ervaren minder stress in een groene
omgeving, hebben een positiever zelfbeeld en herstellen sneller van ziektes. In dat kader is
het dus wenselijk dat mensen vanuit hun woning zicht op groen hebben. Kortom, het college
wil inzetten op het vergroenen van de directe woonomgeving van mensen. Dit doen we door
mensen te stimuleren om hun eigen tuin te vergroenen, maar als gemeente ook vooral door de
openbare ruimte te vergroenen en te activeren.
De straat waarin je woont, is de straat die je het meest gebruikt. Dit geldt in nog grotere mate
voor kinderen die zich meestal te voet of fiets bewegen naar vriendjes, school en andere
activiteiten waaraan zij deelnemen. Maar ook ouderen die minder goed ter been zijn, hebben
een steeds minder grote actieradius. Het is derhalve wenselijk als er in de directe woonomgeving
al aanleidingen worden aangebracht om te bewegen. Onderdeel hiervan zijn ook bankjes
waarop ouderen onderweg even kunnen rusten. Als landelijke vuistregel wordt gehanteerd
dat bankjes op de belangrijkste routes naar voorzieningen op 100-125 meter uit elkaar moeten
staan. Bij deze afstand zijn ouderen meer geneigd om de deur uit te gaan, omdat ze weten dat
ze onderweg kunnen rusten.
CAdoptiegroen zorgt onder andere voor sociale cohesie
                                                 30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                           Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
7.4 Klimaatadaptatie
De gemeente is op verschillende vlakken bezig om klimaat-extremen op
te vangen. De drie meest zichtbare en direct ervaarbare ‘extremen’
zijn piekbuien, hitte en droogte. De gemeente probeert deze
extremen te temperen door extra groen aan te leggen,
maar ook bewoners kunnen hun steentje bijdragen. Dit
kunnen ze doen door (overbodige) tegels en grind te
vervangen door beplanting.
EOok de gemeente zet in op minder verharding.
Dit kan ook op plekken die in eerste
instantie niet logisch lijken (Burgemeester
Veldhuijsenlaan, Leidschendam)
De gemeente stimuleert ook om daken
te vergroenen. Het streven is om in
2026 21.000 m2 aan groene daken te
hebben in de gemeente en 26.000 m2
aan groene daken in 2030. Groene
daken, zeker indien gecombineerd
met extra waterberging, zorgen
ervoor dat het regenwater bij
piekbuien trager afstroomt naar
het riool, waardoor het riool
zelf minder zwaar belast wordt.
Daarnaast willen we zoveel mogelijk
hemelwaterafvoeren afkoppelen
van het riool. Een regenton helpt
daarbij om de eerste tientallen liters
op te vangen. Dit water kan vervolgens
gebruikt worden in de langere, droge
periodes die naar verwachting ook steeds
meer gaan optreden. Hiermee besparen we
op ons kostbare drinkwater.
Tot slot dragen bomen bij aan het tegengaan
van hittestress. Dit gebeurt grotendeels door de
schaduw die ze geven, maar ook door hun verdamping.
Ze werken dan eigenlijk als een soort airco. De gemeente
streeft er in de (concept)bomennota naar om 200 extra
bomen per jaar te planten in het openbaar gebied, maar we
stimuleren ook bewoners om bomen in hun tuin te planten. Hierbij is
het wel belangrijk dat ’de juiste boom op de juiste plaats’ komt. Een kleine
tuin vraagt over het algemeen om een kleinere soort boom dan een grote tuin.
Daarnaast is afstemming met de buren wenselijk, omdat een boom ook voor hen consequenties
kan hebben. Tevens moet rekening gehouden worden met de APV. Deze stelt dat een boom op
minimaal 0,5 meter uit de erfgrens geplant moeten worden. Ook valt te overwegen om samen
met buren de schutting te vervangen door een haag. Voor bepaalde soorten vogels zijn struiken
en hagen essentieel, dus naast een groen beeld, draagt het ook bij aan de biodiversiteit.
                                                  31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Wat moeten we doen?
                                                                       Bijdrage aan
                                                      Zichtbaar    Bio­-                    Klimaat­
Onderwerp           Maatregel                                                  Gezond­heid
                                                       groener  diver­si­teit              adap­tatie.
                    Stimuleren van geveltuinen
Geveltuintjes       door communicatie en aanleg/          X         X                           X
                    aanpassing van bestrating
NK Tegelwippen
                    Verwijderen overbodige tegels         X         X                           X
(vanuit WRP)
Tegeltaxi (vanuit
                    Ophalen tegels bij vergroening        X                                     X
WRP)
Boomspiegels
                    Adoptie van een boomspiegel           X                         X
vergroenen
                    Klimplanten stimuleren
                    in versteende wijken en
Groene gevels                                             X                         X
                    winkelstraten met weinig
                    ruimte voor groen
Groene daken        stimuleren                                      X                           X
                    Burgers onderhouden gem.
Adoptiegroen                                                                        X
                    groen
Inheems             Tegen subsidie aanbieden van
                                                          X         X               X
plantenpakket       inheemse plantenpakketten
Bijen- of
                    Organiseren workshops                           X
Insectenhotel
                    Cursus Natuurvriendelijk
Beheer privétuin                                                    X               X
                    onderhoud door Groei en Bloei
                    Vijvertjes met inheemse
Tiny poel                                                           X                           X
                    beplanting in tuinen stimuleren
                    Voortuin-keuring door Groei
Privétuin                                                 X         X
                    en Bloei
                    Tuinmetamorfosewedstrijd
Privétuin                                                 X         X               X           X
                    door Groei en Bloei
                    Gaten onderaan schuttingen
Egelsnelwegen
                    maken voor uitwisseling van                     X
stimuleren
                    kleine dieren
                    Nestkasten voor gierzwaluwen
Nestkasten                                                          X
                    en vleermuizen
Mussen              Mussentorens realiseren               X         X
Particuliere bomen  Stimuleren inheemse bomen             X         X               X
Hemelwaterafvoer    Afkoppelen waar mogelijk                                                    X
Regentonnen (in de
UPR-gebieden vanuit Korting geven op regentonnen                                                X
het WRP)
                    Schuttingen vervangen door
Hagen                                                     X         X               X
                    hagen
BFiguur 6: Wat moeten we doen op straatniveau?
                                                   32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
8. Wijk
8.1    Zichtbaar groener
Iedere wijk heeft een eigen karakter. De ene wijk heeft een meer formeel stedenbouwkundige
structuur met lanen en mooi aangelegde parken, welke soms onderdeel zijn van een (voormalig)
landgoed. Andere wijken hebben een meer informele stedenbouwkundige opzet, waarbij je ‘in’
het groen woont, terwijl nog weer andere wijken meer villa-wijken zijn, waarbij het particulier
groen voor een groot deel van het groene karakter zorgt. Het groene karakter van al deze
verschillende wijken moeten we koesteren en waar nodig versterken. Hierdoor ontstaan er
verschillende soorten wijken, waarin ieder een bij de eigen voorkeuren en financiële armslag
horend huis kan vinden. Beheer is hierbij een belangrijk aspect. Beheer zal moeten aansluiten op
het kenmerkende groen van de betreffende wijk.
8.2 Biodiversiteit
Een punt dat belangrijk is voor de biodiversiteit is de gelaagdheid van het groen. Naast
gras, bodembedekkers en bomen is het belangrijk dat er ook voldoende (dichte) struiken
aanwezig zijn. Deze zijn in het stedelijk gebied vaak ondervertegenwoordigd als gevolg van bv.
verkeersveiligheid (voldoende zicht) of (het gevoel van) sociale veiligheid (niet gezien kunnen
worden door anderen). Struiken zorgen daarentegen voor broed- en schuilgelegenheid voor
kleine zoogdieren en vogels en produceren ook voedsel (bessen, luizen e.d.). We zetten daarom
naast aanpassing van het maaibestek ook in op een aanpassing van ons snoeibestek.
Efoto: We streven naar meer gelaagdheid in het groen
Als onderdeel van meer gelaagdheid in het groen
wil het college onder andere meer inzetten
op Tiny Forests. Een Tiny Forest is een
dichtbegroeid, inheems bos met veel
verschillende soorten struiken
en bomen, ter grootte van een
tennisbaan. Het is niet alleen een
prettige plek voor onder andere
vlinders, vogels, insecten en
kleine zoogdieren, maar
het is ook een plek waar
kinderen meer kunnen
leren over de natuur. Vaak
is er een buitenlokaal aan
gekoppeld en wordt een
Tiny Forest beheerd door
scholen. Hier is al eerder
onderzoek naar gedaan
en de locaties waren
zeer beperkt, maar toch
wil het college nogmaals
kijken of ze er één of enkele
kunnen realiseren.
                                                  33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
8.3 Gezonde leefomgeving
Hoe meer bewoners betrokken zijn bij het groen in hun wijk, hoe meer ze er gebruik van maken
en hoe zorgzamer ze ervoor zijn. Ze zijn meer geneigd om het te onderhouden, schoon te
houden en spreken elkaar er meer op aan. In dat kader wil het college initiatieven van bewoners
faciliteren. Als een groep bewoners gezamenlijk een bepaald idee heeft voor openbaar groen,
dat bijdraagt aan de doelen die we als gemeente hebben, willen we die plannen faciliteren. Dat
betekent dat we als gemeente eerst gaan onderzoeken of het mogelijk is. Het kan immers soms
zijn dat de locatie een bepaalde functie heeft, wat in strijd is met het bewonersinitiatief of dat
het financieel of beheertechnisch niet haalbaar is. Blijkt dat het mogelijk is, dan gaan we in
overleg met bewoners kijken hoe het gerealiseerd kan worden.
De ambitie van het college is om alle schoolpleinen om te vormen tot groene/klimaatbestendige
schoolpleinen. Veel van de schoolpleinen in onze gemeente zijn van de schoolbesturen,
waardoor het mandaat bij hen ligt. Als gemeente willen we het wel stimuleren door gesprekken
hierover aan te gaan met de schoolbesturen. Bij het vergroenen van schoolpleinen kan ook
gedacht worden aan een stukje educatie, zoals het aanplanten van fruitbomen of het inrichten
van een kleine moestuin. Naast het vergroenen van het schoolplein, leren de kinderen dan ook
over gezonde voeding en zien ze hun appels en peren met eigen ogen groeien. Ook in het
Integraal Huisvestingsplan Onderwijs hebben we aandacht voor groene, gezonde schoolpleinen.
Tot slot staat het college er ook voor open om samen met initiatiefnemers te onderzoeken of er
één of enkele voedselbuurtbossen en/of gemeenschappelijke voedseltuinen gerealiseerd
kunnen worden. Naast het educatieve aspect stimuleren dergelijke plekken niet alleen het eten
van gezond voedsel, maar beperken ook transportkilometers en zorgen voor cohesie in één wijk.
CWe zetten in op meer groene schoolpleinen
                                                34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
8.4 Klimaatadaptatie
Het is van belang om in elke wijk aandacht te hebben voor klimaatadaptatie. In wijken met veel
verharding is de kans op wateroverlast groter dan bij meer groene wijken waar het regenwater
tussen het groen in de bodem infiltreert. Dit wordt versterkt indien het groen lager wordt
aangelegd dan de verharding. Zowel in het kader van piekbuien als van hittestress is het van
belang om verharding zoveel mogelijk te beperken. De verharding neemt daarnaast de warmte
overdag in zich op en staat het ’s nachts af aan de omgeving, waardoor de nachten ook warm
zijn. Dit heeft effect op de nachtrust en daarmee op het welzijn van mensen.
                                                           CVergroening op hoek Laan van Nieuw
                                                           Oosteinde en Koningin Julianalaan (voor-
                                                           en na situatie)
                                                 35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Kansen voor het vergroenen van straten treden vooral op als het riool vervangen wordt en bij
herstratingsprojecten. Waar nu een gemengd riool ligt, wordt een gescheiden riool aangelegd,
waarbij regenwater apart wordt gehouden van huishoudelijk afvalwater. Nog liever infiltreren
we het regenwater in de bodem, zodat de beplanting langer groen blijft in droge perioden.
Dat doen we door bij rioleringswerkzaamheden ook te kijken naar klimaatadaptieve en
vergroeningsmaatregelen onder het motto van ‘iedere schop in de grond klimaatbestendig’. Dit
zal echter afgewogen moeten worden tegenover andere ruimteclaims in de straat waaronder
auto-parkeren, fietsparkeren en de breedte van trottoirs.
 Rioolvervangingsprojecten vanuit het WRP                              2023 2024  2025   2026 2027
 Voorburg Noord-noord - omgeving Van Faukenbergestraat                              x     x
 Prinsenhof - laagbouw                                                        x     x     x
 Van Pabstlaan en omgeving                                                          x     x    x
 Ridder Snoeckaertlaan en omgeving                                            x     x
 Van Santhorststraat                                                                x     x
 Prins Bernhardlaan / (Vliegerlaan – Spinozalaan)                             x     x
 Flaviusstraat / Overburgkade en omgeving                                                 x    x
 Huygenskwartier / Raadhuisstraat                                                   x     x
 Marcellus Emantslaan en omgeving                                             x     x     x
 Veurse straatweg (en Parnashofweg)                                                 x     x
 Kon. Julianalaan (afhankelijk van gebiedsontwikkeling)                                        x?
 Zaagmolenstraat / (de Wiek)                                                  x
 Essesteijn (t/m 2033)                                                              x     x    x
 Duivenvoorde (t/m 2031)                                                                  x    x
 ’t Hert (t/m 2030)                                                                            x
BFiguur 7: Planning rioolvervanging vanuit het WRP
Sinds 2018 koppelen we bij wijken met een gemengde riolering ook zoveel mogelijk de straatzijde
van daken af van het riool. We laten het regenwater waar dat kan oppervlakkig afvloeien en
in de bodem zakken. Het overtollige water wordt vervolgens wel afgevoerd naar het riool om
wateroverlast te voorkomen. Deze projecten pakken we integraal op en ook hierbij verminderen
we de verharding en vergroenen waar dat kan.
Groene en klimaatadaptieve schoolpleinen zijn al bij een gezonde leefomgeving behandeld,
maar ook in het kader van klimaatadaptatie zijn ze wenselijk. Het zijn vaak grote verharde
vlakken, die enerzijds alle water direct het riool in laten stromen en waarbij anderzijds
vaak weinig schaduw aanwezig is. Tot slot bestaan ze veelal grotendeels uit beton,
waardoor het lokale hitte-eilanden zijn. De gemeente zet onder andere daarom i.s.m. de
hoogheemraadschappen van Delfland en Rijnland in op vergroening van schoolpleinen. In
2023 wordt daartoe een inventarisatie van schoolpleinen in onze gemeente gemaakt, zodat we
precies weten wat de huidige uitgangspositie is.
                                                    36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Wat moeten we doen?
                                                                           Bijdrage aan
 Onderwerp           Maatregel                              Zichtbaar    Bio­-      Gezond­ Klimaat­
                                                             groener  diver­si­teit  heid   adap­tatie
                     Aanleg van een Tiny Forest
 Tiny Forest                                                    X         X            X        X
                     i.s.m. een (basis)school
 Meer struweel en
 onderbegroeiing in  Aanpassing snoei- en
                                                                          X
 groen­structuren en aanplantbestek en extra aanplant
 parken
                     Aanleg en versterking van
 Mussen                                                                   X
                     mussenbosjes
 Bewoners­
                     Faciliteren                                X         X            X        X
 initiatieven
                     Inventarisatie van de huidige situatie
 Schoolpleinen                                                  X         X            X        X
                     van schoolpleinen in onze gemeente
                     Partner bij website:
 Schoolpleinen                                                  X         X            X        X
                     www.groenblauweschoolpleinen.nl
 Vervanging
                     Extra vergroenen en afkoppelen
 riolering                                                      X         X                     X
                     waar mogelijk
 (volgens WRP)
 Herstratings­       Extra vergroenen bij herstrating
                                                                X         X                     X
 projecten           waar mogelijk
BFiguur 8: Wat moeten we doen op wijkniveau?
CDe groene gevel van Mall of the Netherlands
                                                   37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                        Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
9. Gemeente
9.1    Zichtbaar groener
We willen een groene gemeente zijn. Dat doen we door waar mogelijk meer groen aan te planten,
maar ook door ons groen meer zichtbaar te maken. Zo hebben we in onze gemeente bijna
1.000 verschillende soorten bomen staan. Dat is meer dan in menig arboretum staat. Eigenlijk
is onze gemeente een groot arboretum. Door dit meer zichtbaar te maken en hier beter over te
communiceren, worden mensen zich meer bewust in wat voor bijzondere omgeving zij wonen.
Ook dat draagt bij aan de beleving van het groen in onze gemeente.
Een andere manier om de groenbeleving te vergroten is, om de hoofdinfrastructuur te
vergroenen. Hier maken immers veel mensen gebruik van, waardoor veel mensen met dit
groen in aanraking komen. De opbouw van onze gemeente wordt gekenmerkt door een
heldere hoofdwegenstructuur. Deze structuur wordt op veel plekken al begeleid door bomen
en dat houden we in stand en versterken we door herplant van jonge bomen op plekken waar
oudere bomen verdwenen zijn en aanplant van bomenlanen op die plekken waar deze nog niet
aanwezig zijn.
Ons buitengebied is al zeer groen. Het overgrote deel van de gronden zijn in handen van onze
agrariërs en Staatsbosbeheer. Wat we willen stimuleren is het terugbrengen van gebiedseigen
landschapselementen. Deze zijn veelal in de loop van de jaren verdwenen. Hierbij denken we aan
het terugbrengen van hakhoutbosjes, houtwallen en meidoornhagen die vroeger in grote getale
voorkwamen en dienden als veekering daar waar geen sloot mogelijk was, zoals op dijken.
9.2 Biodiversiteit
Inheemse beplanting draagt in het algemeen meer bij aan de biodiversiteit dan exoten.
Inheemse bomen kennen een rijke geschiedenis in ons land. Daardoor hebben ze veel tijd gehad
om duurzame relaties op te bouwen met de fauna waarmee ze hun leefgebied delen. Dit in
tegenstelling tot een exoot. Uit onderzoek blijkt dat er bijvoorbeeld in een zomereik (Quercus
robur, inheems) ca. 450 insectensoorten leven, terwijl in een Amerikaanse eik (Quercus rubra;
exoot) slechts 13 soorten leven. Deze insecten vormen vervolgens weer een voedselbron voor
bijvoorbeeld vogels en vleermuizen. Het is derhalve van belang dat we ons bewust zijn van het
sortiment dat we kiezen. Dat wil niet zeggen dat het sortiment per definitie inheems moet zijn. Er
kunnen redenen zijn om voor uitheems (exoten) te kiezen, zoals een solitair met een bijzondere
bloeiwijze of beplanting die het bloeiseizoen verlengt, maar ook dan is een boom uit West-
Europa wenselijker dan uit bijvoorbeeld Japan of Amerika.
In de gemeente realiseren we, waar mogelijk, natuurvriendelijke oevers. Vanwege de vele
micromilieus die op de overgang van water naar land ontstaan, dragen natuurvriendelijke
oevers voor een belangrijk deel bij aan de biodiversiteit in onze gemeente. Insteek van
de gemeente is derhalve om, waar dat mogelijk is, ’harde’ oevers om te vormen tot
natuurvriendelijke oevers. Dat gebeurt gedeeltelijk al vanzelf door natuurlijk verval van houten
beschoeiingen. Hierbij kijken we ook hoe de natuurvriendelijke oever zo goed mogelijk kan aansluiten
op groen op het land. Opgaande beplanting met overhangende takken kunnen dienen als
visplaats voor bijvoorbeeld de ijsvogel en laten we daarom waar mogelijk staan.
In het verlengde hiervan onderzoeken we samen met de waterschappen hoe we de ecologische
waterkwaliteit door inrichting en beheer kunnen verbeteren (ecokleurenkoers).
                                                 38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
EWaar mogelijk realiseren we natuurvriendelijke oevers
Natuurvriendelijke of onbeschoeide
oevers zijn echter niet overal mogelijk.
Scheepvaart kan een reden zijn dat
harde oevers noodzakelijk zijn,
bijvoorbeeld in de Vliet. Ook kunnen
er cultuurhistorische redenen
zijn om geen natuurvriendelijke
oevers aan te leggen. Daarnaast
nemen natuurvriendelijke oevers,
vanwege het flauwe talud, meer
ruimte in beslag dan harde of
grasoevers. Deze ruimte is niet
altijd beschikbaar, waardoor
beschoeiingen wel worden
vervangen. Tot slot zijn niet alle
oevers van waterlopen in bezit
of in beheer van de gemeente. De
hoofdwaterlopen zijn in beheer bij de
provincie of een hoogheemraadschap
(Delfland of Rijnland), terwijl vooral in het
buitengebied veel (polder)sloten van de
agrariërs zijn.
COverhangende struiken vormen een goede visplaats voor
de IJsvogel
                                                39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                        Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Hiernaast hebben we aandacht voor lijnvormige elementen in onze gemeente, zoals bomenrijen
of waterlopen. Dit soort elementen zijn belangrijk voor bepaalde fauna, waaronder vleermuizen,
die lijnvormige elementen gebruiken voor hun navigatie. Het is in dit kader bijvoorbeeld
belangrijk om niet te grote ‘gaten’ te laten vallen in bomenrijen. In het groenactieplan zetten
we dus in op het aanvullen van laanbeplantingen op plekken waar bomen missen. Hiermee
bereiken we dat vleermuizen zich kunnen oriënteren. In dat kader onderzoeken we ook of het
mogelijk is om de straatverlichting aan te passen. Minder verlichting of een aangepaste kleur
verlichting zorgen dat vooral nachtdieren minder verstoord raken. Vooral in het buitengebied is
het soms mogelijk om een meer diervriendelijke ledverlichting te gebruiken.
Tot slot speelt beheer een belangrijke rol waar het gaat om biodiversiteit. In het kader van het
verhogen van de biodiversiteit, zetten we meer in op ecologisch, natuurinclusief beheer. Gazon
willen we minder gaan maaien, en waar mogelijk gaan we sinusmaaien. Hiermee wordt het gras
in fasen gemaaid, waardoor insecten en andere dieren altijd ’ongemaaid gras’ in de nabijheid
vinden. Een dergelijke fasering is ook wenselijk bij het terugzetten van hakhout en het knotten
van wilgen. Door wilgen om en om te knotten, blijft een deel van de knotwilgen behouden voor
bijvoorbeeld de bouw van nesten. Een jaar later worden de wilgen precies andersom geknot.
Om hier binnen de gemeente meer kennis over te krijgen, zetten we in op een training
over ecologie en biodiversiteit i.r.t. beheer voor projectleiders, beleidsmedewerkers,
werkvoorbereiders, beheerders en degenen die daadwerkelijk het groenonderhoud doen.
Om onze kennis te vergroten, benutten we de kennis vanuit het netwerk van Stichting Deltaplan
Biodiversiteitsherstel en het Collectief Natuurinclusief. Samen met partners zetten we in op een
Basiskwaliteit Natuur die bij onze gemeente hoort. Daarbij spelen
icoonsoorten een hoofdrol.
CWe zetten in om delen van ons gras minder frequent te maaien wat ten goede komt aan de
biodiversiteit
                                                   40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Icoonsoorten
De gemeente benoemt een tiental icoonsoorten. Door icoonsoorten te benoemen kan het beheer
gerichter op de betreffende icoonsoort afgestemd worden. En bij de inrichting van nieuwe
gebieden, kunnen ook gerichtere wensen meegegeven worden. Hierbij is het goed te beseffen
dat als de omgeving voor een bepaalde icoonsoort goed is ingericht, daar ook andere verwante
soorten van meeprofiteren. Het is in dat kader dus wenselijk om vanuit diverse diersoorten
een icoonsoort te benoemen. Hierbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij de icoonsoorten van de
provincie Zuid-Holland en de twee waterschappen in onze gemeente. Hierdoor voorkomen we
’tegenstrijdig beheer’.
                        Staat voor                                     Ontwikkelingspunten
      Icoonsoort                         Als icoonsoort gebruiken bij
                        deze groep                                     voor de omgeving
                                                                       ‘Rommelige’ tuinen en
                                                                       plantsoenen, voldoende
                                         Bosplantsoen en stedelijke
                                                                       bomen en struiken met een
   1  Huismus (PZH)     Stadsvogels      omgeving
                                                                       terughoudend snoeibeleid
                                                                       i.v.m. voedselaanbod en
                                                                       nestgelegenheid
                                                                       Graslanden met verschillende
                                                                       bloemen en kruiden; kansen
   2  Scholekster       Weidevogels      Weidevogelgebied              liggen in een flexibel
                                                                       peilbeheer i.c.m. uitgesteld en
                                                                       gefaseerd maaibeheer
                                         Verbonden waterlopen,
      Driedoornige                                                     Waterplanten, schoon water,
                                         natuurvriendelijke oevers
   3  stekelbaars       Vissen                                         voorkomen van barrières i.v.m.
                                         en natuurlijke oevers met
      (HHR)                                                            trek van vis
                                         moerasplanten
                                         Schone waterlopen,
                                                                       Libelsoort, helder water met
      Glassnijder       Watergebonden    natuurvriendelijke oevers
   4                                                                   variatie aan begroeiing in en
      (PZH, HHD)        insecten         en natuurlijke oevers met
                                                                       langs het water
                                         moerasplanten
                                                                       Bloemrijke graslanden,
      Weidehommel                        Kruidenrijk grasland van
   5                    Insecten                                       variatie van de omgeving met
      (PZH, HHD)                         inheemse soorten
                                                                       voldoende nectar
                                         Schoon water met              Oevers die begaanbaar
      Gewone pad
   6                    Amfibieën        waterplanten en begroeide     zijn, amfibieëntunnels en
      (HHR)
                                         kanten                        overzetplaatsen
                                                                       Doorgaande groene
                                                                       verbindingen en wijken met
                        Kleine grond­    Straatgroen,
   7  Egel (PZH)                                                       veel groen bestaande uit
                        zoogdieren       natuurvriendelijke tuinen
                                                                       bosschages met inheemse
                                                                       struiksoorten
                        Kleine boom-
      Rosse vleermuis                                                  Oude bomen, verbonden
   8                    gerelateerde     Oude, historische parken
      (PZH)                                                            boomkruinen
                        zoogdieren
                        Planten in                                     Terughoudend maaibeheer;
      Gewoon
   9                    drogere          Droge kruidenrijke grasvelden belangrijke voedselbron voor
      biggenkruid
                        gebieden                                       veel insecten
                                         Nattere kruidenrijke
                        Planten                                        Terughoudend maaibeheer;
                                         graslanden met
  10  Kattenstaart      in nattere                                     belangrijke voedselbron voor
                                         variërende waterstand,
                        gebieden                                       veel insecten
                                         natuurvriendelijke oevers
PZH: ook icoonsoort van de Provincie Zuid-Holland
HHR: ook icoonsoort van Hoogheemraadschap Rijnland
HHD: ook icoonsoort van Hoogheemraadschap Delfland
BFiguur 9: De 10 icoonsoorten van onze gemeente
                                                    41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
9.3 Gezonde leefomgeving
Om fietsen en wandelen in de gemeente te stimuleren, is het van belang dat we wandel- en
fietspaden nog aantrekkelijker maken. Naast het feit dat het comfortabele routes moeten zijn,
is het van belang dat ze ook aantrekkelijk en groen zijn. Uit onderzoek blijkt dat mensen bereid
zijn om (beperkt) om te fietsen als ze dan een aantrekkelijke, groene route kunnen volgen. Het
is dus van belang om te kijken of bestaande, veel gebruikte voet- en fietsroutes extra vergroend
kunnen worden en om nieuwe routes te realiseren.
Hierbij kan in eerste instantie aangesloten worden op de vier groenzones zoals beschreven
in het Groenstructuurplan: de Spoorzone, de Centrale zone, de Vlietzone en de verbindende
Loozone die dwars op de eerste drie zones staat. Deze vier zones liggen middenin de gemeente
en vormen aantrekkelijke routes om van de ene naar de andere kant te gaan. Vanuit de
wijken moeten er dan aantrekkelijke verbindingen komen met deze vier zones, zodat je vanuit
je woning snel in deze groene zones bent. Zo ontstaat er een fijnmazig groen netwerk voor
langzaam verkeer, waardoor we stimuleren om eerder de fiets te pakken dan de auto. Op een
aantal plekken zijn deze groene zones onderling niet goed verbonden. Dit terwijl mensen waarde
hechten aan doorlopende groenstructuren om ommetjes te maken. Ook voor flora en fauna zijn
verbonden groenzones van levensbelang. Momenteel is hier al aandacht voor in projecten, zoals
in het loozoneproject van DHW. Dit zal verder uitgewerkt moeten worden in de omgevingsvisie.
Hiernaast vormt ook ons buitengebied een belangrijke omgeving om te fietsen en te
wandelen. Om ons deel van het buitengebied goed aan te laten sluiten op het buitengebied
van omliggende gemeentes, zijn we aangesloten bij de ‘Landschapstafel Duin, Horst & Weide’.
Insteek van deze landschapstafel is om het buitengebied dat gelegen is tussen de steden Den
Haag, Leiden en Zoetermeer, waartoe ook ons hele buitengebied behoort, ‘authentiek, vitaal en
beleefbaar’ te houden. Daarnaast zijn we ook partner van het Nationaal Park Hollandse Duinen.
Onze gemeente ligt voor een groot deel binnen de grens van dit park.
9.4 Klimaatadaptatie
Klimaatverandering gaat onder andere gepaard met drogere, hetere zomers, extreme regenval
en soms flinke stormen. Dit hebben we afgelopen jaren ervaren. We proberen we de gevolgen
van deze klimaatverandering zoveel mogelijk te beperken. Groen kan hier, zoals al eerder
beschreven, hier een belangrijke rol in spelen, doordat het regenwater vertraagd laat afstromen
en vasthoudt in de bodem. Verdamping en schaduw nivelleren extreem hoge temperaturen.
Klimaatverandering heeft ook invloed op de beplanting zelf. Het sortiment zal aangepast
moeten worden aan deze veranderende omstandigheden, bijvoorbeeld door meer
droogteresistente soorten te kiezen.
                                                 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                               Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
                             Huismus
                                                  2                     Scholekster
     1
                                                                                       Driedoornige stekelbaars
                                                                                                                 3
                                            4
5               Weidehommel
                                                                              Glassnijder
                                                                                    6
                                                                          Gewone pad
                                       7                  Egel
                                                                       8
  10
                                                                                                 Rosse vleermuis
                                                                                       9
                            Kattenstaart
                                                                                            Gewoon
                                                                                            biggenkruid
       BFiguur 10: Onze icoonsoorten
                                                      43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>                           Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Wat moeten we doen?
                                                                           Bijdrage aan
 Onderwerp                      Maatregel                   Zichtbaar    Bio­-      Gezond­ Klimaat­
                                                             groener  diver­si­teit  heid   adap­tatie
                                natuurinclusief beheren,
 Beheer                                                                   X
                                tenzij dat niet mogelijk is
                                In elk project nemen we
 Onderhoud                      vergroening mee, tenzij dat     X         X            X        X
                                niet mogelijk is
                                Onnodige verharding
 Cobra-studie                   verwijderen en                  X         X            X        X
                                groenaanplant
                                Omvormen van harde oevers
                                naar natuurvriendelijke
 Natuurvriendelijke oevers      oevers, 1 m. langs onbe­
                                                                          X
 (volgens het WRP)              schoeide waterkanten niet
                                meer maaien en 5-jaarlijks
                                opschot verwijderen
 Stadsarboretum                 Zichtbaar maken                                        X
                                Stimuleren van
 Landschapselementen            behoud en herstel               X         X
                                landschapselementen
                                Inboet van uitgevallen
 Versterken bomenlanen                                          X         X
                                bomen
 Stichting Deltaplan
                                Partner worden                            X
 Biodiversiteitsherstel
 Bloeiend en kruidenrijk gras
                                Aanpassing maaibestek                     X
 en bermen
 Aangepast snoeibeleid          Knotwilgen driejaarlijks en
                                                                          X
 knotwilgen                     om en om snoeien
 Training van alle relevante
 projectleiders, beleidsmede­
 wer­kers, werkvoorbereiders,
 be­heer­ders en degenen                                                  X
 die daadwerkelijk het
 groen­onder­houd doen over
 biodiversiteit en ecologie
                                Extra aanplant van 200
 Gemeentelijke bomen                                            X         X            X        X
                                bomen extra per jaar
 Duin Horst & Weide             Lid van de landschapstafel      X                      X
 Nationaal Park Hollandse
                                Partner                         X                      X
 Duinen
 Stichting Steenbreek           Lid                             X         X                     X
 Partner
                                Mede-financieren website        X         X            X        X
 groenblauweschoolpleinen.nl
 Groene Cirkels                 Lid worden                      X         X
                                Aanleggen faunatunnels in
 Fauna migratie                                                           X
                                ecologische routes
                                Ontbrekende
 Vleermuisroutes                                                X         X
                                laanbeplanting aanplanten
                                Waar mogelijk felheid en
 Aanpassen verlichting                                                    X
                                kleur aanpassen
 Sortiment                      Meer droogteresistente
                                                                          X                     X
                                soorten kiezen
                                Samen met waterschappen
                                onderzoeken hoe we de
 Waterkwaliteit                                                           X
                                ecologische waterkwaliteit
                                kunnen verbeteren
BFiguur 11: Wat moeten we doen op gemeenteniveau?
                                                      44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Deel 3
Waar?
                              45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
10. Waar gaan we het doen?
In dit deel wordt aangegeven wat het college komend jaar concreet aan vergroening gaat
doen. Dit is onder andere gebaseerd op een uitvraag onder de inwoners waarin gevraagd is om
suggesties te doen waar er extra vergroend kan worden. Dit heeft 258 reacties opgeleverd. Deze
reacties zijn (voor zover relevant) opgenomen in dit document. Daarnaast heeft ook Duurzaam
Leidschendam-Voorburg een aantal vergroeningslocaties aangeleverd en is er ook ambtelijk
input gegeven.
Gedurende de looptijd van dit groenactieplan kunnen zich er ontwikkelingen voordoen die
nu nog niet te voorzien zijn. Ook kan er mogelijk werk-met-werk gemaakt worden of worden
subsidies in het leven geroepen waar we op dat moment op in willen springen. In dat kader
wordt hieronder alleen aangegeven wat het college in 2023 en 2024 concreet wil oppakken.
Voorafgaand aan elk volgend jaar zal de lijst geactualiseerd en aangevuld worden. Zo stelt het
college eind 2024 een projectenlijst op voor 2025 en eind 2025 voor 2026.
De ingrepen die voor 2024 geagendeerd worden, zijn gebaseerd op het rapport ’groen in zicht’
(bijlage 3) dat onlangs opgeleverd is. In dit rapport zijn onder andere de volgende analyses
gemaakt:
  • Boombedekkingsgraad per buurt;
  • Percentage groenbedekking van de tuinen
  • Percentage groenbedekking per buurt
In paragraaf 10.1 is in kaartbeelden aangegeven wat de stand van zaken van het groen is in
onze gemeente. Op basis van deze kaarten zijn conclusies getrokken in welke wijken welk type
ingrepen het meeste effect en het meeste prioriteit hebben.
10.1 Groen in zicht
De boombedekkingsgraad per buurt is in de onderstaande afbeelding te zien. Hierop is duidelijk
te zien dat er grote verschillen zitten in de boombedekkingsgraad per buurt. In eerste instantie
zullen extra bomen vooral geplant moeten worden in de grijze en lichtgroene buurten, waarbij
het agrarisch gebied buiten beschouwing moet worden gelaten.
                                                  46
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                        Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
BFiguur 12: Boomkroonbedekkingsgraad per buurt, 2022
Een dergelijke kaart is ook gemaakt voor het totale groen in de gemeente. Per buurt is aangeven
wat de groenbedekking per buurt is.
BFiguur 13: Percentage groenbedekking per buurt
                                               47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                        Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
We zien ook grote verschillen in mate van verharding in tuinen. Dit ligt vaak in lijn met de grootte
van de tuinen. Bij kleine tuinen is het percentage verharding in de tuin over het algemeen hoger
dan in grotere tuinen. Deze relatie is in onderstaande 2 afbeeldingen duidelijk te zien.
BFiguur 14: Gemiddeld tuinoppervlakte per inwoner verdeeld in vijf klassen
BFiguur 15: Percentage groenbedekking van de tuinen per buurt
                                                 48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
10.2 Vergroeningsscan
Om beter zicht te krijgen waar er mogelijkheden zijn om extra te vergroenen, heeft de gemeente
door Cobra-Groeninzicht vergroeningskaarten laten maken. Dit zijn kaarten die aangeven waar
er, op basis van digitale data, extra vergroend kan worden. Deze kaarten zijn onderverdeeld in:
 • Bomen: waar kunnen extra bomen geplant worden?
 • Struiken: waar kunnen extra struiken en vaste planten geplant worden?
 • Bloemrijk grasland: waar kan bloemrijk grasland gerealiseerd worden?
 • Ontstenen: waar kunnen we (overbodige) verharding vervangen door vaste planten?
Deze kaarten zijn alleen op digitale data gebaseerd. Ruimtelijke consequenties moeten nog
afgewogen worden. Zo kan een grasweide een belangrijke functie hebben als voetbal- of
speelveldje, waardoor bloemrijk grasland of bomen niet wenselijk zijn. Ook zichtlijnen of
cultuurhistorische overwegingen kunnen een reden zijn om op bepaalde aangegeven plekken
toch niet te kiezen voor omvorming van het groen.
COp weg naar een groenere gemeente
                                                 49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>                                                                 Legenda
                                                                      Groeiplaatsen bomen
                                                                 Opdrachtgever
                                                                 Gemeente Leidschendam-Voorburg
                                                                 Themakaart
                                                                 Vergroeningsmogelijkheden
                                                                 Datum: 28-03-2023
                                                                 Formaat: A3
BFiguur 16: Potentiële groeiplaatsen voor bomen in onze gemeente
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                     Legenda
                                                                                          Groeiplaatsen heesters en
                                                                                          vaste planten
                                                                                     Opdrachtgever
                                                                                     Gemeente Leidschendam-Voorburg
                                                                                     Themakaart
                                                                                     Vergroeningsmogelijkheden
                                                                                     Datum: 28-03-2023
                                                                                     Formaat: A3
BFiguur 17: Potentiële groeiplaatsen voor heesters en vaste planten in onze gemeente
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>                                                                              Legenda
                                                                                   Groeiplaatsen bloemrijk
                                                                                   grasland
                                                                              Opdrachtgever
                                                                              Gemeente Leidschendam-Voorburg
                                                                              Themakaart
                                                                              Vergroeningsmogelijkheden
                                                                              Datum: 28-03-2023
                                                                              Formaat: A3
BFiguur 18: Potentiële groeiplaatsen voor bloemrijk grasland in onze gemeente
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                         Legenda
                                                                              Mogelijkheden ontharden
                                                                               t.b.v. vaste planten
                                                                         Opdrachtgever
                                                                         Gemeente Leidschendam-Voorburg
                                                                         Themakaart
                                                                         Vergroeningsmogelijkheden
                                                                         Datum: 28-03-2023
                                                                         Formaat: A3
BFiguur 19: Potentiële locaties voor ontharden en aanplant vaste planten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>                           Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
11. Vergroeningsmaatregelen
In onderstaande paragrafen is per doel aangegeven waar we in 2023 al mee gestart
zijn en wat we in 2024 gepland hebben om concreet te gaan doen. In juni 2023 is het
Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid vastgesteld. Hiermee zijn reeds per 2023 middelen
beschikbaar gekomen voor vergroeningsmaatregelen en is gestart met de ontwikkeling en
uitvoering hiervan.
11.1 Zichtbaar groener
Concrete vergroeningslocaties
  • 2023 en 2024: Op basis van input van onze partners, inwoners en ambtelijke inbreng is in
     combinatie met de kaarten uit hoofdstuk 10, een lijst opgesteld met projecten waar het
     college mee aan de slag gaat (bijlage 1). Omdat de kosten van de vergroeningslocaties nog
     niet inzichtelijk zijn en er ook nog concreet gekeken moet worden naar de mogelijkheden en
     beperkingen op de locaties zelf, is voor 2023 en 2024 een overprogrammering opgenomen,
     zodat eventuele vertraging van een project niet leidt tot minder vergroening in dat jaar.
     Op veel plaatsen zijn bijvoorbeeld kabels en leidingen aanwezig waardoor een deel van de
     aangedragen vergroeningsopties mogelijk niet uitvoerbaar zal zijn. Ook moet het bredere
     draagvlak nog bekeken worden. Binnen de lijst is een verdere prioritering aangebracht.
     Projecten die niet uitgevoerd worden in 2023 en 2024, schuiven door naar 2025. In bijlage 2
     is tevens een eerste aanzet voor projecten voor na 2024 benoemd.
  • 2024: Arentsburg: samen met inwoners kijken hoe we het groen kunnen optimaliseren.
  • 2024: We doen verkennend onderzoek naar vergroeningsmogelijkheden van de Loozone
     zodat na vaststelling van de Omgevingsvisie volgende stappen gezet kunnen worden in een
     Omgevingsprogramma
Bewustwording
  • 2023 en 2024: Samen met Stichting Duurzaam Leidschendam-Voorburg en Groei en Bloei
     afdeling Leidschendam zetten we elk half jaar een bepaald thema in de schijnwerpers, met
     daaraan gekoppeld een publieksactie. In het najaar van 2023 zal dat klimaatadaptatie zijn
     en kunnen mensen met korting een regenton aanschaffen (financiering vanuit het WRP). De
     twee thema’s van 2024 worden in de loop van het jaar in overleg bepaald.
Winkelstraten en pleinen
  • 2024: In overleg met de winkeliersverenigingen en eigenaren van de panden onderzoeken
     we of de winkelstraten Herenstraat en Damlaan te vergroenen zijn met klimplanten.
  • 2023/24: Onderzoeken of en zo ja op welke wijze het Stationsplein vergroend kan worden.
  • 2023/24: Onderzoeken of en zo ja op welke wijze Damcentrum vergroend kan worden.
11.2 Biodiversiteit
Capaciteit
  • 2024: Werven van een stadsecoloog, die ons enerzijds kan helpen met concrete adviezen
     m.b.t. biodiversiteit en ecologie, maar ook ecologie meer inbedt in ons beleid Afhankelijk
     van de werving kunnen we acties uit verdere jaren naar voren halen..
                                                   54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Lidmaatschap
 • 2023: We worden lid van Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel, waarin we inspiratie en
    kennis kunnen opdoen voor onze eigen gemeente. Ook kunnen we onze bevindingen delen
    met onze partners om zo bij te dragen aan een biodiverser Nederland.
 • 2024: We worden lid van de Groene Cirkel Groene Gezonde Stad en/of de Groene Cirkel
    Bijenlandschap.
Onderzoeken
 • 2024: Samen met de waterschappen kijken we waar we (versneld) natuurvriendelijke oevers
    kunnen aanleggen.
 • 2024: Opstellen van een SoortenManagementPlan voor de gemeente.
 • 2024: I.o.m. de waterschappen onderzoeken hoe we de waterkwaliteit kunnen verbeteren
    (Ecokleurenkoers).
Beheer
 • 2024: Aanpassen van het maaibestek (aanpassen maaicontracten) van ’netheid’ naar
    ’biodiversiteit’. Door het gras in de gemeente minder kort te maaien en minder frequent,
    neemt het aantal (bloeiende) kruiden toe en daarmee ook het aantal insecten. Dit heeft
    weer een positief effect op bijvoorbeeld vogels en vleermuizen. Langs wegen en in het
    buitengebied wordt er al minder gemaaid, maar vanaf 2024 zullen ook bepaalde gazons
    minder gemaaid worden (van wekelijks naar maandelijks). Ook zullen delen omgevormd
    worden naar bloemrijk grasland met een maaifrequentie van 1 of 2 maal per jaar. De
    stukken waar gevoetbald en gespeeld wordt, blijven we wel als intensief gazon maaien
    (wekelijks). Een en ander wordt gecommuniceerd d.m.v. bordjes die geplaatst worden bij de
    betreffende locaties. Bij het maaien is daarnaast aandacht voor het in fases maaien (zgn.
    sinus- of mozaïek-maaien) om op die manier voldoende schuil- en voedselplekken over te
    houden voor fauna.
 • 2024: Langs onbeschoeide waterkanten wordt over 1 meter niet gemaaid en wordt om de 5
    jaar het opschot verwijderd.
CEén meter langs onbeschoeide oevers wordt niet gemaaid
                                                55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Fauna passages
 • 2023/24: Er wordt een ontwerp gemaakt voor de Veursestraatweg. Deze weg doorsnijdt de
    belangrijke ecologische verbinding van de kust naar het groene hart. In dat kader wordt er
    onderzocht waar en hoe faunaverbindingen het best gerealiseerd kunnen worden.
 • 2024: Aanbrengen van een plank gemonteerd aan de betonwand van de watergang onder
    de A4 door t.h.v. de Star. Dit geeft zoogdieren, zoals de bunzing, boommarter, vos en wezel
    de kans de A4 ‘over te steken’.
Bewustwording
 • 2024: Verspreiden van de filmpjes via onze sociale media over het realiseren van boomspiegels
    en geveltuintjes, die gemaakt worden vanuit het Nationaal Park Hollandse Duinen.
 • 2024: Communicatie richting bewoners over onze 10 icoonsoorten.
Verlichting
 • 2023: Plaatsen van 3 of 4 lichtmasten met vleermuisvriendelijke armatuur in Wilsveen t.h.v.
    het aanvoerkanaal.
 • 2023 e.v.: Bij vervanging van lichtarmaturen uitgaan van dimbare verlichting.
Opleiding
 • 2024: Een training voor alle relevante projectleiders, beleidsmedewerkers,
    werkvoorbereiders, beheerders en degenen die daadwerkelijk het groenonderhoud doen
    over ecologisch beheer en vergroting van de biodiversiteit.
 • 2024 We onderzoeken hoe we i.s.m. IVN het natuuronderwijs in de gemeente kunnen versterken.
11.3 Gezonde leefomgeving
Groen-blauwe schoolpleinen
 • 2023: Een inventarisatie van alle schoolpleinen (toezegging)
 • 2024: Inspiratie-dagdeel voor alle schoolbesturen (bv. een lezing met voorbeelden of excursie)
 • 2024: Pilot: 5 scholen begeleiden die zich op vrijwillige basis hebben aangemeld voor het
    vergroenen en verblauwen van hun schoolplein. Hiervoor wordt 5 x € 7.500,- beschikbaar
    gesteld. Dit kan aan plantmateriaal besteed worden, maar ook aan de begeleiding van een
    ‘groene schoolplein-ontwerper’.
Leidschendammerhout
 • 2024: In de Leidschendammerhout spelen diverse ontwikkelingen die momenteel
    los van elkaar beoordeeld worden. In 2024 gaan we i.o.m. onze partners, waaronder
    Staatsbosbeheer, een plan maken voor dit gebied.
Tiny Forests
 • 2023: We gaan onderzoeken waar er één tiny forest bij kan komen in de gemeente
Gezonde buurt
 • 2023 e.v.: In samenwerking met Jantje Beton, IVN en JOGG gaan we in Bovenveen aan de
    slag met het project ‘Gezonde buurt’. Doel van dit project is het vergroenen en ‘gezonder
    maken’ van deze buurt.
Educatie
 • 2023-2026: Met verschillende partners zoals Stichting Techniekmenu, Vlietkinderen,
    Sport & Welzijn vormen we de coalitie ‘Groen doet Goed Leidschendam-Voorburg’. Groen
                                                 56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                        Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
    Doet Goed brengt kinderen en hun ouders dichter bij de natuur met unieke educatieve
    natuurbelevenissen, vol verwondering en plezier. Van moestuintjes en waterdiertjes
    vangen tot de natuur van Meijendel in of afval-SUP-pen op de Vliet. Door het bundelen
    van de kracht, inzet en financiën van de deelnemers bieden we een breed jaarrond
    educatief programma aan en spelen we optimaal in op subsidiemogelijkheden vanuit o.a.
    provincie Zuid-Holland en Fonds1818.
11.4 Klimaatadaptatie
Vergroeningsacties (tegels voor groen)
 • In 2023 en 2024 zetten we de huidige publieksacties voort (waar mogelijk i.s.m. Nationaal
    Park Hollandse Duinen):
    • Boomtuintje aanleggen
    • Gemeentelijk groen adopteren
    • Geveltuin aanleggen
    • Tegeltaxi (vanuit het WRP)
Regentonactie
 • In 2023 stellen we geld beschikbaar, waarmee Stichting Duurzaam Leidschendam-Voorburg
    een ’regentonactie’ op poten zet voor onze inwoners. Inwoners kunnen tegen een korting
    een regenton aanschaffen
Onderhoud
 • 2024: Vanuit het Water- en Rioleringsplan (WRP) wordt het riool in 2024 in diverse wijken
    opgepakt. Tegelijkertijd zal vergroening van de betreffende straten meegenomen worden.
    Uitgangspunt hierbij is maximaal te vergroenen, waarbij rekening gehouden wordt met de
    verschillende functies die de straat heeft.
 • 2024: Uitgangspunt is dat we bij elk herstraat-project onderzoeken of we ook extra kunnen
    vergroenen.
11.5 Doorkijk
Hieronder is een doorkijk gegeven naar projecten die in de jaren daarna geagendeerd kunnen
worden. Of deze daadwerkelijk geagendeerd worden, wordt het jaar daaraan voorafgaand
bepaald. Dan zal ook bekeken worden of ze technisch mogelijk zijn en of er voldoende
draagvlak voor is.
2025
 • Naast de dan nog niet uitgevoerde projecten uit de lijst van 2023-2024, zijn er nog meer
    locaties die dan uitgevoerd kunnen worden. Zie hiervoor bijlage 2.
 • Een deel van de parkeerplaatsen van het Fluitpolderplein (Amstelwijk) staan in de planning
    herstraat te worden. Dit biedt kansen om deze parkeerplaatsen dan te vergroenen d.m.v.
    bijvoorbeeld grastegels.
 • Een deel van de parkeerplaatsen bij tennispark Overdam (Van Ruysdaellaan) staan in de
    planning herstraat te worden. Dit biedt kansen om deze parkeerplaatsen dan te vergroenen
    d.m.v. bijvoorbeeld grastegels.
 • Stimuleren kruidenrijk grasland in het buitengebied (waaronder de bermen)
 • Geriefplekken in parken en langs fietspaden realiseren als schuilplekken voor egels, vogels
    en insecten.
 • Om de mussenstand niet verder achteruit te laten gaan, gaan we inzetten op het
    verbinden van mussenlocaties door op drie nader te bepalen locaties mussentorens
    neerzetten. Deze komen op locaties waar de omgeving voor mussen geschikt is (o.a. m.b.t.
    voedselvoorziening).
                                                57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>                       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
 •  Realiseren van enkele paddenpoelen. Naast de pad leveren dergelijke poelen ook een
    bijdrage aan bijvoorbeeld libellen.
 •  Aanpassen van het snoeibestek (vnl. struiken) naar meer ecologisch beheer
 •  Onderzoek naar eekhoornpassages t.h.v. de Parkweg, de Prins Bernhardlaan en de
    Monsigneur van Steelaan om zo leefgebieden van de eekhoorn met elkaar te verbinden,
    zodat genenuitwisseling gewaarborgd is.
2026
 • Een deel van de parkeerplaatsen van de Sportparkweg en Kastelenring staan in de
    planning herstraat te worden. Dit biedt kansen om deze parkeerplaatsen dan te vergroenen
    d.m.v. bijvoorbeeld grastegels.
                                               58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>     Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Tot slot
                            59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
12.	Onderzoeksagenda voor
         vergroening
Zoals in de inleiding aangegeven wordt het groenactieplan naast de omgevingsvisie opgesteld.
In dit groenactieplan zijn vooral de ’no-regret’ vergroeningsmaatregelen opgenomen die
sowieso uitgevoerd kunnen worden, zoals maatregelen in beheer en onderhoud van bestaand
groen en het vergroenen van de openbare ruimte door ‘te ontstenen’. Om ecologische
netwerken te versterken en boomstructuren beter te ontwikkelen zijn vaak grotere ingrepen
nodig. Sommige vergroeningsprojecten staan vanwege de grootte in combinatie met de
beperkte ruimte in de gemeente, op gespannen voet met andere wenselijke ontwikkelingen,
zoals woningbouw en bereikbaarheid. Deze afweging wordt in de omgevingsvisie gemaakt.
In dit hoofdstuk wordt gesignaleerd welke kennis m.b.t. groen nog nodig is om straks in de
omgevingsvisie de juiste afweging te kunnen maken. Deze worden geagendeerd om verder
uitgewerkt te worden in het traject van de omgevingsvisie. De benodigde onderzoeken kunnen
al in 2023 en 2024 uitgevoerd worden, zodat deze informatie beschikbaar zijn als de uitwerking
in de omgevingsvisie plaatsvindt.
Inzicht in de hoofdstructuren van het groen
In 2009 is het huidige Groenstructuurplan opgesteld en het daarbij horende Uitvoerings­
programma in 2012. Het beleidsdeel van deze documenten is in grote lijnen nog steeds actueel,
maar zal op punten bijgesteld moeten worden. Een actualisatie van deze twee documenten is
wenselijk. Dit als onderdeel van het proces van de omgevingsvisie.
Vooral de groene hoofdstructuur die veelal langs de hoofdinfrastructuur ligt, vormt het
visitekaartje van de gemeente. Dit is het groen waar veel mensen mee in aanraking komen,
omdat het staat langs de lijnen waarlangs mensen zich verplaatsen. Dit groen bepaalt dus voor
een belangrijk deel het groene beeld van de gemeente.
Onderdeel van de hoofdgroenstructuur vormen ook de vier groenzones die door de gemeente
lopen. Dit zijn parallel aan de kust de Spoorzone, de Centrale groenzone en de Vlietzone
en dwars daarop de Loozone. Deze zones hebben potentie om aantrekkelijke, groene,
langzaamverkeersroutes door de gemeente te zijn en zorgen ervoor dat de meeste woningen in
onze gemeente op beperkte afstand van substantieel groen liggen.
Inzicht in biodiversiteit
Er komt steeds meer besef over het belang van biodiversiteit in het stedelijk gebied. Om
de biodiversiteit veerkrachtig te maken, is het van belang dat de diverse ecologische en
natuurgebieden in de stad niet geïsoleerd liggen, maar met elkaar verbonden worden. Hierdoor
kunnen genen zich uitwisselen, wat soorten sterker maakt. Daarnaast kan vooral de fauna zich
dan ook makkelijker verplaatsen als haar leefgebied op een bepaalde manier verstoord wordt.
Naast verplaatsing over de grond, moet ook aandacht besteed worden aan soorten die in de
lucht gebruik maken van lijnvormige elementen, zoals bepaalde insecten en vleermuizen. In dit
kader zijn bijvoorbeeld ononderbroken bomenrijen-lanen en groenstroken van belang.
Momenteel is er nog weinig kennis aanwezig over de biodiversiteit in de gemeente. Onderzoek
zal hier meer inzicht in moeten geven. Op basis van dit onderzoek zal de ecologische
hoofdstructuur binnen de gemeente bepaald moeten worden. Door deze te matchen met de
                                                  60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>                           Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
praktijk, zullen naar verwachting bottlenecks naar voren komen. Dit onderzoek zetten we
uit bij een ecologisch onderzoeksbureau, waarbij we ook gebruik willen maken van Citizen
Science (waarneming.nl/bioBlitz) voor de nulmeting. De uitkomsten vormen input voor de
omgevingsvisie en versteviging van het groenbeleid.
Met de verdichting van de Randstad, wordt er steeds meer gekeken hoe nieuwbouw (en
bestaande bouw) een bijdrage kan leveren aan het versterken van de natuur, ecologie en
biodiversiteit. Voorop staat dat behoud en realisatie van grondgebonden groen het meest
wenselijk is. Dit heeft de grootste impact op alle genoemde doelen. Is dat niet mogelijk, dan valt
te denken aan groene daken en gevels, maar ook aan nestkasten voor vogels of vleermuizen.
Daarbij is het belangrijk om de ingrepen in relatie tot hun omgeving te doen. Een nestkast voor
een bepaalde soort heeft weinig zin als er geen habitat voor die soort in de omgeving aanwezig
is. Tot slot moet, bij meerdere nieuwbouwgebouwen, onderling afgestemd worden welke
maatregelen men neemt, zodat er een diversiteit aan ingrepen komt die elkaar versterken.
In het proces van de Omgevingsvisie zal bepaald moeten worden of en zo ja op welke wijze
onze gemeente hier beleid voor formuleert.
ENestkasten geïntegreerd in nieuwbouw
Inzicht in de relatie groen - gezonde leefomgeving
Uit voorgaande hoofdstukken is duidelijk
geworden dat een groene omgeving
bijdraagt aan de gezondheid van de
omwonenden en het leefcomfort in de
stad kan vergroten. Globaal gezien kan
de positieve bijdrage van groen op
gezondheid en leefcomfort opgedeeld
worden in drie aspecten:
  1. De mentale gezondheid: Zicht
      op groen zorgt ervoor dat
      mensen sneller genezen, zich
      beter kunnen concentreren,
      effectiever zijn, een positiever
      zelfbeeld hebben, creatiever
      zijn en minder stress ervaren
      dan in een vergelijkbare situatie
      zonder zicht op groen.
  2. Levenscomfort: Groen zorgt ervoor
      dat de temperatuur in het stedelijk
      gebied op warme dagen lager blijft
      dan in een vergelijkbare situatie
      zonder groen. Doordat het daardoor
      ook ’s nachts koeler is, slapen mensen
      beter. Dat heeft een positief effect op het
      welzijn van mensen. Daarnaast zorgt het voor
      nivellering van afstromend water bij piekbuien,
      waardoor de wateroverlast beperkt wordt, vergeleken
      met die situatie zonder groen (en veel verharding).
  3. Fysieke gezondheid: Groen zorgt dat mensen meer bewegen. Het is aantrekkelijker om even
      een wandeling te maken en kinderen hebben ruimte om te spelen. Het groen/de natuur
      stimuleert hun spel (denk aan hutten bouwen, klauteren, kikkervisjes vangen, ravotten e.d.) en
      zorgt daarnaast voor een toename aan sociale interacties/cohesie, zowel bij jong als bij oud.
                                                  61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>                        Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Met dit in het achterhoofd is begin 2021 de 3-30-300 richtlijn in het leven geroepen door Cecil
Konijnendijk (directeur Nature Based Solutions Institute en opleidingshoofd aan University of
British Columbia). Inmiddels wordt deze richtlijn door vele steden wereldwijd omarmd in hun
ambitie om een aantrekkelijke, leefbare stad te blijven.
Deze richtlijn gaat van de volgende principes uit:
3 (volwassen) bomen zichtbaar vanuit elk huis
Zoals aangegeven wijst onderzoek uit dat groen een positieve bijdrage levert aan de fysieke en
mentale gezondheid en welzijn van de bevolking. Zicht op groen is dus belangrijk. Omdat veel
mensen het grootste deel van de dag inpandig doorbrengen, wordt gesteld dat er vanuit elke
woning, werkplek en schoollokaal zicht op minimaal drie (volwassen) bomen moet zijn.
30% bladerdek in elke buurt
Met het veranderend klimaat met o.a. piekbuien en hittestress zijn bomen van groot belang. Uit
onderzoek blijkt dat een bladerdek van 30% van de niet-bebouwde ruimte, voldoende effect
heeft op bovenstaande effecten. Hierbij is het belangrijk te beseffen dat er een optimum is,
welke locatieafhankelijk is. Bij een drukke weg is uitwisseling van lucht met de omgeving van
belang in het kader van de luchtkwaliteit. Een geheel gesloten bladerdek voorkomt uitwisseling,
wat een (zeer) slechte luchtkwaliteit onder de bomen kan veroorzaken. Daarnaast is er maar
een beperkt aantal dagen van het jaar sprake van extreme temperaturen. Op andere dagen
(bv. in het vroege voorjaar of late najaar) is het wenselijk dat er ook zonnige plekken zijn. 30%
bedekking geeft daarmee een goede richting.
300 meter vanaf een park (of andere groene ruimte)
Het Europees bureau van de Wereldgezondheidsorganisatie adviseert een maximale afstand
van 300 meter tot de dichtstbijzijnde groene ruimte. 300 meter is een afstand waaronder
mensen veel gebruik maken van het betreffende groen. Daarboven loopt het gebruik snel terug.
Qua grootte van het groen, wordt uitgegaan van 1 ha. Met een dergelijke maat is het groen goed
recreatief te gebruiken, wat zowel de lichamelijke als geestelijke gezondheid ten goede komt.
Om inzicht te krijgen in de huidige stand van zaken met betrekking tot deze drie richtlijnen in
onze gemeente, zijn kaarten gemaakt, waarop m.b.v. kleuren is aangegeven wat de huidige
situatie in onze gemeente is. Deze kaarten zijn opgenomen in het rapport ’Groen in zicht’ dat
onlangs opgeleverd is (bijlage 3). In het proces van de omgevingsvisie zal bepaald moeten
worden of en op welke wijze deze richtlijn gebruikt gaat worden.
Inzicht in relatie groen – klimatadaptieve leefomgeving
We worden ons steeds meer bewust van de mondiale klimaatverandering en de noodzaak om
daar op lokaal niveau klimaat-adaptieve maatregelen voor te treffen. Groen vormt hierbij een
belangrijk middel. Om de stand van zaken inzichtelijk te maken, heeft de gemeente in 2020 een
eerste klimaatstresstest gepresenteerd met daaraan gekoppeld een klimaatrisicodialoog.
Een klimaatstresstest onderzoekt de gevolgen van klimaatverandering op vier klimaatthema’s:
hitte, droogte, wateroverlast en overstromingen. De gegevens worden gepresenteerd in speciale
klimaatthema-kaarten. Ook onderzoekt de klimaatstresstest de kwetsbaarheden en kansen
voor verschillende sectoren. In welk gebied komt bij overstromingen veiligheid van inwoners
in gevaar? Welke natuur- en landbouwgebieden worden aangetast bij lange droge periodes?
Antwoorden op deze vragen worden weergegeven in kwetsbaarhedenkaarten.
                                                   62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
De klimaatrisicodialoog is het gesprek dat vervolgens gevoerd wordt tussen de gemeente en
partijen die actief zijn in de openbare ruimte, zoals waterschappen, woningcorporaties en
de veiligheidsregio. Dit gesprek gaat over de aanpassingen die nodig zijn om de gemeente
klimaatbestendig te maken. De klimaatstresstest is onder andere gebaseerd op de lokale
klimaatatlas.
De volgende klimaatstresstest wordt naar verwachting in 2025 uitgevoerd.
Hiernaast moeten we in de omgevingsvisie aansluiten bij regionale en landelijke opgaven die
er spelen op het gebied van groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie, zoals het Nationaal
Programma Landelijk Gebied. Dit is nog in ontwikkeling, maar hierin wordt bijvoorbeeld
gesproken over een 10% groenblauwe dooradering van het buitengebied.
Wat moeten we doen?
                                                                         Bijdrage aan
 Onderwerp     Maatregel       Doel                       Zichtbaar    Bio­      Gezond­ Klimaat­
                                                           groener  diversiteit    heid  adaptatie
                               Bepalen van de
                               groenhoofdstructuur
 Groen­
                               en de plekken waar we
 structuur­    Actualiseren                                   X
                               de komende jaren op
 plan
                               versterking van deze
                               structuur willen inzetten
                               Inzicht krijgen in de
                               ecologische structuren
                               in en om onze gemeente.
                               Welke structuren
               Inventarisatie
 Bio­                          zijn relevant voor
               – ecologische                                            X
 diversiteit                   welke soorten? Welke
               scan
                               structuren dienen we
                               te beschermen? Waar
                               moeten we structuren
                               uitbouwen?
               Kaarten
                               Inzicht geven in hoe onze
 3-30-300      laten maken
                               gemeente ervoor staat          X         X            X       X
 regel         voor deze 3
                               m.b.t. deze richtlijnen
               aspecten
                               Inzicht geven in de
 Klimaat­
               Actualiseren    huidige stand van zaken                                       X
 stresstest
                               in de gemeente
               Imple­          Aansluiten op provinciaal
 NPLG                                                                   X                    X
               menteren        en landelijk beleid
BFiguur 20: Wat moeten we doen in het traject van de omgevingsvisie?
                                                       63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
13. Participatie en communicatie
13.1 Participatie
In juni 2023 zijn bewoners via de gemeentelijke pagina’s in het lokale krantje (Gemeenterubriek),
de website, de digitale nieuwsbrief en sociale media opgeroepen om via een website aan te
geven waar zij mogelijkheden zien om de gemeente groener en biodiverser te maken. Hierop
zijn 258 suggesties binnengekomen. Deze suggesties zijn, voor zover realistisch, verwerkt in dit
document. Ook zijn er suggesties voor vergroening binnen gekomen vanuit de Greenchallenge
van Stichting Duurzaam Leidschendam-Voorburg en via een prijsvraag van Stichting Mooi
Voorburg. Er zal per locatie bij de uitvoering nog wel onderzoek gedaan moeten worden naar bv.
kabels en leidingen en het bredere draagvlak bij omwonenden.
Hiernaast hebben Stichting Duurzaam Leidschendam-Voorburg, de stadvogelambassadeur
en Groei en Bloei afdeling Leidschendam in de conceptfase meegelezen en ideeën
aangeleverd. De punten die zij aangeleverd hebben, zijn verwerkt in dit document. Daarnaast
zijn er gesprekken gevoerd met Staatsbosbeheer, Milieufederatie Zuid-Holland en de
Hoogheemraadschappen Rijnland en Delfland om te bekijken in hoeverre we samen kunnen
optrekken bij bepaalde projecten. Tot slot hebben diverse fietsexcursies plaatsgevonden
waarbij belangenvertegenwoordigers gewezen hebben op verbeterpuntenen is het plan
besproken met de Adviesraad Stompwijk. Uitkomsten van al deze sessies zijn meegenomen in
dit document.
Indien er de komende jaren buiten concrete ingrepen plaatsvinden die voortvloeien uit dit
groenactieplan en waarbij participatie van direct omwonenden en belanghebbenden gewenst
is, dan zullen zij daar apart over geïnformeerd worden.
13.2 Communicatie
Komende jaren voeren we veel projecten uit op het gebied van groen, biodiversiteit en
klimaatadaptatie. Ook inwoners kunnen hier een bijdrage aan leveren. In de communicatie
maken we onderscheid in wat we als gemeente doen en wat inwoners zelf kunnen doen.
Bewustwording is daarbij belangrijk.
Onze communicatie naar inwoners en andere partijen draagt bij aan:
  • Het zichtbaar maken van ons beleid: inwoners en andere partijen weten waarom we onze
     gemeente groener, biodiverser, gezonder en klimaatadaptiever maken en hoe we dit doen.
  • Het informeren, motiveren en activeren van inwoners en andere partijen,
     zodat zij zelf een bijdrage gaan leveren aan een groenere, biodiversere,
     gezondere en klimaatadaptievere gemeente. Bijvoorbeeld door een
     geveltuin aan te leggen of een regenton te plaatsen.
In een apart communicatieplan beschrijven we onze
communicatieboodschappen en -strategie en staat welke
middelen we wanneer inzetten om deze doelen te halen.
Jaarlijks updaten we het communicatieplan en voegen
- indien nodig - nieuwe aandachtspunten toe voor de
communicatie voor het volgende jaar.
EEén van de manieren waarop we communiceren
                                                 64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>                          Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
14. Financiën
Vergroening van de gemeente levert op vele fronten positieve effecten. De baten hiervan
komen meestal niet direct terug bij de gemeente. Echter wel indirect. Denk aan populairder
vestigingsklimaat, hogere WOZ-waarden, een vitalere bevolking, lagere zorgkosten, etc.
We voeren het groenactieplan uit via de vier hoofdlijnen die benoemd zijn in hoofdstuk 2. We
vergroenen onze gemeente via:
• Inbedding
• Impuls
• Inwoners
• Beheer
Per hoofdlijn is er een andere financieringswijze die in de volgende alinea’s nader wordt
toegelicht.
Inbedding
De openbare en publieke ruimte is continu in beweging. Zoals riool- en bestratingsvervangingen
en bouwprojecten. Uitgangspunt is dat iedere schop in de grond klimaatbestendig
en natuurinclusief is. Vergroening wordt integraal meegenomen bij rioleringsprojecten en
verhardingsprojecten zoals herinrichtingen en herbestratingen. Ook bij bouwprojecten nemen
we vergroening zo veel mogelijk mee. In de Omgevingsvisie nemen we verdere uitgangspunten
op hoe we hiermee omgaan.
Impuls
In de exploitatiemiddelen van het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid zijn (structureel) extra
impulsmiddelen gereserveerd voor het GroenActiePlan. Jaarlijks wordt in de sturingsdriehoek
van het programma Duurzaamheid, bestaande uit bestuurlijk opdrachtgever (wethouder),
ambtelijk opdrachtgever (directeur RO) en ambtelijk opdrachtnemer (programmamanager
Duurzaamheid), op aandragen van de projectleider GroenActiePlan het uitgavenplan van deze
middelen bepaald. Uitgangspunt van de uitgaven van deze middelen is inzet voor:
• Vergroening van locaties; o.a. de door inwoners en organisaties geopperde plekken in de
    openbare ruimte en voor het wegnemen van knelpunten in ecologische netwerken
• Bijdrage aan vergroening schoolpleinen
• Medefinanciering van groene inwonersinitiatieven
• Communicatie en natuur- en duurzaamheidseducatie (tevens deels uit Overige Uitgaven
    Duurzaamheid/ Exploitatie programma Duurzaamheid)
• Onderzoeken
 Jaar    Bedrag            Dekking
 2023    € 231.000,-       Exploitatiemiddelen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid
 2024    € 266.000,-       Exploitatiemiddelen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid
 2025    € 283.000,-       Exploitatiemiddelen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid
 2026    € 283.000,-       Exploitatiemiddelen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid
B    Figuur 21: Exploitatiemiddelen Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid
                                                    65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>                       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Inwoners
We proberen inwoners vooral te inspireren. Hiervoor is soms een beperkt budget nodig.
Daarvoor wordt gebruikt gemaakt van de exploitatiemiddelen uit het Uitvoeringsprogramma
Duurzaamheid (impulsgelden) of mogelijk uit de nieuwe subsidieverordening van de
gemeente die komende tijd opgesteld wordt. Daarnaast zetten we impulsgelden in bij
bewonersinitiatieven.
Beheer
Uitgangspunt is dat omvorming van beheer binnen de begroting van de lijnafdeling
plaatsvindt. Een andere vorm van beheer hoeft immers niet altijd te leiden tot een toename aan
beheerkosten. Soms kan het bestaande budget op een andere wijze ingezet worden. Budget
voor het wekelijks maaien van gras kan gebruikt worden voor het 2x per jaar maaien, waarbij
het maaisel opgezogen wordt. Dat laatste maakt het een relatief dure ingreep, maar omdat het
veel minder vaak gebeurt, kan dit mogelijk toch budgetneutraal plaatsvinden.
Tot slot
Indien de kosten voor de groeningrepen te groot zijn en niet betaald kunnen worden uit de
begroting of het project, zal het college daarmee naar de Raad gaan. Los hiervan richt het
college zich op subsidies, zoals bijvoorbeeld de provinciale subsidie ’Natuur in de stad’.
                                                66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>     Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Bijlagen
                            67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>                        Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Bijlagen
Bijlage 1: Vergroeningslocaties 2023 en 2024
Hieronder zijn mogelijke vergroeningslocaties genoemd. Deze moeten nog verder op de
technische haalbaarheid onderzocht worden. Ook is het mogelijk dat er gedurende het jaar
nog nieuwe locaties toegevoegd worden aan deze lijst.
  Nummer   Locatie            Maatregel                                Bijdrage aan:
                                                        Zichtbaar    Bio­      Gezond­ Klimaat­
                                                         groener  diversiteit    heid  adaptatie
                              Veel vergroenings­
           Langs de           mogelijkheden. Niet
           Zijdesingel en     te hoog, vanwege
     1                                                                X
           Kastelenring       hoog­spanningskabels.
                              Geschikt is met name
                              bosjes hakhout.
           Hoek
                              Verwijderen van 80 m2
           Burgemeester
                              bestaande verharding
           Roeringlaan,
     8                        en vervangen door             X                              X
           Burgemeester
                              beplanting
           Caan van
           Necklaan
                              Aan de zuid-oost zijde
           Kapelland          van het water is plaats
    10                                                                X
                              voor elzenhakhout in
                              verband met bezonning.
                              Tussen de flats liggen
           Prinses Maria
                              tegelstroken, één van de
    11     Louiselaan -                                     X                              X
                              drie stroken kan worden
           Frisolaan
                              vergroend.
           Noordsingel ter
                              Hier is plaats voor extra
    13     hoogte                                                     X            X       X
                              bomen.
           van de Amstelwijk
                              Verwijderen van 40 m2
           Johan
    16                        verharding en aansluiten      X                              X
           Wagenaarlaan
                              bij pantsoen/gazon
           De Ruyterstraat 16 Aanplanten van bomen
    23                                                                X            X       X
           t/m 28             op het grasveld
                              Verwijderen van 100 m2
    28     Nieuwstraat 39-57  verharding en vervangen       X                              X
                              door beplanting.
                              Verwijderen van
           Hoek
                              verharding rondom
    29     Rijnlandstraat/                                  X                              X
                              bomen (vergroten
           Zaagmolenstraat
                              boomspiegels)
           Martinuslaan/      Op de hoek aanplanten
    31     Henry              van extra bomen in                      X            X       X
           Hagalaan           beplanting.
                              Verwijderen van
                              verharding rond bomen
    32     Rembrandtlaan      (vergroten boomspiegels)      X                              X
                              bij acht bomen t.h.v.
                              rotonde
                              Extra knotwilgen langs
    34     Park070                                                    X
                              fietspad
                                                  68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>                    Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Nummer Locatie            Maatregel                                Bijdrage aan:
                                                    Zichtbaar    Bio­      Gezond­ Klimaat­
                                                     groener  diversiteit    heid  adaptatie
                          Aan weerszijden
       Monseigneur van
  36                      verwijderen verharding        X
       Steelaan
                          t.h.v. nr. 253
                          Vergroten van bestaande
  43   Jan Mulderveld                                             X
                          plantvakken.
       Herman             Extra bomen en gazon
  44                                                              X            X       X
       Gorterstraat       omzetten naar plantvak
  46   Stationsplein      Vergroten boomspiegels.       X                              X
                          Verwijderen verharding
       Overburgkade
  49                      (onderdeel van UPR-           X                              X
       35-42
                          project)
                          Gazon omzetten naar
       Groenstrook        bloemrijk grasland
  50                                                              X
       Overburgkade       (onderdeel van UPR-
                          project)
                          Afgraven heuvels,
                          vervangen sierperen en
       Heuvels            ontharden groeiplaats.
  51                                                                                   X
       Zwartepad          Verlaagde groenstrook
                          om wateroverlast
                          Zwartepad te beperken
                          Grasstrook langs
       VanRuijsdaellaan
  52                      Noordsingel extensiever                 X
       109-127
                          maaien
  53   VanRuijsdaellaan   Meer gelaagd groen                      X
       Veurse Achterweg/ Meer gelaagd groen
  55                                                              X
       Noordsing.         (struiken)
                          Versteende berm
  57   Prinsenhof                                       X                              X
                          vergroenen
       Heuvelweg /        Meer bomen toevoegen
  58                                                              X            X       X
       Zilvermeeuwlaan    langs Heuvelweg
                          Grotere bomen dichter
       M Van Steelaan /
  60                      op M. van Steelaan, zodat     X         X            X
       Loo-zone
                          Loozone beter doorloopt
       Rembrandtlaan/
  66                      Meer opgaand groen                      X
       Parkweg
                          Riettransplantatie vanuit
  69   Vijver Prinsenhof                                X         X
                          Spoorzonepark
                          Ligusterblokken laten
       Politiebureau
  70                      verwilderen en extra                    X
       kruising N14
                          bomen toevoegen
                          Omvormen tot bloemrijke
  71   Rijnlandstraat                                             X
                          (midden)berm
       2 rotondes         Gele klinkers vervangen
  74                                                    X                              X
       Oosteinde          door groen
       Kop Koninginne­    Meer vergroenen (bv. een
  78                                                              X
       laan (3x)          extra boom)
                          Verwijderen tegels in
  79   Pr. Mariannelaan                                 X                              X
                          bermen en vergroenen
                          Bermen langs vliet
  80   Vlietoevers        omvormen tot bloemrijke                 X
                          bermen
                          Vergroenen (stenen
  81   Stationsplein (6x) eruit, groene daken,          X                              X
                          plantenbakken)
                          Vergroenen bestrate
  82   Marianneviaduct                                  X                              X
                          verkeerseilanden
                                             69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>                    Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Nummer Locatie            Maatregel                                 Bijdrage aan:
                                                     Zichtbaar    Bio­      Gezond­ Klimaat­
                                                      groener  diversiteit    heid  adaptatie
                          Bermen vergroenen
                          en verbrede trottoir bij
   83  Laan van NOE (5x)                                 X                              X
                          viaduct versmallen en
                          vergroenen
       Kruising Laan van  Vergroenen bestrate
   84                                                    X                              X
       NOE/Maanweg        verkeerseilanden
                          Hekje vervangen door
   85  Goeveneurkade                                               X
                          haag/stuiken
                          Gazon extensiever
   87  Corbulopark        beheren of beplanten met                 X
                          heesters
                          Deel van brede trottoir
   89  Van Beijerenstraat                                X                              X
                          vergroenen
                          Overbodige verharding
   90  Faukenbergeplein   vergroenen (onderdeel van      X                              X
                          UPR-project)
                          Boomspiegels bij
       Kon.
                          schuinparkeren vergroten
   91  Wilhelminalaan                                    X                              X
                          door overbodige
       (Voorburg)
                          verharding te verwijderen
       Kon.               Schikstrook tussen
   92  Wilhelminalaan     fietspad en rijbaan            X                              X
       (Voorburg)         ontstenen en verharden
                          Achter vuilcontainers
                          verharding vervangen
       Kop van
   95                     door beplanting                X                              X
       Egmondestraat
                          (onderdeel van UPR-
                          project)
                          Verharding tussen rijbaan
   96  Laan van NOE       en busbaan verwijderen         X                              X
                          en vergroenen
   98  Kon. Julianalaan   Vergroten boomspiegel          X                              X
                          Vergroenen
   99  Kon. Julianalaan                                  X                              X
                          verkeerseilanden
       Aart van der       Meer bomen en strui­ken
  100                                                              X            X       X
       Leeuwkade          toevoegen in talud
       Pleintje Bosboom
  101                     Boom planten                             X            X       X
       Toussaintstraat
                          Verharding tussen
                          rijbaan en busbaan en
       Kon. Julianalaan
  102                     tussen rijbaan en parallel     X                              X
       (2x)
                          rijbaan verwijderen en
                          vergroenen
                          Verkeerseilanden
  104  Kon. Julianalaan                                  X                              X
                          vergroenen
                          Talud minder maaien en
       Aart van der
  105                     inzaaien met bloemen/                    X            X       X
       Leeuwkade (2x)
                          kruiden, boom bijplanten
                          Gazon omvormen naar
       Louis
  106                     bloemrijk grasland en                    X            X       X
       Couperusstraat
                          bomen bijplanten
       Jonkheer Carel     Verharding vervangen
  110                                                    X                      X       X
       Sternplein         door groen (pluktuin)
                          Verharding vervangen
   111 Van Royenplein                                    X                              X
                          door groen
                          Verharding onder
       Hendrik van
  112                     bomen verwijderen en           X                              X
       Boeijenlaan
                          vergroenen
                                             70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>                    Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Nummer Locatie            Maatregel                                  Bijdrage aan:
                                                      Zichtbaar    Bio­      Gezond­ Klimaat­
                                                       groener  diversiteit    heid  adaptatie
       Monseigneur van    Trottoir versmallen en
  113                                                     X                              X
       Steelaan (4x)      vergroenen
                          Vergroenen brede
  114  Parkweg            trottoirs voor bebouwing        X                              X
                          rotonde
                          Berm omvormen naar
  117  Oosteinde                                                    X
                          bloemrijk grasland
                          Minder verharding in dit
  118  Buitenrustplein                                    X                              X
                          plein/plantsoen
       Monseigneur van    ’driehoek’: klinkers
  120                                                     X                              X
       Steelaan           vervangen door groen
       Monseigneur van    Versteende berm
  121                                                     X                              X
       Steelaan           vergroenen
       Monseigneur van    Versteende berm
  122                                                     X                              X
       Steelaan           vergroenen
                          Verharding tussen
                          fietspad en rijbaan
  123  Rodelaan                                           X                              X
                          verwijderen en
                          vergroenen
                          Verwijderen tegels en
       Prins
  124                     bestrating voormalige           X                              X
       Bernhardlaan (2x)
                          bushaltes en vergroenen
       Prins              Extra bomen planten in
  126                                                               X            X       X
       Bernhardlaan       middenberm
                          Extra bomen planten
                          en maaibeleid op
  127  Sytwendepark                                                 X            X       X
                          delen aanpassen t.b.v.
                          biodiversiteit
       Cornelis
  128                     Extra bomen aanplanten                    X            X       X
       Voorhoevelaan
                          Gazon omvormen naar
                          meer bloemrijk grasland
  130  Oosteinde                                                    X
                          tussen tankstation en
                          tunnel
                          Tijdelijk vergroenen
  131  Oosteinde                                          X         X
                          voormalige tanklocatie
                          Middenbermen
  133  Vlietweg           vergroenen (verharding          X                              X
                          eruit)
                          Vergroenen midden­
       Hannie
  134                     berm t.h.v. Gerrit jan v.d.     X                              X
       Schaftstraat
                          Veenstraat
                          Meer groen op het plein
  137  Damplein                                           X                              X
                          t.k.v. verharding
                          ’Oortjes’ tussen
  139  Houtwerf           parkeervakken geheel            X                              X
                          vergroenen
                          Boomspiegels vergroten
                          en in overleg met
  141  Pliniushof                                         X                              X
                          bewoners kijken hoe er
                          meer te vergroenen is
                          Delen van gras minder
  142  Raadhuispark       maaien t.b.v. de                          X
                          biodiversiteit
                          Bloemrijke bermen
  143  Pr. Marijkelaan    langs water t.b.v. de                     X
                          biodiversiteit
                                               71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>                         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
 Nummer     Locatie            Maatregel                               Bijdrage aan:
                                                        Zichtbaar    Bio­      Gezond­ Klimaat­
                                                         groener  diversiteit    heid  adaptatie
                               Meer bomen en struiken
   144      Noordsingel        aanplanten tussen water                X            X       X
                               en Noordsingel
            Bermen             Bermen omvormen tot
   145                                                                X
            Noordsingel (2x)   bloemrijke bermen
                               Gras omvormen tot
   149      Zijdesingel                                               X
                               bloemrijk grasland
            Binnenhof          Delen van gazon
   150      Prinsenhof Hoog    omvormen naar bloemrijk                X
            (2x)               grasland
                               Grasoever omvormen
   152      Kastelenring                                              X
                               naar bloemrijke berm
            Dr. Van            Aan randen ver­groenen
   155      Noortstraat t.h.v. van het plein voor het       X                              X
            Dorpspunt          Dorpspunt
            Parkeerterrein     Deel asfalt vervangen
   156                                                                                     X
            Rozenrust          door grasparkeren
                               Planten 1e grootte bomen
   157      Hofzichtlaan       aan noord-oostzijde                    X            X       X
                               viaduct
   158      Noorderstraat      vergroenen
            Bruijnings         verharding vervangen
   159
            Ingenhoeslaan      door groen
 Minste prioriteit
 Prioriteit
 Hoge prioriteit
BFiguur 22: Overzicht van de potentiële projecten2024
                                                   72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>BOverzicht van de ligging van de projecten 2023/2024</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>                       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Bijlage 2: Vergroeningslocaties na 2024
Hieronder zijn mogelijke vergroeningslocaties genoemd. Deze moeten nog verder op de
technische haalbaarheid onderzocht worden. Ook is het mogelijk dat er gedurende het jaar
nog nieuwe locaties toegevoegd worden aan deze lijst.
 Nummer   Locatie          Maatregel                                       Bijdrage aan:
                                                             Zichtbaar Biodiver-   Gezond- Klimaat-
                                                              groener    siteit      heid  adaptatie
                           Mogelijkheden voor extensief
                           maaibeheer en aanplant extra
                           bomen en heestervakken.
          Wijk De Heuvel   De omvorming van gazon
     2                                                                     X          X
                           naar bloemrijk grasland wordt
                           meegenomen in
                           wijkgroenbeheerplan
                           De Heuvel/Amstelwijk.
                           Hier is ruimte voor extra bomen
     3    Kievitlaan                                                       X          X
                           in gras.
                           Vier bomen vervangen door
          Parkeerplaats    nieuwe bomen inclusief het
          bij woonoord     verwijderen van verharding. Dit
     4                                                                                         X
          Duivenvoorde     als onderdeel zijn van de grotere
                           ontwikkeling van Woonoord
                           Duivenvoorde
                           5a: Verwijderen van bestaande
                           verharding (2.000 m2).
          Sportvelden      5b: Aanplanten van extra bomen
     5                                                           X                    X        X
          Tuinenlaan       langs de watergang.
                           5c: Verbeteren van groeiplaatsen
                           bij 22 bomen.
                           Aanbrengen van 600 m2 extra
     6    Gruttolaan                                                       X
                           bollen.
          Noordsingel ter
                           Aanplanten van extra bomen in
     7    hoogte van de                                                    X          X        X
                           de middenberm.
          Mall
     9    Amstelwijk       Extra bomen op grasveld                         X          X        X
                           Hier is plaats voor extra
          Parkeerplaats
                           bomen met ondergrondse
          bij
    12                     groeiplaatsverbetering en het                   X          X
          winkelcentrum
                           vervangen en verplaatsen
          Frederiklaan
                           vanverlichtingsarmaturen.
          Langs
          Noordsingel ter  Hier is ruimte voor 600 m2 extra
    14                                                                     X
          hoogte van       heesters.
          Prinsenhof
          Veurse
    15                     Plaatsen van een boom.                          X          X        X
          Achterweg 63
          Bachlaan/
    17                     Aanplanten van extra bomen.                     X          X        X
          Noordsingel
          Parkeerplaats
          ter hoogte
    18                     Aanplanten van extra boom.                      X          X        X
          van Kapelland
          201-229
                           Hier is ruimte voor meer groen
          Sijtwendepark
    19                     en verbetering van de kwaliteit:                X
                           bollen en bloemrijk grasland.
    20    Sijtwendepark    Aanplant extra bomen                            X          X
                                                   74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>                     Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Nummer Locatie          Maatregel                                       Bijdrage aan:
                                                          Zichtbaar Biodiver-   Gezond- Klimaat-
                                                           groener    siteit      heid  adaptatie
                        Het aanplanten van bloembollen
  21   Bachlaan                                                         X
                        in de middenberm (400 m2).
                        Aanplanten van bloembollen
  22   Rijnlandstraat                                                   X
                        (1.000 m2).
                        Aanplanten van tien extra
  24   De Tol                                                           X          X        X
                        bomen voor flat.
       Damsigtstraat/   Verwijderen van verharding op
  25                                                          X                             X
       Elsbergstraat    de hoek van beide straten.
                        Aanbrengen van
                        groeiplaatsverbetering bij dertig
  27   Groene Zoom      bomen in parkeerplaatsen. Hier                  X                   X
                        kan ook bestaande verharding
                        worden verwijderd.
       Dr. Van der      Aanplant extra grote bomen en
  30   Stamstraat       gazon omvormen naar bloemrijk                   X          X        X
                        grasland.
                        Aanplanten van extra bomen
  33   Park070                                                          X          X
                        langs spoorlijn.
  35   Rozentuin 98     Aanplanten extra boom                           X          X        X
                        Deel van de verharding
       Flats
  37                    weghalen en omvormen naar             X                             X
       Kersengaarde
                        beplanting.
       Beatrixlaan/     Op de hoek van beide straten
  38   Hendrik van      verwijderen van verharding en         X                             X
       Boeijenlaan      vergroenen
                        Op twee plaatsen aanplanten
       Noordenburg­     van heesters en verwijderen 60
  39                                                          X         X          X        X
       laan             m2 verharding. Ook is er ruimte
                        voor twee nieuwe bomen.
       Ooster­
  40                    Aanplanten van extra bomen.                     X          X        X
       laanstraat
       Versteegh­       Aanplanten van extra heesters
  41                                                                    X
       straat           (150 m2).
       Beatrixlaan/
                        Verwijderen van verharding op
  42   Mgr. van                                               X                             X
                        de hoek van beide straten.
       Steelaan
       Overburgkade     Vervangen van knotwilgen door
  45                                                                    X
                        vrijgroeiende bomen.
       Laan van Nieuw
       Oosteinde
       tussen           Aanplanten bomen in
  47                                                                    X          X        X
       Lusthofstraat    tussenberm, ontharden
       en
       Parkweg
       Parkeerplaats    Verwijderen gebakken
  48                                                                                        X
       Claudiusstraat   klinkerverharding.
       Pr.
  54   Carolinalaan/    Meer bomen                                      X          X        X
       Noordsingel
       Gravin van       In kruisende brede groenzones
  56                                                                    X          X        X
       Viandenlaan      meer grote bomen en struiken.
       Heuvelweg bij
  59                    Doorzetten bomenrij                             X          X        X
       de Mall
       Kon.
  61                    Plein + omgeving vergroenen           X                             X
       Julianalaan
                                               75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>                     Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Nummer Locatie          Maatregel                                     Bijdrage aan:
                                                        Zichtbaar Biodiver-   Gezond- Klimaat-
                                                         groener    siteit      heid  adaptatie
       Paradijs­straat- Vergroenen dit deel van
   62                                                       X                             X
       zuid             Paradijsstraat
                        Extra bomen (combineren met
   64  Raadhuis­straat                                                X          X        X
                        UPR-project Huygenskwartier)
                        Groen in middenberm, zodra
   65  Parkweg                                              X                             X
                        busbaan eruit kan
       KPP
   67                   Meer vergroenen                     X                    X        X
       Speelplaats
       Van              Extra groen toevoegen in de
   72                                                       X                             X
       Heurnstraat      straat
       Laan van
       NOE tussen       Extra bomen en bestrate
   73                                                                 X          X        X
       Lusthofstraat    bermen omvormen naar groen
       en Parkweg
   75  Speeltuin Agora Extra bomen planten                            X          X        X
       Parkeerterrein   Parkeerterrein vergroenen
   76                                                                 X          X        X
       hospice          (bomen)
       Fonteynen­       Meer groen en minder
   77                                                       X                             X
       burgh­laan       verharding
       Van              Vergroenen straat, o.a. d.m.v.
   86                                                       X         X          X        X
       Wervestraat      bomen
                        Alle bushokjes van groene daken
   88  Bushokjes (2x)                                       X                             X
                        voorzien
       Van              Speeltuintje vergroenen of
   93                                                       X                    X        X
       Heurnstraat      omvormen tot buurtparkje
                        Extra bomen planten tegen
       Van Naeltwijck­
   94                   hittestress (Meenemen in UPR                  X          X        X
       straat
                        project)
       Kon.
   97  Julianalaan      Vergroenen trambaan                 X                             X
       (2x)
       Monseigneur      Trottoir aan slootkant
  103                                                       X                             X
       van Steelaan     versmallen
       Plein koningin
                        Verharding vervangen door
  107  Julianalaan                                          X                             X
                        groen op het plein
       (2x)
       Pleintje Guido
  108  Gezellestraat    Vergroenen verhard pleintje         X                             X
       (11x)
       Winkelcentrum
  109                   Vergroenen winkelcentrum            X                             X
       Julianabaan
  115  Nieuwstraat      Meer bomen in Nieuwstraat                     X          X        X
       Vondelstraat     Meer groen/bomen in de
  116                                                                 X          X        X
       (8x)             Vondelstraat
       Sporthal         Vergroenen gevel en
  119                                                       X         X
       Essesteijn       parkeerplaatsen
                        Versmallen en omvormen naar
       Prins
  125                   groen tussen de Rodelaan en de      X                             X
       Bernhardlaan
                        Rembrandtlaan
                        Tegels vervangen door groen
  129  Veurselaan                                           X                             X
                        t.h.v. nr. 68
                                               76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>                       Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
 Nummer   Locatie          Maatregel                                      Bijdrage aan:
                                                            Zichtbaar Biodiver-   Gezond- Klimaat-
                                                             groener    siteit      heid  adaptatie
                           Tegelstrook tussen rijbaan en
   132    Vlietweg         parallelweg omvormen naar            X                             X
                           groen
          Plaspoelstraat   Extra bomen aanplanten in de
   135                                                                    X          X        X
          (2x)             straat
                           Net zoals langs Plaspoelkade
          Van
   136                     gras langs water doortrekken         X                             X
          Ravesteijnkade
                           i.p.v verharding
   138    Molenpad         Extra bomen planten                            X          X        X
          Hoek Zaag­
                           Verharding vervangen door
   140    molenstraat/                                          X                             X
                           groen
          Rijnlandstraat
                           Groenbakken omvormen naar
          Burgemeester
   146                     plantsoen en deze vergroten          X                             X
          Sweenslaan
                           t.k.v. verharding
          Pres.
   147    Kennedyplein     Extra groen toevoegen                          X
          (2x)
                           Vergroenen trambaan (gras) en
   148    Heuvelweg (2x)   planten hagen tussen spoor en        X
                           weg
                           Groenvakken realiseren op
    151   Brederode                                             X                             X
                           doodlopende stukje
                           Beide parkeerterreinen
          Winkelcentrum    meer vergroenen (evt.
   153                                                          X                             X
          Prinsenhof (4x)  i.c.m. zonnepanelen boven
                           parkeerplaatsen)
   154    Pelikaanhof      Extra bomen planten                            X          X        X
          Rondweg          Aanplant van extra bomen en
   160                                                          X         X
          Stompwijk        struiken
BFiguur 23: Overzicht van de potentiële projecten voor na 2024
                                                  77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>                      Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
Bijlage 3
Document ’Groen in zicht 2022, gemeente Leidschendam-Voorburg’ Cobra Groeninzicht,
rapport 304188 (aparte bijlage).
                                             78
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>         Groenactieplan Leidschendam-Voorburg 2024 – 2026
                             Colofon
Dit is een uitgave van de gemeente Leidschendam-Voorburg.
             Postbus 1005, 2260 BA Leidschendam
                www.leidschendam-voorburg.nl
                             T 14 070
                               2023
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>