<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Uitvoeringsagenda 2.0
Naar een
toekomstbestendige
Zuidelijke Randstad
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>3                                                                                                                NOVEX Zuidelijke Randstad
Inhoudsopgave
Samenvatting                                                                                                             5
1.    Inleiding                                                                                                          6
      1.1   Van Ontwikkelperspectief naar Uitvoeringsagenda                                                              6
      1.2   Van de 1.0 naar de 2.0-versie                                                                                7
      1.3		 Fasering van afspraken/opgaven                                                                               7
2.    Koers uit het Ontwikkelperspectief                                                                                 8
3.    Een adaptieve uitvoeringsagenda                                                                                    9
      3.1 Methodiek en spelregels van de uitvoeringsagenda                                                               9
      3.2 Indeling van de afspraken                                                                                      11
4.    Prioritaire afspraken                                                                                             14
5.    Overige afspraken                                                                                                 20
6.    Geïnventariseerde projecten vanuit NOVEX Zuidelijke Randstad waar we met andere (bestaande) tafels mee in over ge-
sprek gaan                                                                                                              24
Bijlagen                                                                                                                27
Bijlage 1: Belangrijke eerder gemaakte afspraken                                                                        28
Bijlage 2: Governance                                                                                                   29
Bijlage 3: Uitwerking toetscriteria voorstellen                                                                         33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>4</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>5
5                                              NOVEX Zuidelijke Randstad
  Samenvatting
  In de Zuidelijke Randstad werken we hard aan toekomstbestendige
  verstedelijking. In het Ontwikkelperspectief NOVEX Zuidelijke
  Randstad staan onze ambities voor de toekomst: een
  toekomstbestendige, innovatieve en economisch krachtige metropool
  waar kwaliteit en brede welvaart centraal staan. Het gaat daarbij om
  meer dan alleen het toevoegen van woningen en arbeidsplaatsen en
  het verbeteren van de bereikbaarheid. Het gaat vooral om het maken
  van een kwaliteitssprong naar een toekomstbestendige regio. Een
  regio waar inwoners gezond, gelukkig en veilig kunnen leven in een
  kwalitatieve, welvarende en klimaatrobuuste omgeving. Met de bouw
  van duizenden woningen en de schaalsprong OV Oude Lijn (Leiden
  – Dordrecht) zijn we goed op weg. De economische en
  leefbaarheidsopgaven in de Zuidelijke Randstad zijn, zoals ook
  geschetst in het voorontwerp van de Nota Ruimte, relatief groot gezien
  de slechte score van de regio op brede welvaart en de afnemende
  bijdrage aan de nationale economie. Voor de ontwikkeling van een
  robuuste groenblauwe structuur, randvoorwaardelijk bij de
  toenemende intensivering voor de kwaliteit en klimaatadaptatie van
  de leefomgeving en de gezondheid van mens en natuur, en de transitie
  naar een toekomstbestendige economie willen we nu alle zeilen
  bijzetten. Daarnaast moeten we de randvoorwaarden, bijvoorbeeld
  energiebeschikbaarheid en drinkwater, ook op orde brengen. Want
  deze randvoorwaarden worden steeds vaker als belemmeringen. Voor
  deze integrale, toekomstbestendige verstedelijking organiseren we
  langjarige uitvoeringskracht. Daarvoor versterken we de
  samenwerking tussen Rijk, provincie, waterschappen, gemeenten en
  maatschappelijke partners in NOVEX Zuidelijke Randstad. In deze
  uitvoeringsagenda maken we afspraken over onder meer de
  instrumenten, programmering en investeringen die daarvoor
  noodzakelijk zijn.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    6
 1. Inleiding
    Voor u ligt de tweede versie van de uitvoeringsagenda voor de          Deze uitvoeringsagenda volgt op dit ontwikkelperspectief NOVEX
    NOVEX Zuidelijke Randstad. In deze uitvoeringsagenda beschrijven       Zuidelijke Randstad. Doel van deze uitvoeringsagenda is om te komen
    we hoe we de ambities en doelstellingen uit het                        tot gedragen, haalbare, en toepasbare acties en afspraken die
    Ontwikkelperspectief NOVEX Zuidelijke Randstad bereiken en wat         bijdragen aan de realisatie van de gestelde doelen en ambities uit het
    daarvoor nodig is. De uitvoeringsagenda heeft een adaptieve opzet      ontwikkelperspectief. Het maken van integrale afwegingen tussen alle
    en bevat afspraken tussen Rijk en regio. Belangrijke, eerder           opgaven staat daarbij centraal. De uitvoeringsagenda is het
    gemaakte afspraken en afgesproken acties nemen we ook mee in           handelingsperspectief van de samenwerkende overheden bij het
    deze uitvoeringsagenda.                                                ontwikkelperspectief. Het bevat dus geen nieuwe doelen. De
                                                                           uitvoeringsagenda beschrijft wat we als overheden wanneer en met
                                                                           wie gaan doen om de stap richting uitvoering te zetten. De
1.1 Van Ontwikkelperspectief naar Uitvoeringsagenda                        uitvoeringsagenda bevat een integrale afweging, prioritering en
    NOVEX Zuidelijke Randstad is één van de 16 door het Rijk               fasering van de tot 2030 uit te voeren afspraken en acties en bevat in
    aangewezen NOVEX-gebieden. De hoofdopgave voor het NOVEX-              ieder geval vier belangrijke bouwstenen:
    gebied Zuidelijke Randstad is ‘toekomstbestendige verstedelijking’.    • Beschrijving van de methodiek en spelregels (incl. monitoring en
    Onze basis wordt gevormd door de bestaande afspraken (in het               evaluatie)
    Verstedelijkingsakkoord uit 2019) over intensieve binnenstedelijke     • Beschrijving van de (hoofd)opgaven waar we de komende periode
    verdichting (wonen en werken) langs de Oude Lijn Leiden-Dordrecht          mee aan de slag gaan
    en de knooppunten van het HOV-netwerk, gecombineerd met                • Afspraken over benodigde acties voor (versnelling van) realisatie
    investeringen in de bereikbaarheid van het gebied en de schaalsprong       van de (hoofd)opgaven
    OV. Deze opgaven t.a.v. wonen, werken en bereikbaarheid vullen we      • Beschrijving van de beoogde governance (bijlage 2)
    NOVEX Zuidelijke Randstad aan met de opgaven die noodzakelijk zijn
    om onze regio toekomstbestendig te maken: klimaatadaptatie, groen      Het uiteindelijke doel is om de uitvoeringsagenda door te ontwikkelen
    in en om de stad (GIOS), (circulaire) economie, de energietransitie en naar een regionale investeringsagenda (RIA). Met deze RIA geven we
    gezondheid. In het ontwikkelperspectief NOVEX Zuidelijke Randstad      invulling aan de samenwerking tussen overheden, maatschappelijke
    beschrijven betrokken partijen gezamenlijk het toekomstperspectief op  partners en ontwikkelende partners die noodzakelijk is om onze
    de ontwikkeling van de Zuidelijke Randstad naar een                    doelstellingen te realiseren. In een RIA zijn ook investeringen per partij
    toekomstbestendige, innovatieve en economisch krachtige metropool      opgenomen (kan zowel publiek als privaat zijn) t.b.v. een uitvoerings­
    waar kwaliteit en brede welvaart centraal staan.                       afspraak. De ontwikkeling van de RIA zal starten na de vaststelling in
                                                                           het BO Leefomgeving voorjaar 2025 van de uitvoeringsagenda 2.0
                                                                           (waarin ook een prioritering en fasering is opgenomen).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>    7                                                                                                                              NOVEX Zuidelijke Randstad
1.2 Van de 1.0 naar de 2.0-versie                                                1.3 Fasering van afspraken/opgaven
    De focus van deze 2.0 versie ligt op het aanvullen van de in de                  Alle opgaven in de Zuidelijke Randstad zijn belangrijk, echter is het
    1.0-versie opgenomen afspraken zodat de hoofdopgaven uit het                     niet mogelijk om alle afspraken tegelijkertijd uit te voeren. Daarom
    ontwikkelperspectief NOVEX Zuidelijke Randstad (zoveel als mogelijk)             kiezen we voor een gefaseerde aanpak. Met in ieder geval een (eerste)
    gedekt zijn. Daarnaast hebben we met elkaar het afweegkader en de                focus op de investeringsstrategie groenblauw en de programmalijn
    spelregels aangescherpt, zodat het voor eenieder duidelijk wordt waar            toekomstbestendige economie. Dit betekent niet dat andere afspraken
    een afspraak aan wordt getoetst. In deze 2.0-versie is er bewust                 in de wacht komen te staan. Als daar uitvoeringskracht op gezet kan
    gekozen om met name overkoepelende afspraken ten behoeve van                     worden, dan doen we dat.
    een opgave op te nemen. Dit betekent dat veel projecten, die door
    bijvoorbeeld individuele gemeenten zijn aangedragen, niet expliciet
    herkenbaar terugkomen in de uitvoeringsagenda maar wel onderdeel
    (kunnen) zijn van de uitvoering van een overkoepelende afspraak. De
    categorisering van de afspraken in programmalijnen is verder
    aangescherpt om de aansluiting op het ontwikkelperspectief én de
    uitvoeringspraktijk te versterken. Daarnaast zijn op diverse plekken
    tekstuele verduidelijkingen doorgevoerd.
                                                 Ontwikkelperspectieven                   Uitvoeringsagenda’s        Uitvoeringsafspraken
                                                                                              inclusief RIA’s
   huiswerkfase                   concretiseringsfase                operationaliseringsfase                  uitvoering
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>   8
2. Koers       uit het Ontwikkelperspectief
   In de Zuidelijke Randstad bouwen we aan een toekomstbestendige,        Met kwaliteit als randvoorwaarde combineren we in de Zuidelijke
   innovatieve en economisch krachtige metropool waar kwaliteit en        Randstad de aanpak van onze opgaven. Opgaven pakken we in
   brede welvaart centraal staan. Hier, in het dichtstbevolkte gebied van samenhang op; zo maken we efficiënt gebruik van onze schaarse
   Nederland, zijn de opgaven om onze regio toekomstbestendig te          ruimte en besparen we geld en tijd. Met die gecombineerde aanpak
   maken groot en de daarvoor beschikbare ruimte schaars. Daarom          brengen we bovendien systemen met elkaar in balans en sluiten we
   benutten we in de Zuidelijke Randstad de verstedelijkingsopgave om     kringlopen. Hierbij zetten we in op het vinden van zo veel mogelijk
   de kwaliteit van de leefomgeving van de gehele regio te versterken.    meervoudige, en als het even kan natuurlijke, oplossingen. Alleen op
   We streven naar meer gezondheid, geluk en welvaart. Een gezonde        die manier lukt het ons om dit gebied toekomstbestendig te
   leefomgeving voor mens én natuur is randvoorwaardelijk voor het        ontwikkelen, onze milieu-impact te reduceren en de transitie te maken
   ontwikkelen van onze regio en een belangrijke basis voor een           naar een klimaatrobuuste, natuur-inclusieve, schone en circulaire
   toekomstbestendige en florerende economie. Bij ruimtelijke keuzes      metropool. Maar niet alles kan en hoeft overal. We maken keuzes in
   geven we voorrang aan gezondheid, kwaliteit en veiligheid zonder de    waar we welke opgaven wel en niet combineren, en in welke mate.
   kwantitatieve opgave in het gebied uit het oog te verliezen.           Daarbij zetten we in op het creëren van gebieden met verschillende
                                                                          functiemengingen, waarbij er plekken van rust, reuring en ruis
   Nieuwe plekken voor wonen, werken, leren en innoveren, en              ontstaan in onze steden, op onze bedrijfslocaties en in onze
   investeringen in het groen-blauwe netwerk, worden daarbij in           landschappen. Zo ontstaat er een grote diversiteit aan verschillende
   samenhang gebracht met het bestaand stedelijk gebied. Nieuwe           milieus, elk met hun eigen kwaliteiten.
   stedelijke ontwikkelingen moeten het bestaand stedelijk gebied zoveel
   mogelijk versterken, waarbij we bestaande én nieuwe opgaven in         Om al deze ambities te realiseren en de Zuidelijke Randstad te
   samenhang proberen op te lossen. Dit vraagt om integraal handelen      ontwikkelen tot kwalitatief hoogwaardige metropool zetten we
   en beslissen, waarbij er een cultuurverandering nodig is om ook onze   nadrukkelijker in op nabijheid. We zetten zoveel mogelijk in op het
   inwoners meer te gaan betrekken bij de ontwikkeling van de regio. We   combineren en oplossen van opgaven op lokaal niveau. Zo ontstaat er
   streven naar een leefomgeving waar mensen zich thuis voelen,           nabijheid voor iedereen en creëren we complete en gezonde,
   eigenaarschap ervaren en zich inzetten voor de samenleving. We zien    gemengde gebieden. Bovendien: hoe lokaler opgaven opgelost
   dit als een grote ambitie en tegelijkertijd ook als de enige manier om kunnen worden, hoe minder complex de te maken keuzes tussen
   dit gebied echt toekomstbestendig te ontwikkelen. Zo zorgen we         opgaven zijn. Als het lokaal niet kan, of opgaven het lokale
   ervoor dat inwoners van de Zuidelijke Randstad ook in de toekomst      schaalniveau overstijgen, lossen we opgaven regionaal op. Met deze
   gezond, gelukkig en veilig kunnen leven in een kwalitatieve,           aanpak versterken we de vier deelregio’s van de Zuidelijke Randstad.
   welvarende en klimaatrobuuste omgeving.                                Door het creëren van verbinding en uitwisseling langs de Oude Lijn
                                                                          tussen deze deelregio’s en de landschappen daartussen, ontwikkelen
                                                                          we het schaalniveau van de metropool bovendien verder tot één
                                                                          dynamisch ruimtelijk systeem, met verschillende ritmes.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    9                                                                                                                   NOVEX Zuidelijke Randstad
 3. Een     adaptieve uitvoeringsagenda
    NOVEX Zuidelijke Randstad is de plaats waar Rijk, provincie,                    en een tijdslijn die inzicht biedt in de jaarlijkse herijking
    waterschappen en gemeenten samen de keuzes en afspraken                         van deze uitvoeringsagenda in een kort-cyclisch proces.
    maken die nodig zijn om de Zuidelijke Randstad toekomstbestendig                In de uitvoeringsagenda 2.0 geven we ook invulling aan
    te ontwikkelen. We zetten met elkaar in op anders werken, zodat                 de spelregels voor de uitvoeringsagenda en vullen we de
    we al onze ambities kunnen realiseren. De gezamenlijke ambitie is               gezamenlijke organisatiestructuur in die nodig is om het
    multidisciplinair en multistakeholder te werken, te zorgen ervoor               NOVEX-gebied tot een succes te maken en ieders bijdrage
    dat nieuwe ontwikkelingen het bestaande gebied altijd versterken,               (financieel/personeel) daaraan.
    budgetten te ontschotten, de lange termijn (zwaarder) mee te
    wegen in de besluitvorming, verwachte (gedrags)effecten mee te         3.1.1 De methodiek van de uitvoeringsagenda
    nemen in de planvorming en samen te werken op basis van                     Belangrijke uitgangspunten voor de methodiek van deze
    vertrouwen waarbij we meer structureel en vooraf investeren. Dit is         adaptieve uitvoeringsagenda zijn:
    ontwikkeling van de lange adem, waarbij het essentieel is dat we             a. Alle partijen – Rijk, provincie, waterschappen en
    gezamenlijk onze middelen en instrumenten aanwenden om                          gemeenten – doen naar vermogen mee in het realiseren
    uitvoeringskracht te creëren en daarbij keuzes maken die het                    van onze gezamenlijke doelen en ambities.
    collectief belang van de Zuidelijke Randstad dienen. Het doel is om          b. We werken aan hoofdopgaven die noodzakelijk
    deze langjarige samenwerking vorm te geven met een adaptieve                    zijn om onze integrale doelen en ambities uit het
    uitvoeringsagenda die gefaseerd is in de tijd.                                  ontwikkelperspectief NOVEX Zuidelijke Randstad
                                                                                    voor 2050 te realiseren. De hoofdopgaven geven
                                                                                    houvast om als samenwerkende partijen langjarig
3.1 Methodiek en spelregels van de uitvoeringsagenda                                koers te blijven houden. De jaarlijkse herziening van de
    a. We willen snel starten met de uitvoering van onze integrale                  Uitvoeringsagenda is ook het moment om te herijken of de
       doelen en ambities uit het ontwikkelperspectief NOVEX                        hoofdopgaven nog passend zijn bij de langjarige koers.
       Zuidelijke Randstad. Tegelijkertijd willen we ruimte laten voor           c. Binnen deze hoofdopgaven maken we een prioritering van
       het doorontwikkelen van benodigde afspraken en acties, kansen                de afspraken en acties zodat we met elkaar, in een kort-
       die zich in de loop van de tijd voordoen en de onzekerheid op de             cyclisch proces, stappen zetten richting het behalen van
       lange termijn. Daarom kiezen we om te werken met een adaptieve               onze doelen. We hebben daarbij oog voor het feit dat tijd,
       uitvoeringsagenda die gefaseerd is in de tijd. De uitvoeringsagenda          capaciteit en middelen beperkt zijn en maken duidelijke
       1.0 die in het BOL in 2024 is vastgesteld was een eerste versie die          keuzes in wat we eerst kunnen, en moeten, doen.
       partijen verder verdiepen en uitbreiden. In deze 2.0 versie komen         d. De uitvoeringsagenda wordt jaarlijks geëvalueerd en
       alle afspraken en acties te staan die prioritair worden uitgevoerd           herijkt. Dit betekent dat afspraken verder uitgewerkt
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>      10
          en aangevuld kunnen worden en er meer partijen bij betrokken                  zodat recht wordt gedaan aan de variëteit van gebieden en de
          kunnen worden. Ook kunnen nieuwe afspraken worden gemaakt of                  specifieke opgaven in de Zuidelijke Randstad.
          niet meer actuele acties worden gestopt.
      e. Toekomstige ontwikkelingen en resultaten van programma’s              3.1.3 Relatie met andere processen en programma’s
          en projecten i.h.k.v. het NOVEX-gebied gaan we monitoren                  Er gebeurt veel op het gebied van ruimtelijke ordening. Rijk en regio
          en evalueren. Het doel hiervan is om de uitvoeringsagenda bij             werken in veel verschillende processen al samen. Via NOVEX
          te kunnen sturen op de realisatie van de Zuidelijke Randstad              Zuidelijke Randstad verbinden Rijk en regio de diverse processen die
          als toekomstbestendige, innovatieve en economisch krachtige               relevant zijn voor de doelen van dit NOVEX-gebied, brengen zij
          metropool. Voorstel voor monitoring en evaluatie werken we uit in         afwegingen en dilemma’s in beeld en leggen zij te nemen besluiten op
          de uitvoeringsagenda 3.0.\                                                de tafels waar deze thuis horen. Om overzicht te behouden in de relatie
                                                                                    tussen NOVEX Zuidelijke Randstad en andere, lopende, processen en
3.1.2 Spelregels voor de afspraken                                                  programma’s, hanteren we de volgende uitgangspunten m.b.t. andere
      Uitgangspunt is dat de afspraken en acties in de uitvoeringsagenda            programma’s en processen.
      bijdragen aan het ontwikkelen van de Zuidelijke Randstad als een               • Nieuwe ambities en/of afspraken voor mobiliteit en bereikbaarheid
      toekomstbestendige, innovatieve en economisch krachtige metropool                 (waaronder HOV) worden in overleg ingebracht en onderzocht
      waar kwaliteit en brede welvaart centraal staan en er samenwerking                binnen het programma MoVe. Daarbij hanteren we de spelregels
      tussen meerdere overheden voor nodig is. Bij het herzien van de                   van het MIRT voor zover het gaat over infrastructuur.
      uitvoeringsagenda worden voorstellen voor nieuwe afspraken als                 • Afstemming vindt plaats tussen NOVEX-Rotterdamse Haven en
      volgt beoordeeld:                                                                 NOVEX-Zuidelijke Randstad op de onderwerpen gezondheid,
      a. Elk voorstel dient een substantiële bijdrage te leveren aan ten                milieu, veiligheid (vervoer gevaarlijke stoffen), logistiek en mobiliteit,
          minste één van de vijf thema’s in het ontwikkelperspectief (leefbare          economie (i.r.t. Rotterdamse Haven) en wonen.
          woonmilieus, duurzaam bereikbaar, gezonde en klimaatadaptieve              • Rijk en regio dragen samen zorg voor afstemming vanuit de
          delta, toekomstbestendige economie en energietransitie). Basis                gezamenlijke doelen met de diverse regionale tafels in het fysieke
          hiervoor zijn de criteria die per thema zijn opgenomen in het                 domein zoals de tafels op het gebied van wonen (woontafels),
          ontwikkelperspectief (zie bijlage 3 ‘Uitwerking toetscriteria                 landelijk gebied (ZH-PLG, landschapstafels), klimaat
          voorstellen’). De weging tussen deze thema’s is uiteindelijk een              (deltaprogramma), economie (EBZ, MRDH, IQ), energie
          bestuurlijke verantwoordelijkheid.                                            (Energieraad, RES, P-MIEK), mobiliteit (MRDH, overige
      b. Het voorstel moet niet alleen bijdragen aan de korte termijn, maar             mobiliteitstafels binnen de geografische scope), et cetera.
          ook in lijn zijn met de lange termijnstrategie.                            • NOVEX-aanpak verbinden met Elke Regio Telt, het Nationaal
      c. De waarde van het voorstel moet bovenlokaal zijn (maar hoeft                   Programma Leefbaarheid en Veiligheid en met de Regio Deals.
          fysiek niet in meerdere gemeenten te liggen).
      d. De bijdrage aan de doelstelling moet significant zijn.
      e. De beoordeling van voorstellen wordt gebiedsgericht uitgevoerd,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>    11                                                                                                                  NOVEX Zuidelijke Randstad
3.2 Indeling van de afspraken                                               Jaarlijks evalueren en herijken we deze hoofdopgaven en bezien we of
    Om de samenhang binnen de adaptieve uitvoeringsagenda te borgen         aanpassing van deze vier hoofdopgaven wenselijk is.
    en als samenwerkende partijen ook op de lange termijn koers te
    houden, formuleren we de afspraken die noodzakelijk zijn om onze
    integrale doelen en ambities uit het ontwikkelperspectief NOVEX
    Zuidelijke Randstad voor 2050 te realiseren, langs de
    hoofdstukindeling uit het ontwikkelperspectief. Dit vormt een wijziging
    ten opzichte van versie 1.0. De keuze voor deze nieuwe indeling is
    gemaakt om de aansluiting bij de inhoudelijke opgaven verder te
    versterken en de uitvoeringsagenda beter te laten aansluiten op de
    gezamenlijke ambitie. Deze inhoudelijke opgaves zijn in onderstaande
    tabel samengevat. Elke hoofdopgave heeft een kleur gekregen, welke
    ook is gebruikt om de afspraken in te delen. De afspraken zijn naast
    deze indeling per hoofdopgave ook geclusterd naar: prioritaire
    afspraken (H. 4), overige afspraken (H. 5) en afspraken ter agendering
    op andere bestuurlijke tafels (H. 6). Belangrijke eerder gemaakte
    afspraken zijn in bijlage 1 opgenomen.
    De volgende indeling voor de uitvoeringsagenda is daarom gekozen:
    gezonde en klimaatadaptieve delta, toekomstbestendige economie,
    verstedelijking (na 2040) en instrumentarium/samenwerking. Voor de
    thema’s duurzame mobiliteit en energietransitie is gekozen voor een
    andere positionering binnen deze uitvoeringsagenda. Deze opgaven
    zijn al stevig verankerd binnen bestaande programma’s met een eigen,
    goed functionerende governance en samenwerkingsstructuur, zoals
    programma MoVe en de Energieraad/RES. Afspraken die vanuit
    NOVEX Zuidelijke Randstad relevant zijn voor deze opgaven worden
    daarom niet afzonderlijk uitgewerkt in deze uitvoeringsagenda, maar in
    samenhang bezien met de lopende trajecten. Vanuit NOVEX Zuidelijke
    Randstad gaan we hierover actief het gesprek aan met de betreffende
    programma’s om gezamenlijk te verkennen op welke wijze de voor ons
    relevante acties en afspraken daarin een plek kunnen krijgen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>   12
Gezonde en klimaatadaptieve delta                                          Toekomstbestendige economie
De leefbaarheid in de Zuidelijke Randstad loopt achter t.o.v. andere       Het ontwikkelperspectief richt zich op 2050, maar heeft op dit moment
gebieden. De Zuidelijke Randstad scoort slecht op verschillende monitors   een horizon tot +/- 2040. Het is belangrijk om met elkaar na te denken
Brede Welvaart (bijvoorbeeld die van de Rabobank). Daarnaast is de         over de vraag: wat doen we daarna? De toekomst van de metropool na
hoeveelheid m2 groen per inwoner van de provincie Zuid-Holland het         2040 (richting 2050/2070) gaan we gezamenlijk verkennen.
laagst van heel Nederland. Dit heeft deels te maken met de enorme          Uitgangspunt blijft het ontwikkelen van een toekomstbestendige,
verstedelijkingsopgave die de afgelopen decennia geaccommodeerd is. Dit    innovatieve en economisch krachtige metropool waar kwaliteit en brede
samen met de verstedelijkingsambities van circa 250.000 woningen tot en    welvaart centraal staan.
met 2040 maken dat investeringen in de leefbaarheid noodzakelijk zijn.
                                                                           Als eerste stap in deze gezamenlijke verkenning willen we onderzoeken
Zo werken we aan het versterken van het (regionale) groenblauwe            hoe de toekomst van onze economie eruit kan zien. Dit is een belangrijke
raamwerk om de verstedelijking in de toekomst te kunnen realiseren. Dit    afhankelijke in de vraag welke mensen straks in onze regio wonen,
groenblauwe netwerk is noodzakelijk voor het opvangen van de               hoeveel dit er zijn, en waar ze wonen en werken. Op basis hiervan kunnen
verstedelijkingsdruk en de gezondheid van onze inwoners (o.a. recreatie,   we het toekomstperspectief voor de lange termijn vormgeven. De
schone lucht, etc.), het versterken van ons landschap, natuur en           economie in de Zuidelijke Randstad moet tegelijkertijd ook transformeren.
biodiversiteit, het klimaatadaptief en robuust maken van onze regio (water Niet alleen op het gebied van duurzaamheid (denk aan het gebruik van
en bodem sturend) en randvoorwaardelijk voor het realiseren van de         fossiele/eindige grondstoffen en circulariteit), maar ook om in de toekomst
totale beoogde verstedelijkingsopgave. Investeringen in het groenblauwe    de juiste banen te blijven bieden voor onze inwoners én tegelijkertijd
netwerk voegen bovendien maatschappelijke en economische waarde toe        voldoende verdienvermogen te blijven generen. Het is van belang na te
en zijn daarmee randvoorwaardelijk voor onze brede welvaart en een         denken over welke economische profielen en clusters in de toekomst het
gezond en aantrekkelijk economisch vestigingsklimaat. Inzet op een         beste bij de Zuidelijke Randstad passen, kijkend naar onder andere de
aantrekkelijk en robuust groenblauw netwerk is bovendien nodig bij te      beschikbaarheid van ruimte, energie, (zoet)water, kennis/innovatie,
dragen aan de opgaven die binnen het landelijk gebied zelf spelen op een   arbeidspotentieel en kapitaal. Dit is nodig om een duidelijk ontwikkelpad
goede manier samen te brengen met de opgaven die hier spelen i.r.t. de     met elkaar uit te stippelen en de economische potentie en
verstedelijking. Hiermee geven we ook invulling aan de recent              agglomeratiekracht van de Zuidelijke Randstad te versterken c.q. beter te
vastgestelde Natuurherstelverordening op Europees niveau.                  benutten. Hierbij hebben we aandacht voor de wisselwerking met de
                                                                           Rotterdamse Haven en de Greenport West-Holland, en de effecten van
                                                                           deze grote economische clusters van nationaal belang op de regionale
                                                                           economie(ën). Hiermee geven we invulling aan de strategie voor de
                                                                           Zuidelijke Randstad uit het voorontwerp Nota Ruimte.
                                                                           Daarbij is het bovendien noodzakelijk om als overheden inzicht te krijgen
                                                                           in de beschikbare en benodigde instrumenten om te kunnen sturen op
                                                                           deze doelen en ambities. Als eerste stap, in het kader van het NOVEX-
                                                                           gebied Zuidelijke Randstad, is het noodzakelijk om te kijken hoe we als
                                                                           gezamenlijke partijen kunnen sturen op goed (economisch) ruimtegebruik.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>    13                                                                                                                 NOVEX Zuidelijke Randstad
Toekomstbestendige verstedelijking                                        Energietransitie (via de Energieberaad/RES)
We blijven ons inzetten om de geplande en geaccordeerde verstedelijking   De governance voor het aanpakken van de energieopgave is in beweging.
tot 2040 en de bijbehorende mobiliteitsingrepen te realiseren. Rijk en    De RES’en blijven vooralsnog tot 2030 bestaan, maar in de tussentijd
regio blijven zich onverminderd inzetten voor de afspraken die zij samen  worden er ook nieuwe samenwerkingsverbanden opgezet. Vanuit NOVEX
al gemaakt hebben m.b.t. verstedelijking en mobiliteit in de Zuidelijke   Zuidelijke Randstad pakken we via die ‘energiegovernance’ de energie-
Randstad (Verstedelijkingsakkoord 2019) en de woondeals. Waar mogelijk    opgaven in de provincie Zuid-Holland aan.
proberen we het behalen van onze doelen te versnellen in aansluiting op
de capaciteit van onze dragende structuren. Naast het blijven inzetten op
bestaande afspraken kijken we binnen deze programmalijn ook verder
                                                                          Instrumentarium/samenwerking
dan 2040. Wat zijn de dragende structuren voor verdere verstedelijking
na 2040? Wat voor een mobiliteitssysteem hebben we daarvoor nodig en
hoe zorgen we dat de nieuwe ontwikkelingen aangesloten worden op het      Binnen de uitvoeringsagenda zijn de afspraken die zien op
energienetwerk?                                                           samenwerking/instrumentarium los gepositioneerd. De reden daarvoor is
                                                                          duidelijkheid in de uitvoeringsafspraken. Hier wordt geen aparte
                                                                          programmalijn voor opgericht maar de afspraken die hieronder vallen
Duurzame bereikbaarheid (via programma MoVe)                              worden opgepakt binnen een van de drie hiervoor genoemde
                                                                          programmalijnen.
Duurzame en een goede bereikbaarheid is een belangrijke
randvoorwaarde om de verstedelijkingsopgave van de Zuidelijke
Randstad te accommoderen en de economie te versterken. Zonder een
opwaardering van het bestaande OV-systeem loopt de Zuidelijke
Randstad vast. Verantwoordelijk voor de voorbereiding van rijk-regio
besluiten op het gebied van bereikbaarheid is het programma MoVe.
Vanuit NOVEX Zuidelijke Randstad kan het wenselijk zijn nieuwe
projecten t.b.v. een duurzame en bereikbare Zuidelijke Randstad bij MoVe
aan te dragen als die nodig is vanuit de doelen van NOVEX ZR. Dit
gebeurt door met programma MoVe in gesprek te gaan en te kijken of en
hoe dat in dat programma belegd kan worden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>   14
4. Prioritaire        afspraken
      Afspraak                             Onderbouwing                                                         Overkoepelende programmalijn
1     Rijk en regio spreken met elkaar af  Uitvoering geven aan het robuuste groen-blauwe netwerk van de        Gezonde en klimaatadaptieve
      om een gezamenlijke                  Zuidelijke Randstad is een belangrijke schakel in de                 delta
      investeringsstrategie te maken voor  leefbaarheidsopgave. Er zijn al veel maatregelen in kaart gebracht
      de realisatie van een robuust        die dit netwerk kunnen versterken en zorgen voor instandhouding
      groenblauw netwerk in de Zuidelijke  en verbetering van bestaande en nieuwe delen van het
      Randstad, tussen steden en tussen    groenblauwe netwerk (o.a. vanuit het Landschapspark Zuidvleugel,
      stad en buitengebied, met een        maar ook vanuit de groen-blauwe dooradering van het ZH-PLG).
      afweegkader voor de prioritering en  De vervolgstap is om hier een investeringsstrategie voor te maken
      uitvoering van de van (al beoogde en met een gezamenlijk afweegkader zodat op basis van prioritering
      nieuwe) projecten van het            en fasering Rijk en regio de noodzakelijke dekking kunnen regelen
      groenblauwe netwerk van de           om over te gaan op uitvoering. We zetten daarbij in op het
      Zuidelijke Randstad (o.a. uit het    ontwikkelen van een meerjarig strategisch kader. Hierbij zorgen we
      Landschapspark Zuidvleugel). Alle    ervoor dat we afstemmen met de projecten waarvoor dekking
      partijen – Rijk, provincie,          komt vanuit het ZH-PLG en lopende programma’s/onderzoeken
      waterschappen en gemeenten – doen    (o.a. stimuleren van natuurinclusieve landbouw die ook bijdraagt
      hierin naar vermogen mee.            aan de kwaliteit van het buitengebied, verkorten van voedselketens
                                           tussen land- en tuinbouw en de steden en verlagen beheerkosten
                                           door natuurinclusieve inrichting recreatiegebieden). Hierbij zorgen
                                           we ervoor dat we afstemmen met lopende programma’s/
                                           onderzoeken (o.a. handreiking GIOS, handreiking klimaatadaptief
                                           en natuurinclusief bouwen, ontwikkeling basiskwaliteit natuur, etc.)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>  15                                                                                                           NOVEX Zuidelijke Randstad
     Afspraak                          Onderbouwing                                                          Overkoepelende programmalijn
2    Rijk en regio spreken af om       Wanneer we investeren in verstedelijking, is een belangrijke vraag    Gezonde en klimaatadaptieve
     gezamenlijk een ruimtelijk        hoe we ook de kwaliteit verbeteren. Leefbaarheid is een cruciale      delta
     kwaliteitskader voor              randvoorwaarde om de toenemende verstedelijkingsdruk op te
     toekomstbestendige stedelijke     vangen. Intensivering moet gelijk opgaan met het versterken van
     ontwikkeling op te gaan zetten,   de kwaliteit van de leefomgeving en de gezondheid van mens en
     waarin met name brede welvaart,   natuur. Het sociale weefsel van het stedelijk gebied en de
     gezondheid (incl. voorzieningen), noodzakelijke kwaliteitsverbetering in (o.a.) kwetsbare wijken t.b.v.
     water en bodem sturend en         een gezonde, toekomstbestendige, leefomgeving maakt hier een
     cultuurhistorie worden geborgd.   onderdeel van uit. Het is dan ook noodzakelijk om een ruimtelijk
                                       kwaliteitskader voor toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling op
                                       te stellen waarin thema’s zoals brede welvaart, gezondheid (incl.
                                       voorzieningen), water en bodem en cultuurhistorie richtinggevend
                                       worden uitgewerkt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>  16
     Afspraak                                Onderbouwing        Overkoepelende programmalijn
3    Rijk en regio blijven doorgaan met de   Niet van toepassing Toekomstbestendige
     realisatie van 200.000 woningen                             verstedelijking
     langs de Oude Lijn, tot 2040 op
     binnenstedelijke locaties nabij
     HOV-locaties in Dordrecht,
     Rotterdam, Schiedam, Delft, Den
     Haag, Rijswijk, Leiden en Zoetermeer.
     Rijk en regio spreken daartoe af dat
     de gemaakte en geaccordeerde
     afspraken en met betrekking tot
     verstedelijking en mobiliteit onverkort
     worden uitgevoerd en om in de
     komende periode te inventariseren of
     aanvullende afspraken noodzakelijk
     zijn om het behalen van onze doelen
     m.b.t. verstedelijking en mobiliteit te
     kunnen versnellen
     De actualisatie van de regionale
     woondeals wordt hiervoor benut.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>  17                                                                                                                NOVEX Zuidelijke Randstad
     Afspraak                             Onderbouwing                                                            Overkoepelende programmalijn
4    Rijk en regio spreken met elkaar af  De economie in de Zuidelijke Randstad moet transformeren. Niet          Toekomstbestendige economie
     om te starten met onderzoek naar het alleen op het gebied van duurzaamheid/circulariteit, maar het is
     profiel van de toekomstige economie  ook om toekomstbestendig te worden en meer bij te dragen aan de
     van de Zuidelijke Randstad           ontwikkeling van de nationale economie en de strategische
     (toekomstbestendig profiel/          autonomie van Europa. Het is van belang om na te denken over
     ecosystemen voor de lange termijn,   welk(e) economisch(e) profiel(en) het beste bij de Zuidelijke
     2050+) en de resultaten hiervan te   Randstad past(en). Dit is nodig om een duidelijk ontwikkelpad met
     vertalen naar een gezamenlijke       elkaar uit te stippelen en de economische potentie en
     ruimtelijk-economische strategie en  agglomeratiekracht van de Zuidelijke Randstad zo optimaal
     naar een toekomstperspectief voor de mogelijk te benutten en het werken-leren-innoveren te versterken.
     lange termijn. Hierbij maken zij de  Tevens kan dit de basis zijn voor de ontwikkeling van het
     afspraak de ruimtelijk economische   toekomstperspectief voor de lange termijn (2040 en verder). Deze
     verkenning en visies (van provincie, actie geeft invulling uit de strategie “stimuleren” uit het voorontwerp
     MRDH, Economic Board ZH en Rijk)     Nota Ruimte voor de Zuidelijke Randstad.
     te gebruiken als vertrekpunt.
5    Rijk en regio spreken met elkaar af  Om onze integrale doelen en ambities te bereiken, is het van            Toekomstbestendige economie
     om te onderzoeken hoe we als         belang dat we als overheden voldoende instrumenten hebben om
     overheden kunnen sturen op efficiënt te kunnen sturen op deze doelen en ambities. Als eerste stap is het
     ruimtegebruik (i.e. meervoudig/      noodzakelijk om te kijken hoe we kunnen sturen op goed
     dubbel) en het creëren van           (economisch) ruimtegebruik met oog voor de bestaande
     schuifruimte ten behoeve van         kwaliteiten.
     realisatie van de doelen en ambities
     m.b.t. de toekomstige economie en de
     duurzaamheid/leefbaarheid.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>  18
     Afspraak                              Onderbouwing                                                      Overkoepelende programmalijn
6    Rijk en regio spreken af om           Rijk en regio spreken af om gezamenlijk te verkennen hoe we de    Gezonde en klimaatadaptieve
     gezamenlijk te verkennen hoe we de    private maatschappelijke baten die voortkomen uit publieke        delta
     private maatschappelijke baten die    investeringen in projecten en programma’s in het NOVEX-gebied
     voortkomen uit publieke investeringen kunnen benutten voor het bekostigen van de realisatie van de
     in projecten en programma’s in het    projecten en programma’s die bijdragen aan de doelen uit het
     NOVEX-gebied kunnen benutten          ontwikkelperspectief Zuidelijke Randstad. Deze verkenning heeft
     voor het bekostigen van de realisatie niet alleen betrekking op nieuwe vormen van publiek-private
     van de projecten en programma’s die   investeringsmogelijkheden, maar kijkt ook naar publiek
     bijdragen aan de doelen uit het       instrumentarium (denk aan voormalige ISV), slimmer organiseren
     ontwikkelperspectief Zuidelijke       van bestaande geldstromen en benutten van financieel en juridisch
     Randstad. Deze verkenning heeft niet  instrumentarium voor vergroten van efficiëntie van ruimtegebruik.
     alleen betrekking op nieuwe vormen
     van publiek-private
     investeringsmogelijkheden, maar kijkt
     ook naar publiek instrumentarium
     (denk aan voormalige ISV), slimmer
     organiseren van bestaande
     geldstromen en benutten van
     financieel en juridisch
     instrumentarium voor vergroten van
     efficiëntie van ruimtegebruik.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>19 NOVEX Zuidelijke Randstad</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>   20
5. Overige       afspraken
      Afspraak                                                   Onderbouwing                                 Overkoepelende programmalijn
1     Onderzoeken wat de ruimtevraag is binnen de Zuidelijke     De provincie Zuid-Holland en de              Gezonde en klimaatadaptieve
      Randstad om in de toekomst voldoende                       waterschappen zijn op het moment van         delta
      drinkwaterbeschikbaarheid en waterberging te garanderen.   schrijven (april 2025) bezig met de
      We gebruiken deze inzichten bij het maken van ruimtelijke  ruimteclaims, voor de genoemde opgaven
      keuzes en werken tegelijkertijd uit hoe we dit op de lange in de afspraak, in beeld te krijgen. Deze
      termijn randvoorwaardelijk kunnen maken                    informatie is belangrijk om een goede
                                                                 integrale afweging te kunnen maken bij
                                                                 ruimtelijke keuzes.
                                                                 Waterveiligheid wordt in bestaande
                                                                 beleidstrajecten geborgd die al tussen Rijk
                                                                 en regio zijn opgezet zoals Ruimte voor
                                                                 Rivieren 2.0, Actualisatie beleidslijn grote
                                                                 rivieren (BGR) en actualisatie
                                                                 reserveringszones primaire keringen.
                                                                 Hoe deze nog op te leveren informatie
                                                                 wordt gebruikt in de afweging wordt met
                                                                 deze afspraak verder uitgewerkt. Dat
                                                                 gebeurt in overleg met verschillende
                                                                 overheden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>  21                                                                                                               NOVEX Zuidelijke Randstad
     Afspraak                                                       Onderbouwing                                 Overkoepelende programmalijn
2    Het Rijk en de regio verkennen op basis van ontwerpend         Rijk en regio geven momenteel uitvoering     Toekomstbestendige
     onderzoek een robuuste strategie voor de verstedelijking na    aan de afspraken uit het                     verstedelijking
     2040.                                                          Verstedelijkingsakkoord 2019 en de
                                                                    regionale woondeals. De hierin
                                                                    opgenomen woningbouw richt zich op de
                                                                    periode tot 2035/2040. We spreken af om
                                                                    een eerste gezamenlijk beeld te verkennen
                                                                    van een verstedelijkingsstrategie voor de
                                                                    Zuidelijke Randstad vanuit de brede
                                                                    definitie van verstedelijking en in
                                                                    aansluiting op de ambities in het
                                                                    ontwikkelperspectief.
3                                                                   De gebieden langs de rijksinfrastructuur     Toekomstbestendige
     1. Rijk en regio voeren samen het ontwerpend onderzoek
                                                                    biedt in potentie kansen voor                verstedelijking
        naar de impact en kansen van bestaande infrastructuur       binnenstedelijke uitbreiding en verdichting.
        in relatie tot bestaand (en nieuw) stedelijk gebied met als Het ontwerpend onderzoek verkent wat
        casussen de A12/spoorzone van Malieveld tot Rotte en de     deze kansen zijn en hoe een strategie van
        A16 Oostflank Rotterdam. Op basis van de resultaten van     ontwikkelend ontwerpen eraan kan
        het ontwerpend onderzoek maken Rijk en regio afspraken      bijdragen deze kansen te benutten op een
        over het vervolg en wordt gekeken hoe de resultaten         wijze die de maatschappelijke waarde van
        vertaald kunnen worden naar andere gebieden in de           de rijksinfrastructuur en de gebieden
        Zuidelijke Randstad.                                        eromheen vergroot.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>  22
     Afspraak                                                     Onderbouwing                                 Overkoepelende programmalijn
4    Onderzoeken hoe New Towns hun grote vervangingsopgave        De voormalig groeikernen zijn sindsdien      Toekomstbestendige
     kunnen combineren met de verstedelijkingsopgave voor een     stormachtig gegroeid. Inmiddels wonen er     verstedelijking
     kwaliteitssprong. Dit moet in samenhang worden bekeken met   meer dan 1,3 miljoen mensen in deze "New
     de Regio Deal “Voormalige Groeikernen”.                      Towns". Doordat de New Towns in een kort
                                                                  tijdsbestek zijn gebouwd met een
                                                                  specifieke visie, functioneren ze anders dan
                                                                  veel organisch gegroeide steden. New
                                                                  Towns waren een oplossing voor
                                                                  huisvestingsvraagstukken en kunnen dat
                                                                  nog steeds zijn, met de aanhoudende druk
                                                                  op de woningmarkt. De New Towns waren
                                                                  en zijn nog steeds aantrekkelijk voor jonge
                                                                  gezinnen.
5    Rijk en Regio brengen de kansen in beeld voor het creëren    De ruimte voor watergebonden bedrijven       Toekomstbestendige economie
     van voldoende milieuruimte voor hoge milieucategorie         in hogere milieucategorieën staat in veel
     bedrijven door een kritische blik op de uitgangspunten van   gemeenten onder druk door de
     aanwezige bedrijven met een lage milieucategorie op          woningbouw. Tegelijkertijd zijn op
     interessante (watergebonden) HMC-bedrijventerreinen in de    bedrijventerreinen met ruimte voor
     Zuidelijke Randstad. In dit kader wordt een onderzoek gedaan bedrijven in een hoge milieucategorie vaak
     naar kansen voor de omgang met zowel tijdelijke- als         nog bedrijven in een lage milieucategorie
     permanente schuifruimte op bedrijventerreinen en             gevestigd. Beter benutten van deze ruimte
     andersoortige werklocaties die een significante bijdrage     is noodzakelijk voor voldoende ruimte op
     kunnen leveren aan de circulaire economie en andere          (watergebonden) HMC-bedrijventerreinen
     economische opgaven in de Zuidelijke Randstad.               voor de daar passende bedrijven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>  23                                                                                                              NOVEX Zuidelijke Randstad
     Afspraak                                                       Onderbouwing                                Overkoepelende programmalijn
6    Rijk en regio spreken met elkaar af zich gezamenlijk inzetten  De Ruimtelijke strategie Circulair Zuid-    Toekomstbestendige economie
     om voldoende (kwantitatief) en geschikte (kwalitatieve) ruimte Holland heeft de ruimtebehoefte en
     voor de circulaire economie en samenleving (conform            randvoorwaarden voor een circulaire
     afspraak ‘Krachtbundeling Rijk-regio voor de circulaire        economie inzichtelijk gemaakt. Het is
     economie 2025                                                  belangrijk om gezamenlijk deze inzichten
                                                                    verder te verdiepen, uit te werken en
                                                                    concreet te maken bijvoorbeeld in
                                                                    regionale ruimtelijke strategieën en toe te
                                                                    werken naar het beschermen en
                                                                    reserveren van geschikte locaties voor de
                                                                    circulaire economie. Denk aan ruimte voor
                                                                    circulaire producten en diensten in en voor
                                                                    de stedelijke omgeving en ruimte voor het
                                                                    ombouwen naar en opbouwen van de
                                                                    circulaire economie als geheel (o.a.
                                                                    bijvoorbeeld voor circulaire bouwhubs/
                                                                    urban mining, industriële
                                                                    grondstoffenhubs)
7    Met elkaar uitdenken wat de gewenste manier van sturing        Een voorbeeld hiervan is de strategische    Toekomstbestendige economie
     door beleid is om de opgaven van de Zuidelijke Randstad in     inzet van kaderstellende planologie versus
     gezamenlijkheid te kunnen oplossen.                            uitnodigingsplanologie/
                                                                    toelatingsplanologie
8    Rijk en regio spreken met elkaar af de kansen voor             Voor de regio Drechtsteden loopt hier een
     waterstofinfrastructuur in de Zuidelijke Randstad in           regiodeal voor.
     samenhang met de Rotterdamse Haven te verkennen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>   24
6. Geïnventariseerde                 projecten vanuit NOVEX Zuidelijke Randstad waar we met
   andere (bestaande) tafels mee in over gesprek gaan
   Deze afspraken hebben een andere status dan de afspraken onder
   paragraaf 4 en 5. Dit omdat voor deze thema’s al bestaande
   programmastructuren bestaan. Om verwarring te voorkomen nemen
   we deze afspraken dus niet op om de afspraken zelf te gaan uitvoeren,
   maar om met deze lijst de dialoog aan te gaan met de bestaande
   programmastructuren waar ze mogelijk een plek in kunnen krijgen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>  25                                                                                                                  NOVEX Zuidelijke Randstad
     Afspraak                                                               Onderbouwing                                   Waar agenderen
1    We blijven streven naar een duurzaam bereikbaar Zuidelijke Randstad    Het bereikbaar houden van de Zuidelijke        Deels bij programma
     door het OV-netwerk in de Zuidelijke Randstad uit te breiden en te     Randstad blijft een doel. Er gebeurt in het    MoVe, maar ook bij
     versterken en zo het wegennetwerk niet verder te belasten. Onderstaand programma MoVe echter al veel op dit           IenW/PZH
     zijn voorstellen die vanuit NOVEX Zuidelijke Randstad zijn opgehaald.  gebied. Daar liggen, en blijven, de
     Deze voorstellen agenderen we in het proces om tot een nieuwe          bevoegdheden ook liggen om wel of
     multimodale adaptieve ontwikkelstrategie (mAOS) te komen vanuit        geen onderzoek te starten. Wel
     programma MoVe. Daarmee vindt de afweging ook plaats binnen dit        agenderen we vanuit NOVEX Zuidelijke
     proces.                                                                Randstad projecten die kunnen bijdragen
     Voorstellen die vanuit NOVEX zijn opgehaald zijn:                      aan die doelstelling. Hier gaan we met de
     1. Opwaarderen OV-verbinding Katwijk – Leiden                          relevante partijen in over gesprek. Het
     2. Onderzoek naar de opwaardering van de busverbinding (Rnet)          opnemen van een project binnen deze
         Zoetermeer-Rotterdam naar een lightrailverbinding: ZoRo            afspraak heeft dus geen status. Dit
                                                                            betekent ook niet dat ze uitvoerbaar zijn
     Voorstellen om het OV-netwerk te versterken voor de langere termijn:   en/of prioriteit hebben. Opgemerkt wordt
     3. Zuidwestlandcorridor inclusief HOV Westland van Den Haag            dat vanuit programma MoVe ook een
                                                                            multimodale adaptieve ontwikkelstrategie
         Zuidwest, via het Westland, naar Rotterdamse Regio.
     4. Realiseren OV-station Zuidplas op de lijn Utrecht-Goude-Rotterdam
                                                                            Het OV-netwerk bestaat uit trein, tram,
         t.b.v. de ontwikkelingen van het Vijfde Dorp
                                                                            metro en busverbindingen binnen en
                                                                            tussen onze steden en dorpen, die
     Mobiliteitsingrepen die bijdragen aan de bereikbaarheid van de
                                                                            bijdragen aan een frequent gebruik van
     Zuidelijke Randstad maar die voor een deel buiten de geografische
                                                                            het OV.
     scope van dit NOVEX-gebied liggen:
     5. Leiden- Alphen (programma LUBB)                                     Hoe gaan we om met verbindingen die
     6. MerwedeLingelijn                                                    deels binnen de ZR liggen. Zie eventueel
                                                                            voorstel in geel, maar zelf lijkt het mij
                                                                            meer zuiver om deze voorstellen niet op
                                                                            te nemen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>  26
     Afspraak                                                                   Onderbouwing                             Waar agenderen
2    We leggen 100 km aan hoogwaardige fietsroutes aan om woon- en              Transitie naar gezonde mobiliteit is een MRDH
     werklocaties beter te verbinden. Dit stimuleert fietsgebruik, verbetert de belangrijk speerpunt, om gezondheid van
     bereikbaarheid, vermindert CO2-uitstoot en bevordert de gezondheid.        e inwoners te verbeteren. Hieraan levert
                                                                                de aanleg van fietsroutes een bijdrage
                                                                                voor een optimale bereikbaarheid van
                                                                                woon- en werklocaties.
3    Kansen voor toekomstbestendige regionale warmteinfrastructuur en                                                    RES
     -bronnennstrategie, en restwarmte in het bijzonder, verkennen op niveau
     van Zuidelijke Randstad.
4    Kansen verkennen voor een regionaal energieopslagsysteem zodat                                                      RES
     vraag en aanbod van energie over de tijd heen beter op elkaar
     aangesloten wordt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>27
   Bijlagen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>  28
  Bijlage 1: Belangrijke eerder gemaakte afspraken
     Relevante eerder gemaakte afspraken om vast te stellen                  Partijen
1    Rijk en regio blijven uitvoering geven aan de gemaakte afspraken uit de Rijk, provincie Zuid-Holland, gemeenten
     woondeals (looptijd tot en met 2035).
2    Ontwikkelen in programma MoVe de Multimodale Adaptieve                  MOVE (trekker) Rijk, provincie Zuid-Holland, gemeenten
     Ontwikkelstrategie (MAOS) voor een samenhangend multimodaal en
     duurzaam mobiliteits- en logistiek systeem in samenhang met
     verstedelijking, dat bijdraagt aan de doelen van het NOVEX ZR-gebied.
3    Borgen van investeringen in de versterking van het hoogwaardig          MOVE (trekker) Rijk, provincie Zuid-Holland, gemeenten binnen de
     OV-netwerk, de schaalsprong Metropolitaan OV inclusief                  Oude Lijn zone
     OV-gebiedsprojecten en werken de vervolgstappen uit conform de
     MIRT-afspraken uit 2022:
     a. Project Oude Lijn, inclusief viersporigheid, nieuwe stations en
        verbetering van bestaande stations
     b. Project Stadsbrug Rotterdam en OV Oostflank
     c. Project CID Binckhorst
     d. Projecten Randstadrail/Metronet
     e. Project bus rapid transport Leiden - Zoetermeer
     f. Maatregelen Algeracorridor
     g. Maatregelen A16 Brienenoordcorridor
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>29                                                                                                                    NOVEX Zuidelijke Randstad
                                                                       BO NOVEX ZR
Bijlage 2: Governance                                                  • Integrale afstemming op het schaalniveau van de Zuidelijke Randstad
Binnen de NOVEX Zuidelijke Randstad zetten we in op het realiseren     • Om de governance slagvaardig te houden maar ook te zorgen voor
van een krachtige en toekomstbestendige metropool. De                     draagvlak stellen we voor te werken met een sturing o.b.v.
samenwerkings- en besluitvormingsstructuur (inclusief spelregels)         regiovertegenwoordiging. Het BO NOVEX ZR komt 2-4x per jaar bij
voor dit governance model zijn dienend aan de inhoudelijke opgaven        elkaar, afstemmen binnen de regio is waarschijnlijk frequenter.
en doelen binnen de Zuidelijke Randstad en biedt ruimte voor alle      • Deelnemers BO NOVEX ZR:
overheden waar toekomstige opgaven landen om mee te kunnen
doen. Doel voor het BO NOVEX ZR is om de integrale afstemming,            -   Rijk                       (1 bestuurder)
uitvoering en realisatie van de inhoudelijke doelen te bevorderen.        -   PZH                        (1 bestuurder)
Daartoe hebben we ervoor gekozen te werken met een model dat              -   Waterschappen              (2 bestuurders)
regiovertegenwoordiging combineert met een “smal sturend, breed           -   Gemeenten: 	(4 - 8 bestuurders),
afstemmende” opzet. Belangrijke overwegingen hierbij zijn geweest:                                       met als ‘portefeuilles’:
• Uitvoeringskracht: Wat is de effectiviteit en de efficiëntie van het        > Leidse regio             (1 bestuurder)
   model?                                                                     > Haagse regio             (2 bestuurders)
• Draagvlak: Zijn partijen die het aangaat voldoende betrokken, leidt         > Rotterdamse regio        (2 bestuurders)
   het model tot een verbreding van de samenwerkingspartners en is            > Dordtse regio            (1 bestuurder)
   het mogelijk lopende bestuurlijke processen te integreren?                 > VA		                     (1 bestuurder)
• Inhoud: Is het model inhoudelijk representatief voor de breedte van         > MRDH                     (1 bestuurder)
   de opgave(n)?
                                                                       De portefeuilles VA en MRDH kunnen overlappen met een
Voor de uitwerking van de verschillende opgaven maken we zoveel        regioportefeuille.
mogelijk gebruik van bestaande regionale afstemming en
programmastructuren. Daar waar regionale afstemming of
programmatische uitvoeringskracht ontbreekt gaan we nadenken over      BO Leidse/Haagse/Rotterdamse/Dordtse regio
hoe we dit met elkaar op kunnen zetten. Dit governance model is een    • Regio’s zijn vrij om hun eigen afstemming te organiseren, wel
eindbeeld waar we met elkaar naar toe willen groeien. Het                 vragen we elke regio om het desbetreffende waterschap in deze
governance model is gevisualiseerd op de volgende pagina en wordt         regionale afstemming te betrekken.
hieronder beknopt beschreven.                                          • Regio’s die al georganiseerd zijn kunnen hun huidige governance
                                                                          structuren benutten. Regio’s die nog niet georganiseerd zijn vragen
                                                                          we dit te doen, hier kunnen Rijk en provincie bij helpen. In de
                                                                          “opstart”-fase van deze organisatie kan het BO NOVEX ZR er
                                                                          tijdelijk iets anders uitzien.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>30
• In elke regio zit minimaal één heemraad aan tafel, waarbij we
   ervoor zorgen dat alle vier de betrokken heemraden binnen de
   regionale afstemming betrokken zijn.
Brede oploop
• 1 of 2 keer per jaar komen alle partners bij elkaar, het liefst met
   werkbezoek, om kennis uit te wisselen, urgente opgaven te
   agenderen en te prioriteren voor de komende periode.
• Deelnemers aan de brede oploop zijn alle partners uit de stedelijke
   regio’s, plus Rijk, provincie en de 4 Waterschappen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>31                                                                                                      NOVEX Zuidelijke Randstad
   Brede oploop (1-2 keer per jaar)
   • Rijk (4): VRO, IenW, LVVN, EZK & KGG
   • Provincie (1)
   • Waterschappen (4): WSHD, HHSK, HHDelfland, HHRijnland
   • Gemeenten (31)
                                             informeren en afstemmen
   BO NOVEX Zuidelijke Randstad (2-4 keer per jaar)
   • Rijk (1)
   • Provincie (1)
   • Waterschappen (2)
   • Gemeenten (4-8): In ieder geval 1 per regio (Haagse en Rotterdamse regio mogen er 2), plus VA en MRDH
       1 wethouder               1 of 2 wethouders              1 of 2 wethouders              1 wethouder
      Leidse regio                 Haagse regio                Rotterdamse regio              Dordtse regio
   Regionale afstemming
   • Vrije vorm
   • Min. 1 wethouder
   • In ieder geval 1 heemraad
   • Bereidheid provincie om aan te sluiten als wenselijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>32
Spelregels                                                                 afstemming met lopende uitvoeringsprogramma’s zoals MoVe.
Deze spelregels zijn van toepassing op het bovenstaande model.           - De waterschapsbestuurders dragen zorg voor afstemming met
Andere modellen binnen deze spelregels zijn eventueel mogelijk, maar       de andere waterschappen binnen het NOVEX-gebied.
het liefst komen we met een gedragen voorstel en wij zien                - Naast het smal sturende BO NOVEX ZR wordt er 1 of 2 keer per
bovenstaande model als een goede combinatie van beide modellen.            jaar ook een breed afstemmend BO NOVEX ZR georganiseerd
                                                                           waarbij alle partijen samenkomen.
• Het BO NOVEX ZR voorziet in integrale afstemming op het                - De vertegenwoordigende rol van zowel gemeenten als
   schaalniveau van de Zuidelijke Randstad.                                waterschappen betreft geen formeel mandaat. Wanneer formele
• De scope van NOVEX ZR is integrale toekomstbestendige                    besluitvorming aan de orde is, beslissen de betreffende
   verstedelijking. Naast de thema’s verstedelijking en mobiliteit geven   bestuursorganen van gemeenten en waterschappen zelf.
   we uitwerken aan de thema’s (circulaire) economie, energietransitie,
   groen in-en-om de stad, klimaatadaptatie en gezondheid.
• De scope van het NOVEX-gebied “Zuidelijke Randstad” sluit zoveel
   mogelijk aan op de geografische begrenzing van bovengenoemde
   opgaven.
• Om slagvaardig en efficiënt te kunnen sturen, werken we met een
   smalle sturing.
   - Voor het BO zijn 8-10 stoelen aan tafel te verdelen; 1 voor het
       Rijk, 1 voor PZH, 2 voor de Waterschappen en 4-8 voor de
       gemeenten vanuit de regio’s én aanpalende samenwerkingen
       en/of programma’s.
   - De gemeenten die straks aan tafel zitten tijdens het BO NOVEX
       ZR zijn ook verantwoordelijk voor afstemming met, en
       vertegenwoordiging van, de gemeenten waar opgaven spelen
       binnen de geografische scope.
• Om daarbij voldoende draagvlak te creëren voorziet het BO
   NOVEX ook in een brede afstemming:
   - De regio vertegenwoordigers dragen er zorg voor dat de
       gemeenten en heemraden binnen de scope op een juiste manier
       en op het juiste moment in het proces betrokken worden. Dit kan
       via bestaande governance structuren of nieuwe vormen van
       afstemming. Hierbij vragen we ook aandacht voor de uitvoering
       (en uitvoeringsorganisatie) en dat er nagedacht wordt over
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>   33                                                                                                                 NOVEX Zuidelijke Randstad
   Bijlage 3: Uitwerking toetscriteria
   voorstellen
   Het ontwikkelperspectief bevat per thema kopjes die de kern
   samenvatten van de inhoud van het thema. Deze kopjes worden
   benut als criteria voor de beoordeling van voorstellen voor de
   uitvoeringsagenda NOVEX ZR.
Thema                                              Criteria / Acties
Leefbare woonmilieus                               •  Bouwen binnenstedelijk en langs OV-netwerk
                                                   •  Inzetten op nabijheid
                                                   •  Nieuw helpt bestaand
                                                   •  Betaalbare en gemixte woonmilieus en voldoende sociale woningen
                                                   •  Verbeteren doorstroming binnen de huidige woningvoorraad
Duurzaam bereikbaar
                                                   •  Vergroten dragende functie van het OV
                                                   •  Stimuleren fietsgebruik en lopen
                                                   •  Investeren in het hoofdwegennet en minder autobewegingen in de (binnen)stad
                                                   •  Vergroten kansen voor mensen en verkleinen vervoersongelijkheid
                                                   •  Verbeteren verkeersveiligheid
                                                   •  Transitie naar duurzame mobiliteit
                                                   •  Logistiek vervoer cruciaal voor agglomeratiekracht en duurzame bereikbaarheid
                                                   •  Stimuleren ketenmobiliteit van goederen- en personenvervoer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>   34
Thema                             Criteria / Acties
Gezonde en klimaatadaptieve delta
                                  •  Water en bodem zijn randvoorwaardelijk
                                  •  Waterveiligheid voorop
                                  •  Weerbaar tegen hitte, droogte en extreme neerslag
                                  •  Landschapspark Zuidvleugel ruggengraat van de Zuidelijke Randstad
                                  •  Klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen bij nieuwe ontwikkelingen
                                  •  Meer, kwalitatiever en beter verbonden groen, water en natuur in en om de stad
                                  •  Verbeteren kwaliteit landschap en creëren betere verbindingen
                                  •  Verbeteren waterkwaliteit
                                  •  Zoeken naar nieuwe drinkwatergebieden en inzetten op besparen drinkwatergebruik
Toekomstbestendige economie
                                  •  Zorgvuldig omgaan met economische ruimte
                                  •  Versterken stuwende economieën
                                  •  Bestaande werklocaties beter benutten
                                  •  Beschermen ruimte voor hogere milieucategorie bedrijven
                                  •  Stimuleren transitie naar circulaire economie en reserveren ruimte daarvoor
                                  •  Identificeren en benutten noodzakelijke circulaire functies
                                  •  Meer synergie tussen haven en stad
Energietransitie
                                  •  Blijven inzetten op verduurzamen bestaande stad
                                  •  Inzetten op delen energie en beperken verbruik
                                  •  Stimuleren collectieve warmtenetten en restwarmte beter benutten
                                  •  Energie-balansneutraal ontwikkelen
                                  •  Meervoudig ruimtegebruik van gebieden met energieopwekking en -transport
                                  •  Reserveren ruimte voor toekomstige energie-infrastructuur
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>35 NOVEX Zuidelijke Randstad</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>36
   Versie 2 juni 2025
   De Uitvoeringsagenda 2.0 NOVEX
   Zuidelijke Randstad is tot stand
   gekomen in samenwerking met
   vier Rijksdepartementen, de provincie
   Zuid- Holland, de vier waterschappen en
   31 gemeenten binnen de geografische
   scope, de MRDH en de VA.
   Alle foto’s zijn gemaakt door
   TIEN Productions B.V.
   Vormgeving en beeldmerk is ontwikkeld
   en verzorgd door Ontwerpwerk
   Vormgevingsadvies door Studio Grafimedia
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>