<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>               Nota van uitgangspunten

                             Ontwerp-, realisatiefase

           nieuwe huisvesting gemeentelijke kantoor- en
                        vergaderfuncties




Versie: 2, 22 oktober 2021
Status: -definitief-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Inleiding

De raad heeft op 2 juni 2021 besloten tot de uitvoering van de verkenningsfase voor
een nieuwe huisvesting. Het sluitstuk van deze fase vormt het besluit van de raad
van 21 december 2021, waarin centraal staat de keuze voor het scenario nieuwbouw
op een locatie centraal in de Krimpenerwaard of verbouw van de 2 bestaande
locaties in Lekkerkerk en Stolwijk. Deze nota van uitgangspunten omvat het kader
voor de gefaseerde uitvoering van dit besluit door het college van burgemeester en
wethouders. In aansluiting op de methode Projectmatig Werken van de gemeente
Krimpenerwaard omvat deze gefaseerde uitvoering de ontwerp-, realisatie en
gebruiksfase van de huisvestingopgave. Met de opstelling van deze nota en
bijbehorende risicoanalyse is aansluiting gezocht bij de aanbevelingen van de
Rekenkamercommissie aangaande de sturing en beheersing van risicovolle
projecten. Aan de nota zijn de onderliggende (onderzoeks) documenten en -
rapportages als bijlage toegevoegd.




                                        -2-
                                              Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                            Inhoudsopgave




1.   Uitgangspunten

     1.1 Ruimteprogramma
     1.2 Duurzaamheid
     1.3 Multifunctioneel gebruik
     1.4 Locatiekeuze
     1.5 Financieel
     1.6 Herontwikkeling bestaande kantoorlocaties die leegkomen
     1.7 Participatie
     1.8 Planning
     1.9 Sturing




2.   BIJLAGEN

     1.   Ruimtelijk-functioneel programma van eisen
     2.   Ruimte-relatieschema
     3.   Ruimtestaat
     4.   Technisch programma van eisen
     5.   Kostenramingen en risico’s
     6.   Herontwikkelingspotentieel bestaande kantoorlocaties
     7.   Participatie
     8.   Resultaten polls medewerkers juni-juli 2021
     9.   Resultaten inwoners enquête




                                     -3-
                                           Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>1.      Uitgangspunten
     1. Ruimteprogramma
        De nieuwe huisvesting staat ten dienste van een goede dienstverlening aan de inwoners en
        de bedrijfsvoering van de gemeentelijke organisatie die dit mogelijk moet maken. Daarnaast is
        in de nieuwe huisvesting de vergaderfunctie van raad en college ondergebracht en kent het
        een publieksdeel voor ontmoeting met inwoners, bedrijven en instellingen. Het ontwerp is
        sober en doelmatig van opzet. Het ruimteprogramma bestaande uit het Ruimtelijk-functioneel
        programma van eisen, het ruimte-relatieschema, de ruimtestaat en het Technisch programma
        van eisen zoals opgenomen in bijlagen 1. t/m 4. bij deze nota vormen uitgangspunt voor het
        opstellen van het bouwkundig en technisch ontwerp, de inrichting, de indeling en de omvang
        van de nieuwe huisvesting.

     2. Duurzaamheid
        In het ontwerp worden betrokken de actuele inzichten op het gebied van energie- en CO2-
        neutraal bouwen, circulair en duurzaam gebruik van grond- en hulpstoffen, klimaatadaptie,
        ecologisch en natuurinclusief bouwen. Dit geldt niet alleen voor de ontwerp- en realisatiefase
        van het gebouw zelf maar ook voor de gebruiksfase . Als zodanig is uitgangspunt voor een
        duurzaam ontwerp van de nieuwe huisvesting circulaire houtbouw op basis van
        Energieneutraal Gebouw (ENG) en CO2-neutraliteit.
        De buitenruimte van de huisvesting wordt klimaatadaptief ingericht met voldoende groen en
        water.

     3. Multifunctioneel gebruik
        Het ruimteprogramma biedt ruimte en mogelijkheden voor de huisvesting van ketenpartners
        en andere organisaties in de vorm van werkplekken, balieruimte, vergaderruimten,
        bijeenkomsten en ontmoeting, voor zover dit is in te passen binnen de omvang van de
        huisvesting zoals beschreven in het ruimteprogramma. Niet in de investeringsraming en
        jaarlijkse lasten zijn begrepen de kosten van ketenpartners of andere instellingen die in de
        nieuwe huisvesting worden ondergebracht van verhuizing en de aan hen in rekening te
        brengen huur- of exploitatielasten van de nieuwe huisvesting.

     4. Locatiekeuze
        Bij een keuze voor het scenario centrale nieuwbouw, gelden voor de te kiezen locatie van de
        nieuwe huisvesting de volgende ruimtelijke uitgangspunten:
        a. de locatie is centraal gelegen in de Krimpenerwaard in de omgeving van de kern
             Bergambacht en goed bereikbaar voor alle inwoners, goed ontsloten via de provinciale
             wegen en veilig bereikbaar voor alle weggebruikers;
        b. de locatie bevindt zich bij voorkeur in een gebied waar meerdere overheidsdiensten en
             maatschappelijke organisaties zijn gevestigd;
        c. de locatie biedt qua ligging de mogelijkheid om een gebouw zo te situeren dat deze goed
             zichtbaar is vanaf de nabijgelegen provinciale hoofdwegen.
        d. de locatie biedt qua bodemgesteldheid de mogelijkheden om de huisvesting te laten
             voldoen aan de eisen en uitgangspunten voor duurzaamheid en klimaatadaptatie zoals
             vermeld onder 2. en is qua omvang groot genoeg voor een goede inpassing van de
             nieuwe huisvesting en de daarbij behorende buitenruimte;
        e. De benodigde grond van de locatie is eigendom van de gemeente of dient tijdig tegen
             redelijke condities en een marktconforme prijs te kunnen worden verworven;
        f. De beoogde nieuwe huisvesting kan zich op de locatie op een goede wijze voegen en
             inpassen in de omgeving. Een benodigde wijziging van de bestemming van de gronden of
             andere planologische maatregel is om die reden goed te beargumenteren richting
             omgeving en stakeholders in het gebied en kan met inachtneming van de beoogde

                                                  -4-
                                                        Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>        planning van realisatie van de nieuwe huisvesting (zie hierna onder 8.), binnen een
        redelijk tijdsbestek worden gerealiseerd.
    g. Tijdig dient een participatietraject te worden gestart en rekening te worden gehouden met
        de belangen van omwonenden en publieke stakeholders waaronder de Provincie Zuid-
        Holland en leidingbeheerders.
    Voorkeurslocatie voor de nieuwe huisvesting is het gebied Veerweg in Bergambacht dat aan
    alle ruimtelijke uitgangspunten voldoet cq kan gaan voldoen. Een eventuele alternatieve
    locatie dient te voldoen aan bovengenoemde uitgangspunten.

5. Financieel
   De jaarlijkse lasten van nieuwbouw mogen niet hoger zijn dan die van de verbouw van de 4
   bestaande locaties zoals berekend in de Businesscase Kantoorhuisvesting (het zg. scenario
   1) geïndexeerd naar het prijspeil van de definitieve raming van de jaarlijkse lasten.
   De investeringsraming en de berekening van de jaarlijkse lasten maken onderdeel uit van de
   deelrapportage Kostenramingen en Risico’s, die is toegevoegd als bijlage 5. bij deze nota.
   De berekening van de jaarlijkse lasten op grond van het ruimteprogramma laten een afwijking
   zien ten opzichte van scenario 1 van afgerond -8% (betonskelet) en +1% (circulaire
   houtbouw). Zie de onderstaande tabel. Met de jaarlijkse lasten dient gestreefd te worden naar
   een afwijking kleiner of gelijk aan 0% ten opzichte van de jaarlast van scenario 1.


                                                                          Ruimteprogramma oktober 2021

                                          scenario 1                                          Nieuwbouw

                                    verbouw 4 locaties
                                                                                 betonskelet            houtbouw
                                           €


                                                                   in €           23.600.000            27.320.000
          Investering *)                  18.450.000
                                                              % verschil met
                                                                                     27%                    47%
                                                               scenario 1:




                                                                   in €             983.000               1.081.000
      Jaarlijkse lasten **)               1.070.000
                                                              % verschil met
                                                                                      -8%                   1%
                                                               scenario 1:

    *) Bron: Businesscase kantoorhuisvesting mei 2021 incl. indexering
    **) TCO -/- reductie effecten bedrijfsvoering
    alle bedragen excl. BTW


    Risico’s
    In de onder 5.genoemde investeringsbedragen is begrepen 17% opslag voor loon- en
    prijsstijgingen, onvoorziene kosten en nadere detaillering. Voor de niet voorzienbare risico’s is
    een bedrag van € 700.000 berekend. De risicomarge in de investeringskostenraming (15%)
    samen met de marge in het weerstandsvermogen (3%) geven het project op dit moment een
    totale risicomarge van 20 %. Het project kent hiermee een ruime risicomarge ten opzichte van de
    risicomarges van enkele min of meer vergelijkbare projecten, die zich in hetzelfde stadium
    bevonden.

6. Herontwikkeling bestaande kantoorlocaties die leegkomen.
   De deelrapportage Herontwikkelingspotentieel (Bijlage 6. bij deze nota) bevat per locatie een
   inventarisatie van mogelijke nieuwe bestemmingen en functies op basis van reacties vanuit
   interne en externe stakeholders en belangorganisaties en de inwoners enquête. Bij een
   herontwikkeling wordt deze inventarisatie betrokken. Voor alle locaties ligt een accent op

                                                             -5-
                                                                    Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    herontwikkeling naar Wonen en Maatschappelijke voorzieningen. De aangegeven
    bandbreedte van verwachte minimale en maximale opbrengst is een ruwe indicatie.

7. Participatie
   Het college stelt een participatieplan vast voor de ontwerp- en realisatiefase. Het plan voorziet
   in de followup van de bewonersenquete die in de verkenningsfase is gehouden, het
   informeren en betrekken van inwoners en lokale instellingen, het tijdig betrekken van
   omwonenden en stakeholders van de beoogde locatie van de nieuwe huisvesting, het
   informeren en betrekken van de OR, medewerkers, college en raad de laatste 2 in hun
   hoedanigheid als toekomstige gebruikers van de nieuwe huisvesting.

8. Planning
   Uitgangspunt voor de planning zijn de volgende mijlpalen:




    Deze planning is onder voorbehoud van tijdige besluitvorming over de fasedocumenten door
    college en raad en het tijdig onherroepelijk worden van de benodigde wijziging van het
    bestemmings- of omgevingsplan.

9. Sturing
   Het college voert de ontwerp- en realisatiefase uit met inachtneming van de onder 1. tot met
   8. genoemde uitgangspunten. Ter besluitvorming aan de raad worden voorgelegd:

    1. Het definitief ontwerp van de nieuwe huisvesting
    2. De definitieve investeringsraming, de raming van de jaarlijkse lasten en de verwerking in
       de begroting
    3. De risicowaardering en de verwerking van de excessieve risico’s in het
       weerstandsvermogen.




                                              -6-
                                                    Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                      2. BIJLAGEN



1. Ruimtelijk-functioneel programma van eisen
  Versie: HEVO 1614806-0022.3.0, 21 oktober 2021

2. Ruimte-relatieschema
  Versie: HEVO 1614806-0022.3.0, 21 oktober 2021


3. Ruimtestaat
  Versie: HEVO 1614806-0058, 13 oktober 2021


4. Technisch programma van eisen
  Versie: HEVO 1614806-0086.3.0, 21 oktober 2021


5. Kostenramingen en risico’s
  Versie: HEVO 1614806-0102.2.0, 21 oktober 2021


6. Herontwikkelingspotentieel bestaande
   kantoorlocaties
  Versie: HEVO 1614806-0094.2.0, 21 oktober 2021


7. Advies ondernemingsraad
  Versie: wordt afzonderlijk toegevoegd na ontvangst van het advies


8. Resultaten polls medewerkers juni-juli 2021
  Versie: Gemeente Krimpenerwaard BMO/Communicatie, juli 2022

9. Resultaten inwoners enquête
  Versie: Reserach2Evolve 20210714.01, augustus-september 2021




                             -7-
                                   Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>1. Ruimtelijk-functioneel programma van eisen




                      -8-
                            Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Ruimtelijk en Functioneel
Programma van Eisen

Nieuwe huisvesting gemeente




  Opdrachtgever
  Gemeente Krimpenerwaard

  Datum
  21 oktober 2021

  Project
  Huisvestingsplan en PvE gemeentekantoor

  Referentie
  1614806-0022.3.0

  Auteur(s)
  Kim Vermeulen



●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●        ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Statenlaan 8                     Postbus 70501               T +31 (0)73 6 409 409        www.hevo.nl                 ISO 9001-gecertificeerd
●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●        ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

5223 LA 's-Hertogenbosch         5201 CB 's-Hertogenbosch    info@hevo.nl                 www.rpmbyhevo.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Voorwoord                                                                                    huisvesting van de gemeentelijke organisatie op een fictieve locatie. Het beschrijft als
                                                                                             het ware het voor de gemeente Krimpenerwaard ideale gemeentehuis afgestemd op de
De gemeente Krimpenerwaard is voornemens haar gemeentelijke huisvesting te                   eisen en wensen van de Gemeenteraad & Griffie, de gemeentelijke organisatie, het
moderniseren. De inefficiëntie van meerdere locaties, de wettelijke eisen en ambities op     College en de dienstverlening. In dit programma beschrijven wij de gewenste functies
het gebied van duurzaamheid en de gewenste functionele verbeteringen passend bij             en hun onderlinge relaties in het gebouw, de benodigde ruimten en de beeldkwaliteit.
een moderne, dienstverlenende organisatie maken deze grote investering urgent.
                                                                                             Vervolgens is dit programma geprojecteerd op beide scenario’s en aangegeven met
De gemeente Krimpenerwaard wenst moderne huisvesting in een omgeving waar de                 welke specifieke zaken rekening gehouden moet worden voor de scenario’s
medewerker zich prettig en thuis voelt. De huisvesting dient de uitstraling te krijgen die   afzonderlijk. Denk bijvoorbeeld aan de verdeling van de organisatie over twee locaties
past bij datgene waar de gemeente als organisatie voor staat en waar zij haar                in scenario 4 waarvan de mogelijkheden en het extra ruimtebeslag onder meer bepaald
bezoekers en klanten graag uitnodigt. Moderne huisvesting, die de gemeente faciliteert       worden door het relatieschema en het dubbel uitvoeren van bepaalde ruimtes.
in al haar dienstverlenende, maatschappelijke en organisatorische functies. Daarbij          Dit eerste deel van het Programma van Eisen (afgekort: PvE) noemen we daarom een
draagt moderne huisvesting bij aan de ambities voor duurzaamheid én modern en                Ruimtelijk Functioneel Programma van Eisen.
professioneel werkgeverschap.                                                                Het tweede deel bestaat uit het Technisch Programma van Eisen
                                                                                             (afgekort: T-PvE) (een separaat document) waarin naast alle bouw- en
Huisvesting is geen doel op zich. Huisvesting is ‘dienend’ en faciliteert de gemeentelijke   installatietechnische eisen ook de duurzaamheidsambities vormgegeven zijn en in
organisatie om haar werk en dienstverlening zo goed mogelijk uit te voeren. Het              eisen zijn vastgelegd.
programma van eisen sluit aan bij de organisatieontwikkeling die de gemeente onder de
titel ‘Krimpenerwaard Vooruit’ voor ogen heeft.                                              Wij vertrouwen erop met dit Programma van Eisen de besluitvorming in het College en
                                                                                             de Gemeenteraad adequaat te ondersteunen en een goede basis te leggen voor het
Aan het uitwerken van het programma van eisen in deze verkenningsfase voor de                ontwerp- en realisatieproces voor het gemeentehuis.
gemeentelijke huisvesting ligt het raadsbesluit van 2 juni 2021 ten grondslag. Het
raadsbesluit is gebaseerd op de ‘business case gemeentekantoren’ waarin de                   Dit Programma van Eisen voldoet aan de eisen voor digitale toegankelijkheid van PDF-
verwachte, structurele effecten van de coronacrisis zijn meegenomen: nieuwe balans           documenten die op de websites van overheden worden gepubliceerd.
tussen kantoor- en thuiswerk, samenhang met ondersteunende ICT en hoge eisen aan
het binnenklimaat en de ventilatie.

Met dat raadsbesluit is opdracht gegeven om twee scenario’s uit de business case voor
de modernisering van de gemeentelijke huisvesting verder uit te werken:
• Scenario 3: nieuwbouw op een nader te bepalen locatie.
• Scenario 4: de renovatie van de locaties Lekkerkerk en Stolwijk inclusief een
    uitbreiding van de locatie Lekkerkerk.

Om voor beide scenario’s een gelijkwaardige verkenning uit te voeren is dit document
het Ruimtelijk en Functioneel Programma van Eisen (afgekort: RF-PvE) voor de




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                        Pagina 2 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave                                                                   6.3.   Werkomgeving College en Gemeenteraad                                       20
                                                                                6.4.   Publieke voorzieningen                                                     22
                                                                                6.5.   Centrale voorzieningen                                                     24
Voorwoord                                                                   2
                                                                                6.6.   Buitenruimte                                                               26
1.     Inleiding                                                            4
                                                                                7.     Projectie van de ruimtelijke en functionele eisen op twee scenario’s       27
1.1.   Doel Programma van Eisen                                             4
1.2.   Leeswijzer                                                           4
                                                                                Bijlage 1: ruimtestaat                                                            30
1.3.   Scope en aanvullende voorwaarden                                     4

                                                                                Bijlage 2: resultaten medewerkerspoll                                             30
2.     Samenvatting van de uitgangspunten                                   5
2.1.   Inleiding                                                            5
                                                                                Bijlage 3: specials in de werkomgeving                                            30
2.2.   Balans kantoor- en thuiswerk                                         5
2.3.   Indeling en gebruik kantoorwerkgebied                                5
                                                                                Bijlage 4: moodboards                                                             30
2.4.   Multifunctioneel gebruik                                             5
2.5.   Zonering en toegankelijkheid                                         5
2.6.   Look & feel                                                          5

3.     Vertrekpunt project                                                  6
3.1.   Visie op de organisatie, dienstverlening en huisvesting              6
3.2.   De impact van de coronaperiode op een kantoorhoudende organisatie    7

4.     Ontwerpprincipes op gebouwniveau                                     9
4.1.   Ruimtes en relaties                                                  9
4.2.   Van visie naar uitgangspunten voor de huisvesting                   10
4.3.   Ontwerpprincipes                                                    11
4.4.   Zonering                                                            13

5.     Ruimtebehoefte                                                      15
5.1.   Bepaling ruimtebehoefte                                             15
5.2.   Samenwerkingsrelaties                                               15
5.3.   Ruimtestaat                                                         15

6.     Uitwerking op voorzieningenniveau                                   16
6.1.   Primaire werkomgeving                                               16
6.2.   Secundaire werkomgeving                                             17




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                        Pagina 3 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>1. Inleiding                                                                            1.1.       Doel Programma van Eisen
                                                                                        In het voorliggend RF-PvE is een vertaling gemaakt van de visie en ambities van de
                                                                                        gemeente Krimpenerwaard ten aanzien van de nieuwe huisvesting in ruimtelijke en
                                                                                        functionele eisen voor de fysieke werkomgeving.
                                                                                        Dit RF-PvE heeft de volgende doelen:
                                                                                        • Het is een leidend document voor de ontwerpende partijen, projectmanagers en
                                                                                             andere betrokken partijen.
                                                                                        • Het is een toetsingsmiddel voor de beoordeling van de output van de ontwerpende
                                                                                             partijen en een instrument voor evaluatie.

                                                                                        1.2.       Leeswijzer
                                                                                        Dit PvE bestaat uit zes hoofdstukken. Na de inleiding en een samenvatting van de
                                                                                        uitgangspunten wordt in hoofdstuk 3 het vertrekpunt - de visie en de impact van de
                                                                                        coronaperiode op een kantoorhoudende organisatie- beschreven. In hoofdstuk 4
                                                                                        worden de ontwerpprincipes op gebouwniveau beschreven. Hoofdstuk 5 toont de
                                                                                        ruimtebehoefte gevolgd door de omschrijving van de functionele en esthetische eisen
                                                                                        op voorzieningenniveau in hoofdstuk 6. In hoofdstuk 7 wordt de ruimtebehoefte
We leven in een samenleving waar veranderingen elkaar steeds sneller opvolgen. Ook
                                                                                        geprojecteerd op twee scenario’s uit de business case.
de gemeente heeft hier natuurlijk mee te maken en moet hierop anticiperen.
Vraagstukken die op de gemeente afkomen zijn complexer en vragen om meer
                                                                                        Alle foto’s in dit document zijn illustratief en hebben niet direct een relatie met de
samenwerking, zowel intern als met externe partijen. De manier van werken draait
                                                                                        toekomstige huisvesting van gemeente Krimpenerwaard.
steeds meer om samenwerken vanuit opgaven. Hierbij hoort een andere werkomgeving
passende bij de geambieerde manier van werken.
                                                                                        1.3. Scope en aanvullende voorwaarden
                                                                                        Dit RF-PvE bevat de ruimtelijke en functionele eisen en wensen voor de realisatie van
Verandering van de werkomgeving is geen ‘one size fits all’. Om een succes te maken
                                                                                        het gemeentehuis Krimpenerwaard. De volgende aspecten zijn geen onderdeel van dit
van de geambieerde manier van werken en de nieuwe werkomgeving, is een aanpak
                                                                                        RF-PvE, maar hebben wel aandacht nodig:
nodig met voldoende draagvlak binnen de organisatie. Daarom is voor de
                                                                                        • De ICT-gerelateerde voorzieningen, zoals het aantal beeldschermen en
totstandkoming van het voorliggende Ruimtelijk Functioneel Programma van Eisen (RF-
                                                                                             aansluitingen per werkplek, dienen op ruimteniveau nog nader uitgewerkt te
PvE) gekozen voor een aanpak waarin middels dialoogsessies en werksessies, input
                                                                                             worden. Ook de gebouwgebonden ICT-gerelateerde voorzieningen, zoals
(wensen en eisen) is opgehaald bij een vertegenwoordiging uit de organisatie.
                                                                                             infrastructuur en wifi-accespoints, dient inzichtelijk te worden gemaakt.
Hiermee zijn de eerste belangrijke stappen gezet voor het benodigde draagvlak voor de
                                                                                        • De veranderende huisvesting leidt niet automatisch tot ander gedrag, een andere
veranderende werkomgeving. Daarnaast zijn middels een medewerkerspoll enkele
                                                                                            manier van werken. Ter voorbereiding op de ingebruikname van het nieuwe
vragen uitgezet binnen de organisatie om alle medewerkers te betrekken in de
                                                                                            gemeentehuis, is het dan ook noodzakelijk om aandacht te hebben voor de nieuwe
totstandkoming van dit PvE. De resultaten van de poll hebben als input gediend voor
                                                                                            manier van hybride werken. Het toekomstige gemeentehuis vraagt om een andere
het PvE. De gedetailleerde resultaten zijn opgenomen in bijlage 2.
                                                                                            manier van werken en de organisatie dient hierop ingespeeld te zijn.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                        Pagina 4 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>2. Samenvatting van de uitgangspunten                                                   2.4. Multifunctioneel gebruik
                                                                                        •   Het College en de ondersteunende staf krijgen een centrale plek in de
2.1. Inleiding                                                                              gemeentelijke huisvesting; het werkdomein van het College kan flexibel
Het programma van eisen kent een groot aantal uitgangspunten die in de                      gebruikt worden.
verschillende hoofdstukken behandeld en uitgewerkt worden. Deze uitgangspunten          •   De Raadszaal kent voor het gebruik door de raad een vaste opstelling met
geven de bepalende keuzes weer die de gemeente en de adviseurs voor de                      dubbele ring echter zonder vaste sprekersposten.
gemeentelijke huisvesting maken op basis van wensen van de betrokken                    •   De Raadszaal kan ook worden ingezet voor andere bijeenkomsten; het
gebruikers, de beoogde organisatieontwikkeling, de dienstverleningsvisie, het               meubilair is daarom eenvoudig te verplaatsen of te verwijderen zodat de
beoogde werkplekconcept en de samenwerking met ketenpartners.                               indeling van de zaal aangepast kan worden.

De meest opvallende uitgangspunten zijn als ‘top 20’ in dit hoofdstuk gebundeld.        2.5. Zonering en toegankelijkheid
Zo krijgen de lezer en toekomstige ontwerper in een oogopslag inzicht in de             •   Er is één toegang voor alle bezoekers en medewerkers behalve voor
belangrijkste keuzes die gemaakt zijn. De uitgangspunten zijn kort, als bullet points       leveranciers; die hebben een eigen ingang. De hoofdentree wordt ook gebruikt
en zonder verdere uitleg benoemd.                                                           bij raadsvergaderingen (dus geen toegang via bijvoorbeeld een zij-ingang).
                                                                                        •   Er is eén front office voor alle diensten van de gemeente (burgerzaken en
2.2. Balans kantoor- en thuiswerk                                                           sociaal domein)
•    De gemeentelijke huisvesting dient als ‘clubhuis’. Deze metafoor geeft weer dat    •   Publiekfuncties en raadzaal zijn bij voorkeur zichtbaar voor de buitenwereld
                                                                                        •   Het actieve hart wordt gevormd door het werkcafé en het publieksgebied
     de huisvesting een plek voor ontmoeting, kennisdeling en samenwerking is.
                                                                                        •   De looproutes en indeling houden rekening met hulpbehoevende (bijv.
•    Thuiswerken is – ‘na Corona’ – een mogelijkheid en geen verplichting.
                                                                                            dementerende) mensen.
•    Medewerkers werken digitaal waar het kan en komen fysiek samen waar het            •   In de publieke zone wordt de bezoeker ontvangen door een gastheer / vrouw
     waarde toevoegt.                                                                   •   Op basis van specifieke afspraken kunnen ketenpartners een ruimere toegang
•    De huisvesting is primair bestemd voor ontmoeting, samenwerking,                       hebben tot de huisvesting dan de reguliere inwoner; in dat geval hebben
     kennisdeling en ‘co-creatie’ en voor fysieke dienstverlening.                          ketenpartners ook toegang tot de voorzieningen in de gemeentelijke
•    Gemeentehuis biedt ruimte voor algemene bureauwerkzaamheden en                         huisvesting.
     concentratiewerkzaamheden.                                                         •   Het werkcafé is voor iedereen toegankelijk tijdens openingstijden
•    Een flexfactor van gemiddeld van 0,6 werkplek per medewerker (er zijn 262          •   Toiletten zijn voor dames en heren gescheiden (dus niet genderneutraal)
     arbo-werkplekken in de primaire werkomgeving voor 439 medewerkers                  •   Alle medewerkers (man /vrouw separaat) kunnen de doucheruimte gebruiken.
     inclusief medewerkers uit de flexibele schil).
                                                                                        2.6. Look & feel
2.3. Indeling en gebruik kantoorwerkgebied                                              Het interieur en de uitstraling van het gemeentehuis en de huisvesting van de
•    Er wordt niet gewerkt met ‘vlekken’ waarmee teams of afdelingen een vaste          afdeling BOR (niet in dit Programma van Eisen) zijn op elkaar afgestemd. Een
     thuisbasis zouden kennen.                                                          medewerker of bezoeker van de gemeentelijke huisvesting heeft direct bij
•    In het kantoorwerkgebied (de privézone) worden in principe geen externen           binnenkomst het gevoel dat hij of zij thuis is bij de gemeente Krimpenerwaard.
     ontvangen; deze ontvangst vindt plaats in de semi-openbare zone.
•    Voor alle werkplekken hanteert de gemeente het principe van clean desk.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                               Pagina 5 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>3.          Vertrekpunt project                                                        Daarnaast maakt een wendbare organisatie de organisatie aantrekkelijk op de
                                                                                       arbeidsmarkt, waar de concurrentie fors is. Huisvesting draagt bij aan dit visitekaartje
                                                                                       op de arbeidsmarkt.

                                                                                       Een wendbare organisatie vraagt ook iets van de medewerkers: dit vraagt om een open
                                                                                       houding, waarbij het draait om slimmer organiseren en anders en beter samenwerken.
                                                                                       Verantwoordelijkheid komt meer bij de medewerkers te liggen en het eigen initiatief
                                                                                       krijgt een belangrijke rol. Er wordt gestuurd op resultaatafspraken in plaats van
                                                                                       aanwezigheid.

                                                                                       Thema’s als dienstverlening nabij en digitalisering staan centraal in ontwikkeling van
                                                                                       de dienstverlening.

                                                                                       Samenwerking en ontmoeting staat centraal bij de manier van werken van de
                                                                                       gemeente. Dit vraagt om een gemeentehuis en werkomgeving, waar mensen elkaar op
                                                                                       natuurlijke wijze makkelijk treffen en tot integrale samenwerking kunnen komen.
                                                                                       Denken in schotjes of eilandjes past hier niet bij. Net zoals de eigen werkkamer of
3.1.        Visie op de organisatie, dienstverlening en huisvesting
                                                                                       werkplek. Het gemeentehuis staat ook open voor ketenpartners. Op basis van de
De gemeente staat voor een omslag naar een nieuwe tijd. Door andere vragen vanuit
                                                                                       inventarisatie die samen met het sociaal domein is uitgevoerd, verwachten we dat
inwoners, bedrijven en ketenpartners veranderen de verwachtingen van de gemeente.
                                                                                       ketenpartners slechts in beperkte mate van de gemeentelijke huisvesting gebruik zullen
De gemeente wil een organisatie zijn, die zich kan aanpassen aan de veranderingen in
                                                                                       maken. Dit programma van eisen houdt rekening met de ruimtebehoefte van de
de samenleving, de toenemende digitalisering en de veranderende klantbehoefte.
                                                                                       ketenpartners en de toegankelijkheid van deze ruimten.
De gemeente wil meer samenwerken met de verschillende partijen: inwoners,
bedrijven, instellingen en ketenpartners.
                                                                                       De gemeente staat voor een aantal uitdagingen om te groeien naar die flexibele en
                                                                                       wendbare organisatie. Dit vraagt een andere manier van (samen)werken en een andere
Digitalisering is een andere belangrijke ontwikkeling die van invloed is op de
                                                                                       houding en gedrag van medewerkers. Van hen wordt gevraagd proactief te zijn, initiatief
werkwijzen, producten en diensten van de gemeente.
                                                                                       te tonen en bewust open te staan voor veranderingen, zowel intern als extern. Ze
                                                                                       pakken hun verantwoordelijkheid en komen afspraken na. Medewerkers zoeken actief
Deze veranderingen en ontwikkelingen vragen om een wendbare organisatie,
                                                                                       de samenwerking met collega’s. ‘Werken’ is binnen de gemeente Krimpenerwaard in
wendbare mensen en een daarbij passende werkomgeving waarbinnen integraal
                                                                                       beweging. Een daartoe stimulerende, flexibele en schaalbare werkomgeving
samenwerken steeds belangrijker wordt. Een wendbare organisatie is continu in
                                                                                       ondersteunt en faciliteert dit.
verandering, werkt samen en benut ieders inzet en kwaliteiten. Een wendbare
organisatie is flexibel in werk en structuur. De huisvesting dient deze wendbaarheid
te accommoderen door de toepassing van het werkconcept activiteit gerelateerd
werken.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                     Pagina 6 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>3.2. De impact van de coronaperiode op een kantoorhoudende                                 Organisaties dienen aandacht te besteden aan de juiste technologische ondersteuning,
organisatie                                                                                de organisatiecultuur en bijbehorende verwachtingen om de balans tussen thuis- en op
                                                                                           kantoor werken zo goed mogelijk te maken. Daarnaast moet er aandacht blijven voor
                                                                                           de medewerkers, qua productiviteit, betrokkenheid en gezondheid, ongeacht waar zij
                                                                                           werkzaam zijn.

                                                                                           Door de coronacrisis wordt in een sneltreinvaart gedigitaliseerd. Dit heeft impact op
                                                                                           gemeentelijke afdelingen zoals ruimtelijke ordening en burgerzaken, maar ook op het
                                                                                           contact met inwoners in het sociaal domein. Veel processen en de dienstverlening zijn
                                                                                           versneld blijvend gedigitaliseerd, waardoor digitaal, plaats- én tijdonafhankelijk werken
                                                                                           beter wordt ondersteund.

                                                                                           Heroverweging benodigd kantooroppervlak door thuiswerken
                                                                                           Door een versnelde popularisering van digitaal, plaats- én tijdonafhankelijk werken zal
                                                                                           thuiswerken steeds meer het nieuwe normaal gaan worden. Medewerkers zullen
                                                                                           bewuster nadenken over waarom en wanneer ze naar kantoor gaan. Echter, de
                                                                                           behoefte om naar kantoor te gaan zal blijven bestaan. Organisaties dienen er aandacht
                                                                                           aan te besteden dit aantrekkelijk te maken en mogelijk te houden. Daarnaast leent niet
Door de coronacrisis en de snelle transitie naar het digitaal (thuis)werken is de vraag
                                                                                           iedere thuissituatie zich voor thuiswerken en is het ook persoonsafhankelijk en
ontstaan in hoeverre ook op de lange termijn rekening moet worden gehouden met de
                                                                                           functieafhankelijk of thuiswerken effectief is en prettig werkt.
effecten van de crisis en de effecten op het digitaal (thuis)werken. We zien dat door de
                                                                                           Doordat thuiswerken steeds meer onderdeel zal worden van de bedrijfscultuur en de
restricties in het voorjaar van 2020 het digitaal (samen)werken in een stroomversnelling
                                                                                           manier van werken, is de behoefte aan werkplekken op kantoor minder groot. Dit is
is gekomen. Veel mensen ervaren de positieve kanten hiervan.
                                                                                           direct van invloed op de delingsgraad (ook bekend als ‘flexfactor’: aantal Arbo-conforme
Naar verwachting zal het digitaal (samen)werken een vast onderdeel van het
                                                                                           werkplekken gedeeld door het aantal
werkpatroon worden (wel op een ander niveau dan in de coronaperiode) en zullen we
                                                                                           medewerkers), mits er afspraken worden
steeds meer een combinatie gaan zien van fysiek en digitaal werken. In deze paragraaf
                                                                                           gemaakt over het gedeeld gebruik van de
benoemen we de trends en ontwikkelingen ten aanzien van de impact van corona op
                                                                                           werkplekken op kantoor. Immers, als alle
een kantoorhoudende organisatie.
                                                                                           medewerkers op dezelfde dagen
                                                                                           thuiswerken en op kantoor werken, dan
 3.2.1 Trends en ontwikkelingen
                                                                                           blijft de behoefte aan werkplekken op die
Versnelde popularisering van digitaal, plaats- én tijdonafhankelijk werken
                                                                                           piekdagen erg hoog en heeft dit geen
Er zal versneld anders worden gekeken naar de rol die het kantoor speelt bij het
                                                                                           impact op de delingsgraad.
mogelijk maken van werk. De coronacrisis heeft laten zien dat werken vanaf een
andere locatie ook goed mogelijk is. Het succes daarvan is mede afhankelijk van hoe
duidelijk en open er over dit onderwerp wordt gecommuniceerd en hoe goed
medewerkers hierin worden ondersteund.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                        Pagina 7 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Heroverweging variatie aan typen werkplekken op kantoor                                     lid bent van een club waar je graag bij aangesloten bent. Het clubhuis is dus een plek
Er ontstaan meer extremen op kantoor. In de recente kantoorontwikkelingen volgde de         waar je graag naar toe wilt/gebruik van wilt maken omdat het daar prettig vertoeven is.
kantoorwerkplek al de activiteiten die iemand verricht resulterend in een variatie aan
werkplekvormen passend bij wat iemand op een dag doet. Van rumoerige werkplekken            De coronaperiode heeft laten zien dat het werken vanuit huis ook goed gaat. Om te
waar ontmoeting een nadrukkelijke plek krijgt tot rustige werkplekken of stiltezones        kunnen samenwerken is fysiek contact van grote toegevoegde waarde. Het kantoor
waar men ongestoord kan werken.                                                             dient dusdanig aantrekkelijk te worden gemaakt dat medewerkers ook enkele dagen
Mensen hebben bij het thuiswerken vooral het 'live' contact met collega's gemist. Er is     per week naar kantoor willen komen om te ontmoeten.
sterke behoefte aan ontmoeting en 'live' samenwerking. Het is belangrijk deze
activiteiten ook na de coronaperiode op kantoor te faciliteren.                             De huisvesting faciliteert met name het ontmoeten en samenwerken op kantoor. Het
De eenpersoonswerkplekken hebben, voor diegenen die alweer op kantoor komen,                kantoor wordt het zogenaamde ‘clubhuis’ van de organisatie.
ineens een belangrijke tweede functie gekregen. Als men op kantoor komt voor het            Het ontmoeten en samenwerken op kantoor heeft betrekking op de interne
ontmoeten van collega’s of externen zit men tussendoor ook regelmatig in digitaal           organisatie alsmede de externe samenwerkingspartners uit de keten.
overleg. Hiervoor zijn open of halfopen ruimten niet geschikt. Er zal dus een sterkere
behoefte zijn aan eenpersoonswerkplekken. Daarnaast dient de audiovisuele                   De werkomgeving dient een open maar ook veilige omgeving te zijn, die ook ruimte
apparatuur in project- en vergaderruimten hierop ingericht te worden.                       biedt aan individuele werkplekken om geconcentreerd te kunnen werken of regulier
                                                                                            werk uit te kunnen voeren.
De extremen in het kantoorconcept (rust en rumoer) worden belangrijker. Een plek voor
ontmoeting en een plek om 'hybride' te kunnen werken.                                       Thuiswerken als onderdeel van de nieuwe manier van werken
                                                                                                                               De huisvesting voorziet ook in voldoende
  3.2.2 Wat betekent dit voor de huisvesting de gemeente                                                                       gevarieerde werkplekken om rustig en
  Krimpenerwaard?                                                                                                              geconcentreerd te kunnen werken of reguliere
Naar verwachting zal, als gevolg van de coronacrisis, het digitaal (samen)werken een                                           werkzaamheden te kunnen uitvoeren, zodat
vast onderdeel van het werkpatroon worden. Er wordt overgegaan naar een model van                                              thuiswerken geen dagelijkse noodzaak wordt.
‘hybride werken’: fysiek en digitaal samenwerken lopen door elkaar heen en vinden                                              Immers, niet alle thuissituaties lenen zich voor het
zelfs soms op hetzelfde moment plaats (een vergadering waarbij enkele mensen fysiek                                            thuiswerken, ondanks het faciliteren van een goede
aanwezig zijn en anderen via een beeldverbinding). Ook zullen mensen vaker                                                     thuiswerkplek vanuit de organisatie. Daarnaast is het
individueel deelnemen aan digitaal overleg waarvoor ze dan op kantoor wel de juiste                                            prettig thuiswerken ook functieafhankelijk.
ruimten tot hun beschikking moeten hebben (een akoestisch goed geïsoleerde belplek
met plaats voor een laptop of een eenpersoonskamer).                                                                           Thuiswerken wordt een onderdeel van het werken bij
                                                                                                                               de gemeente Krimpenerwaard. Het thuiswerken is
Het kantoor als clubhuis                                                                                                       een mogelijkheid, maar geen verplichting.
De huisvesting dient als clubhuis om verbinding te leggen tussen medewerkers en
samenwerkingspartners. De focus ligt op het ontmoeten en samenwerken in
verscheidene vormen zodat er altijd wel een plek is die aansluit bij de behoefte van de
gebruiker. Het clubhuis is in dit geval een metafoor. Het idee van een clubhuis is dat je




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                        Pagina 8 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>4.          Ontwerpprincipes op gebouwniveau
4.1. Ruimtes en relaties

Het eindresultaat van de gehanteerde uitgangspunten en ontwerpprincipes is een
visuele weergave die de verschillende functies in het gebouw ten opzichte van elkaar
weergeeft. In dit zogenaamde ‘ruimte-relatieschema’ zijn tevens de zones opgenomen
die in meer of mindere mate toegankelijk zijn voor verschillende doelgroepen.

Het gemeentehuis in zijn ideale vorm ziet er schematisch als volgt uit. De hierna
volgende paragrafen geven de inhoudelijke toelichting.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                          Pagina 9 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                                                              biedt daarmee keuzevrijheid. De focus ligt op een variatie aan werkplekken om
                                                                                              samen te werken.
                                                                                          •   Iedereen gaat flexibel werken, waarbij er altijd ruimte is voor uitzonderingen om
                                                                                              functie of persoonsgebonden redenen. Het College en de Griffie kunnen binnen
                                                                                              hun werkdomein ook flexibel werken, met specifiek op hun werkzaamheden
                                                                                              afgestemde diversiteit aan werk- en overlegplekken.
                                                                                          •   Daar werkplekken (bureau en bureaustoel) flexibel worden gebruikt, dienen ze
                                                                                              gebruiksvriendelijk en makkelijk verstelbaar te zijn.
                                                                                          •   De werkomgeving dient veranderingen op te kunnen vangen, onder meer door
                                                                                              flexibiliteit, uniformiteit, gedeeld gebruik en vooral niet ‘te krap’ te huisvesten.
                                                                                          •   De werkomgeving dient de samenwerking tussen medewerkers (en eventueel
                                                                                              bedrijven, instellingen en ketenpartners) maximaal te ondersteunen, onder meer
                                                                                              door:
                                                                                              o Het faciliteren van de (spontane) ontmoeting middels passende
                                                                                                   voorzieningen.
4.2.        Van visie naar uitgangspunten voor de huisvesting                                 o Zichtbaarheid (van de werkzaamheden) zodat medewerkers beter van elkaar
Net als in de huidige situatie zal ook in de toekomstige situatie het werkconcept                  weten waar ze mee bezig zijn, wat er speelt en waar eventueel bij geholpen
Activiteitgerelateerd werken worden doorgevoerd. Dat betekent dat een medewerker                   kan worden.
een werkplek kiest die past bij de werkzaamheden die hij/zij op dat moment uitvoert.      •   Het publieksgebied (en eet-werkcafé) is uitnodigend en ondersteunt
Een diversiteit aan werkzaamheden vereist een diversiteit aan werkplektypen die               samenwerking tussen inwoners, medewerkers, bedrijven, instellingen en
medewerkers met elkaar delen.                                                                 ketenpartners:
                                                                                              o De bezoeker van het gemeentehuis voelt zich welkom. Hij/zij voelt zich gastvrij
Bij de inrichting van de aantrekkelijke activiteit gerelateerde werkomgeving (front- en            ontvangen in een open en laagdrempelige omgeving.
backoffice) dient rekening te worden gehouden met het volgende:                               o Er is één toegang voor alle bezoekers met uitzondering van leveranciers.
• Er wordt gewerkt met een activiteitgerichte functionele indeling van werkplekken.           o Er is één frontoffice voor alle diensten die de gemeente aanbiedt (onder andere
     Op deze manier ontmoet je collega's van diverse teams op kantoor. De gemeente                 de teams binnen het Sociaal domein en Dienstverlening).
     Krimpenerwaard is een flexibele en wendbare organisatie. Het gemeentehuis is er          o Voorzieningen zoals aanlandplekken (in de vergader/projectruimten) en
     vooral om te ontmoeten en samen te werken; immers samen kom je verder! Dat                    koffiefaciliteiten in het werkcafé worden beschikbaar gesteld voor
     geldt ook voor team overstijgend samenwerken. Door niet te werken met vaste                   ketenpartners en andere instellingen waarmee de gemeente samenwerkt.
     vlekken kun je samenwerken met je directe collega’s maar kom je ook in contact
     met andere collega’s.
• De werkomgeving biedt voorzieningen die zowel individuele
     bureauwerkzaamheden, als werkzaamheden met een samenwerkingskarakter
     ondersteunen.
     De werkomgeving dient te voorzien in een variatie aan (samen)werkplekken en




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                    Pagina 10 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>4.3.     Ontwerpprincipes                                                                 toekomst. De moderne kantooromgeving biedt een variatie aan werkplekken,
4.3.1 Flexibiliteit en gedeeld gebruik                                                    keuzemogelijkheden en voorzieningen voor samenwerking, ontmoeting en gedeeld
Activiteitgerelateerd werken betekent dat een medewerker een werkplek kiest die past      gebruik. Hierdoor hoeft de organisatie niet te worden ‘vastgeklikt’ in haar huidige vorm.
bij de werkzaamheden die hij/zij op dat moment uitvoert. Een diversiteit aan              De moderne kantooromgeving biedt ruimte om toekomstige veranderingen op te
werkzaamheden vereist een diversiteit aan werkplektypen die medewerkers met elkaar        vangen, zonder dat er direct fysieke ingrepen in het gemeentehuis hoeven plaats te
delen.                                                                                    vinden.

Diverse typen werkplekken, die aansluiten bij de diversiteit aan werkzaamheden,           4.3.2 Openheid en transparantie
worden gestandaardiseerd waardoor iedereen gebruik kan maken van alle                     Om samenwerking, interactie en kennisdeling te bevorderen, dienen zichtbaarheid,
verschillende werkplekken die aanwezig zijn.                                              vindbaarheid en toegankelijkheid van medewerkers optimaal te worden geborgd. De
Niet alle werkplekken behoeven geheel Arbo-conform te worden uitgevoerd. De               volgende maatregelen worden getroffen:
tijdsduur die een medewerker besteedt op een bepaalde werkplek is bepalend voor de        • Heldere zichtlijnen tussen verdiepingen, waarmee zichtbaarheid en daarmee
uitvoering van de werkplek.                                                                   interactie wordt gestimuleerd.
                                                                                          • Een open en transparante omgeving waar het aantal gesloten ruimten beperkt is,
Er wordt onderscheid gemaakt in werkplekken in de primaire en secundaire                      met aandacht voor privacy en akoestiek.
werkomgeving. De werkplekken in de primaire werkomgeving zijn bedoeld om voor             • Aantrekkelijke, informele overlegplekken op verschillende plaatsen in het
langere tijd gebruik van te maken en zijn daarom geheel Arbo-conform uitgevoerd. De           gemeentehuis. In het werkcafé kunnen medewerkers (en zakelijke bezoekers)
werkplekken (bureaus) zijn makkelijk verstelbaar, van zit tot stahoogte. Hiermee ook          elkaar ontmoeten en wordt samenwerking gestimuleerd.
staand werken stimulerend. De bureaustoel bij de werkplek dient gebruiksvriendelijk
verstelbaar te zijn.                                                                      De publieksfuncties (waaronder ook de raadszaal) dienen zichtbaar te zijn voor de
                                                                                          ‘buitenwereld’. Voor die functies dient het gemeentehuis transparant en uitnodigend te
De secundaire werkomgeving wordt gezien als de werkomgeving die voor korte tijd           zijn.
(< 2 uur) wordt gebruikt en wordt daarom niet volledig Arbo-conform uitgevoerd.
                                                                                          4.3.3 Logistiek en toegankelijkheid
De primaire en secundaire werkomgeving lopen door elkaar heen zodat looproutes            Toegankelijkheid zorgt ervoor dat mensen met een functiebeperking niet onnodig
beperkt blijven.                                                                          worden uitgesloten van het gebruik van voorzieningen, producten en diensten. Bovenal
                                                                                          is toegankelijkheid een kwaliteitsaspect.
Door activiteiten met bijbehorend geluidsniveau en openheid te clusteren worden de
activiteiten optimaal ondersteund.                                                        Toegankelijkheid van de gebouwen voor mindervaliden, slechthorenden en
                                                                                          slechtzienden dienen in de openbare en privé zone georganiseerd te zijn conform het
Clean-desk is een randvoorwaarde voor activiteit gerelateerd werken. Op verschillende     Handboek voor Toegankelijkheid. Het behalen van een ITS-keurmerk (Internationaal
plekken worden lockers geplaatst om persoonlijke spullen in op te slaan. Uitgangspunt     Toegankelijkheidssymbool) is van toepassing. Ook dient rekening gehouden te worden
is voor iedere medewerker een persoonlijke locker.                                        met hulpbehoevende (denk aan dementerende) mensen en een voor hen logische
Flexibiliteit en gedeeld gebruik, als onderdeel van het huisvestingsconcept, maken het    indeling en routing binnen het publieksgebied.
mogelijk om externe- en interne (organisatie)ontwikkelingen op te vangen in de (nabije)




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                      Pagina 11 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Binnen het gemeentehuis moet gezorgd worden voor een goede logistiek. Het                 gevaar komen. Voor fysieke beveiliging en beveiliging van de (werk)omgeving dient de
publieksgebied en het werkcafé vormen het ‘actieve hart’ waar (informeel) ontmoeten       NEN-7510 en dan met name hoofdstuk 11 en een deel van hoofdstuk 9 in acht te
centraal staat. De verschillende zones en werkgebieden moeten goed bereikbaar zijn        worden genomen. Gekeken naar de zonering van het gebouw is de volgende
en met elkaar in verbinding staan. De werkomgeving moet ontmoeten bevorderen en           beveiliging gewenst:
communicatie-bevorderend werken. Openheid en transparantie zijn daarom een
vereiste. Hierbij gaat het vooral om een meer transparante uitstraling met zichtlijnen,   Openbare en semi openbare zone
zonder volledige openheid na te streven.                                                  Het publieksgebied is voor iedereen vrij toegankelijk. Bezoekers kunnen hier wachten
                                                                                          totdat ze worden opgehaald voor hun afspraak.
De hoofdentree is de toegang voor het publiek en wordt ook gebruikt bij vergaderingen     Zowel formele als informele overlegruimten zijn aanwezig in het publieksgebied zodat
van de Gemeenteraad en Raadscommissies. Deze ingang kan tijdens openingstijden            bezoekers niet meegenomen hoeven worden naar de privé zone in het gemeentehuis.
ook gebruikt worden door de medewerkers. De medewerkers kunnen echter ook                 Een aantal van deze formele overlegruimten in de publiekshal zijn inzetbaar als
gebruik maken van de personeelsingang.                                                    beveiligde spreekkamers.
Buiten openingstijden, maar binnen kantooruren kunnen medewerkers (inclusief de           Het publieksgebied met formele en informele overlegplekken loopt op een natuurlijke
handhavers en schoonmakers) alleen gebruik maken van de personeelsingang. Deze            manier over in het werkcafé en naar de raadszaal en trouwzaal.
ingang dient buiten openingstijden tevens als ingang tot het vergadergebied en is ’s
avonds dus te gebruiken door fracties en commissies.                                      Privé zone
                                                                                          De privé zone is het werkgebied van de ambtelijke organisatie en het College. Ook de
Aan- en afvoer van goederen vindt plaats via de goederen/expeditie toegang.               Gemeenteraad heeft toegang tot deze zone. Bezoekers worden zo veel als mogelijk
Grenzend aan de goederen/expeditie ingang is een expeditie ruimte die dient als           ontvangen in de openbare en semi-openbare zone en niet meegenomen naar de privé
tussenopslag om van daaruit de verdere transportbewegingen door het gemeentehuis          zone, zodat hier in alle rust en met de nodige privacy gewerkt kan worden.
te kunnen reguleren.                                                                      De privé zone is voorzien van passende toegangsbeveiligingsmaatregelen en enkel met
                                                                                          toezicht en/of de juiste toegangsvoorziening bereikbaar.
In de nabijheid van de goederen/expeditie ingang is in de buitenruimte ruimte voor de
afvalcontainers.                                                                          Buiten reguliere openingstijden en kantooruren is slechts de centrale vergadervleugel
                                                                                          toegankelijk. Andere delen zijn dan ‘afgesloten’ en op het alarm geplaatst. Tijdens
De diverse toegangen tot het gemeentehuis zijn voorzien van passende                      Gemeenteraadsvergaderingen valt natuurlijk ook de raadszaal binnen de zone die dan
toegangsbeveiligingssystemen, waarmee geautoriseerde gebruikers toegang hebben            opengesteld is. Ten tijde van crisissituaties, dienen daartoe aangemerkte crisisruimten
tot de voor hun benodigde verschillende gebouwdelen / zones in het gemeentehuis.          ook buiten de reguliere openingstijden en kantooruren beschikbaar te zijn. Buiten
                                                                                          reguliere openingstijden dienen de alarmtijden per zone aangepast te kunnen worden.
  4.3.4 Beveiliging en veiligheid
Beveiliging en sociale veiligheid is belangrijk binnen het gemeentehuis. De huisvesting    4.3.5 Beleving
moet voldoen aan alle wettelijk vastgelegde veiligheidseisen. De sociale veiligheid,      In de nieuwe werkomgeving hebben medewerkers in beginsel geen eigen werkplek; alle
gezondheid en het welbevinden van de gebruiker moeten gewaarborgd zijn. Veiligheid        werkplekken en faciliteiten worden gedeeld. Om te zorgen voor geborgenheid en een
voor medewerkers door mogelijk agressief gedrag van bezoekers is een belangrijk           ‘thuisgevoel’, is het belangrijk om gebruikers te laten benoemen welke sfeerkenmerken
aandachtspunt. Daarnaast mogen de primaire en secundaire bedrijfsprocessen niet in        hun belevingswereld op kantoor kenmerkt.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                    Pagina 12 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>De identiteit (het DNA) van de gemeente dient terug te komen in het gemeentehuis            De publieke zone is een ontmoetingsruimte waar verschillende voorzieningen zijn
middels de materiaalkeuze, kleurgebruik, visuals, geïntegreerde kunst en de algehele        getroffen om de bezoeker gastvrij te ontvangen. Vanuit deze ontmoetingszone worden
inrichting. Zodra een interieurarchitect betrokken wordt bij het project kan met hem/haar   bezoekers opgehaald door de desbetreffende medewerker waarmee hij/zij een
de sfeer en beleving nader worden ingevuld.                                                 afspraak/overleg heeft.
                                                                                            De gehele inrichting dient een informele sfeer te hebben. Het moet uitnodigend zijn om
De look & feel van het gemeentehuis en de werf dient op een lijn te liggen; het gaat hier   naar binnen te komen.
immers om één organisatie.
                                                                                            Het publieksgebied met formele en informele overlegplekken is verbonden met het
Ter input is door de werkgroep een aantal moodboards gemaakt (bijlage 4). Er is
                                                                                            werkcafé, de raadszaal en de trouwzaal. Het publieksgebied is op hetzelfde niveau
onderscheid gemaakt tussen een moodboard algemeen, ontmoetingsgebied,
                                                                                            gesitueerd als de aangrenzende buitenruimte dat de verbinding met de omgeving
werkomgeving en een moodboard wat absoluut niet?
                                                                                            vormt. Op die manier is het publieksgebied open, transparant en uitnodigend.
4.4. Zonering
                                                                                            Het publieksgebied met aangrenzend het werkcafé vormt het hart van het gebouw. Het
Toegankelijkheid voor medewerkers vertaalt zich in een vrije toegang en zo min
                                                                                            werkcafé dient op een natuurlijke wijze het punt met de meeste beweging te worden
mogelijk deuren in het hele gemeentehuis. Echter vanwege privacy en veiligheid, zal er
                                                                                            waar collega’s, maar ook medewerkers en bezoekers elkaar ontmoeten.
wel gewerkt worden met beveiligingsschillen/zonering, zoals in paragraaf 3.2.4. al
                                                                                            Door dit gebied geschikt te maken voor eten, ontmoeten, samenwerken, maar ook
vermeld.
                                                                                            individueel werken, ontstaat eigenlijk een uitbreiding van de werkgebieden waarmee
• Zone 1: openbare zone: publieksgebied (plus het werkcafé, de raadszaal en de
                                                                                            piekbenutting goed opgevangen kan worden. Door het bieden van een diversiteit aan
    trouwzaal), wat vrij toegankelijk is voor bezoekers.
                                                                                            plekken in een werkcafé, leert de ervaring dat het beter gebruikt wordt, ook buiten
• Zone 2: semi-openbare zone: politiek- en projectgebied zowel te gebruiken door de
                                                                                            lunchtijd.
    ambtelijke organisatie als door de fracties (vooral ‘s avonds) en ketenpartners.
• Zone 3: privédomein; werkgebied van de ambtelijke organisatie, griffie en het
                                                                                            Het werkcafé is ook toegankelijk voor zakelijke relaties. Zij kunnen daar gebruik van
    College.
                                                                                            maken om voor of na een afspraak te werken. Door de positie van dit gebied gun je hun
• Zone 4: ondersteunende ruimten binnen zone 1-3, waarbij de toegang geregeld is
                                                                                            een ‘kijkje in de keuken’ en ontstaat een levendig gebied.
    met een sleutelplan of elektronische toegangsbeveiliging.
    Hierbij gaat het om ruimten die slechts voor daartoe geautoriseerde medewerkers
                                                                                            4.4.2 Semi openbare zone – politiek- en projectgebied
    toegankelijk zijn. Denk hierbij aan logistieke ruimten, kluisruimte voor
                                                                                            Het publieksgebied met de overlegplekken klantencontact en formele (beveiligde) en
    waardedocumenten, archieven, server- en netwerkruimte. Maar ook de ruimten van
                                                                                            informele overlegplekken is verbonden met de semi openbare zone, waarin het centrale
    de catering en de schoonmakers.
                                                                                            vergader/projectgebied is gesitueerd. Dit gebied is separaat van de overige gebieden
                                                                                            ook buiten de reguliere openingstijden toegankelijk voor de fracties en Gemeentegraad
  4.4.1 Openbare zone – publieksgebied
                                                                                            en eventuele andere gebruikers (maatschappelijke partners). De personeelsingang
De bezoeker van het gemeentehuis komt na binnenkomst door de hoofdentree in de
                                                                                            wordt hiervoor gebruikt.
publieke zone. In deze publieke zone wordt de bezoeker ontvangen door een gastheer/-
vrouw.
                                                                                            4.4.3 Privé zone - werkomgeving ambtelijke organisatie en het College
                                                                                            De werkgebieden voor de ambtelijke organisatie, griffie en het College bevinden zich in
                                                                                            de privé zone, waarbij een deel van de werkplekken (met name de overlegplekken



Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                      Pagina 13 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>klantencontact en spreekplekken/ruimten) (frontoffice) zich in de openbare zone
bevinden.

De werkgebieden zijn uitsluitend te gebruiken door geautoriseerde medewerkers.
In dit gebied worden in principe geen externen ontvangen.

Dit betekent dat het werkdomein van het College zich zowel in zone 2 als zone 3
bevindt. Dit vraagt een nadere (ontwerp) uitwerking.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                     Pagina 14 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>5. Ruimtebehoefte                                                                        aantal werkplekken wordt in beginsel niet met extra medewerkers (lees: groei)
                                                                                         gerekend; dit zit al voldoende geborgd in het concept zelf.

                                                                                         De werkgebieden bestaan uit een mix van gesloten en open werkplekken en
                                                                                         aanvullende voorzieningen. Door deze verschillende werkplekken en voorzieningen
                                                                                         slim te positioneren ten opzichte van elkaar, wordt zorg gedragen voor rust en privacy,
                                                                                         maar ook voor flexibiliteit.

                                                                                         Bepaling aantal overlegplekken/vergaderruimten
                                                                                         De overlegplekken/vergaderruimten zijn verdeeld in twee categorieën:
                                                                                         1. De centrale overlegplekken/vergaderruimten.
                                                                                         2. De overlegplekken/vergaderruimten binnen de werkomgeving.

                                                                                         Op basis van het totaal aantal Arbo-conforme werkplekken is er met een toeslag
                                                                                         gerekend voor overlegplekken en vergaderruimten die in de eerste categorie vallen.

                                                                                         5.2. Samenwerkingsrelaties
5.1. Bepaling ruimtebehoefte                                                             Op het gebied van samenwerkingsrelaties en hoe deze worden gefacliteerd in het
Aantal Arbo-conforme werkplekken                                                         gemeentehuis staan de woorden transparantie, flexibiliteit en vindbaarheid centraal.
                                                                                         Er wordt niet gewerkt met vlekken. De gemeente Krimpenerwaard is een flexibele en
Om het aantal Arbo-conforme werkplekken in de primaire werkomgeving te kunnen
                                                                                         wendbare organisatie. Het gemeentehuis is er vooral om te ontmoeten en samen te
definiëren is uitgegaan van een flexfactor gemiddelde van 0,6 (# Arbo-werkplekken/ #
                                                                                         werken; immers samen kom je verder! Binnen de geambieerde manier van werken is
medewerkers). Hieronder liggen de volgende uitgangspunten ten grondslag:
                                                                                         multidisciplinair samenwerken belangrijk. Door niet te werken met vaste vlekken kun je
                                                                                         samenwerken met je directe collega’s maar kom je ook in contact met andere collega’s.
     •   Medewerkers blijven ook na de coronacrisis meer thuiswerken.
     •   Digitaal waar het kan, fysiek waar het waarde toevoegt.
     •   Het gemeentehuis is er vooral voor ontmoeten, samenwerken, co-creëren en
                                                                                         5.3. Ruimtestaat
                                                                                         In de ruimtestaat (bijlage 1) zijn de diverse benodigde ruimten opgenomen.
         fysieke dienstverlening.
     •   Het gemeentehuis biedt ook ruimte voor algemene bureauwerkzaamheden en
         concentratiewerkzaamheden.

Dit resulteert in 262 Arbo-werkplekken voor 439 medewerkers in de primaire
werkomgeving.

Door het activiteitgerelateerd werken te faciliteren met de nieuwe werkomgeving in het
gemeentehuis, is het mogelijk beperkte groei op te vangen. In de berekening van het




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                    Pagina 15 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>6.       Uitwerking op voorzieningenniveau                                                  6.1.2 Concentratiewerkplek
                                                                                                                          De concentratiewerkplekken zijn afgesloten of besloten
6.1.     Primaire werkomgeving                                                                                            werkplekken. Deze werkplek is bedoeld voor
6.1.1 Basiswerkplek                                                                                                       geconcentreerd bureauwerk, vertrouwelijke of lange
                                De basiswerkplekken zijn bedoeld voor semi-                                               digitale gesprekken (in geval van de 1-persoons gesloten
                                geconcentreerd bureauwerk, routinematige activiteiten en                                  werkplek). De werkplek wordt Arbo-conform uitgevoerd.
                                werkzaamheden waarbij sprake is van een                                                   De verhouding tussen de afgesloten en besloten
                                aanloopfunctie. Het open karakter van de werkplek en de                                   concentratiewerkplek is ongeveer 1 op 2. In het
                                positie in de kantooromgeving stimuleert directe            ontwerptraject dient dit nader uitgewerkt te worden met aandacht voor de openheid op
                                interactie.                                                 de kantoorvloeren.

In de basis wordt er individueel gewerkt op de open werkplekken, waarbij de                 Situering
mogelijkheid bestaat om met elkaar af te stemmen. De basiswerkplek wordt in varianten       De concentratiewerkplek is bij voorkeur niet gesitueerd in de buurt van drukke functies
van verschillende aantallen aaneengeschakeld in de werkomgeving gepositioneerd. De          zoals een ontmoetingsgebied of koffiecorner.
werkplek is bedoeld om voor langere tijd aan te werken en dient daarom Arbo-conform
te worden uitgevoerd.                                                                       Besloten werkplek (coupé werkplek):
                                                                                            Er wordt gestreefd naar besloten werkplekken in groepen van maximaal 4, zodat er
Situering                                                                                   natuurlijke akoestische barrières ontstaan in de plattegrond van de kantoorvloeren.
De werkplekken zijn zodanig gesitueerd dat er een prettige, werkbare ruimte ontstaat        Door de toepassing van halfhoge akoestische wanden aan 3 zijden van de werkplek
waarin geluidsoverlast wordt voorkomen door compartimentering.                              wordt de rust op de werkplek gecreëerd.
Er wordt gestreefd naar basiswerkplekken in groepen van maximaal 6 werkplekken,
zodat er natuurlijke akoestische barrières ontstaan in de plattegrond van de                Gesloten werkplek:
kantoorvloeren. Vanwege de openheid van de werkplekken en de aanloopfunctie is het          De positie van het bureau in de ruimte moet zodanig zijn dat de persoon die in de
belangrijk dat de looplijnen naar belplekken, concentratiewerkplekken en                    ruimte is zich maximaal kan concentreren en manoeuvreren. De scheidingswanden
overlegplekken kort zijn.                                                                   moeten dusdanig transparant zijn dat men in de ruimte geen opgesloten gevoel heeft.
                                                                                            Daarbij dient wel voldoende privacy te worden geboden voor geconcentreerd werk. Bij
                                Faciliteiten                                                het werkblad dienen de wanden dan ook niet volledig transparant te zijn.
                                Alle basiswerkplekken hebben een elektrisch in hoogte       De gesloten concentratiewerkplek kan worden uitgevoerd in de vorm van een 1-
                                verstelbaar bureau tot stahoogte en een verstelbare         persoons plek of een gesloten ruimte voor meerdere personen (bibliotheek).
                                bureaustoel. De bureaus hebben een afmeting van 1,60 x
                                0,80 meter. Alle bureaus in de primaire werkomgeving zijn   Faciliteiten
                                in hoogte verstelbaar tot stahoogte.                        Alle concentratiewerkplekken hebben een elektrisch in hoogte verstelbaar bureau en
                                                                                            een verstelbare bureaustoel. De bureaus hebben een afmeting van 1,60 x 0,80 meter.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                       Pagina 16 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>6.1.3 Overleg-/samenwerkplek (2-/3-persoons)                                              het opnemen korte videoboodschappen die online geplaatst kunnen worden. De studio
De samenwerkplekken zijn bedoeld om in duo’s of trio’s samen te werken of te              dient eenvoudig opgeschaald te kunnen worden bij grotere events, wanneer meerdere
                                                                                          camera's en regie nodig is door een externe partij. In de studio is aandacht nodig voor
overleggen. De samenwerkplek is een afgesloten ruimte. Akoestiek is een
                                                                                          licht (geen of weinig ramen) en geluid. Er zijn 2 vaste zit/sta werkplekken met een
aandachtspunt om de privacy van gesprekken te borgen en om overlast naar andere           greenscreen. De maximale bezetting van de ruimte is 6 personen.
medewerkers te beperken.
                                                                                          6.1.5 Werk/ontmoetingsruimte handhavers
Situering                                                                                 Voor de handhavers is geen aparte afsluitbare werk/ontmoetingsruimte benodigd.
De samenwerkplek is bedoeld om voor langere tijd te werken en dient daarom Arbo-
                                                                                          Middels het beveiligingssysteem hebben de handhavers ook buiten reguliere
conform te worden uitgevoerd. De samenwerkplekken bevinden zich in de nabijheid
                                                                                          openingstijden en kantooruren toegang tot de benodigde voorzieningen in het
van de basiswerkplekken.
                                                                                          gemeentehuis. Voor het omkleden kunnen de handhavers gebruik maken van de
                                                                                          kleedruimte die ook voor andere medewerkers ter beschikking staat. De kleedruimte is
Faciliteiten                                                                              voorzien van afsluitbare kledinglockers (o.a. voor de handhavers).
De samenwerkplek is voorzien van 2 of 3 aaneengesloten, (elektrisch) in hoogte
verstelbare bureaus en 2 of 3 verstelbare bureaustoelen. De bureaus hebben een            6.2. Secundaire werkomgeving
afmeting van 1,60 x 0,80 meter. De bureaus zijn in hoogte verstelbaar tot stahoogte.      6.2.1 Belplek (1-persoons)
Er is minstens één beschrijfbaar element aan de wand aanwezig.
                                                                                          De belplek is een kleine gesloten ruimte die gebruikt kan worden op de momenten dat
                                                                                          medewerkers in de open werkplekken een individueel telefoongesprek moeten voeren.
6.1.4 Belplekken, newsroom en studio Dienstverlening Frontoffice                          De belplek is geen volwaardige werkplek en is bedoeld voor tijdelijk gebruik. De belplek
De werkvlek van het telefoonteam van Dienstverlening Frontoffice bestaat uit
                                                                                          wordt daarom niet Arbo-conform uitgevoerd. Het is echter wel van belang dat er
basiswerkplekken met de nodige akoestische voorzieningen om onderling geen overlast
                                                                                          voldoende licht in de ruimte valt. De ruimte dient transparant te zijn.
te ondervinden. Er dient dus maximale aandacht te zijn voor zowel bouwkundige als
meubilair gerelateerde geluiddempende voorzieningen. De ruimte/thuisbasis voor het        Situering
telefoonteam van Dienstverlening Frontoffice is voorzien van 6 telefoonwerkplekken.
                                                                                          De belplekken bevinden zich tussen de basiswerkplekken. De situering van de ruimten
                                                                                          kan inpandig zijn vanwege het tijdelijke gebruik. Deze plekken worden voorzien van de
Voor het afhandelen van online vragen, reageren op twitterberichten, het uit doen van
                                                                                          benodigde akoestische voorzieningen zodat geen overlast wordt veroorzaakt.
nieuwsberichten, kortom werkzaamheden rondom social media, is er een Newsroom in
de nabijheid van het telefoonteam. De Newsroom is gesitueerd nabij het bestuur en
                                                                                          Faciliteiten
goed zichtbaar voor de organisatie. De Newsroom bestaat uit een projectruimte met 4
                                                                                          De belplekken zijn voorzien van een hoge kruk en een hoge, smalle tafel om een
werkplekken waar ook makkelijk met elkaar vergaderd kan worden. De Newsroom heeft
                                                                                          mobile device op te plaatsen.
een dynamische uitstraling passend bij ‘social media’ activiteiten.
De belplekken en newsroom hebben een centrale positie in de backoffice omgeving
(werkplekken ambtelijke organisatie – zone 3). Het is een team dat met iedereen
samenwerkt.

De newsroom is middels een glazen wand ertussen gekoppeld aan een studio. Het
doel van de studio is het voorzitten van live videovergaderingen / events / webinars en



Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                     Pagina 17 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>6.2.2 Aanlandplek                                                                            Faciliteiten
                                Deze plek wordt gebruikt om tijdelijk aan te werken,         De projectruimte heeft (elektrisch) in hoogte verstelbare bureaus en verstelbare
                                bijvoorbeeld tussen afspraken door, of overleg te hebben.    bureaustoelen. De bureaus hebben een afmeting van 1,60 x 0,80 meter. Alle bureaus in
                                Gezien de tijdelijke aard van gebruik wordt de aanlandplek   de primaire werkomgeving zijn in hoogte verstelbaar tot stahoogte.
                                niet Arbo-conform uitgevoerd.                                Er is ruimte aan de wanden om spullen op te hangen of iets te kunnen opschrijven ter
                                                                                             ondersteuning van creatieve processen.

                                                                                             6.2.4 Vergaderruimten
Situering                                                                                                                 De verschillende varianten vergaderruimten zijn bestemd
Deze plekken worden in de randen van de werkomgeving of in het ontmoetingsgebied                                          voor het voeren van (ad hoc) overleg, groepsgesprekken
gesitueerd om interactie en kennisdeling te stimuleren.                                                                   en vertrouwelijke gesprekken. De overlegplekken worden
De aanlandplekken zijn semi-afgesloten van de werkplekken. Bij semi-afgesloten kan                                        niet Arbo-conform uitgevoerd.
gedacht worden aan een halfhoge afscherming rondom de aanlandplek.
                                                                                                                         In de vergaderruimten dienen voorzieningen aanwezig te
6.2.3 Projectruimten (4-6-persoons)                                                                                      zijn voor hybride overleggen en videoconferencing. De
                           De projectruimte is bedoeld voor het werken aan                   ruimten hebben verschillende ‘looks’ passend bij de verschillende typen overleggen.
                           multidisciplinaire projecten (tussen teams, maar ook voor         Denk daarbij bijvoorbeeld aan brainstormen.
                           opdrachten/projecten in samenwerking met externen).
                           Hiervoor moeten voldoende faciliteiten voor video                 Situering
                           vergaderen en het hybride werken aanwezig zijn, zoals             De situering van de ruimten kan deels inpandig zijn vanwege het tijdelijke gebruik. De
                           internetverbinding voor externen en een groot                     ruimten mogen niet te transparant zijn in verband met vertrouwelijkheid en afleiding;
                           beeldscherm/ smartboard met een camera die                        een redelijke mate van beschutting is daarom vereist (niet geheel voorzien van glazen
aanwezigen in de ruimte goed in beeld brengt.                                                wanden). De ruimten dienen om dezelfde redenen akoestisch optimaal geïsoleerd te
                                                                                             zijn. Van buitenaf dient men te kunnen zien of de ruimte beschikbaar is of niet door de
De ruimte is bedoeld om voor langere tijd te werken en dient daarom met Arbo-conform         toepassing van een glazen wand.
meubilair te worden uitgevoerd. De ruimte is semi-transparant in verband met
vertrouwelijkheid en afleiding. De ruimte moet om dezelfde redenen akoestisch                Overlegplekken zijn zowel binnen de werkgebieden als in het werkcafé aanwezig. Bij
optimaal geïsoleerd zijn.                                                                    het inrichten van de overlegplekken dient te worden gestreefd naar een aangename
                                                                                             verhouding tussen het volume van de ruimte en het volume van de inrichtings-
In het kader van flexibiliteit kunnen projectruimten ook gebruikt kunnen worden als          elementen.
vergaderruimten.
                                                                                             Bij de positionering van de overlegplekken binnen de werkgebieden is de routing naar
                                                                                             de ruimte belangrijk: medewerkers dienen zo min mogelijk ‘gestoord’ te worden in hun
                                                                                             werkzaamheden.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                        Pagina 18 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Faciliteiten                                                                            A0 scanner is gesitueerd. De werkplekken voor de medewerkers DIV dienen tevens in
De faciliteiten in een vergaderruimte passen bij de aard van de vergaderruimte. Een     de nabijheid van het statisch archief DIV te worden gesitueerd.
formele vergaderruimte is voorzien van een vergadertafel met comfortabele
vergaderstoelen. Enkele ruimten kunnen ook uitgevoerd worden met statafels met          6.2.6 Koffiecorners werkvloeren
krukken. In het geval van de vergaderruimte als brainstormruimte stimuleert en                                       De koffiecorner heeft een multifunctionele opzet en kan
ondersteunt de ruimte creativiteit en dynamiek. Het meubilair kan daartoe eenvoudig                                  gebruikt worden voor (informeel) overleg. De ruimte heeft
verplaatst en/of verschoven worden. Ook zijn in de vergaderruimten de benodigde                                      een informele uitstraling.
ondersteunende voorzieningen in de vorm van audiovisuele middelen, beschrijfbare                                     Het definitieve aantal koffiecorners moet worden bepaald
wanden/whiteboards etc. aanwezig.                                                                                    op basis van het gebouwontwerp, de ruimtestaat is hierin
                                                                                                                     indicatief.
6.2.5 Special primaire en secundaire werkomgeving
Bij de inrichting van het nieuwe kantoor wordt zoveel mogelijk uitgegaan van            Situering
standaarden; werkplekken moeten door iedereen gebruikt kunnen worden. Toch zullen       De koffiecorners bevinden zich op een logische plek op de kantoorvloer zodat mensen
er altijd uitzonderingen op de regel zijn. Redenen waarom er afgeweken moet worden
                                                                                        elkaar daar kunnen ontmoeten. Daarbij wordt zoveel mogelijk de combinatie gezocht
van de standaard.
                                                                                        met informele zitjes.
Naar aanleiding van een huiswerkopgave die uitgezet is binnen alle teams, is
geïnventariseerd wat de specials zijn waar rekening mee moet worden gehouden.           Faciliteiten
De meeste specials hebben betrekking op de ICT-voorzieningen en stellen geen            •   Selfservice-voorzieningen voor koffie, thee en water gedurende de gehele dag.
ruimtelijke of functionele eisen aan de werkomgeving. In bijlage 3 is een uitgebreid    •   Koffiecorner met spoelbak en koelkast.
overzicht van alle specials opgenomen. De specials die wel betrekking hebben op
                                                                                        •   Informele overlegplekken.
ruimtelijke of functionele eisen zijn overgenomen in dit document.
                                                                                        •   Ook de koffiecorner dient digitaal gefaciliteerd te worden. Op het digibord dienen de
Met betrekking tot ruimtelijke en functionele eisen zijn de volgende specials               digitale verjaardag kaarsjes uitgeblazen te kunnen worden.
gedefinieerd:
• Een viertal scanwerkplekken voor medewerkers DIV, voor het inscannen van post         Garderobe
    en zakelijke documenten. Het betreft werkplekken waar scanners aan de computer                                   Op elke verdieping nabij de koffiecorner is ruimte om
    zijn gekoppeld. In de nabijheid is ruimte voor twee afsluitbare kasten en twee                                   jassen op te hangen. De ruimte staat in open verbinding
    uitlegtafels. Het betreft hier geen afgesloten werkomgeving.                                                     met de verkeersruimte zodat ventilatie geborgd blijft.
    De werkplekken kunnen flexibel gebruikt worden door alle medewerkers, maar
    medewerkers DIV heeft altijd voorrang op deze werkplekken.
• Een tweetal scanwerkplekken voor financiën, voor het inscannen van post en
    zakelijke documenten. In deze werkomgeving is ruimte voor een extra kast en
    uitlegtafel. Het betreft hier geen afgesloten werkomgeving. De werkplekken kunnen
    flexibel gebruikt worden door alle medewerkers, maar financiën heeft altijd
    voorrang op deze werkplekken.
De specials dienen te worden gesitueerd nabij de postkamer/ reproruimte, waar een




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                   Pagina 19 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Lockers                                                                                      Faciliteiten
                                De lockers zijn bedoeld om persoonlijke eigendommen in       De werkplekken worden uitgevoerd als basiswerkplekken. De voorkeursspreekkamers
                                op te bergen. Op elke verdieping worden lockers              hebben een vergadertafel met één verstelbare bureaustoel en vijf vergaderstoelen.
                                geplaatst. De lockers worden gesitueerd op een centrale
                                positie op een werkvloer. Het aantal lockers is gelijk aan   6.3.2 Griffie
                                het aantal medewerkers. De lockers zijn niet                 Vanwege vindbaarheid en zichtbaarheid heeft de Griffie een herkenbaar werkdomein,
                                persoonsgebonden en flexibel inzetbaar.                      centraal binnen het gemeentehuis.
                                                                                             Het werkdomein van de Griffie bestaat uit een zestal basis werkplekken. Het
6.3. Werkomgeving College en Gemeenteraad                                                    werkdomein kan flexibel gebruikt worden door alle medewerkers, maar de Griffie heeft
Bij de werkomgeving College en Gemeenteraad, draait het primair om de ruimten die            altijd voorrang op deze werkplekken
gebruikt worden door het College en de Gemeenteraad.
                                                                                             Het werkdomein van de Griffie is in de nabijheid van het werkdomein van het College,
6.3.1 College en ondersteuning College                                                       in de nabijheid van de reproruimte met centrale printvoorziening en in de nabijheid van
Net zoals de medewerkers in de ambtelijke organisatie, hebben ook de Collegeleden            de Raad en raadszaal. De Griffie is net zoals het College gehuisvest op het grensvlak
werkzaamheden die divers van aard zijn. Waarbij het zwaartepunt bij hen ligt bij het         van de semi-openbare en privé zone, zodat ze goed vindbaar en toegankelijk is voor
voeren van overleg. Vanwege vindbaarheid en zichtbaarheid heeft het College en de            Gemeenteraadsleden.
ondersteuning een herkenbaar werkdomein, centraal binnen het gemeentehuis.
                                                                                             Faciliteiten
Het werkdomein van het College en de ondersteuning kan flexibel gebruikt worden door         De werkplekken worden uitgevoerd als basiswerkplekken.
alle medewerkers, maar het College en de ondersteuning heeft altijd voorrang op deze         Aanvullend aandachtspunt: het licht op de werkplekken dient gedimd te kunnen worden.
werkvoorzieningen.
                                                                                             6.3.3 B&W kamer
Het werkdomein bestaat uit 6 voorkeursspreekkamers en uit 10 basiswerkplekken waar           Dit is een multifunctionele vergaderruimte voor 12 personen, waar in ieder geval het
op een Arbo verantwoorde manier individuele bureauwerkzaamheden kunnen worden                College van B&W vergadert, maar die ook door anderen is te gebruiken.
verricht, maar waar men elkaar ook kan ontmoeten. Op deze wijze ‘flexen’ ze mee met          Deze vergaderruimte is gesitueerd in de nabijheid van het werkdomein van het College
de rest van de organisatie, maar wel afgestemd op hun activiteitenpatroon, wat               en de ondersteuning, maar wel zodanig dat deze ook makkelijk gebruikt kan worden
gekenmerkt wordt door veelvuldig overleg. Het woord voorkeursspreekkamers zegt het           door de ambtelijke organisatie. Men moet geen drempel ervaren. Qua inrichting is de
al.                                                                                          Collegekamer niet onderscheidend van de reguliere vergaderruimten. De ruimte is
                                                                                             voorzien van benodigde hedendaagse technologische middelen, zoals bijvoorbeeld
Indien de voorkeursspreekkamers niet in gebruik zijn, kunnen ze ook door anderen             video-conferencing en goede presentatiemogelijkheden.
gebruikt worden.
Aandachtspunt bij deze ruimten vormt veiligheid en privacy van gebruiker en informatie.      6.3.4 Raadszaal en commissiekamers
De voorkeursspreekkamers en ook de B&W kamer, liggen bij voorkeur in de semi-                De raadszaal is de ruimte waar primair de Gemeenteraad vergadert. De raadszaal dient
openbare zone, terwijl de gezamenlijke werktafel in de privé zone is gesitueerd.             ruim, open en toegankelijk te zijn. Er dient voldoende ruimte te zijn voor bezoekers.
                                                                                             Bezoekers moeten zich welkom en behaaglijk voelen en moeten goed kunnen volgen




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                       Pagina 20 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>wat er gebeurt. Bezoekers die plaatsnemen op de tribune dienen het gevoel te krijgen       6.3.5 Centraal vergader/projectgebied
deel uit te maken van de sessie.                                                                                       Het centraal vergadergebied in de semi openbare zone
De zichtrelatie tussen publiek, Gemeenteraadsleden en College is van belang, maar                                      bestaat uit vergader-/projectruimten en is gesitueerd in de
privacy (lees afstand) is wenselijk.                                                                                   nabijheid van de raadszaal. Grotere interne en externe
                                                                                                                       overleggen van de ambtelijke organisatie worden
De raadszaal moet multifunctioneel inzetbaar zijn, bijvoorbeeld voor (grote)                                           gefaciliteerd in het centrale vergadergebied. De kleinere
bijeenkomsten/ceremonies. De raadszaal dient gesitueerd te worden tussen een                                           interne overleggen kunnen plaatsvinden binnen de
tweetal commissiekamers. Deze commissiekamers kunnen gecombineerd worden met                                           werkgebieden waar voornamelijk kleinere (ad hoc te
de raadszaal waardoor de omvang van de raadszaal kan worden vergroot. De                   gebruiken) vergaderruimten terug te vinden zijn.
commissiekamers zijn bedoeld voor een bezetting van maximaal 30 personen per
ruimte.                                                                                    De ruimten zijn bij uitstek geschikt voor nieuwe vormen van overleg en samenwerking;
                                                                                           hybride vergaderen, scrummen, agile werken, etc. Daartoe zijn ook de benodigde
De indeling van de raadszaal dient te bestaan uit een vaste opstelling, uitgaande van      voorzieningen in de vorm van audiovisuele middelen, beschrijfbare wanden,
een dubbele ring zonder vaste sprekersposten. Door digitalisering kan elke zitplaats als   ophangsystemen, e.d. aanwezig. Een deel van deze vergaderfaciliteiten dient als
sprekerspost worden erkent. In de opstelling is aandacht nodig voor de zichtbaarheid       creatieve ruimte/ brainstormruimte te worden ingericht in het kader van co-creaties.
van alle deelnemers in geval van een hybride overleg. De Raadszaal kan ook worden
ingezet voor andere bijeenkomsten; het meubilair is daarom eenvoudig te verplaatsen        Deze ruimten kunnen ook gebruikt worden als projectruimten en als trainingsruimten.
of te verwijderen.                                                                         De vergader-/projectruimten kunnen tevens worden gebruikt voor de fracties en
                                                                                           commissies. Deze ruimten zijn via de personeelsingang buiten de reguliere
In de commissiekamers is een flexibele opstelling gewenst zodat deze ruimte flexibel       openingstijden bereikbaar.
kan worden ingezet wanneer deze ruimte wordt gecombineerd met de raadszaal.
                                                                                           De vergaderruimten zijn digitaal reserveerbaar. Middels een schermpje aan de
In de raadszaal is plek voor 31 Gemeenteraadsleden, de burgemeester, 5-6                   buitenzijde is zichtbaar of een ruimte is gereserveerd en kan ook ter plaatse een
wethouders, de Griffie, de pers (1-2 personen) en circa 55 anderen.                        reservering gemaakt worden. Voordeel van directe zichtbaarheid van beschikbaarheid,
                                                                                           maakt de mogelijkheid tot adhoc gebruik makkelijker.
Grenzend aan de raadszaal is de zogenaamde regiekamer, van waaruit de techniek in
de raadszaal bediend kan worden. Ook de berging raadszaal is grenzend aan de               Eén van de grote vergaderruimten voor 18 personen, dient tevens als crisisruimte. Bij
raadszaal.                                                                                 voorkeur is deze ruimte gesitueerd in de nabijheid van de hoofdentree. De ruimte dient
In de nabijheid van de raadszaal is de (centrale) keuken voor het faciliteren van koffie   afsluitbaar te zijn.
en thee.
                                                                                           Faciliteiten
                                                                                           De vergaderruimten kennen een diversiteit aan inrichtingsvormen. Van hoog tot laag
                                                                                           zitten en verschillende ‘looks’. De inrichting van de kamers is flexibel en makkelijk
                                                                                           aanpasbaar.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                      Pagina 21 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>6.3.6 Trouwzaal en ruimte ambtenaar burgerlijke stand                                     Aandachtspunt bij de inrichting van het publieksgebied vormt de toegang tot de
De trouwzaal, is een representatieve ruimte, geschikt voor 30 personen. Deze ruimte is    trouwzaal en raadszaal. Er moet een logische routing zijn naar beiden ruimten.
tevens te gebruiken als grote vergaderruimte. De ruimte dient daartoe met flexibel
meubilair ingericht te worden, zodat eenvoudig de inrichting van een trouwopstelling      Faciliteiten
gewijzigd kan worden in een vergaderopstelling. In de nabijheid van de trouwzaal is de    •   Eén centrale ontvangst/receptie.
kleedruimte voor de ambtenaar burgerlijke stand.                                          •   Vijf overlegplekken klantencontact.
                                                                                          •   Wachtgebied bestaande uit diverse zitvormen (leestafel, wachtbanken/stoelen, et
6.4.     Publieke voorzieningen                                                               cetera).
                                                                                          •   Vier spreekkamers, waarvan één beveiligd.
                                                      6.4.1       Publieksgebied
                                                                                          •   Diverse informele overlegplekken.
                                                      De gemeente heeft de wens om
                                                      een prettig, vriendelijk, warm
                                                                                          De centrale ontvangst is duidelijk in het zicht van de hoofdentree gesitueerd. De
                                                      (huiselijk) en aantrekkelijk
                                                                                          receptiebalie bevat één baliewerkplek, de zogenaamde snel balie voor bijvoorbeeld het
                                                      publieks-en ontmoetingsgebied
                                                                                          afhalen van paspoorten en rijbewijzen. De medewerker achter deze balie zit op
                                                      te faciliteren in het
                                                                                          ooghoogte van de klant.
                                                      gemeentehuis: een plek waar
                                                      medewerkers, inwoners, relaties
                                                                                          De baliewerkplek voldoet aan de algemene beveiligingseisen in het kader van de
                                                      en gasten graag komen om
                                                                                          verstrekking van waarde documenten en bevat de volgende voorzieningen:
                                                      contact met elkaar te hebben,       • Ruimte voor randapparatuur.
                                                      advies te verkrijgen en             • Dagkluis voor waarde documenten, geïntegreerd in de balie.
                                                      informatie op te halen en te        • De apparatuur die gebruikt wordt bij de balies mag niet toegankelijk zijn buiten
                                                      delen.                                  openingstijden.

Om dynamiek te realiseren in het publieksgebied is een koppeling gewenst met een          De baliewerkplek is niet voorzien van een paniekknop of bewakingscamera’s. De
centraal ontmoetingsgebied (werkcafé) voor de medewerkers van de gemeente. (Dit           gedachte hierachter is dat door de balies in het publieksgebied juist open te maken er
kan tevens gebruikt worden als ‘lobby’ bij de raadszaal.)                                 een natuurlijke sociale controle ontstaat. Hierdoor is bewaking (mede in de vorm van
Het publieksgebied kan tevens worden gebruikt als expositieruimte.                        camera’s) ook geen vereiste.

Bezoekers krijgen een warm en persoonlijke ontvangst van een gastvrouw/-heer in een       In de nabijheid c.q. in het verlengde van deze snel balie is een staplek voor de
huiselijke sfeer; zij komen binnen op een plek waar activiteit is, (hebben eventueel de   gastvrouw/heer, waar hij/zij een PC/laptop en beeldscherm heeft om informatie op te
gelegenheid om even te werken voor of na hun afspraak), zien medewerkers van de           zoeken en van waaruit hij/zij bezoekers ontvangt.
gemeente bezig, krijgen tijdens het wachten een goede kop koffie aangeboden en            Hoewel deze gastheer/-vrouw een deel van de werktijd in de publieke zone staat en
worden persoonlijk in de hal opgehaald door hun gesprekspartner, om vervolgens in het     rondloopt om bezoekers te helpen, verricht hij/zij op rustige momenten ook
werkcafé, in één van de vergaderruimten in het centraal vergadergebied of elders in het   bureauwerkzaamheden. Aangezien die een periode van meer dan 2 uur
gemeentehuis, overleg te voeren. Het werkcafé moet daartoe echter wel plekken             aaneengesloten kunnen beslaan maar hij/zij tegelijkertijd zicht moet kunnen houden op
bieden waar redelijkerwijs privacy is gewaarborgd en men redelijk rustig kan praten.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                    Pagina 22 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>het publiek, is er in de publieke zone een Arbo-genormeerde werkplek beschikbaar        Overlegplek klantencontact
binnen het gereserveerde vloeroppervlak van die zone.
                                                                                                                                              Benodigd zijn 4 flexibel
Het publieksgebied is voorzien van een wachtgebied waar bezoekers kunnen wachten                                                              bruikbare overlegplekken in de
op hun afspraak. Toiletvoorzieningen (Miva) zijn vanuit het wachtgebied bereikbaar.                                                           open ruimte in de nabijheid van
                                                                                                                                              elkaar (i.v.m. sociale controle).
Naast de wachtplekken (in diverse uitvoeringen), zijn de volgende voorzieningen                                                               Flexibel in die zin dat er
aanwezig in het wachtgebied:                                                                                                                  diverse diensten/vragen
• Een speelhoekje voor kinderen.                                                                                                              verleend/beantwoord kunnen
• Tafels/informele overlegplekken voor o.a. gesprekken tussen medewerker en                                                                   worden aan één en dezelfde
   ‘cliënten’ van de teams binnen het Sociaal domein).                                                                                        overlegplek, maar ook flexibel
• Koffie/theecorner.                                                                                                                          te gebruiken door diverse
                                                                                        ambtenaren. Twee van deze overlegplekken zijn tot stahoogte verstelbaar.
4 spreekkamers voor 6 personen (waarvan 1 medewerker gemeente), zijn gesitueerd
in het publieksgebied. 1 van deze spreekkamers is extra beveiligd.                      Bij minimaal één overlegplek dienen mindervaliden geholpen te kunnen worden.
De spreekkamers dienen te voldoen aan de volgende eisen:                                De overlegplekken zijn bij voorkeur bij elkaar gesitueerd in verband met de mogelijkheid
• De spreekkamers zijn ingericht met een overlegtafel, een bureaustoel en               tot onderling overleg of ondersteuning, maar eventueel ook in verband met gezamenlijk
     bezoekersstoelen.                                                                  gebruik van apparatuur. Aandachtspunt hierbij vormt de borging van privacy.
• Door middel van zichtlijnen, het creëren van transparantie en de opstelling van het
     meubilair moet de sociale veiligheid van werknemers vergroot worden.               De inrichting van de overlegplekken voldoet aan de algemene beveiligingseisen in het
• De spreekkamers zijn geschikt voor mindervaliden; rolstoeltoegankelijk. Deuren zijn   kader van de verstrekking van waarde documenten.
     voorzien van een knop om de deur automatisch te bedienen.
• De spreekkamers zijn voorzien van glas in verband met sociale veiligheid. Echter      Bij de verdere inrichting van de overlegplekken dient rekening gehouden te worden met
     privacy moet wel geborgd blijven.                                                  de volgende voorzieningen:
• De beveiligde spreekkamer is voorzien van aparte vluchtweg naar een beveiligd         • Duidelijke nummering.
     gebied voor de medewerker. Daarnaast is de spreekkamer uitgerust met een           • Ruimte voor randapparatuur.
     calamiteitenknop/paniekknop (ten behoeve van intern waarschuwen bij                • Ruimte voor centrale kassa.
     calamiteiten).                                                                     • Eén beeldscherm voor een medewerker.
                                                                                        • Eén beeldscherm voor meekijken klant; deze dienen niet midden in het
                                                                                             gezichtsveld van de gebruikers geplaatst te worden. De voorkeur heeft om deze
                                                                                             schermen verzonken in te bouwen in de balie.
                                                                                        • De apparatuur die gebruikt wordt bij de balies mag niet toegankelijk zijn buiten
                                                                                             openingstijden.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                  Pagina 23 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>•   Alle randapparatuur op de balies dient zodanig weggewerkt te kunnen worden            Het werkcafé moet vooral huiselijkheid, geborgenheid en gezelligheid uitstralen met
    (bijvoorbeeld in de balie zelf) dat de balies ook eenvoudige voor andere doeleinden   goede faciliteiten om zowel te werken, te ontmoeten als te lunchen.
    gebruikt kunnen worden (aandacht voor multifunctioneel gebruik).
De overlegplekken hebben een open karakter en vriendelijke uitstraling. De                Het werkcafé is toegankelijk voor zakelijke relaties en inwoners. Zij kunnen daar gebruik
overlegplekken dienen ook te functioneren als informele overlegplek.                      van maken om voor of na een afspraak te werken. Door de positie van dit gebied gun je
In de nabijheid van de overlegplekken klantencontact en de receptie dient een inbraak     hun een ‘kijkje in de keuken’.
en brandwerende ruimte te zijn. Deze ruimte moet voldoen aan de daarvoor wettelijk
geldende eisen en is aangesloten op het toegangs-beveiligingssysteem. In deze ruimte      Het werkcafé voorziet in de volgende faciliteiten:
worden de aktes van de burgerlijke stand opgeborgen en tevens staat er een inbraak        • Koffiefaciliteiten.
en brandwerende kluis voor het opbergen van waardedocumenten, zoals rijbewijzen en        • Kleine lunchfaciliteiten (bijvoorbeeld concept
paspoorten.                                                                                   Grab & GO): in de volgende fase.
De ruimte dient eveneens ingericht te worden met ICT-apparatuur van RAAS
(aanvraagstation), de RDW en één basiswerkplek.                                           Aangrenzend aan het werkcafé is de kleine keuken,
Deze inbraak en brandwerende ruimte wordt gebruikt vanuit de overlegplekken. Er is        uitgifte en opslag voor levensmiddelen (inclusief
geen dagkluis voor waarde documenten per overlegplek klantencontact aanwezig.             voorraden koffiemachines) voorzien. Invulling keuken
                                                                                          (met benodigde apparatuur en koelmachines), uitgifte
6.5. Centrale voorzieningen                                                               en opslag in overleg met cateraar.
6.5.1 Werkcafé (inclusief kleine keuken, uitgifte en opslag)
                                 Het werkcafé neemt binnen de andere manier van           6.5.2 Facilitair en ICT-servicepunt
                                werken een belangrijke plek in. Het is de plek waar       Bij dit servicepunt kunnen medewerkers terecht met facilitaire en ICT vragen. Het
                                medewerkers elkaar maar ook bezoekers op (in)formele      servicepunt dient tevens als uitgifteplaats voor bijvoorbeeld sleutels en laptops. Het is
                                wijze kunnen ontmoeten, overleg voeren, een goede kop     de wens dit servicepunt centraal in de werkomgeving (zone 3) te plaatsen.
                                koffie drinken, de lunch gebruiken, maar je kunt er ook
                                prima even werken.                                        Dit servicepunt bestaat uit een balievoorziening. Achter deze balievoorziening zijn een
                                                                                          tweetal basis werkplekken gesitueerd. In de nabijheid van het facilitair servicepunt is
De ruimte wordt ingericht met diverse zitstijlen zodat tegemoet wordt gekomen aan de      ook de ICT-testruimte en postkamer/ reproruimte.
diverse vormen van verblijf (ontspannen, werken, overleggen en lunchen) en daarbij
gewenste rust en privacy. Belangrijk aandachtspunt hierbij is flexibiliteit. Het gebied   6.5.3 ICT-testruimte en opslagruimte ICT
moet grotendeels leeggehaald kunnen worden voor het faciliteren van grote events          In deze ruimte staan 2 testtafels en diverse kasten en stellingen met ICT-artikelen. De
(zoals de nieuwjaarsborrel).                                                              ICT-testruimte is gekoppeld aan een gesloten opslagruimte voor ICT-voorzieningen.

Buiten de lunchtijden heerst er een informele sfeer in het werkcafé door de               6.5.4 Postkamer/ reproruimte
aanwezigheid van aanlandwerkplekken en informele overlegruimten. Hierbij kunnen de        De postkamer is de ruimte waar in- en uitgaande post wordt verwerkt. De ruimte is
zitplaatsen van het werkcafé tevens als werkplek dienen in het geval van een piek.        voorzien van een zwaardere printer, scanapparatuur en een grote uitlegtafel.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                       Pagina 24 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>De basiswerkplekken voor de medewerkers DIV, de aanlandplekken voor de                     6.5.7 Berging en archiefruimte
medewerkers financiën en de 4 werkplekken voor de bodes zijn gesitueerd in de                                           •     Berging raadszaal: t.b.v. meubilair, toga's et cetera,
nabijheid van de postkamer.                                                                                             apart van een los afsluitbare techniekkast raadszaal.
                                                                                                                        •     Opslag facilitair voor de bulk voorraad
6.5.5 Kolf/gebedsruimte                                                                                                 kantoorartikelen, kleine ergonomische producten,
Er dient een ruimte te komen die geschikt is voor moeders die borstvoeding geven c.q.                                   aankleding gemeentehuis (rondom feestdagen).
kolven. Deze ruimten kunnen tevens gebruikt worden als gebedsruimte. De ruimten                                         •     Opslag communicatie- en promotieartikelen en
dienen gemakkelijk te bereiken en toegankelijk te zijn voor mindervaliden. De ruimten                                   relatiegeschenken + opslag verkiezingsmaterialen
dienen fysiek en visueel afgeschermd te kunnen worden. De ruimte is voorzien van een       •   Tijdelijke en middellange opslag, gekoppeld aan leveranciersingang.
wastafel met warm en koud water. Daarnaast staat er een koelkast en een                    •   Statisch archief DIV.
bank/comfortabele fauteuil met tafeltje.                                                   •   Opslag: schilderijen, kunst et cetera.

6.5.6 EHBO-ruimte en ruimte bedrijfsarts                                                   6.5.8 Sanitair
                                Er dient een ruimte te komen die geschikt is voor mensen   Het aantal toiletten moet voldoen aan het bouwbesluit. Voor het aantal toiletten is
                                die in afwachting zijn van medische hulp. De ruimte kan    gerekend met 20 m2 per 500 m2 nuttig oppervlak. Toiletten voor dames en heren zijn
                                daarnaast door de bedrijfsarts gebruikt worden voor        gescheiden. Zowel in de werkgebieden als het publieks- en projectgebied zijn
                                lichamelijk onderzoek.                                     toiletvoorzieningen aanwezig. Op elke etage en in het publieks- en projectgebied is een
                                                                                           mindervalide toilet.
                             Deze ruimte is bij voorkeur in de nabijheid van het
                             publieksgebied en is middels brede deuren gemakkelijk         6.5.9 Kleed- en doucheruimte
toegankelijk voor een per brancard te vervoeren patiënt. In de ruimte is een wastafel      Er is een kleed annex doucheruimte (man/vrouw separaat) die gebruikt kan worden
met warm en koud water. Er staat een tafel met enkele stoelen, een rustbank, een kast      door alle medewerkers van de gemeente zelf en de schoonmaakmedewerkers. Deze is
met EHBO-artikelen en er is de mogelijkheid tot het opstellen van een                      gesitueerd in de nabijheid van de personeelsingang. De kleedruimte is voorzien van
brancard/behandeltafel. De ruimte dient gemakkelijk te bereiken en toegankelijk te zijn    afsluitbare kledinglockers (30 stuks) (o.a. voor de handhavers). In deze ruimte staan
voor mindervaliden.                                                                        tevens afsluitbare kasten voor onder andere de apparatuur van handhavers (+/-9m2).
                                                                                           Tevens staat er een kledingrek waarop natte kleding kan worden uitgehangen om te
Voor de bedrijfsarts is daarnaast een separate spreekkamer (een van de                     laten drogen. Ook is er een wastafel met koud en warm water en een wasmachine
vergaderruimtes in zone 3) binnen een luwe zone in het gebouw. De ruimte dient             aanwezig.
gemakkelijk te bereiken en toegankelijk te zijn voor mindervaliden en te zijn voorzien
van een elektrisch in hoogte verstelbaar bureau met één verstelbare bureaustoel en 3       6.5.10 Werkkasten/ berging schoonmaak
vergaderstoelen. Wanneer de bedrijfsarts er niet is, kan de ruimte ook door anderen        Op elke verdieping is een werkkast benodigd. Voorzien van een stortbak met warm en
worden gebruikt.                                                                           koud water. In deze ruimte is plek voor het stallen van de schoonmaakkar en stofzuiger.
                                                                                           Daarnaast zijn er planken aan de muur of een stellingkast om (kleine dagelijkse
                                                                                           voorraad) schoonmaakmiddelen en overige sanitaire voorzieningen te kunnen bergen.
                                                                                           De werkkasten zijn afsluitbaar.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                        Pagina 25 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Er is één royale berging voor het stallen van de schrobzuigmachine en toebehoren, een     6.6.2   Parkeervoorzieningen
wasmachine en wasdroger, een stellingkast t.b.v. bulk voorraad sanitaire                  Uitgaande van duurzame mobiliteit. Reizen per OV, deelvervoer, fiets en te voet wordt
voorzieningen, wasmiddelen en manden voor schone en/of vuile was, etc. De berging is      gestimuleerd. Voor de nieuwbouw van het gemeentehuis betekent dit:
afsluitbaar.
                                                                                              -   Het terrein biedt parkeergelegenheid voor 205 auto’s waarvan 10 voor
6.5.11 ICT-ruimte en technische ruimten                                                           bezoekers en 5 afgeschermde parkeerplaatsen voor dienstauto’s (handhaving).
De ICT-gerelateerde ruimten zijn geen onderdeel van dit RF-PvE en zijn uitgewerkt in              Conform het Bouwbesluit 2020 dient een parkeervoorziening bij utiliteitsbouw
het Technisch Programma van Eisen.                                                                van 10 parkeerplaatsen minimaal te beschikken over 1 laadpaal; gezien de
                                                                                                  snelle ontwikkelingen op het gebied van elektrisch vervoer wordt geadviseerd
6.5.12 Ruimtereservering voor gerelateerd publieke dienstverlening                                minimaal 1 laadpaal per 10 parkeerplekken te realiseren ofwel minimaal 21
De gemeente staat open voor gedeeld gebruik van faciliteiten met andere                           plaatsen voor elektrisch oplaadbare auto’s.
maatschappelijke organisaties. Het projectteam heeft in samenwerking met het sociaal
domein een inventarisatie uitgevoerd van mogelijke ketenpartners die in het kader van     6.6.3 Containerruimte
de publieke dienstverlening een plek in het gemeentehuis zouden moeten krijgen. Naar      In de nabijheid van de goederen/expeditie ingang is in de buitenruimte ruimte voor de
verwachting zullen potentiële ketenpartners echter slechts in beperkte mate gebruik       afvalcontainers in een gesloten ruimte.
maken van de werkplekken en publieksruimte. Het ruimteprogramma houdt rekening
met incidenteel gebruik van aanlandplekken door ‘een handvol’ medewerkers van
ketenpartners. Ook reserveren we een projectruimte voor tijdelijke project- of
programmaorganisaties waarvan de samenwerking met de gemeente Krimpenerwaard
een duidelijke meerwaarde heeft. In overleg met de facilitaire afdeling van de gemeente
kunnen het gebruik van deze aanlandplekken en projectruimte, maar ook het gebruik
van andere faciliteiten door externen ingeroosterd worden.

6.6. Buitenruimte
Zowel het gemeentehuis als de inrichting van de buitenruimte vraagt om een nadere
uitwerking binnen de kaders van het vigerende bestemmingsplan. Medewerkers
hebben de wens geuit om, indien mogelijk, in de buitenruimte zitjes en overlegplekken
te creëren.

6.6.1 Fietsenstalling, stalling motoren/ brommers/ scootmobiels
Het terrein dient te worden voorzien van een stalling voor in totaal circa 106 fietsen
waarvan 20 voor bezoekers en 20 voorzien van oplaadpunten voor elektrische fietsen.
De fietsenstalling biedt plaats aan dienstfietsen, fietsen van de boa’s en fietsen van
medewerkers. Daarnaast is er voldoende ruimte voor brommers/ motoren in de stalling.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                    Pagina 26 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>7. Projectie van de ruimtelijke en functionele                                              •   De projectie van het programma van eisen op de combinatie van Lekkerkerk en
                                                                                                Stolwijk betekent dat er ook op die locatie een flinke investering zal plaatsvinden.
eisen op twee scenario’s                                                                        De business case gaf dit al aan en deze verkenningsfase leidt niet tot wezenlijk
Dit document is het RF-PvE voor de huisvesting van de gemeentelijke organisatie op              andere inzichten. Dat betekent in grote lijnen:
een fictieve locatie. In dit programma zijn de gewenste functies, hun onderlinge relaties       − In beide bestaande gemeentekantoren zal een flinke investering gedaan
in het gebouw, de benodigde ruimten en de beeldkwaliteit omschreven.                                 worden op bouwkundig en installatietechnisch gebied om de stap te maken
                                                                                                     naar het noodzakelijke niveau van duurzaamheid én ten behoeve van de
                                                                                                     functionele aanpassingen voor een modern werkplekconcept (passend bij een
In hoofdstuk wordt het gewenste RF-PvE geprojecteerd op een 2-tal scenario’s uit de
business case:                                                                                       efficiënt werkende gemeentelijke organisatie);
• Scenario 3: Centrale huisvesting (nieuwbouw) op een nader te bepalen locatie                  − In Lekkerkerk zal een aanzienlijke uitbreiding in de vorm van aanbouw en
• Scenario 4: Decentrale huisvesting: de bestaande huisvesting in Stolwijk en een                    nieuwbouw plaatsvinden om in de ruimtebehoefte te kunnen voorzien (de
    uitbreiding van de bestaande huisvesting in Lekkerkerk.                                          business case heeft aangetoond dat ook ‘na Corona’ met een nieuwe balans
                                                                                                     tussen thuis- en kantoorwerk en een lagere flexfactor er nog steeds uitbreiding
                                                                                                     in Lekkerkerk in scenario 4 noodzakelijk is).
Het ruimtebeslag van het ideale programma van eisen dat in dit RF PvE is opgenomen
kunnen we zonder aanpassingen vertalen naar de nieuwbouwsituatie. Immers,                       − De bouw van een meerlaagse parkeervoorziening.
nieuwbouw geeft binnen de financiële kaders de mogelijkheid om alle functies met hun        •   De organisatie en bijbehorende ruimtebehoefte wordt over 2 locaties verdeeld.
bijbehorende ruimtebehoefte op zo efficiënt mogelijke manier in het gemeentehuis                Voor dit scenario is een ruimterelatieschema opgesteld dat op de volgende
onder te brengen. Wel dienen we bij de projectie van het programma van eisen op                 pagina’s is opgenomen. Hierin wordt zichtbaar dat een aantal van de gewenste
scenario 3 randvoorwaarden te stellen aan de vorm van het gebouw:                               voorzieningen in dat geval op beide locaties aanwezig dient te zijn (bijvoorbeeld de
                                                                                                vergaderfaciliteiten) waardoor er sprake is van een extra ruimtebeslag in geval van
-    De nieuwbouw moet voldoen aan hoge eisen aan het energiegebruik. Dat betekent
     dat de verhouding tussen de inhoud van het gebouw en het oppervlak van de                  2 locaties ten opzichte van 1 centrale locatie. De verdeling van de voorzieningen
     gevels, dak en vloer zo gunstig mogelijk moet zijn: een zo groot mogelijke inhoud          over 2 locaties en de impact hiervan op de ruimtebehoefte is middels een
     met een zo klein mogelijk buitenoppervlak betekent een compacte, kubusvormige              ruimtestaat (bijlage 1) inzichtelijk gemaakt.
     structuur (waarbij de architect uiteraard ontwerpvrijheid heeft om en binnen- en       •   Bij de verdeling van de organisatie over 2 locaties wordt de backoffice van de
     buitenzijde aantrekkelijk vorm te geven).                                                  organisatie uit elkaar gehaald (zie ruimterelatieschema op de volgende pagina’s).
                                                                                                De locaties Stolwijk biedt onvoldoende ruimte om de totale backoffice te
-    Om de investering in de grondaankoop verantwoord te houden dienen we de
     footprint van het gebouw te beperken. Immers, dan kunnen we het totale                     huisvesten. De locatie Lekkerkerk kan verder worden uitgebreid waardoor hier een
     grondoppervlak van het gebouw, het parkeren en het groen zo klein mogelijk                 deel van de backoffice bij de front-office gehuisvest kan worden.
     houden. We gaan daarom uit van een gebouw in drie lagen (maaiveld / begane             •   Bij de verdeling van de organisatie over de 2 locaties wordt de parkeerbehoefte
     grond en twee verdiepingen). De business case biedt geen ruimte voor een                   verspreid over 2 locaties. De impact hiervan is in de ruimtestaat (bijlage 1)
     (parkeer)kelder of half verdiepte bouwlaag.                                                inzichtelijk gemaakt. In overeenstemming met scenario 4 van de business case
                                                                                                houdt het ruimtelijk programma van eisen rekening met de bouw van een
Bij de spiegeling van het gewenste RF-PvE op scenario 4 dient met de volgende zaken             parkeervoorziening in Lekkerkerk. In Stolwijk is er geen mogelijkheid om extra
rekening te worden gehouden:                                                                    parkeerplaatsen te realiseren en gaan we uit van de bestaande situatie.




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                                                                                       Pagina 27 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>     Ruimterelatieschema - Locatie Lekkerkerk




Referentie: 1614806-0022.3.0.                   Pagina 28 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Ruimterelatieschema - Locatie Stolwijk f




Referentie: 1614806-0022.3.0.              Pagina 29 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: ruimtestaat
Los document, ref. nr. 1614806-0058, d.d. 13-10-2011


Bijlage 2: resultaten medewerkerspoll
Los document, ref. nr. 1614806-0057, d.d. 29-07-2011


Bijlage 3: specials in de werkomgeving
Los document, ref. nr. 1614806-0057, d.d. 29-07-2011


Bijlage 4: moodboards
Los document, ref. nr. 1614806-0057, d.d. 29-07-2011




Referentie: 1614806-0022.3.0.                          Pagina 30 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>         Colofon

         Uitgave:          HEVO B.V.
         Datum:            21 oktober 2021
         Auteur(s):        Kim Vermeulen

         ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●



         Contact

         Statenlaan 8                                   Postbus 70501
         5223 LA 's-Hertogenbosch                       5201 CB 's-Hertogenbosch

         T +31 (0)73 6 409 409
         info@hevo.nl

         www.hevo.nl                                    www.rpmbyhevo.nl

         ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●




         Niets uit deze uitgave mag zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van
         HEVO B.V. worden gekopieerd, noch aan derden ter inzage worden gegeven




Referentie: 1614806-0022.3.0.                                                                           Pagina 31 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>2. Ruimte-relatieschema




                      -9-
                            Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>     Ruimterelatieschema - Locatie Lekkerkerk




Referentie: 1614806-0022.3.0.                   Pagina 28 van 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>3. Ruimtestaat




                 -10-
                        Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Ruimtestaat - Krimpenerwaard
ref.nr 1614806-0058
d.d. 13-10-2021
Gemeentehuis                                                                   scenario: 1 locatie                                     scenario: 2 locaties
                                                                                                                ambtelijk én publiek hart in
                                                                                                                        Lekkerkerk                     ambtelijk hart in Stolwijk
                                                             m2/
                                                          voorziening         #              m2 tot                #                m2 tot           # werkpl.             m2 tot      Uitgangspunten

Primaire en secundaire werkomgeving

Primaire werkomgeving                                                                                                                                                                  uitgangspunt: 374 medewerkers en 65
                                                                                                                                                                                       medewerkers inhuur
                                                                                                                                                                                       waarvan 6 voor telefoonteam DVL, 10 voor college
Basiswerkplek                                                  8             133              1064                100                798                 33                 266        & ondersteuning, 6 voor girffie
Concentratiewerkplek (1p)                                      8              77              616                  58                462                 19                 154
Aantal zitplekken in overleg-/ samenwerkplek (2/3p)            8              52               416                 39                312                 13                 104
Secundaire werkomgeving
Belplek                                                        4              26               104                 20                 78                  7                  26
Aanlandplek                                                    4              26               104                 20                 78                  7                  26
Aantal zitplekken in projectruimten (4-6p)                     4              26               104                 20                 78                  7                  26        waarvan 1 ingericht als newsroom
Aantal zitplekken in vergaderruimten (6-8p)                    3              46               115                 35                 86                 12                  29
Scanwerkplekken DIV (4 plekken)
(incl. aflsuitbare kasten en uitlegtafels)                    50               1               50                   0                 0                  1                   50
Scanwerkplekken financien (2 plekken)
(incl. aflsuitbare kast en uitlegtafel)                       25               1               25                   0                 0                  1                   25
B&W voorkeursspreekkamers                                     15               6               90                   6                 90                 0                    0
B&W overlegruimten                                            30               1               30                   1                 30                 0                    0
Studio Dienstverlening Frontoffice                            24               1               24                   1                 24                 0                    0
Overige

Koffiecorner inclusief ruimte voor informeel overleg          20               7               140                  5                105                 2                   35
Ruimte voor garderobe, lockers en kluisruimte/
sleutelkluizen                                                12              15              180                  11               135                  4                  45
Subtotaal                                                                                     3062                                  2276                                    786
Centrale voorzieningen
Publieke zone/ openbaar gebied
(zone 1)                                                      -                -                 -                  -                  -                 -                   -
Centrale ontvangst/ receptie                                 12                1                12                  1                 12                 0                   0
Overlegplek klantencontact                                    8                5                38                  5                 38                 0                   0
Wachtruimte/ informeel overlegruimte                         150               1               150                  1                150                 0                   0
Spreekkamers (6p)                                            15                4                60                  4                 60                 0                   0

Ruimte voor opslag waardedocumenten
(tevens Raas-ruimte)                                          15               1               15                   1                 15                 0                   0         Beveiligde ruimte binnen zone 1
                                                                                                                                                                                       Uitgangspunt: eten in 2 shifts; ruimte
Werkcafé
                                                              1,5            131               197                 98                147                 33                  49        voor 50% van het # Arbo-werkplekken.
Uitgifte, keuken en ondersteunende ruimtes
werkcafé                                                     60                1                60                  1                 30                 1                   30
Raadzaal                                                     280               1               280                  1                280                 0                    0
Berging raadzaal                                             18                1                18                  1                 18                 0                    0
Regiekamer                                                   18                1                18                  1                 18                 0                    0
Commissiekamer (30p)                                         75                2               150                  2                150                 0                    0
Trouwzaal                                                    60                1                60                  1                 60                 0                    0

Kleedruimte ambtenaar burgerlijke stand                        6               1               6                    1                 6                  0                    0
EHBO-ruimte en ruimte bedrijfsarts                            20               1               20                   1                 20                 1                   20
Centraal vergader/projectgebied
(zone 2)                                                                                                                                                                               Aanvullend op de basisvoorzieningen.
Vergaderruimten (6p)                                          15               3                45                  3                 45                 0                   0
Vergaderruimten (12p)                                         30               6               180                  6                180                 4                  120
Vergaderruimten (18p)                                         45               1                45                  1                 45                 1                  45
Projectruimte (6p) (ketenpartners)                            24               1                24                  1                 24                 1                  24
Privé domein (zone 3)
Facilitair en ICT servicepunt                                 16               1               16                   1                 16                 0                    0
Repro/ post                                                   40               1               40                   1                 40                 1                   40
ICT testruimte                                                25               1               25                   0                 0                  1                   25
Opslagruimte ICT                                              30               1               30                   0                 0                  1                   30
Berging en archiefruimte
    Tijdelijke en middellange opslag (gekoppeld aan
                                 leveranciersingang)          40               1               40                   1                 20                 1                   20
                                    Opslag - facilitair       20               1               20                   1                 10                 1                   10
                  Opslag: Promotiemateriaal, folders,
                        presentatiemateriaal banners           3               4               12                   2                 6                  2                    6
                                Statisch archief- DIV         30               1               30                   0                 0                  1                   30

           Opslag: Schilderijen, kunst, meubilair, etc.       80               1               80                   1                 20                 1                   60
                                                                                                                                                                                       Dit is een inschatting: aantal is n.t.b.
                                                                                                                                                                                       o.b.v. massastudie uitgaande van 1
Werkkasten                                                     2               4                8                   2                 4                  2                   4         werkkast per verdieping
Kolf-/ gebedsruimte                                           12               1               12                   1                12                  1                  12
Kleed- en doucheruimte                                        25               2               50                   2                50                  2                  50
Subtotaal                                                                                     4802                                  3752                                   1361
Horizontale verkeersruimte (20%)                                                              960                                   750                                     272
Totaal Nuttig Opp (NO) (m2)                                                                   5762                                  4503                                   1633
Sanitair                                                                                      173                                   135                                     49         1 blok per 500m2 NO *15m2
Technische ruimten + verticale verkeersruimten
(10%)                                                                                         576                                   450                                     163
Totaal Netto Vloer Oppervlak (NVO) (m2)                                                       6512                                  5088                                   1845
Constructie (10%)                                                                             651                                   509                                     185
Totaal Bruto Vloer Oppervlak (BVO) (m2)                                                       7163                                  5597                                   2030
BVO huidige locaties                                                                           --              Lekkerkerk           2345              Stolwijk             2026

Ruimteprogramma buitenruimte
Fietsenstalling                                               1,5             107              161                    84               126                30                 46
                                                                        CROW-norm: 1-2 stalling per 100m2 BVO voor kantoren.
Stalling motoren/ brommers                                    2,5              21                52                   17                42                 5                 13
                                                                        CROW-norm: 0,6 stalling per baliewerkplek, aanvullend 0,25 parkeerplaats per 100m2 BVO.
Parkeerplaatsen incl. bewegingsruimte                         25              207              5168                  162               4056               57                1421
                                                                        CROW-norm: 3,8 parkeerplaats per 100m2 BVO voor kantoren met baliefunctie en 2,8 parkeerplaats per 100m2 BVO
                                                                        voor kantoren zonder baliefunctie.
Containerruimte                                               16               1                 16                   1                 16                 1                 16
Totaal buitenruimte (m2)                                                                       5398                                    4240                                 1495
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>4. Technisch programma van eisen




                     -11-
                            Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Technisch Programma van Eisen


Nieuwe huisvesting gemeente




Opdrachtgever
Gemeente Krimpenerwaard

Datum
21 oktober 2021

Project
Huisvestingsplan en PvE gemeentekantoor

Referentie
1614806-0086.3.0

Auteur(s)
de heer ing. J.M.F.C. Vloemans




●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●        ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Statenlaan 8                     Postbus 70501               T +31 (0)73 6 409 409        www.hevo.nl                 ISO 9001-gecertificeerd
●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●        ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

5223 LA 's-Hertogenbosch         5201 CB 's-Hertogenbosch    info@hevo.nl                 www.rpmbyhevo.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave                                                   5.2.1   Gebruikerseisen                                     23
                                                                5.2.2   Klimaat technische eisen                            24
                                                                5.3.    Geluidstechnische gebouweigenschappen               27
1.         Inleiding                                        4   5.3.1   Gebruikerseisen                                     27
1.1.       Algemeen                                         4   5.3.2   Geluidstechnische eisen                             27
1.2.       Wet- en regelgeving                              4   5.4.    Visueel comfort                                     29
1.3.       Doel en gebruik Technisch Programma van Eisen    4   5.4.1   Gebruikerseisen                                     29
1.4.       BIM-model                                        5   5.4.2   Lichttechnische eisen                               29

2.         Duurzaamheid                                     6   6.      Bouwkundige prestaties                              32
2.1.       Visie op duurzaamheid                            6   6.1.    Algemeen                                            32
2.2.       Uitgangspunten duurzaamheid                      7   6.2.    Fundering                                           32
2.3.       GPR-gebouw                                       9   6.3.    Constructie                                         32
2.4.       CO2 footprint                                    9   6.4.    Buitenwanden                                        33
2.5.       Energie                                          9   6.5.    Binnenwanden                                        34
2.5.1      Energieprestatie                                 9   6.5.1   Binnenwandafwerking                                 35
                                                                6.6.    Vloeren                                             36
3.         Exploitatie                                     11   6.6.1   Vloerafwerking                                      36
3.1.       Total Cost of Ownership                         11   6.7.    Trap- en hellingbaanafwerkingen                     36
3.2.       Onderhoud en Beheer                             11   6.8.    Dak                                                 37
                                                                6.9.    Plafondafwerking                                    38
4.         Veiligheid                                      13
4.1.1      Brandveiligheidseisen                           13   7.      Werktuigbouwkundige prestaties                      39
4.1.2      Beveiligingszonering                            13   7.1.    Algemeen                                            39
4.1.6      Sociale veiligheid                              15   7.2.    Afvoer                                              39
4.2.       Toegankelijkheid                                15   7.2.1   Binnenriolering                                     39
4.2.1      Bewegwijzering                                  16   7.2.2   Hemelwaterafvoer                                    40
4.3.       Aanpasbaarheid en flexibiliteit                 16   7.3.    Waterinstallatie                                    40
4.3.1      Gebouwflexibiliteit                             16   7.3.1   Brandbestrijding                                    42
4.3.2      Indelingsflexibiliteit                          16   7.4.    Sanitair                                            42
                                                                7.5.    Gasinstallatie                                      43
5.         Bouwfysische prestaties                         18   7.6.    Koudeopwekking en -distributie                      43
5.1.       Binnenluchtklimaat                              18   7.7.    Warmteopwekking en -distributie                     43
5.1.1      Gebruikerseisen                                 18   7.8.    Luchtbehandelingsinstallatie                        44
5.1.2      Luchttechnische eisen                           18   7.9.    Regeltechniek                                       45
5.2.       Thermisch binnenklimaat                         23



Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                   Pagina 2 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>8.         Elektrotechnische prestaties                 47   11.2.8   Terreinvoorzieningen bijzonder                                   55
8.1.       Algemeen                                     47   11.3.    Parkeren                                                         55
8.2.       Centrale elektrotechnische voorzieningen     47   11.4.    Groenvoorzieningen                                               55
8.3.       Krachtstroom                                 48
8.4.       Bliksembeveiliging                           48   12.      ICT-uitgangspunten                                               56
8.5.       Verlichtingsinstallatie                      48
8.6.       Communicatie-installatie                     49   Bijlage 1: Tabellen duurzaamheid                                          58
8.7.       Data-installatie                             49
8.8.       AV-voorzieningen algemeen                    50   Bijlage 2: Eisen met betrekking tot plaatsen van PV-panelen               60
8.9.       AV-voorzieningen raadszaal                   50
8.10.      Mogelijkheid integraal beveiligingssysteem   51
8.11.      Inbraakinstallatie                           51
8.12.      Toegangscontrole                             51
8.13.      Brandmeldinstallatie                         51
8.14.      Ontruimingsinstallatie                       51
8.15.      Camerabewakingsinstallatie                   51
8.16.      Transportinstallatie                         52
8.17.      Gebouwbeheervoorziening                      52
8.18.      Smart workplace                              52

9.         Vaste inrichting                             53
9.1.       Algemeen                                     53

10.        Losse inrichting                             53

11.        Terrein                                      54
11.1.      Algemeen                                     54
11.2.      Ontwerpuitgangspunten terrein                54
11.2.1     Terrein; grondvoorzieningen                  54
11.2.2     Opstallen                                    54
11.2.3     Omheiningen                                  54
11.2.4     Terreinafwerkingen                           54
11.2.5     Terreinvoorzieningen werktuigkundig          54
11.2.6     Terreinvoorzieningen elektrotechnisch        54
11.2.7     Terreinvoorzieningen standaard               54




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                              Pagina 3 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>1. Inleiding                                                                            •   Ministeriële richtlijnen.
                                                                                        •   Drank- en Horecawet (artikel 2.34b van de APV).
1.1. Algemeen                                                                           •   Het gebruiksbesluit.
Dit Technisch Programma van Eisen (hierna T-PvE) is een aanvulling op het               •   De eisen van de plaatselijke nutsbedrijven.
Ruimtelijk-Functioneel Programma van Eisen d.d. 2 september 2021. In het T-PvE          •   EG-wetgeving en –regelgeving.
worden ontwerpkaders gegeven voor de ontwerpfase voor de nieuwbouw van het              •   HACCP voor de keuken.
gemeentehuis Krimpenerwaard. Dit in opdracht van de stuurgroep van de gemeente          •   Eisen archiefruimten archiefregeling.
Krimpenerwaard, hierna te noemen ‘opdrachtgever’.                                       •   Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO)

Volgens de ruimtestaat uit het Ruimtelijk-Functioneel Programma van Eisen is de bruto   Enkele specifieke normen en richtlijnen die deel uitmaken van bovengenoemde lijst
vloeroppervlakte behoefte bepaald op 7.090 m2. In dit Technisch Programma van           zijn:
Eisen wordt gesproken over nieuwbouw. De ‘bouwplot’ is ingekaderd ingegeven door        • Arbo Informatieblad nummer 7, ofwel AI-7 kantoren.
het bestemmingsplan en de beschikbare doorlooptijd van het project. Het is aan het      • NEN-EN-ISO 7730:2005, klimaatomstandigheden.
ontwerpteam om met in acht name van deze kaders en met in acht name van hetgeen         • NEN-EN 12464, werkplekverlichting.
in dit technisch programma van eisen staat te komen tot een optimale invulling van de   • NPR 3438, geluidshinder op de arbeidsplaats.
vraagstelling.                                                                          • NEN 3569, veiligheidsbeglazing in gebouwen.
                                                                                        • Toegankelijkheid van het gebouw overeenkomstig het Handboek voor
1.2. Wet- en regelgeving                                                                      Toegankelijkheid; Internationaal Toegankelijkheidssymbool (ITS).
Het (technisch) ontwerp zal aan alle relevante wet- en regelgeving en overige           • Programma van Eisen Gezonde Kantoren 2021.
overheidsvoorschriften moeten voldoen. Binnen dit kader vallen:
• Wet Ruimtelijke Ordening (Wro).                                                       Deze lijsten zijn niet limitatief, de Nederlandse wetgeving en de daarbij behorende
• Wet Milieubeheer (Wm).                                                                normen en eisen blijven onverminderd van kracht.
• Wet Natuurbescherming (Wnb)
• Klimaatwet.                                                                           1.3. Doel en gebruik Technisch Programma van Eisen
• Waterwet.                                                                             Het T-PvE omschrijft de technische eisen waaraan het gebouw, het terrein en het
• Woningwet.                                                                            uitrustingsniveau van het gebouw dienen te voldoen. Naast de hierboven genoemde
• Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet).                                                   wettelijke eisen en randvoorwaarden, zoals het Bouwbesluit, die voor het ontwerp van
• Wet Geluidshinder (Wgh).                                                              toepassing zijn, wenst de opdrachtgever zijn eisen ten aanzien van de technische
• Gemeentelijke bouwverordening.                                                        prestaties op een aantal gebieden nader te specificeren. Dit met als doel een
• Bestemmingsplan c.q. Wet op de Ruimtelijke Ordening.                                  document te presenteren dat voor de ontwerpende partijen voldoende houvast, maar
• Voorwaarden Openbaar Beheer en Verkeer gemeente Krimpenerwaard.                       ook vrijheid, biedt voor goede oplossingen binnen deze gevraagde prestaties, die in
• Eisen Veiligheidsregio Hollands-Midden.                                               het bijzonder van belang zijn voor de opdrachtgever.
• Redelijke eisen uit de Welstandsnota.
• Bouwbesluit (www.Bouwbesluitonline.nl).                                               Het T-PvE behandelt de volgende onderdelen:
• Alle geldende NEN-normen.                                                             • Bouwfysische prestaties.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                     Pagina 4 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>•    Bouwkundige prestaties.
•    Werktuigbouwkundige prestaties.
•    Elektrotechnische prestaties.
•    Vaste inrichting.
•    Losse inrichting.
•    Terrein.
•    Onderhoud en beheer.
•    ICT.

1.4. BIM-model
Vanaf de VO-fase dient het ontwerpteam (architect, constructeur en installatie
adviseur) een BIM-model op te zetten. De architect, de constructeur, de
installatieadviseurs dienen in hetzelfde model te werken. Hiermee staat alle
informatie in één model centraal. Het as-built model (revisie) dient bij oplevering
aan de opdrachtgever opgeleverd te worden. Er wordt vanuit gegaan dat het BIM-
model door de uitvoerenden partijen wordt gereviseerd waarbij de bouwkundig
aannemer hier de regie over voert.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                         Pagina 5 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>2. Duurzaamheid                                                                          Het thema duurzaamheid is echter veel breder dan alleen energie & klimaat. En om de
                                                                                         discussie te kunnen voeren over de uitgangspunten, visie en ambities omtrent
Een gebouw is onderdeel van zijn omgeving en dient dus ook in zijn relatie met de        duurzaamheid is het noodzakelijk om een gezamenlijke definitie te hanteren.
omgeving bekeken te worden. Voor het aspect energie dient bijvoorbeeld niet alleen
rekening gehouden te worden met bijdragen van de locatie zelf, maar ook met de           De gehanteerde definitie van duurzaamheid is:
directe omgeving. Zo is de toepassing van duurzame energietechnieken vaak
                                                                                           “Duurzame ontwikkeling houdt in dat de huidige wereldbevolking in
efficiënter op een grotere schaal en kan uitwisseling van energie tussen verschillende
                                                                                              haar behoeften voorziet zonder de komende generaties de
functies in een wijk een mogelijkheid zijn.
                                                                                           mogelijkheid te ontnemen om in vergelijkbare mate in hun behoeften
                                                                                                                     te voorzien”
De gemeente Krimpenerwaard vindt het vanuit zijn voorbeeldfunctie naar de bewoners
                                                                                                                     (VN-commissie Brundtland, 1987)
van de Krimpenerwaard van belang om zichtbaarheid te geven aan duurzaamheid. Dit
willen zij doen door toepassing van diverse maatregelen in en om de nieuwe               Het totale systeem bestaat uit een aantal bouwblokken die gerelateerd zijn aan elkaar
huisvesting.                                                                             waarbij deze een onderlinge afhankelijkheid hebben (zie afbeelding).

Van het ontwerpteam wordt verwacht dat zij vanaf het eerste begin van de                 Het element “Individueel geluk” staat op het hoogste niveau en is daarbij afhankelijk
ontwerpfase actief met duurzaamheid (natuurinclusief, klimaatadaptief, energieneutraal   van alle onderliggende niveaus. Hieruit blijkt de verbintenis tussen alle thema’s die het
bouwen) aan de slag gaan en ervoor zorgen dat het ook daadwerkelijk leidt tot            begrip duurzaamheid in zich heeft.
zichtbare en functionerende maatregelen.

2.1. Visie op duurzaamheid
De gemeente Krimpenerwaard is ervan overtuigd dat het noodzakelijk is om een
duurzaam gemeentehuis te maken. Dit komt niet alleen voort uit de wet- en
regelgeving omtrent kantoren en de voorbeeldfunctie die de Rijksoverheid oplegt aan
de Nederlandse overheidsinstanties. De gemeente Krimpenerwaard is zich bewust van
de ontwikkelingen in de wereld en de langdurige negatieve effecten van niet duurzame
gebouwen en niet duurzaam handelen op de wereld en de maatschappij. Bijvoorbeeld
omtrent het thema van klimaatverandering is de CO2 uitstoot van gebouwen zeer
relevant en is het noodzakelijk dat er een transitie gemaakt wordt. Ook is een gebouw
bepalend voor de manier waarop mensen zich voelen en waarop zij gefaciliteerd
worden om productief te zijn en hun doelstellingen te bereiken. Het moment van het
                                                                                         Daarbinnen zijn er in dit project op het thema Duurzaamheid speerpunten gedefinieerd
realiseren van een nieuw gebouw is daar het meest geschikte moment voor en dit
                                                                                         op de volgende vier thema’s:
moet dan ook aangegrepen worden om een maximaal positief resultaat te bereiken.
                                                                                         • Energieneutraal bouwen (ENG).
De gemeente Krimpenerwaard wil hier een maatschappelijke voorbeeldrol in vervullen.
                                                                                         • Circulaire economie (Ecologisch bouwen).
                                                                                         • Klimaatadaptatie en biodiversiteit (Convenant klimaatadaptief Bouwen).
                                                                                         • Mobiliteit.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                       Pagina 6 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Duurzaamheid is onderdeel van het projectkader voor de nieuwbouw van het
gemeentehuis. Immers om het gebouw nu klaar te maken voor energieneutraliteit in          Samengevat zijn de volgende uitgangspunten per thema in dit T-PvE opgenomen (zie
2050 betekent dit dat een energieneutraal gebouw gerealiseerd moet worden.                de bijlage 2 voor goed leesbaar formaat):
De volledige visie op duurzaamheid voor de huisvesting van de gemeente
Krimpenerwaard is opgenomen in bijlage I.

2.2. Uitgangspunten duurzaamheid
De uitgangspunten voor duurzaamheid voor de nieuwbouw van het gemeentehuis
worden gevormd door vier niveaus:
• De wettelijke verplichtingen.
• Het projectkader.
• Overige doelstelling vastgelegd in raadsbesluiten.
• Overige ambities.

Onderstaande tabel geeft voor de nieuwbouw de samenhang weer tussen de vier
duurzaamheidsthema’s en de vier niveaus (zie de bijlage voor goed leesbaar formaat):
                                                                                          Hierna volgt een nadere toelichting per thema. De bijbehorende technische eisen
                                                                                          volgen in paragraaf 2.3. en verder.
                                                                                          Algemeen
                                                                                          Het gebouw heeft een sterke relatie met de omgeving, is uitnodigend en transparant
                                                                                          en heeft de statuur van een gemeentehuis. Het gebouw moet gezond, voorzien van
                                                                                          een luchtzuiverend binnenklimaat, klimaatbestendig en energieneutraal (zie 3.3)
                                                                                          worden. Meer concreet moet het gebouw comfortabel zijn, prettig opgezet en
                                                                                          (multi)functioneel ingericht zijn en bijdragen aan een omgeving waar mensen plezierig
                                                                                          (samen)werken, ontmoeten, verblijven, bewegen en ontspannen.

                                                                                          Het gebouw dient de optimale levenscycluskosten te krijgen gecombineerd met een
                                                                                          aantoonbaar hoge gebouwwaarde in een financieel gezonde omgeving.
                                                                                          Het gebouw moet flexibel zijn naar de toekomst (transitie naar andere functie of
                                                                                          gedeeltelijk verhuurbaar), dan wel in beperkte mate uit te breiden of in te krimpen zijn
Dit T-PvE gaat uit van de wettelijke vereisten in combinatie met het projectkader. Waar   bij groei of verminderen van de personele bezetting (aantal werkplekken).
mogelijk binnen de financiële kaders van het project wordt getracht zoveel mogelijk
ambities te realiseren.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                        Pagina 7 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Energie                                                                                Klimaatadaptatie en biodiversiteit
Dit T-PvE gaat uit van energieneutrale nieuwbouw                                       Het gebouw moet een positieve impact
(ENG). Aan de hand van het TRIAS-Energetica zal                                        hebben op de aanwezige (lokale)
door het ontwerpteam de juiste afwegingen moeten                                       ecosystemen, biodiversiteit en flora en
worden gemaakt om aan deze ambitie te kunnen                                           fauna. Dat willen we bereiken met natuur
voldoen. Vanzelfsprekend zal de nieuwbouw ‘gasloos’                                    inclusief bouwen en een groene
zijn.                                                                                  buitenruimte. De aanwezige kwaliteiten in
                                                                                       op de locatie en omgeving moeten
Ecologisch bouwen (materiaalgebruik)                                                   behouden blijven en versterkt worden door
                                                                 Trias Energetica
In de gehele levenscyclus van het gebouw dient de                                      de lokale kennis en economie te benutten.
materialenkringloop zoveel mogelijk gesloten te worden door
de toepassing van natuurvriendelijke/ biobased, niet vervuilende en recyclebare of     Als beleidskader geldt het convenant Klimaatadaptief Bouwen van de provincie Zuid-
gerecyclede materialen die onderdeel zijn van circulaire ketens Om dit te bereiken     Holland met uitzonder van het onderdeel zettingseisen. Zo mogelijk dient het
moet er in het ontwerpproces, de bouwfase en de gebruiksfase gestuurd worden op        ontwerpteam te zijner tijd rekening te houden met deze uitkomsten.
toepassing van circulaire principes. Tevens moet het materialenpaspoort opgesteld en
bijgehouden worden.                                                                    Het convenant verwijst voor biodiversiteit naar het puntensysteem Groen en
                                                                                       Natuurinclusief Bouwen Den Haag. Voor projecten van kleine omvang (< 500 m2 en
Nieuwe materialen en producten hebben                                                  hoogte < 15 m) zijn keuzemaatregelen opgenomen gericht op gevel/ dak (2 punten),
bij voorkeur een                                                                       verblijfplaats (1 punt) en omgeving (2 punten). Denk hierbij aan (per maatregel 1-2
duurzaamheidskeurmerk, wat                                                             punten):
garandeert dat er geen vergiften in
aanwezig zijn, of gebruikt zijn voor de                                                    •   Geveltuinen
vervaardiging. Het nieuwe gebouw en                                                        •   Geen lichtuitstraling vanuit gebouwen
het terrein bestaat uit een                                                                •   Groene daken met sedum (en bij meer diepte gras en kruiden)
materialenbank als onderdeel van een                                                       •   Gevelgroen
circulair systeem en is een bron van                                                       •   Nestplaatsen voor huismus en/ of gierzwaluw
onderdelen en materialen die te zijner                                                     •   Verblijfplaatsen voor vleermuizen en insecten
tijd eenvoudig elders toegepast kunnen                                                     •   En diverse keuzemaatregelen wat betreft bomen, heesters of het plaatsen van
worden. Losmaakbaarheid is van belang voor hergebruik. Door Alba-concepts zijn                 een insectenhotel
hiervoor het document ‘handvatten voor het borgen van losmaakbaarheid’ opgesteld
die mede richting geven aan de invulling van circulariteit.                            Wanneer de nieuwbouwlocatie bekend is moet de juiste keuze gemaakt worden voor
                                                                                       het behoud en bevorderen van de biodiversiteit in relatie tot de omgeving.

                                                                                       Op dit moment is de regelgeving rondom klimaatadaptatie in wording en is hier op dit
                                                                                       moment nog onvoldoende over bekend om concreet op te nemen in dit T-PvE. Voor dit




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                  Pagina 8 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>moment geeft de ‘Handreiking decentrale regelgeving klimaat adaptief bouwen en
inrichting’ van 20 april 2020 handvaten om invulling te geven aan dit thema.     2.4. CO2 footprint
                                                                                 Tijdens de ontwerpfase dient een CO2 footprint berekening gemaakt te worden waaruit
Denk hierbij aan:                                                                inzichtelijk wordt of met gemaakte keuzes de ambitie van de overheid op CO2
• Effectieve schaduwwerking van het gebouw naar de omgeving.                     neutraliteit behaald worden.
• Maximaal % weerkaatsing van zon via glas naar de omgeving.
• Groen in de omgeving van het gebouw (bijvoorbeeld bomen).                      2.5. Energie
• Toepassing van waterberging op daken en toepassing van blauw-groene daken.     Bij de energiezuinigheid van het gebouw dient rekening gehouden te worden met
• Omgeving van het gebouw warmtewerend en verkoelend inrichten.                  enerzijds het milieu en anderzijds de stichtings- en exploitatiekosten vanuit beheer en
                                                                                 verbruik. Hierbij dient het ontwerpteam te onderzoeken welke mogelijkheden er zijn
Bij aanvang van de ontwerpfase zal gekeken moeten worden wat op dat moment qua   voor het benutten en of delen van energie met de omgeving, zoals bijvoorbeeld de
regelgeving actueel is en dat zal dan met betrekking tot dit thema door het      lucht, de bodem, (oppervlakte) water, de riolering et cetera. Dit onderzoek moet
ontwerpteam te zijner tijd meegenomen moeten worden in de verdere uitwerking.    voorgelegd worden aan de opdrachtgever ter besluitvorming.

Mobiliteit                                                                       2.5.1 Energieprestatie
Uitgaande van duurzame mobiliteit. Reizen per OV,                                Vanaf 1 januari 2021 geldt dat alle utiliteitsgebouwen moeten voldoen aan de eisen
deelvervoer, fiets en te voet wordt gestimuleerd. Voor de                        voor een bijna energieneutraal gebouw (BENG). Vanaf dat moment is er nog maar één
nieuwbouw van het gemeentehuis betekent dit:                                     berekeningswijze, de NTA 8800, die geldt voor alle nieuwbouw.
• Het terrein biedt parkeergelegenheid voor 205 auto’s
    waarvan 10 voor bezoekers; conform het Bouwbesluit                            Gebruiksfunctie     Energiebehoefte (BENG         Primair fossiel         Aandeel
    2020 dient een parkeervoorziening bij utiliteitsbouw                                              1) [kWh/m2.jr.]               energiegebruik          hernieuwbare
                                                                                                                                    (BENG 2)                energie (BENG 3)
    van 10 parkeerplaatsen minimaal te beschikken over
                                                                                                                                    [kWh/m2.jr.]            [%]
    1 laadpaal; gezien de snelle ontwikkelingen op het
                                                                                  Kantoorgebouw       Als/Ag-          Eis          Eis                     Eis
    gebied van elektrisch vervoer wordt geadviseerd                                                   verhouding
    minimaal 1 laadpaal per 10 parkeerplekken te realiseren ofwel minimaal 21                         Als/Ag ≤ 1,8     ≤ 90         ≤ 40                    ≥ 30%
    plaatsen voor elektrisch oplaadbare auto’s.                                                       Als/Ag > 1,8     ≤ 90 + 30
• Daarin zitten 5 afgeschermde parkeerplaatsen voor dienstauto’s (handhaving).                                         * Als/Ag -
• Er is een fietsenstalling voor 106 fietsen waarvan 20 voor bezoekers en 20                                           1,8
    voorzien van oplaadpunten voor elektrische fietsen.                          Tabel 1: BENG-eisen voor een kantoorgebouw
• 21 parkeerplaatsen voor brommers/motoren.
                                                                                 De eventueel aanwezige nevenfuncties (niet zijnde de gebruiksfuncties kantoor,
2.3. GPR-gebouw                                                                  bijeenkomst of cel) worden toebedeeld aan de hoofdgebruiksfunctie van het gebouw.
De gemeente Krimpenerwaard wil een gemiddelde GPR-score van minimaal 8,5
behalen. Het is van belang dat de GPR-berekening door een GPR Gebouw Expert
wordt gemaakt.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                              Pagina 9 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Voor de nieuwbouw gemeentehuis Krimpenerwaard ligt de ambitie echter hoger dan
de minimaal gestelde BENG-eisen zoals hierboven omschreven. De nieuwbouw dient
namelijk energieneutraal (ENG) te zijn.

Wat betekent dat het gebouw per saldo op jaarbasis een totaal energiegebruik van
precies nul heeft, uitgaande van standaard klimaatcondities zoals die gelden in
Nederland. Uitgaande van een nader te bepalen gemiddeld gebruikers gebonden
energieverbruik.

Het betreft alle energieverbruiken die op de energiemeter(s) zichtbaar worden. Het
gaat dus om het totaal van het gebouw gebonden plus gebruikers gebonden
energiegebruik minus de opbrengst van lokale duurzame bronnen.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                        Pagina 10 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>3. Exploitatie                                                                          (GBS). Waar mogelijk moeten stand-alone installaties worden geïntegreerd in het
                                                                                        systeem.

3.1. Total Cost of Ownership                                                            Vanaf één bedieningsstation moet het mogelijk zijn om met het GBS alle geïntegreerde
De “Total Cost of Ownership” (TCO) is het totaalbedrag aan kosten voor het bezit van    systemen (klimaat, verlichting, branddetectie, toegangscontrole en andere installaties)
een product of het gebruik van een dienst gedurende de levenscyclus/gebruikscyclus.     te bedienen en te bewaken. Tevens moet het GBS een eigen inbelmogelijkheid
Behalve de prijs om het product aan te schaffen omvat het alle kosten van het moment    hebben. Van de aanbieder worden concrete garanties geëist voor de connectiviteit en
van aankoop tot het moment dat er afstand van wordt gedaan. Het berekenen van de        integratie met andere systemen, geleverd door derden.
TCO, op basis van een cashflowschema met vergelijk op basis van de Netto contante
waarde, is een manier om vooraf of achteraf de kosten van producten te bepalen en       Logistiek
onderling te vergelijken. Daarom dienen, in de ontwerpfase, de effecten van het         De situering van de goedereningang en facilitaire ruimten moet zodanig zijn dat intern
ontwerp op de technische onderhoudskosten, eventueel de schoonmaak kosten en de         goederenverkeer (nieuwe apparatuur, afval, meubilair) goed mogelijk is. Dit stelt eisen
energiekosten beoordeeld te worden om te komen tot de meest optimale TCO voor het       aan:
gebouw. In het cashflowschema dient onderbouwd per kostensoort de verwachte
toekomstige indexatie opgenomen te worden, gerelateerd aan de gemiddelde                •   deurbreedtes (breed genoeg voor palletwagentjes, karren);
indexatiekosten van minimaal de afgelopen 10 jaar. Van het ontwerpteam wordt            •   gevelopeningen (bijv. voor binnenhalen installatiecomponenten);
verwacht dat ze van de diverse bouwkundige en installatietechnische thema’s             •   stootvastheid van afwerkingen;
onderzoekt wat de mogelijke oplossingen zijn en de voor- nadelen, en de financiële      •   automatische deuren;
consequenties voor de investeringskosten en exploitatiekosten. Opdrachtgever            •   afwezigheid van dorpels/drempels;
verwacht dat de resultaten en adviezen naar aanleiding van deze onderzoeken worden      •   ligging van facilitaire ruimten;
gepresenteerd aan Opdrachtgever, zodat Opdrachtgever daar over kan besluiten.           •   afmetingen en ligging goederenlift.

3.2. Onderhoud en Beheer                                                                Onderhoud
Het installatie- en gebouwontwerp dient zodanig te zijn dat het gebouw in zijn geheel   Als onderdeel van de TCO-berekening dient de ontwerpende partijen een raming te
optimaal exploitabel is. Er moet gestreefd worden naar minimalisatie van de             maken van de te verwachten onderhouds- en exploitatiekosten van het gebouw. Op
levensduurkosten (energie, schoonmaak, onderhoud en facilitair beheer).                 deze wijze zal de opdrachtgever voldoende inzicht hebben om uiteindelijk een keuze te
                                                                                        maken tussen consequenties van ontwerpkeuzes. Bovendien kost onderhoud energie
De gemeente wordt eigenaar van het gebouw en zal verantwoordelijk zijn voor het         en grondstoffen en dient vanuit de duurzaamheidsgedachte zoveel mogelijk beperkt te
totale beheer en facility management van het pand (onderhoud, schoonmaak,               worden.
beveiliging, catering en ICT).                                                          Om de geformuleerde duurzaamheideisen te behalen, zal het wellicht noodzakelijk zijn
                                                                                        vernieuwende bouw- en installatietechnieken toe te passen. Als uitgangspunt geldt
Gebouwbeheersysteem                                                                     hierbij dat deze vernieuwende factoren niet tot onnodige onderhoudskosten of risico’s
Om het gebouw goed te kunnen beheren moeten zoveel mogelijk stand-alone                 in de werking mogen leiden. Installaties en bouwdelen moeten op eenvoudige wijze
installaties geïntegreerd worden in één, op IP-gebaseerd, gebouwbeheersysteem           bereikbaar, reinigbaar, te vervangen en te onderhouden zijn (ook door andere partijen
                                                                                        dan de leverancier).




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                    Pagina 11 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Uitgangspunt is een duurzaam, onderhoudsvriendelijk gebouw en terrein, wat zich          Energiemanagement
onder meer in de bestekken moet vertalen in:                                             De hoofdverdeelinstallatie en de onderverdeelinstallatie op de diverse plaatsen in het
• Slimme, onderhoudsvriendelijke materialisering en detaillering. Ook servicekosten      gebouw te voorzien van energiemeters zodat het energiegebruik gemonitord kan
    (schoonmaak e.d.) dienen voor zowel het gebouw als het terrein beperkt te            worden van de gebouw gebonden installaties en ook een inzicht ontstaat welk
    worden. Daartoe maatregelen treffen om vuil op te vangen in de entreezone en         energiegebruik aan de gebruikers toegeschreven kan worden. Dit zal in de
    gebouwtoegangen.                                                                     ontwerpfase verder uitgewerkt moeten worden en zal in overleg met de gemeente
• Voorkomen van details die een bovengemiddelde vervuiling met zich meebrengen           Krimpenerwaard gekeken moeten worden wat de mogelijkheden zijn op het gebied van
    (bijvoorbeeld stofnestvorming op ‘lastige’ plekken of vervuiling als gevolg van      energiemonitoringsoftware.
    neerslag dat zich in gevoelige materialen ‘vreet’).
• Bereikbaarheid van gebouw(delen) is van groot belang om goed onderhoud te
    kunnen plegen. Speciaal dienen hierbij de daken, gevels en atria uitgewerkt te
    worden voor een veilige, efficiënte en effectieve uitvoering van schoonmaak en
    technisch onderhoud.
• Bereikbaarheid van alle installaties, zoals in schachten en boven plafonds. Geen
    installaties instorten of anderszins onbereikbaar maken. Schachten voorzien van
    toegangen.
• Kanaalwerk en leidingen reinigbaar maken.
• Legionella beheersmaatregelen (BRL 6010) uitwerken en automatiseren.
• Slimme positionering van de ruimten en honoreren van de ruimterelaties zorgt
    voor een efficiënt onderhoudsproces.
• Voor bewassing van gevels wordt uitgegaan van een glazenwasinstallatie inclusief
    gondel.
• Bij het terreinontwerp moet tevens rekening moeten worden gehouden met de
    toegankelijkheid van een hoogwerker of een ladder.
• Maatregelen treffen voor een eenvoudig en efficiënt onderhoud van groen in, aan
    en op het gebouw, inclusief toevoer van water.

Schoonmaak
Het gebouw moet zowel aan de binnenzijde als de buitenzijde eenvoudig zijn schoon
te maken. Alle geveldelen moeten goed te reinigen zijn en daar waar nodig "graffiti-
proof". Aan de binnenzijde moeten oppervlakten bij voorkeur glad, vuilafstotend en nat
afneembaar zijn.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                   Pagina 12 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>4. Veiligheid                                                                             NEN-7510 en dan met name hoofdstuk 11 en een deel van hoofdstuk 9 in acht te
                                                                                          worden genomen. Gekeken naar de zonering van het gebouw is de volgende
4.1.1 Brandveiligheidseisen                                                               beveiliging gewenst:
Het gebouw dient te voldoen aan alle wettelijke eisen ten aanzien van brandbeveiliging
en -preventie. De brandveiligheidsvoorzieningen moeten voldoen aan het Bouwbesluit        Openbare en semi-openbare zone
en de gemeentelijke bouwverordening en dienen in overleg met de Veiligheidsregio          Het publieksgebied is voor iedereen vrij toegankelijk. Bezoekers kunnen hier wachten
Hollands-Midden te worden bepaald.                                                        totdat ze worden opgehaald voor hun afspraak.
                                                                                          Zowel formele als informele overlegruimten zijn aanwezig in het publieksgebied zodat
De belangrijkste brandveiligheidseisen komen samengevat op het volgende neer:             bezoekers niet meegenomen hoeven worden naar de privé zone in het gemeentehuis.
• Brandcompartimentering: brandwerendheidscheiding tussen compartimenten                  Een aantal van deze formele overlegruimten in de publiekshal zijn inzetbaar als
    volgens de regelgeving en eisen van de plaatselijke brandweer;                        beveiligde spreekkamers.
• Brandveiligheidsklasse van toe te passen materialen en bekleding van de                 Het publieksgebied met formele en informele overlegplekken loopt op een natuurlijke
    (hoofd)draagconstructie volgens de regelgeving;                                       manier over in het werkcafé en naar de raadszaal en trouwzaal.
• Brandmeld- en ontruimingsinstallatie conform de genoemde regelgeving;
• Noodverlichting;                                                                        Privé zone
• Vluchtwegaanduiding;                                                                    De privé zone is het werkgebied van de ambtelijke organisatie en het College. Ook de
• Ter plaatse van de nooduitgangen buiten het gebouw ruimte vrijhouden voor               Gemeenteraad heeft toegang tot deze zone. Bezoekers worden zo veel als mogelijk
    vluchten en opstelplaatsen hulpdiensten;                                              ontvangen in de openbare en semi-openbare zone en niet meegenomen naar de privé
• Gang- en trapbreedten, trappenhuizen en zo nodig brandweerliften afgestemd op           zone, zodat hier in alle rust en met de nodige privacy gewerkt kan worden.
    vluchtwegen conform de genoemde regelgeving;                                          De privé zone is voorzien van passende toegangsbeveiligingsmaatregelen en enkel
• Blusmiddelen (repressieve voorzieningen).                                               met toezicht en/of de juiste toegangsvoorziening bereikbaar.
• Droge blusleidingen in het gebouw en/of het terrein (conform bouwbesluit)
                                                                                          Buiten reguliere openingstijden en kantooruren is slechts de centrale vergadervleugel
De opdrachtgever moet worden geconsulteerd over de indeling in                            toegankelijk. Andere delen zijn dan ‘afgesloten’ en op het alarm geplaatst. Tijdens
brandcompartimenten, vluchtroutes en de draairichtingen van (vlucht)deuren.
                                                                                          Gemeenteraadsvergaderingen valt natuurlijk ook de raadszaal binnen de zone die dan
In hoofdstuk 4,5 en 6 zijn nog nadere aspecten betreffende de brandveiligheid             opengesteld is. Ten tijde van crisissituaties, dienen daartoe aangemerkte crisisruimten
opgenomen.                                                                                ook buiten de reguliere openingstijden en kantooruren beschikbaar te zijn.

4.1.2 Beveiligingszonering                                                                Toegankelijkheid voor medewerkers vertaalt zich in een vrije toegang en zo min
Beveiliging en sociale veiligheid is belangrijk binnen het gemeentehuis. De huisvesting   mogelijk deuren in het hele gemeentehuis. Echter vanwege privacy en veiligheid, zal er
moet voldoen aan alle wettelijk vastgelegde veiligheidseisen. De sociale veiligheid,      wel gewerkt worden met beveiligingsschillen/zonering, zoals al vermeld.
gezondheid en het welbevinden van de gebruiker moeten gewaarborgd zijn. Veiligheid            • Zone 1: openbare zone: publieksgebied (plus het werkcafé, de raadszaal en
voor medewerkers door mogelijk agressief gedrag van bezoekers is een belangrijk                   de trouwzaal), wat vrij toegankelijk is voor bezoekers.
aandachtspunt. Daarnaast mogen de primaire en secundaire bedrijfsprocessen niet in
gevaar komen. Voor fysieke beveiliging en beveiliging van de (werk)omgeving dient de




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                     Pagina 13 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>     •   Zone 2: semi-openbare zone: politiek- en projectgebied zowel te gebruiken       Het publieksgebied met aangrenzend het werkcafé vormt het hart van het gebouw. Het
         door de ambtelijke organisatie als door de fracties (vooral ‘s avonds) en       werkcafé dient op een natuurlijke wijze het punt met de meeste beweging te worden
         ketenpartners.                                                                  waar collega’s, maar ook medewerkers en bezoekers elkaar ontmoeten.
     • Zone 3: privédomein; werkgebied van de ambtelijke organisatie en het              Door dit gebied geschikt te maken voor eten, ontmoeten, samenwerken, maar ook
         College.                                                                        individueel werken, ontstaat eigenlijk een uitbreiding van de werkgebieden waarmee
     • Zone 4: ondersteunende ruimten binnen zone 1-3, waarbij de toegang                piekbenutting goed opgevangen kan worden. Door het bieden van een diversiteit aan
         geregeld is met een sleutelplan of elektronische toegangsbeveiliging.           plekken in een werkcafé, leert de ervaring dat het beter gebruikt wordt, ook buiten
     Hierbij gaat het om ruimten die slechts voor daartoe geautoriseerde medewerkers     lunchtijd.
     toegankelijk zijn. Denk hierbij aan logistieke ruimten, kluisruimte voor
     waardedocumenten, archieven, server- en netwerkruimte. Maar ook de ruimten          Het werkcafé is ook toegankelijk voor zakelijke relaties. Zij kunnen daar gebruik van
     van de catering en de schoonmakers.                                                 maken om voor of na een afspraak te werken. Door de positie van dit gebied gun je
                                                                                         hun een ‘kijkje in de keuken’ en ontstaat een levendig gebied.
  4.1.3 Openbare zone – publieksgebied
De bezoeker van het gemeentehuis komt na binnenkomst door de hoofdentree in de            4.1.4 Semi-openbare zone – politiek- en projectgebied
publieke zone. In deze publieke zone wordt de bezoeker ontvangen door een                Het publieksgebied met de overlegplekken klantencontact en formele (beveiligde) en
gastheer/-vrouw. Hoewel deze gastheer/-vrouw een deel van de werktijd in de publieke     informele overlegplekken is verbonden met de semi-openbare zone, waarin het
zone staat en rondloopt om bezoekers te helpen, verricht hij/zij op rustige momenten     centrale vergader/projectgebied is gesitueerd. Dit gebied is separaat van de overige
ook bureauwerkzaamheden. Aangezien die een periode van meer dan 2 uur                    gebieden ook buiten de reguliere openingstijden toegankelijk voor de fracties en
aaneengesloten kunnen beslaan maar hij/zij tegelijkertijd zicht moet kunnen houden op    Gemeentegraad en eventuele andere gebruikers (maatschappelijke partners). De
het publiek, is er in de publieke zone een Arbo-genormeerde werkplek beschikbaar         personeelsingang wordt hiervoor gebruikt.
binnen het gereserveerde vloeroppervlak van die zone.
                                                                                          4.1.5 Privé zone - werkomgeving ambtelijke organisatie en het College
De publieke zone is een ontmoetingsruimte waar verschillende voorzieningen zijn          De werkgebieden voor de ambtelijke organisatie en het College bevinden zich in de
getroffen om de bezoeker gastvrij te ontvangen. Vanuit deze ontmoetingszone worden       privé zone, waarbij een deel van de werkplekken (met name de overlegplekken
bezoekers opgehaald door de desbetreffende medewerker waarmee hij/zij een                klantencontact en spreekplekken/ruimten) (frontoffice) zich in de openbare zone
afspraak/overleg heeft.                                                                  bevinden.
De gehele inrichting dient een informele sfeer te hebben. Het moet uitnodigend zijn om
naar binnen te komen.                                                                    De werkgebieden zijn uitsluitend te gebruiken door geautoriseerde medewerkers.
                                                                                         In dit gebied worden in principe geen externen ontvangen.
Het publieksgebied met formele en informele overlegplekken is verbonden met het
werkcafé, de raadszaal en de trouwzaal. Het publieksgebied is op hetzelfde niveau
                                                                                         Dit betekent dat het werkdomein van het College zich zowel in zone 2 als zone 3
gesitueerd als de aangrenzende buitenruimte dat de verbinding met de omgeving
                                                                                         bevindt. Dit vraagt een nadere (ontwerp) uitwerking.
vormt. Op die manier is het publieksgebied open, transparant en uitnodigend.
                                                                                         Buiten reguliere openingstijden dienen de alarmtijden per zone aangepast te kunnen
                                                                                         worden.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                     Pagina 14 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Ruimtes uit dezelfde beveiligingscategorie moeten zoveel mogelijk bij elkaar in één     Veiligheid crisiscentrum
gebied gesitueerd worden zodat beveiligingsmaatregelen in één keer genomen kunnen       In noodsituaties moet een van de vergaderruimten in het vergadercentrum als
worden. De buitengevel dient te bestaan uit een minimaal aantal toegangsdeuren.         crisiscentrum kunnen worden ingezet. Deze ruimte moet voorzien worden van
                                                                                        noodstroom- en een no-breakaansluiting.
Beveiligingstechniek
Om de benodigde inzet van personeel voor het beveiligen van het complex te              4.1.6 Sociale veiligheid
beperken, moet het gebouw worden voorzien van een beveiligingssysteem dat bestaat       In het Politiekeur Veilig Wonen staan handreikingen om een veilig gevoel bij
uit de volgende componenten:                                                            medewerkers en bezoekers te bevorderen door een goede gebouwopzet en
• Camerasysteem (CCTV) binnen en rondom het gebouw;                                     detaillering. Er dient rekening gehouden te worden met de aspecten ter bevordering
• Centrale omroepinstallatie (t.b.v. ontruiming);                                       van de sociale veiligheid. Dit betreft met name de openbare ruimten in en om het
• Inbraakdetectie-installatie;                                                          gebouw en de parkeer-, fiets- en wandelroutes. Voorkomen moet worden dat het
• Intercom/videofoon-installatie;                                                       publiek en medewerker zich onveilig voelen. Plekken waar bezoekers van het pand
• Overvalalarm met stil alarm naar de hulptroepen (politie) in geval van een overval.   zich kunnen verschuilen of onterecht ophouden moeten voorkomen worden. Dus geen
• Agressie alarm met alarm naar de achterwacht in geval van agressie van een            donkere hoeken, nissen en bouwdelen waar mensen zich kunnen verschuilen.
     bezoeker in de publiekshal.
• Toegangscontrolesysteem/aanwezigheidsregistratie via een app op de mobiele            4.2. Toegankelijkheid
     telefoons;                                                                         Voor het gemeentehuis geldt dat een publiek gebouw betreft waar ook ouderen en
• Personen Zoek Installatie (PZI) t.b.v. BHV.                                           mensen met lichamelijke beperkingen komen. Toegankelijkheid is dan ook een
                                                                                        belangrijk onderwerp.
Vandaalbestendigheid voor de publieksruimten van het gemeentehuis geldt dat de
afwerking en de inrichting van ruimten vandaalbestendig moeten zijn.                    Hieronder worden de eisen op hoofdlijnen toegelicht. Voor concrete specificaties wordt
                                                                                        verwezen naar de laatste versie van het Handboek Toegankelijkheid.
Veiligheid entreehal en publieksplein
In publieke ruimten zoals de entreehal en het publieksplein moet sprake zijn van        Het gebouw moet goed toegankelijk zijn voor mensen die moeilijk ter been zijn of in
visuele controle vanuit de receptie.                                                    een rolstoel of scootmobiel zitten. Dit betekent, onder meer, eisen aan de volgende
                                                                                        onderwerpen:
In de receptiebalie van de centrale entree komen voor beveiligingsmedewerkers de
mogelijkheden om de beveiligingsapparatuur te bedienen.                                 •   de zwaarte van het gebruik van deuren inclusief deurdrangers;
                                                                                        •   de hoogte van balies;
Veiligheid spreekkamers en ontvangst-/werkplekken                                       •   de hoogte van bedieningspanelen ( liftbediening, kaartlezers);
De spreekkamers en ontvangst-/werkplekken zijn belangrijke plekken waar direct          •   hellingshoeken;
contact tussen personeel en bezoek plaatsvindt. Deze ruimten moeten voorzien            •   dimensionering van ruimten (draaimogelijkheden).
worden van bouwkundige en technische voorzieningen om agressieproblemen te
voorkomen (alarmknop, geen losse spullen, eigen vlucht/toegangsdeur, goede              Mensen met visuele beperkingen
vluchtroute, voorkomen overspringen, zichtlijn met achterliggende werkruimten).




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                   Pagina 15 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Het gebouw moet goed toegankelijk zijn voor mensen die blind zijn of slecht kunnen    4.3. Aanpasbaarheid en flexibiliteit
zien. Dit betekent, onder meer, eisen aan:                                            Toekomstige veranderingen in aard en omvang van de werkzaamheden stellen andere
• de duidelijkheid van de bewegwijzering;                                             ruimtelijke eisen. De functionele levensduur van het gemeentehuis kan worden
• verlichtingsniveaus;                                                                verlengd, wanneer op een juiste wijze rekening wordt gehouden met flexibiliteit. Te
• kleurcontrasten;                                                                    onderscheiden zijn veranderende eisen aan het gebouw betreffende volume, indeling
• tactiel markeringen op trappen;                                                     en functie.
• geleidelijnen in de vloerafwerking.
                                                                                      4.3.1 Gebouwflexibiliteit
Mensen met luchtwegaandoeningen                                                       Het nieuw te bouwen volume moet flexibel zijn; het moet dusdanig worden ontworpen
Het gebouw moet goed toegankelijk zijn voor mensen met luchtwegproblemen zoals        dat onderdelen afgestoten kunnen worden of eventueel onderverhuurt kunnen worden.
astma. Dit betekent, onder meer, eisen aan                                            Ook dient gekeken te worden naar het verzwaren van de draagconstructie zodat het
• de toevoer van verse lucht;                                                         gebouwvolume vergroot kan worden door het plaatsen van een extra bouwlaag.
• de hoeveelheid allergene stoffen in afwerkingen;
• de schoonmaak van het gebouw (voorkomen stofophoping e.d.).                         In de voorontwerpfase dient het ontwerpteam een integraal onderzoek te presenteren
                                                                                      aan de opdrachtgever over de wijze waarop de gebouwflexibiliteit gerealiseerd kan
Mensen met auditieve beperkingen                                                      worden. Dit inclusief eventuele keuzemogelijkheden waarbij ook de consequenties op
Het gebouw moet goed toegankelijk zijn voor mensen die niet of slecht kunnen horen.   het vlak van de technische installaties inzichtelijk worden gemaakt.
Dit betekent onder meer eisen aan:
• het achtergrondgeluid;                                                              4.3.2 Indelingsflexibiliteit
• de verstaanbaarheid van gesproken boodschappen;                                     Organisaties ontwikkelen zich voortdurend. De omgevingseisen veranderen vaak mee.
• de visuele aanduiding van cruciale boodschappen;                                    Een hoge indelingsflexibiliteit draagt ertoe bij dat deze veranderingen met weinig
• ringleidingen in de vergaderzalen en de raadzaal.                                   inspanning, tegen lage kosten en op eenvoudige wijze, binnen het gebouw kunnen
                                                                                      worden doorgevoerd. Uitgangspunt is om functies of ruimten zonder ingrijpende
Bij oplevering moet voorzien kunnen worden van het internationaal                     wijzigingen multi-inzetbaar te maken.
toegankelijkheidsymbool (ITS).
                                                                                      Voorbeelden hiervan zijn:
4.2.1 Bewegwijzering                                                                  • dat in de frontoffice makkelijk balies of spreekkamers kunnen worden bijgeplaatst
In het kantoorgedeelte wordt op logische plaatsen bewegwijzering opgenomen.              of afgestoten, of een andere functie kunnen krijgen.
Daarnaast wordt voorzien in een etageaanduiding, zowel in de centrale kern als aan    • verplaatsbare scheidingswanden met uniforme gevelaansluitingen;
de binnenzijde van de trappenhuizen (naast de deur, mede ten behoeve van de           • bandrasterplafonds met een op de hoofdfuncties afgestemde modulering, waarin
brandweer). Vanaf de bezoekersparkeerplaatsen naar de hoofdentree dient een              opgenomen de technische infrastructuur (klimaat, verlichting, veiligheid en
voetgangerszone met adequate bewegwijzering te worden voorzien.                          dergelijke). Uitgangspunt: 1,80 m1 evenwijdig aan de gevel en 0,9 m1 haaks op de
                                                                                         gevel;
                                                                                      • uniforme detailleringen;




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                              Pagina 16 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>•    voldoende fijnmazige bedienings- en aansluitmogelijkheden in de vorm van                      Voor alle interne doorgangen geldt dat vervanging van bijvoorbeeld bouwkundige
     bijvoorbeeld vloer- en/of wandgoten (een en ander ter voorkoming van snoeren                  onderdelen, installaties en inventaris zonder problemen moeten kunnen gebeuren. Als
     over de grond);                                                                               minimale afmetingen wordt een plafondhoogte (onderkant verlaagd plafond)
•    alle apparatuur die de installaties in de kantoren bestuurt of voedt aanbrengen in            aangehouden van:
     de centrale gangen in de verlaagde plafonds. Indien er
     werkzaamheden/wijzigingen/onderhoud aan de installaties dient plaats te vinden,                Ruimtefunctie                                Minimale plafondhoogte in meter
     moet dit zodanig kunnen gebeuren dat dit vanaf de gangen kan geschieden                        Kantoren                                                   2,8
     zonder verstoring van de werkplekken op de kantoren.                                           Gangen                                                     2,6
                                                                                                    Sanitaire ruimten                                          2,6
In de frontoffice is eveneens indelingsflexibiliteit vereist, onder andere gericht op het
bijplaatsen of verwijderen van balies en spreekkamers. Hierbij wordt niet uitgegaan                De plafondhoogte voor meer specifieke functies zoals publieksgebied, raadzaal, eet-
van een modulaire opbouw, echter er moet wel worden gedacht aan voorbereiding van                  /werkcafé dienen door het ontwerpteam te worden bepaald in samenhang met
extra E- en datavoorzieningen en overcapaciteit en uitbreidbaarheid van de installaties.           bijvoorbeeld akoestische eisen.


Onderstaande tabel bevat een overzicht van de eisen die gesteld worden aan de
onderdelen van het gebouw, teneinde een maximale flexibiliteit van de indeling te
bereiken.

Onderdeel                                          Eis
•    Binnenwanden:                                 Verplaatsbare systeemwanden (wifi-doorlatend)
•    Draagconstructie:                             Minimaal aantal kolommen in ruimte
•    Plafonds:                                     Systeemplafond
•    Klimaatinstallaties/bouwkundige               Aansluiting per 1,80 m¹
•    Voorzieningen aan gevel:                      Regeling per 3,60 m¹
•    Verlichting:                                  Armaturen per 1,80 m¹
•    (Afgestemd op gevraagd luxniveau)             Regeling per 3,60 m¹


Eisen aan ambtelijke gebouwdeel (kantoren) ten behoeve van maximale indelingsflexibiliteit


Uitgangspunt dient een flexibele indeling te zijn, teneinde te kunnen anticiperen op
wijzigingen in de organisatie of uitbreidingen. Dit kan vooralsnog het beste bereikt
worden door toepassing van een gevelstramienmaat van 1,80 m¹. Mocht blijken dat
een andere stramienmaat een betere flexibiliteit garandeert, dan is dat met de
opdrachtgever bespreekbaar.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                            Pagina 17 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>5. Bouwfysische prestaties                                                                & Luchtverversing.

In dit hoofdstuk worden de prestatie-eisen gegeven voor de binnenluchtkwaliteit,                                                    Kwaliteitsniveau
thermisch binnenklimaat, licht en uitzicht en geluid. Voor ieder thema geldt dat er met    Klasse C                         Klasse B                         Klasse A
drie ambitieniveaus gewerkt wordt:                                                         VOLDOENDE                        GOED                             ZEER GOED
                                                                                                                            extra t.o.v. klasse C            extra t.o.v. klasse B
• Klasse C (voldoende)                                                                     De CO2-concentratie in           De CO2-concentratie in           De CO2-concentratie in
• Klasse B (goed)                                                                          verblijfsruimten                 verblijfsruimten (in de          verblijfsruimten (in de
                                                                                           (in de ademzone) ligt tijdens    ademzone) ligt tijdens           ademzone) ligt tijdens
• Klasse A (zeer goed)
                                                                                           gebruikstijd op maximaal +       gebruikstijd op maximaal +       gebruikstijd op maximaal +
                                                                                           750 ppm boven de                 450 ppm boven de                 300 ppm boven de
Aan ieder ambitieniveau zijn eigen (prestatie)eisen gekoppeld. Klasse C is hierbij het     buitenluchtconcentratie          buitenluchtconcentratie          buitenluchtconcentratie
basisniveau c.q. de ondergrens; vaak gebaseerd op geldende wet- en regelgeving,            Uitgaande van een normaal,       Uitgaande van een normaal,       Uitgaande van een normaal,
zoals vastgelegd in het Bouwbesluit 2012. De eisen zijn zo geformuleerd dat alle eisen     gemiddeld                        gemiddeld                        gemiddeld
die bij C staan ook voor B en A gelden, tenzij daar een zwaardere eis is opgenomen.        metabolisme voor kantoorwerk     metabolisme voor kantoorwerk     metabolisme voor kantoorwerk
                                                                                           (1,2 à 1,4 met) en een CO2       (1,2                             (1,2
                                                                                           productie van maximaal 0,005     a 1,4 met) en een CO2            a 1,4 met) en een CO2
In de komende paragrafen worden de gebruikers en technische eisen en bijbehorende          L/s per persoon geldt dat aan    productie van 0,005 L/s per      productie van 0,005 L/s per
                                                                                           de klasse C eis voldaan kan      persoon geldt dat aan de         persoon geldt dat aan de
diverse klassen nader toegelicht. Hierbij is uitgegaan van het Programma van Eisen         worden als er per persoon 25     klasse B eis voldaan kan         klasse A eis voldaan kan
Gezonde Kantoren 2021, ontwikkeld door het Platform Gezond Binnenklimaat.                  m3/h aan verse lucht             worden als er per persoon 40     worden als er per persoon 60
                                                                                           toegevoerd wordt.                m3/h aan verse lucht             m3/h aan verse lucht
                                                                                                                            toegevoerd wordt.                toegevoerd wordt.
Voor alle onderstaande paragrafen in dit hoofdstuk zal er voor bijzondere ruimten zoals
de Raadszaal , het Eet-werkcafé, archieven en andere bijzondere ruimten een                De genoemde verse                De genoemde verse                De genoemde verse
aanvullend bouwfysisch advies van de bouwfysisch adviseur worden gevraagd.                 luchttoevoer per                 luchttoevoer per persoon kan     luchttoevoer per persoon kan
                                                                                           persoon kan omgerekend           omgerekend worden                omgerekend worden naar
                                                                                           worden naar benodigde verse      naar benodigde verse             benodigde verse luchttoevoer
5.1. Binnenluchtklimaat                                                                    luchttoevoer per m2: ga in een   luchttoevoer per m2: ga in een   per m2: ga in een klasse A
                                                                                           klasse C gebouw in kantoor-      klasse B gebouw in               gebouw in een kantoorruimte
5.1.1 Gebruikerseisen                                                                      ruimten (op                      kantoorruimten uit van           uit van minimaal 7,5 m3/h/m2
Het binnenklimaat wordt door de mensen in het gebouw verschillend beleefd. De ene          verblijfsruimteniveau) uit       minimaal 5 m3/h/m2               (uitgaande van minimaal 8m2
persoon kan zich bijvoorbeeld prettiger voelen bij een bepaalde temperatuur dan de         van minimaal 3 m3/h/m2           (uitgaande van minimaal 8 m2     pp op kamerniveau); in een
                                                                                           (uitgaande van minimaal 8 m2     vloeroppervlak p.p. op           bijeenkomstruimte is dit
andere. Om aan zoveel mogelijk mensen tegemoet te komen worden ten aanzien van             vloeroppervlak p.p.); in een     kamerniveau); in een             minimaal 20 m3/h/m2
het binnenklimaat een aantal minimum- en maximumeisen gesteld, waarbinnen                  bijeenkomstruimte is dit         bijeenkomstruimte is dit         (uitgaande van minimaal 3 m2
                                                                                           minimaal 8 m3/h/m2 (uitgaande    minimaal 13 m3/h/m2              vloeroppervlak p.p. op
mensen zich prettig voelen. Daarbij waarderen de gebruikers het binnenklimaat beter
                                                                                           van minimaal 3 m2                (uitgaande van minimaal 3 m2     kamerniveau).
als zij daar zelf invloed op uit kunnen oefenen, zoals het kunnen openen van een raam      vloeroppervlak p.p. op           p.p. op kamerniveau).
of het individueel (bij)regelen van de luchttemperatuur in het vertrek. Voorwaarde         kamerniveau).                                                     Verblijfsruimten zijn voorzien
                                                                                                                                                             van een CO2 monitor (CO2
hierbij is wel dat de reactietijd beperkt dient te zijn.                                                                                                     stoplicht) die de momentane
                                                                                                                                                             CO2 waarde met een
5.1.2 Luchttechnische eisen                                                                                                                                  kleurcodering weergeeft
                                                                                                                                                             (hanteer hierbij de
Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse A’’ voor de CO2-concentratie




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                 Pagina 18 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>                                                                   bovengenoemde klasse A, B                                                                          gegarandeerd is (bepaald
                                                                   en C grenswaarden).                                               Het te openen deel is voorzien   conform NEN 1087).
Tabel 5: CO2-concentratie & Luchtverversing                                                                                          van een uitzetmechanisme
                                                                                                                                     waarmee e.e.a. in elk geval in   Het te openen deel is voorzien
                                                                                                                                     1 stand is te fixeren.           van een uitzetmechanisme.
De Klasse C-eis is voor verse luchttoevoer komt min of meer overeen met de wettelijke                                                                                 Verder dient gezorgd te zijn
                                                                                                                                     In het geval te openen delen     voor meerdere fixatiestanden
minimumeis zoals vastgelegd in het Bouwbesluit 2012 (nieuwbouweis kantoorfunctie:                                                    niet mogelijk zijn en is         (incl. kierstand) of is een en
minimaal 6,5 l/s per persoon = 23,4 m3/h per persoon en eis bestaande bouw:                                                          voorzien in een zogenaamde       ander traploos instelbaar.
minimaal 3,44 l/s per persoon = 12,4 m3/h per persoon ). De genoemde CO2 (steady                                                     'boostknop' waarmee het
                                                                                                                                     mechanische                      Indien klasse A niveau vereist
state) grenswaarden komen overeen met de CO2 grenswaarden genoemd in NEN                                                             ventilatiesysteem (al dan niet   is dan is het niet toegestaan
16798-1. De hoeveelheid luchtverversing dient te worden bepaald conform de                                                           tijdelijk) in een hoogstand te   om het 'boost- knop-
                                                                                                                                     zetten is (met verse             alternatief' in te zetten.
bepalingen uit de norm NEN-EN 16798-3 en die in NEN 1087. Gebruik bij
                                                                                                                                     luchttoevoer die minimaal 2x
debietmetingen altijd een nuldruk-gecompenseerde meter.                                                                              hoger is dan standaard) dan
De lokale, momentane CO₂-concentratie is volgens opgave gemeente                                                                     kan
                                                                                                                                     dat gezien worden als een
Krimpenerwaard 450-550 ppm.                                                                                                          alternatieve (kwalitatief iets
Aanname is dat de ventilatielucht in de verblijfsruimten zó toegevoerd en afgevoerd                                                  mindere) klasse B oplossing.
wordt, dat een goede doorspoeling van de ruimte gegarandeerd is; de ventilatie-                     Tabel 6: Spuiventilatie
efficiëntie (verhouding tussen de hoeveelheid ventilatielucht die de ademzone bereikt
en de totale hoeveelheid ingebrachte lucht) is bij voorkeur minimaal 0,8.                           Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor de luchtvochtigheid.
Voor open kantoorruimten / kantoortuinen dienen dezelfde CO2- en ventilatie-eisen
aangehouden te worden als voor kamerkantoren. Echter: boven (bij) vierkante meters                                                          Kwaliteitsniveau
die onderdeel zijn van open kantoorgebieden maar die gebruikt worden als                             Klasse C                        Klasse B                         Klasse A
                                                                                                     VOLDOENDE                       GOED                             ZEER GOED
verkeersruimte (loopzones) kan worden afgezien van verse luchttoevoer.
                                                                                                                                     extra t.o.v. klasse C            extra t.o.v. klasse B
                                                                                                     De relatieve luchtvochtigheid   Gelijk aan Klasse C              De relatieve luchtvochtigheid
Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’’ voor de spuiventilatie.                         binnen bedraagt maximaal                                         binnen ligt tussen de 30 en
                                                                                                     70%.                                                             70%.

                                         Kwaliteitsniveau                                                                                                             De eventueel aanwezige
 Klasse C                         Klasse B                         Klasse A                                                                                           luchtbevochtigingsinstallatie is
 VOLDOENDE                        GOED                             ZEER GOED                                                                                          'Legionellaproof' (zie aan het
                                  extra t.o.v. klasse C            extra t.o.v. klasse B                                                                              einde van deze lucht tabel);
 Er zijn geen klasse C eisen      Per stramien van 3,60 m is       Per stramien van 3,60 m is                                                                         verder wordt voldaan aan de
 voor ‘Spuiventilatie’            voorzien in minimaal 1 te        voorzien in minimaal 1 te                                                                          hygiëne- eisen uit VDI 6022
                                  openen deel.                     openen deel.                                                                                       en wordt het systeem
                                                                                                                                                                      minimaal 2 keer per jaar
                                  De afmetingen van het te         De afmetingen van het te                                                                           geïnspecteerd op vervuiling.
                                  openen deel zijn dusdanig dat    openen deel zijn dusdanig dat                                                                      Verder dient ontwerp en
                                  een spuiventilatie- capaciteit   een spuiventilatie- capaciteit                                                                     onderhoud van een en ander
                                  van minimaal 100 L/s             van minimaal 100 L/s                                                                               in lijn te zijn met de
                                  gegarandeerd is (bepaald                                                                                                            aanbevelingen in het VLA
                                  conform NEN 1087).                                                                                                                  onderhoudsbestek (LIT 12).




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                          Pagina 19 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Tabel 7: Luchtvochtigheid                                                                   voor gisten en schimmels;
                                                                                            groep B (o.a. indicator voor
                                                                                            hygiëne < 100 KVE/m3; groep
Bovengenoemde eis geldt specifiek voor de ruimtelucht en niet voor de inblaas- lucht.       C (o.a. indicator organismen
De genoemde eis voor klasse C impliceert dat niet is voorzien in luchtbevochtiging.         voor waterschade): < 10
                                                                                            KVE/m3.
                                                                                           Tabel 8: Schimmels en bacteriën
De genoemde eis voor klasse A impliceert dat is voorzien in (een beperkte mate van
luchtbevochtiging). Dit heeft met name een positief effect als sprake is van
                                                                                           Bovenstaande eisen gelden niet voor micro-organismen die onderdeel zijn van het
werkzaamheden waarbij meerdere uren per dag intensief beeldschermwerk verricht
                                                                                           menselijke huidmicrobioom (mensgebonden schimmels en bacteriën).
wordt. Een en ander kan uitgelegd worden op een bevochtigingssetpoint van 35%; een
hoger setpoint hanteren heeft geen meerwaarde.
                                                                                           Als er klachten zijn (gezondheidsklachten die mogelijk gerelateerd zijn aan blootstelling
                                                                                           aan schimmels en bacteriën, of sprake van een hinderlijke geur van mogelijke
Vanuit energetisch oogpunt en onderhoudsperspectief geen stoombevochtiging
                                                                                           biologische oorsprong) dan kan er – zonder dat er metingen uitgevoerd worden –
toepassen. Bij toepassen van adiabatische bevochtiging rekening houden met het
                                                                                           standaard vanuit worden gegaan dat aan genoemde eisen voldaan wordt. Als er
voorkomen van legionella door toepassing van waterbehandeling.
                                                                                           sprake is van deze specifieke klachten dan kan het zinvol zijn om metingen uit te laten
                                                                                           voeren.
Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse A’ voor schimmels en bacteriën.
                                                                                           Indien gemeten wordt dan geldt dat er gemeten moet worden in lijn met de bepalingen
                                        Kwaliteitsniveau
                                                                                           uit het document ‘Binnenklimaat Nederland Meetprotocol: Luchtmetingen micro-
 Klasse C                        Klasse B                  Klasse A
 VOLDOENDE                       GOED                      ZEER GOED                       organismen utiliteitssector’. Er dient altijd op dezelfde dag binnen en buiten te worden
                                 extra t.o.v. klasse C     extra t.o.v. klasse B           gemeten. Dit aangezien de momentane buitencondities (bv. in de herfst of bij extreem
 De concentratie binnen voor     Gelijk aan Klasse C       Voor klasse A gelden dezelfde   warm weer) sterk verstorend kunnen werken. Hanteer minimaal 3 metingen per locatie.
 individuele soorten bedraagt                              KVE-eisen als bij klasse B en
 maximaal 2x de momentane                                  C. Een aanvullende eis is dat
 buitenconcentratie (waarbij                               er bij oplevering               Wij adviseren de ontwikkelingen rondom het Corona-virus te volgen en bij het ontwerp
 per soort 10 KVE/m3 als                                   controlemetingen uitgevoerd
 default waarde aangehouden                                dienen te worden.
                                                                                           rekening te houden met mogelijke, aangescherpte eisen in verband met de reductie
 dient te worden).                                                                         van het risico op besmettingen via luchtbehandelingssystemen.
 Is de binnenconcentratie meer
 dan een factor 2 hoger dan is
 een nadere analyse nodig en                                                               Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse A’ voor vluchtige organische stoffen.
 gelden onderstaande                                                                                                                Kwaliteitsniveau
 kwantitatieve grenswaarden.                                                                Klasse C                         Klasse B                         Klasse A
                                                                                            VOLDOENDE                        GOED                             ZEER GOED
 De concentraties aan                                                                                                        extra t.o.v. klasse C            extra t.o.v. klasse B
 schimmels en bacteriën liggen                                                              De formaldehyde (HCOH)           De formaldehyde (HCOH)           Gelijk aan klasse B
 onder de volgende                                                                          concentratie bedraagt            concentratie bedraagt
 grenswaarden: groep A                                                                      maximaal 120                     maximaal 30 microgram/m3.
 (indicator organismen slecht                                                               microgram/m3.                                                     De totale vluchtige organische
 schoonmaken):                                                                              De totale vluchtige organische   De totale vluchtige organische   stoffen oftewel TVOC-
 < 1000 KVE/m3 voor                                                                         stoffen oftewel TVOC-            stoffen oftewel TVOC-            concentratie bedraagt
 bacteriën en < 500 KVE/m3




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                  Pagina 20 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre> concentratie bedraagt             concentratie bedraagt     maximaal 300                  De koolmonoxide concentratie          Gelijk aan klasse C                   Gelijk aan klasse C
 maximaal 1000                     maximaal 500              microgram/m3.                 (CO) bedraagt maximaal 10
 microgram/m3.                     microgram/m3.                                           milligram/m3.
Tabel 9: Vluchtige organische stoffen                                                     Tabel 10: Verbrandingsgassen


In klasse C gebouwen geldt dat geen luchtmetingen nodig zijn om te bewijzen dat aan       De koolmonoxide metingen worden uitgevoerd in lijn met de bepalingen in NEN-EN
de klasse C TVOC en HCOH-eis voldaan wordt. Tenzij sprake is van geur- hinder /           14626
een ‘chemische lucht’ binnen: in dat geval kan het nuttig zijn om wel (alsnog) metingen
te doen (zie verder onder ‘toelichting’ bij klasse B).                                    Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor fijnstof.

De genoemde bovengrenzen voor de TVOC en formaldehyde concentratie gelden voor                                                           Kwaliteitsniveau
onbemande, maar wel ingerichte ruimten. Een en ander uitgaand van normaal                  Klasse C                              Klasse B                              Klasse A
                                                                                           VOLDOENDE                             GOED                                  ZEER GOED
ingeschakelde installaties (bv. verwarming en ventilatie).                                                                       extra t.o.v. klasse C                 extra t.o.v. klasse B
                                                                                           De jaar gecorrigeerde PM2,5           De jaar gecorrigeerde PM2,5           De jaar gecorrigeerde PM2,5
Bij kwaliteitsniveau Klasse B of A; de formaldehyde metingen worden uitgevoerd in lijn     (fijn- stof) concentratie is          (fijnstof) concentratie is            (fijnstof) concentratie is
                                                                                           maximaal 20 microgram/m3.             maximaal 15 micro-                    maximaal 10 micro-
met de bepalingen in NEN-ISO 16000-3. De TVOC-metingen in lijn met NEN-ISO                                                       gram/m3.                              gram/m3.
16000-4.
In nieuwbouw- of renovatiesituaties wordt bij voorkeur niet gelijk na oplevering           Aanvullende eis ten aanzien           Aanvullende eis ten aanzien           Aanvullende eis ten aanzien
                                                                                           van de fijnstof penetratie via        van de fijnstof penetratie via        van de fijnstof penetratie via
gemeten (in verband met uitdamping) maar binnen 2 à 4 weken na oplevering.                 de gevel en het                       de gevel en het                       de gevel en het
                                                                                           ventilatiesysteem                     ventilatiesysteem                     ventilatiesysteem
                                                                                           (filtersectie): de PM2,5 (fijnstof)   (filtersectie): de PM2,5 (fijnstof)   (filtersectie): de PM2,5 (fijnstof)
Indien bewezen kan worden dat het leeuwendeel van de interieurmaterialen (en in elk        concentratie binnen bedraagt          concentratie binnen bedraagt          concentratie binnen bedraagt
geval de vloerbedekking, de wandafwerking, de plafondafwerking en de meubels)              maximaal 1 keer de                    maximaal 0,5 keer de                  maximaal 0,25 keer de
emissiearm is (bv. beschikt over een Fins M1 label of een Duitse Der Blaue Engel           momentane                             momentane                             momentane
                                                                                           buitenconcentratie                    buitenconcentratie                    buitenconcentratie
keurmerk) dan kan ervan uitgegaan worden dat automatisch aan de genoemde klasse            (uurgemiddelde                        (uurgemiddelde                        (uurgemiddelde
B TVOC en HCOH-eis voldaan wordt en is meting niet per se noodzakelijk.                    indoor/outdoor ratio = 1).            indoor/outdoor ratio = 0,5).          indoor/outdoor ratio = 0,25).
                                                                                          Tabel 10: Fijnstof
Bij kwaliteitsniveau Klasse A; om een klasse A score te behalen zal altijd gemeten
dienen te worden; ook als op zich al is aangetoond dat alle toegepaste                    De genoemde bovengrens voor de fijnstof concentratie geldt bij normaal
(interieur)materialen emissiearm zijn.                                                    ingeschakelde installaties (bv. ventilatie en verwarming).

Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse C’ voor verbrandingsgassen.              In klasse C gebouwen geldt dat geen luchtmetingen nodig zijn om te bewijzen dat aan
                                                                                          de klasse C PM2,5 eis voldaan wordt. Tenzij het gebouw gelegen is op een belaste
                                          Kwaliteitsniveau                                locatie of er vermoedens bestaan ten aanzien van bronnen binnen het gebouw die
 Klasse C                          Klasse B                  Klasse A                     fijnstof verspreiden.
 VOLDOENDE                         GOED                      ZEER GOED
                                   extra t.o.v. klasse C     extra t.o.v. klasse B




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                             Pagina 21 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Er gelden geen eisen voor de PM10 concentratie. Dit is weinig zinvol omdat een groot     Ten aanzien van de indoor / outdoor ratio berekening geldt het volgende: als tijdens
aandeel van deze concentratie wordt veroorzaakt door resuspensie door o.a.               een tijdvak de buitenconcentratie ≤ 5 µg/m3 neem dan voor de berekening aan dat de
loopbewegingen. Ook gelden er geen eisen voor de PM1 ,concentratie. Er is nog te         buitenconcentratie op dat moment 5 µg/m3 was.
weinig wetenschappelijk onderzoek beschikbaar (te weinig bekend over dosis effect
relatie PM1 concentratie – gezondheidseffecten) om concrete eisen te stellen t.a.v.      Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor hygiëne ventilatiesysteem.
PM1, grenswaarden.
                                                                                                                               Kwaliteitsniveau
Voor klasse B geldt dat de genoemde eisen normaliter kunnen worden behaald door           Klasse C                      Klasse B                         Klasse A
                                                                                          VOLDOENDE                     GOED                             ZEER GOED
filters toe te passen met een minimale kwaliteit van:                                                                   extra t.o.v. klasse C            extra t.o.v. klasse B
• ePM1 ≥ 50% bij ODA1                                                                     Er zijn geen klasse C eisen   De stofdepositie in              De stofdepositie in
• ePM1 ≥ 70% bij ODA2                                                                                                   luchtkanalen en in andere        luchtkanalen en in andere
                                                                                                                        componenten & appendages         componenten & appendages
• ePM1 ≥ 80% bij ODA3                                                                                                   die deel uitmaken van een        die deel uitmaken van een
(Gebaseerd op ISO1689 en de EN16798-3 en conform Binnenklimaat Nederland                                                eventueel aanwezig               eventueel aanwezig
rapportage (2019) specificatie luchtfilters voor luchtbehandelingssytemen)                                              mechanisch ventilatiesysteem     mechanisch ventilatiesysteem
                                                                                                                        is dusdanig dat voldaan aan      is dusdanig dat voldaan aan
                                                                                                                        de reinheidseisen uit het        de reinheidseisen uit het
Voor klasse A geldt dat de genoemde eisen normaliter kunnen worden behaald door                                         LUKA handboek, specifiek         LUKA handboek, specifiek
                                                                                                                        luchtreinheidsklasse M           luchtreinheidsklasse H
filters toe te passen met een minimale kwaliteit van:                                                                   (midden).                        (hoog).
• ePM1 ≥ 70% bij ODA1
• ePM1 ≥ 80% bij ODA2                                                                                                   Luchttoevoerkanalen en           Luchttoevoerkanalen en
                                                                                                                        luchtbehandelingskasten          luchtbehandelingskasten
• ePM1 ≥ 90% bij ODA3                                                                                                   moeten zo rein mogelijk          moeten zo rein mogelijk
(Gebaseerd op ISO1689 en de EN16798-3 en conform Binnenklimaat Nederland                                                worden gehouden tijdens de       worden gehouden tijdens de
rapportage (2019) specificatie luchtfilters voor luchtbehandelingssytemen)                                              uitvoeringsfase. Zorg o.a. dat   uitvoeringsfase. Zorg o.a. dat
                                                                                                                        luchtkanalen afgedopt            luchtkanalen afgedopt
                                                                                                                        aangeleverd worden.              aangeleverd worden.
Wil men bewijzen dat aan de eisen voldaan wordt dan dient met minimaal 1 week
                                                                                                                        Verder dienen de                 Verder dienen de
aaneengesloten te meten; gedurende de meetperiode is het zo dat: i. de PM2,5                                            luchtbehandelingskasten,         luchtbehandelingskasten,
buitenconcentratie minimaal 4 uur < 5 microgram/m3 is, en: ii deze minimaal 4 uur > 20                                  luchtkanalen en andere           luchtkanalen en andere
microgram/m3 bedraagt. Is na één week meten niet aan beide voorwaarden voldaan                                          ventilatiesysteemcomponente      ventilatiesysteemcomponente
                                                                                                                        n uitgevoerd en onderhouden      n uitgevoerd en onderhouden
dan zal men langer moeten meten tot alsnog sprake is geweest van genoemde                                               te worden in lijn met de         te worden in lijn met de
‘gunstige’ buitenmeetcondities.                                                                                         bepalingen uit het               bepalingen uit het
                                                                                                                        Binnenklimaat Nederland          Binnenklimaat Nederland
                                                                                                                        bestek Onderhoud & Beheer        bestek Onderhoud & Beheer
De PM2,5 metingen dienen uitgevoerd te worden in lijn met de bepalingen over de                                         Luchtbehandelingssystemen        Luchtbehandelingssystemen
meetstrategie in het Binnenklimaat Nederland meetprotocol fijnstof bepaling Kantoren                                    Kantoor.                         Kantoor.
(2015).                                                                                                                 Eventueel aanwezige centrale     De eventuele aanwezige
                                                                                                                        recirculatiekleppen en           centrale installatie voor
                                                                                                                        warmtewielen staan zo            warmteterugwinning is zo
                                                                                                                        afgesteld dat recirculatie op    vormgegeven en wordt zo




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                            Pagina 22 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>                                  gebouwniveau oftewel               geregeld en onderhouden dat       op een dusdanige wijze in
                                  opnieuw inbrengen van              centrale recirculatie wordt       contact staan met de
                                  verontreinigde retourlucht         vermeden (100% scheiding          binnenlucht dat blootstelling
                                  tijdens gebruikstijd zo goed als   tussen retour en toevoerlucht,    aan een verhoogde
                                  uitgesloten is (met maximaal       ook ’s nachts). Dit betekent      concentratie aan asbestvezels
                                  5% kortsluiting van                dat er bijvoorbeeld een twin-     mogelijk is.
                                  retourlucht).                      coil systeem, platenwisselaar    Tabel 13: Asbest
                                                                     of goed ingesteld warmtewiel
                                                                     toegepast kan worden.
Tabel 11: Hygiëne ventilatiesysteem                                                                   Indien onbekend is of wel of niet sprake is van asbesthoudende materialen in het
                                                                                                      gebouw zal een asbestinventarisatie uitgevoerd dienen te worden. Betreft een gebouw
Bij kwaliteitsklasse B geldt dat decentrale recirculatie op kamerniveau (denk bv. aan                 dat na 1995 is opgeleverd dan is een en ander niet nodig en kan er sowieso vanuit
een plafondinductiesysteem of split-units) wel is toegestaan.                                         worden gegaan dat er geen asbest aanwezig is.

Bij kwaliteitsklasse A geldt dat ook systemen die werken met decentrale recirculatie                  Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse C’ voor legionella.
worden vermeden.
                                                                                                                                               Kwaliteitsniveau
Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse C’ voor tabaksrook.                                   Klasse C                         Klasse B                  Klasse A
                                                                                                       VOLDOENDE                        GOED                      ZEER GOED
                                                                                                                                        extra t.o.v. klasse C     extra t.o.v. klasse B
                                         Kwaliteitsniveau                                              Installaties voor warm en koud   n.v.t.                    n.v.t.
 Klasse C                         Klasse B                           Klasse A                          tapwater zijn uitgevoerd &
 VOLDOENDE                        GOED                               ZEER GOED                         worden beheerd conform de
                                  extra t.o.v. klasse C              extra t.o.v. klasse B             bepalingen in ISSO-publicatie
 In het gebouw wordt niet         Gelijk aan klasse C                Gelijk aan klasse C               55.1, 55.2 en 55.3
 gerookt (ook niet in                                                                                  (Legionellabestrijding).
 rookruimten) en dit is                                                                               Tabel 14: Legionella
 zichtbaar aangegeven. Roken
 is tevens verboden bv. bij de
 ingang en op het omliggende                                                                          5.2. Thermisch binnenklimaat
 terrein.                                                                                             5.2.1 Gebruikerseisen
Tabel 12: Tabaksrook                                                                                  Het binnenklimaat wordt door de mensen in het gebouw verschillend beleefd. De ene
                                                                                                      persoon kan zich bijvoorbeeld prettiger voelen bij een bepaalde temperatuur dan de
Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor asbest.                                      andere. Om aan zoveel mogelijk mensen tegemoet te komen worden ten aanzien van
                                                                                                      het binnenklimaat een aantal minimum- en maximumeisen gesteld, waarbinnen
                                         Kwaliteitsniveau                                             mensen zich prettig voelen. Daarbij waarderen de gebruikers het binnenklimaat beter
 Klasse C                         Klasse B                           Klasse A                         als zij daar zelf invloed op uit kunnen oefenen, zoals het kunnen openen van een raam
 VOLDOENDE                        GOED                               ZEER GOED
                                  extra t.o.v. klasse C              extra t.o.v. klasse B            of het individueel (bij)regelen van de luchttemperatuur in het vertrek. Voorwaarde
 In het gebouw zijn geen          In het gebouw zijn geen            Gelijk aan klasse B              hierbij is wel dat de reactietijd beperkt dient te zijn.
 asbesthoudende materialen        asbesthoudende materialen
 aanwezig die in een              aanwezig.
 dusdanige staat zijn c.q. die




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                      Pagina 23 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>5.2.2 Klimaat technische eisen                                                                      De operatieve temperatuur betreft het gemiddelde van de luchttemperatuur en de
Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse A’ voor het wintercomfort.                         gemiddelde stralingstemperatuur. Indien sprake is van werkplekken die op 1,5 m of
                                                                                                    meer van de gevel af geplaatst zijn en goede geïsoleerde gevels, vloeren en daken
                                       Kwaliteitsniveau                                             (niveau Bouwbesluit 2012 of beter) dan kan men de aanname doen dat de operatieve
 Klasse C                       Klasse B                          Klasse A                          temperatuur gelijk is aan de luchttemperatuur gemeten ter plaatse van de
 VOLDOENDE                      GOED                              ZEER GOED
                                extra t.o.v. klasse C             extra t.o.v. klasse B
                                                                                                    werkplekken.
 De operatieve temperatuur in   De operatieve temperatuur in      De operatieve temperatuur in
 de leefzone (combinatie van    de leefzone (combinatie van       de leefzone (combinatie van       De operatieve temperatuur wordt vastgesteld conform de bepalingen in NEN-EN-ISO
 de luchttemperatuur en         de luchttemperatuur en            de luchttemperatuur en
 stralingstemperatuur)          stralingstemperatuur)             stralingstemperatuur)             7726 en NEN-EN-ISO 7730.
 bedraagt in het                bedraagt in het                   bedraagt in het
 stookseizoen minimaal 19 °C.   stookseizoen minimaal 20 °C.      stookseizoen minimaal 21 °C.      Bovengenoemde eisen voor de binnentemperatuur zijn van toepassing tenzij de
                                Actieve componenten voor          Actieve componenten voor          daggemiddelde buitentemperatuur lager is dan -5°C. Met ‘daggemiddelde
                                verwarming zijn in het            verwarming zijn in het            buitentemperatuur’ wordt hier bedoeld: (dagmaximum + dagminimum) / 2.
                                stookseizoen op vertrek-          stookseizoen op vertrek-
                                niveau handmatig na te            niveau handmatig na te
                                regelen met                       regelen met                       De leefzone is het gedeelte van een verblijfsgebied gelegen binnen 0,6 m van een
                                minimaal +/- 2 °C rond een        minimaal +/- 2 °C rond een        uitwendige scheidingsconstructie, binnen 0,2 m van een inwendige
                                standaardsetpoint van 21 °C.      standaardsetpoint van 21 °C.
                                                                                                    scheidingsconstructie tot 1,8 m boven de vloer.
                                Bovengenoemde eis                 Bovengenoemde eis
                                betreffende handmatige            betreffende handmatige            Bij kwaliteitsklasse B en C geldt dat er een robuuste mogelijkheid is om de
                                naregeling van de temperatuur     naregeling van de temperatuur
                                is met voldoende 'snelheid' te    is met voldoende 'snelheid' te    temperatuur handmatig na te regelen; bij voorkeur via een logische bediening die
                                beïnvloeden:                      beïnvloeden:                      eenvoudig te bereiken is en goed in het zicht geplaatst is.
                                temperatuureffect minimaal 1      temperatuureffect minimaal 1
                                °C per half uur na verstelling.   °C per half uur na verstelling.
                                                                                                    De temperatuursensor in de bedienunit heeft een aantoonbare nauwkeurigheid van +/-
                                                                  Daar waar sprake is van open      1°C.
                                                                  kantoorruimten met meer dan
                                                                  10 werkplekken is handmatige
                                                                  naregeling mogelijk m.b.v. een    De temperatuur mag bij aanwarmbedrijf en/of verstellen van het temperatuursetpoint
                                                                  microklimatiseringssysteem
                                                                                                    niet meer dan 2°C boven de gewenste en ingestelde setpoint komen.
                                                                  (denk bv. aan verwarmde
                                                                  stoel, een verwarmingsmatje
                                                                  of stralingspaneel onder het
                                                                  bureau of een in het
                                                                  bureaublad geïntegreerd
                                                                  verwarmingssysteem).
Tabel 15: Wintercomfort


De operatieve temperatuur wordt vastgesteld conform de bepalingen in NEN-EN-ISO
7726 en NEN-EN-ISO 7730.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                              Pagina 24 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor het zomercomfort voor                     Voor klasse C geldt dat indien er sprake is van een inschatting van het
gebouwen met actieve koeling (‘alpha-gebouwen’).                                                   oververhittingsrisico op basis van een temperatuuroverschrijdingsberekening dan
                                                                                                   dient, met het oog op klimaatverandering, gerekend te worden met referentiejaar NEN
                                        Kwaliteitsniveau                                           5060-1% 2018. In uitzonderlijke gevallen kan afgesproken worden om met het
 Klasse C                        Klasse B                        Klasse A                          referentiejaar NEN5060-5% 2018 te rekenen. Hierbij dient er rekening mee gehouden
 VOLDOENDE                       GOED                            ZEER GOED
                                 extra t.o.v. klasse C           extra t.o.v. klasse B
                                                                                                   te worden dat als voor het jaar NEN5060-5% 2018 gekozen wordt het aantal uren per
 De operatieve temperatuur       De operatieve temperatuur       De operatieve temperatuur         jaar dat het in de praktijk warm is flink hoger zal liggen.
 binnen voldoet aan de klasse    binnen voldoet aan de klasse    binnen voldoet aan de klasse      Voor klasse A geldt dat indien er sprake is van een inschatting van het
 C adaptieve bovengrenzen        B adaptieve bovengrenzen        B adaptieve bovengrenzen
 voor alpha-gebouwen zoals       voor alpha-gebouwen zoals       voor alpha-gebouwen zoals         oververhittingsrisico op basis van een temperatuuroverschrijdingsberekening dan
 beschreven in ISSO 74           beschreven in ISSO 74           beschreven in ISSO 74             dient, met het oog op klimaatverandering, gerekend te worden met referentiejaar NEN
 (2014). Voorwaarde hierbij is   (2014). Voorwaarde hierbij is   (2014). Voorwaarde hierbij is     5060-1% 2018.
 dat het gebouw is voorzien      dat het gebouw is voorzien      dat het gebouw is voorzien
 van te openen delen             van te openen delen             van te openen delen
 (minimaal 1 per gevelstramien   (minimaal 1 per gevelstramien   (minimaal 1 per gevelstramien     Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse A’ voor de thermische isolatie
 van 3,6 m) terwijl er wordt     van 3,6 m) terwijl er wordt     van 3,6 m) terwijl er wordt
 afgezien van een (te) strikt    afgezien van een (te) strikt    afgezien van een (te) strikt
                                                                                                   gebouwschil.
 kledingprotocol.                kledingprotocol.                kledingprotocol.
                                                                                                                                                       Kwaliteitsniveau
                                 Er is voorzien in               Er is voorzien in aanvullende
                                                                                                                 Klasse C                      Klasse B                     Klasse A
                                 mogelijkheden voor indirecte    mogelijkheden voor indirecte
                                                                                                                 VOLDOENDE                     GOED                         ZEER GOED
                                 handmatige naregeling van       handmatige naregeling van
                                                                                                                                               extra t.o.v. klasse C        extra t.o.v. klasse B
                                 de temperatuur in de zomer.     de temperatuur in de zomer
                                                                                                    Dichte       Rc,vloer ≥ 3,5 m²K/W          Rc,vloer ≥ 4,5 m²K/W         Rc,vloer ≥ 6,5 m²K/W
                                                                 (los van via het gebruik van de
                                                                                                    delen        Rc,gevel ≥ 4,5 m²K/W          Rc,gevel ≥ 5,0 m²K/W         Rc,gevel ≥ 6,5 m²K/W
                                                                 te openen ramen); denk aan
                                                                                                                 Rc,dak ≥ 6,0 m²K/W            Rc,dak ≥ 7,0 m²K/W           Rc,dak ≥ 8,0 m²K/W
                                                                 buitenzonwering die
                                                                 handmatig ingesteld /              Ramen en     Uw,max ≤ 2,20 W/m²            Uw,max ≤ 1,65 W/m²           Uw,max ≤ 1,20 W/m²
                                                                 overruled kan worden en/of         deuren       Uw,gem ≤ 1,65 W/m²            Uw,gem ≤ 1,20 W/m²           Uw,gem ≤ 0,80 W/m²
                                                                 aan voorzieningen waarmee         Tabel 17: Thermische isolatie gebouwschil
                                                                 plaatselijk, tijdelijk een
                                                                 verhoging van de
                                                                 luchtsnelheid is te realiseren    De warmteweerstand van de gebouwschil moet zodanig zijn dat warmteverliezen in de
                                                                 (bv. tafelventilatoren of         winterperiode worden beperkt, zonder dat in de zomerperiode te veel warmte wordt
                                                                 plafondventilatoren).
                                                                                                   vastgehouden.
Tabel 16: Zomercomfort ‘alpha-gebouwen’
                                                                                                   Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor tocht.
Kies voor de eisen ‘zomer comfort gebouwen met actieve koeling’ indien voorzien is in
actieve koeling zoals koelinductieunits, koelplafonds en splitunits. Kies voor de eisen                                                     Kwaliteitsniveau
                                                                                                    Klasse C                         Klasse B                             Klasse A
‘zomercomfort met passieve koeling’ indien er geen actieve (zichtbare) koeling                      VOLDOENDE                        GOED                                 ZEER GOED
aanwezig is maar wel voorzien is in te openen ramen; betonkernactivering kan hierbij                                                 extra t.o.v. klasse C                extra t.o.v. klasse B
overigens tot de categorie passieve koeling gerekend worden (onderscheid in                         De combinatie van                De combinatie van                    Gelijk aan klasse B
                                                                                                    luchtsnelheid,                   luchtsnelheid,
overeenstemming met ISSO 74).



Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                              Pagina 25 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre> luchttemperatuur en            luchttemperatuur en                                                                               Kwaliteitsniveau
 turbulentie-intensiteit is     turbulentie-intensiteit is
                                                                                         Klasse C                          Klasse B                         Klasse A
 dusdanig dat een DR-index      dusdanig dat een DR-index
                                                                                         VOLDOENDE                         GOED                             ZEER GOED
 (Draught Rate) van maximaal    (Draught Rate) van maximaal
                                                                                                                           extra t.o.v. klasse C            extra t.o.v. klasse B
 30% gegarandeerd is.           20% gegarandeerd is.
                                                                                         Vloeren zijn dusdanig             Vloeren zijn dusdanig            Gelijk aan klasse B
Tabel 18: Tocht                                                                          geïsoleerd, afgewerkt en/of       geïsoleerd, afgewerkt en/of
                                                                                         verwarmd dat de vloer-            verwarmd dat de vloer-
                                                                                         temperatuur minimaal 17 °C        temperatuur minimaal 19 °C
De DR-index (Draught Rate) staat voor het verwachte percentage ontevredenen ten          is.                               is.
gevolge van tocht bij gesloten deuren en ramen.
De genoemde tochthinder parameters worden vastgesteld conform de bepalingen in           De verticale                      De verticale
                                                                                         temperatuurgradiënt (verschil     temperatuurgradiënt is
NEN-EN-ISO 7726.                                                                         tussen luchttemperatuur op        < 3 K/m.
                                                                                         nek- en enkelhoogte) is < 4
                                                                                         K/m.
Het tochtrisico wordt bepaald op nekhoogte bij zitten (1,1 m) en enkelhoogte (0,1 m),
e.e.a. met gesloten ramen en deuren en in de leefzone (zoals gedefinieerd in de          De stralingstemperatuur-          De stralingstemperatuur-
toelichting bij wintercomfort).                                                          asymmetrie (verschil in           asymmetrie (verschil in
                                                                                         stralingstemperatuur              stralingstemperatuur
                                                                                         tegenoverliggende vlakken) is:    tegenoverliggende vlakken) is:
Indien sprake is van verhoogde luchtsnelheden die veroorzaakt zijn door acties van       - bij een verwarmd plafond (bv    - bij een verwarmd plafond (bv
gebouwgebruikers (denk aan de inzet van ventilatoren e.d.) dan spreekt men van een       klimaatplafond,                   klimaatplafond, bka) < 5 K;
                                                                                         betonkernactivering) < 7 K;       - bij een koude wand / raam <
'bries-effect' en gelden de genoemde tochteisen niet.                                    - bij een koude wand / raam <     10 K;
                                                                                         13 K;                             - bij een gekoeld plafond (bv
                                                                                         - bij een gekoeld plafond (bv     klimaat-
Bij kwaliteitsniveau klasse C De genoemde DR 30% eis komt bij normale winter-            klimaatplafond,                   plafond, bka) < 14 K;
temperaturen binnen overeen met een maximale luchtsnelheid van 0,20 m/s; in het          betonkernactivering) < 18 K;      - bij een verwarmde wand /
tussenseizoen is dit max. 0,25 m/s en in de zomer max. 0,30 m/s. Uitgaande van een       - bij een verwarmde wand /        aangestraald geveldeel < 23
                                                                                         aangestraald geveldeel < 35       K.
luchttemperatuur van resp. 20, 23 en 26 °C en een turbulentie-intensiteit van 40 à       K.
60%.                                                                                    Tabel 19: Lokale behaaglijkheid (overig)

Bij kwaliteitsniveau klasse B en A; de genoemde DR 20% eis komt bij normale winter-     Lokaal thermisch (dis)comfort wordt vastgesteld conform de bepalingen in NEN-EN-
temperaturen binnen overeen met een maximale luchtsnelheid van 0,15 m/s; in het         ISO 7726 en NEN-EN-ISO 7730.
tussenseizoen is dit max. 0,20 m/s en in de zomer max. 0,25 m/s. Uitgaande van een
luchttemperatuur van resp. 20, 23 en 26 °C en een turbulentie-intensiteit van 40 à      De verticale temperatuurgradiënt wordt bepaald op respectievelijk nekhoogte bij zitten
60%.                                                                                    (1,1 m) en enkelhoogte (0,1 m), e.e.a. met gesloten ramen en deuren en in de
                                                                                        leefzone (zoals gedefinieerd in de toelichting bij wintercomfort).
Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor de lokale behaaglijkheid
(overig).




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                Pagina 26 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>5.3. Geluidstechnische gebouweigenschappen                                                       De geluidwering van de gevel dient te worden bepaald conform de bepalingen in NEN
5.3.1 Gebruikerseisen                                                                            5077. De geluidwering dient te worden bepaald bij gesloten ramen, uitgaande van de
Geluidshinder waarbij verstoring van de concentratie optreedt, mag niet voorkomen.               beoogde hoeveelheid luchtverversing.
Geluid vanuit een bepaalde ruimte mag geen overlast veroorzaken in een andere
ruimte.                                                                                          Voor de geluidbelasting wordt uitgegaan van de werkelijke (gecumuleerde)
                                                                                                 geluidbelasting afkomstig van alle relevante bronnen buiten (verkeer, industrie e.d.).
Binnen alle zelfde ruimten moet tevens de spraakverstaanbaarheid gewaarborgd zijn.
Daarbij mogen collega’s in eenzelfde kantoorruimte geen last hebben van elkaar. De               Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse A’ voor de lucht- en
geluiden van andere collega’s in dezelfde open ruimte mogen daarom alleen op de                  contactgeluidisolatie van wanden en vloeren.
achtergrond hoorbaar zijn. Collega’s mogen elkaar wel horen, maar het weerkaatsend
geluid moet minimaal zijn. De wanden, vloeren en plafonds moeten daarbij voor                    Voor de raadszaal gelden andere geluidstechnische eisen. Deze zullen door het
voldoende demping zorgen. Een goede toepassing van geluidisolatie en beheersing                  ontwerpteam (bouwfysisch adviseur) verder uitgewerkt worden.
van de akoestiek zijn in een open en transparante werkomgeving van groot belang.
Onderstaande eisen ten aanzien van geluid dienen daarom te worden nagestreefd.                                                            Kwaliteitsniveau
Voor de geluidsnormen wordt de NEN 5077 en de ‘NPR 3438 - Geluidhinder op de                      Klasse C                         Klasse B                         Klasse A1
                                                                                                  VOLDOENDE                        GOED                             ZEER GOED
arbeidsplaats’ gehanteerd.                                                                                                         extra t.o.v. klasse C            extra t.o.v. klasse B
                                                                                                  De luchtgeluidisolatie (DnT;A)   De luchtgeluidisolatie (DnT;A)   De luchtgeluidisolatie (DnT;A)
5.3.2 Geluidstechnische eisen                                                                     tussen verblijfsruimten          tussen verblijfsruimten          tussen verblijfsruimten
                                                                                                  onderling bedraagt ten minste    onderling bedraagt ten minste    onderling bedraagt ten minste
Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor de geluidwering van de                   39 dB.                           42 dB.                           45 dB.
gevel.
                                                                                                  De luchtgeluidisolatie (DnT;A)   De luchtgeluidisolatie (DnT;A)   De luchtgeluidisolatie (DnT;A)
                                                                                                  van een open kantoor naar        van een open kantoor naar        van een open kantoor naar
                                          Kwaliteitsniveau                                        verblijfsruimte bedraagt ten     verblijfsruimte bedraagt ten     verblijfsruimte bedraagt ten
    Klasse C                       Klasse B                       Klasse A                        minste 27 dB. Dit geldt mede     minste 33 dB. Dit geldt mede     minste 33 dB. Dit geldt mede
    VOLDOENDE                      GOED                           ZEER GOED                       rekening houdend met een         rekening houdend met een         rekening houdend met een
                                   extra t.o.v. klasse C          extra t.o.v. klasse B           eventuele deur.                  eventuele deur.                  eventuele deur.
    De geluidwering van de gevel   De geluidwering van de gevel   De geluidwering van de gevel
    (GA;k) is gelijk aan het       (GA;k) is gelijk aan het       (GA;k) is gelijk aan het        De luchtgeluidisolatie (DnT;A)   De luchtgeluidisolatie (DnT;A)   De luchtgeluidisolatie (DnT;A)
    verschil tussen de geluid-     verschil tussen de geluid-     verschil tussen de geluid-      van een verblijfsruimte naar     van een verblijfsruimte naar     van een verblijfsruimte naar
    belasting op de gevel en 40    belasting op de gevel en 35    belasting op de gevel en 30     een verkeersgebied bedraagt      een verkeersgebied bedraagt      een verkeersgebied bedraagt
    dB met een minimum van 20      dB met een minimum van 25      dB met een minimum van 25       ten minste 27 dB. Dit geldt      ten minste 33 dB. Dit geldt      ten minste 33 dB. Dit geldt
    dB.                            dB.                            dB.                             mede rekening houdend met        mede rekening houdend met        mede rekening houdend met
                                                                                                  een eventuele deur.              een eventuele deur.              een eventuele deur.
Tabel 20: Geluidwering van de gevel
                                                                                                  De contactgeluidisolatie         De contactgeluidisolatie         De contactgeluidisolatie
                                                                                                  (LnT;A) tussen naast elkaar      (LnT;A) tussen naast elkaar      (LnT;A) tussen naast elkaar
                                                                                                  gelegen en boven elkaar          gelegen en boven elkaar          gelegen en boven elkaar
                                                                                                  gelegen verblijfsruimten         gelegen verblijfsruimten         gelegen verblijfsruimten

1 Afhankelijk van de positie van de MER/SER ruimte gelden zwaardere eisen deze worden
in de ontwerpfase bepaald door het ontwerpteam.



Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                       Pagina 27 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre> en verkeersgebieden bedraagt      en verkeersgebieden bedraagt       en verkeersgebieden bedraagt                                        klasse B eis aldaar bedraagt     klasse A eis aldaar bedraagt
 ten hoogste 57 dB.                ten hoogste 57 dB.                 ten hoogste 57 dB.                                                  40 dB in plaats van de hier      35 dB in plaats van de hier
                                                                                                                                          boven genoemde 35 dB.            boven genoemde 30 dB.
 In de praktijk resulteren de      In de praktijk resulteren de       In de praktijk resulteren de       Tabel 22: Installatiegeluid
 klasse C geluidisolatie-eisen     klasse B geluidisolatie-eisen in   klasse A geluidisolatie-eisen in
 in een redelijke speechprivacy    een verhoogde speechprivacy        een hoge speechprivacy
 (geluid in het buurvertrek        (geluid onhoorbaar bij normaal     (geluid onhoorbaar bij normaal     Het karakteristiek installatiegeluid- niveau LI;A dient te worden bepaald conform de
 hoorbaar maar niet                stemvolume).                       en verhoogd stemvolume).
 verstaanbaar bij normaal
                                                                                                         bepalingen in NEN 5077. Let bij lichtgewichtconstructies ook op laagfrequent geluid.
 stemvolume).                                                                                            Onder installaties wordt in deze context o.a. verstaan: installaties voor luchtverversing,
 Tabel 21: Lucht- en contactgeluidisolatie van wanden en vloeren                                         installaties voor verwarming en koeling, installaties voor warmte- en koudeopwekking.

Bij kwaliteitsklasse C geldt dat het gewogen luchtgeluiddrukniveauverschil DnT;A en                      Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor geluid apparatuur.
het gewogen contactgeluiddrukniveau LnT;A dient te worden bepaald conform de
bepalingen in de NEN 5077.                                                                                                                       Kwaliteitsniveau
Bij kwaliteitsklasse B geldt het gewogen luchtgeluiddrukniveauverschil DnT;A en het                       Klasse C                        Klasse B                         Klasse A
                                                                                                          VOLDOENDE                       GOED                             ZEER GOED
gewogen contactgeluiddrukniveau LnT;A dient te worden bepaald conform de                                                                  extra t.o.v. klasse C            extra t.o.v. klasse B
bepalingen in de NEN 5077. Let bij lichtgewichtvloeren (zoals staalbetonplaten en clt)                    Er zijn geen klasse C eisen.    Plaats printers, copiers,        Selecteer printers, copiers,
ook op laagfrequent geluid.                                                                                                               koffieautomaten en               koffieautomaten en andere
                                                                                                                                          andersoortige geluid             geluid producerende
                                                                                                                                          producerende                     apparatuur op een laag
Bij alle kwaliteitsklassen geldt dat indien gemeten wordt in een verkeersruimte of een                                                    kantoorapparaten buiten          (geluid) bronvermogen en
                                                                                                                                          werkruimten / zones waar         plaats e.e.a. zoveel mogelijk
open kantoor, dat het geluidsniveau bepaald dient te worden op 1 meter van de
                                                                                                                                          geconcentreerd gewerkt           buiten werkruimten / zones
scheidingswand (in afwijking van de NEN 5077 norm). De genoemde                                                                           wordt.                           waar geconcentreerd wordt.
contactgeluidisolatie-eis geldt voor het hele vloerpakket inclusief vloerafwerking.                      Tabel 23: Geluid apparatuur

Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor installatiegeluid.                              Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor ruimteakoestiek.

                                           Kwaliteitsniveau                                                                                      Kwaliteitsniveau
 Klasse C                          Klasse B                           Klasse A                            Klasse C                        Klasse B                         Klasse A
 VOLDOENDE                         GOED                               ZEER GOED                           VOLDOENDE                       GOED                             ZEER GOED
                                   extra t.o.v. klasse C              extra t.o.v. klasse B                                               extra t.o.v. klasse C            extra t.o.v. klasse B
 Het geluidniveau in               Het geluidniveau in                Het geluidniveau in                 De gemiddelde nagalmtijd        De gemiddelde nagalmtijd         De gemiddelde nagalmtijd
 kantoorruimten en                 kantoorruimten en                  kantoorruimten en                   (T30) in ingerichte             (T30) in de ingerichte ruimten   (T30) in de ingerichte ruimten
 overlegruimten t.g.v.             overlegruimten t.g.v.              overlegruimten t.g.v.               verblijfsruimten bedraagt       bedraagt maximaal 0,7 s.         bedraagt maximaal 0,6 s.
 installaties (LI;A) is maximaal   installaties (LI;A) is maximaal    installaties (LI;A) is maximaal     maximaal 0,8 s.
 40 dB.                            35 dB.                             30 dB.
                                                                                                          Open kantoorvloeren zijn zo     Open kantoorvloeren zijn zo      Open kantoorvloeren zijn zo
                                   Daar waar sprake is van open       Daar waar sprake is van open        ingericht en afgewerkt dat de   ingericht en afgewerkt dat de    ingericht en afgewerkt dat de
                                   kantoorvloeren is een iets         kantoorvloeren is een iets          geluidsverzwakking              geluidsverzwakking               geluidsverzwakking in de
                                   verhoogd achter- grondniveau       verhoogd achter- grondniveau                                                                         ruimte bij afstands-
                                   vaak juist gunstig (maskering      vaak juist gunstig (maskering
                                   spraakgeluid derden); de           spraakgeluid derden); de




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                              Pagina 28 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre> in de ruimte bij afstands-     in de ruimte bij afstands-   verdubbeling (DL2,S in dB)   5.4. Visueel comfort
 verdubbeling (DL2,S in dB)     verdubbeling (DL2,S in dB)   minimaal 6 dB bedraagt.
 minimaal 4 dB bedraagt.        minimaal 5 dB bedraagt.                                   5.4.1 Gebruikerseisen
Tabel 24: Ruimteakoestiek                                                                 De diverse binnenruimten moeten zo worden georiënteerd dat overmatige en
                                                                                          ongewenste zontoetreding zoveel mogelijk wordt voorkomen. Men wordt uitgedaagd
De nagalmtijd (T30) dient te worden bepaald conform de bepalingen in NEN 5077. Ga         om gunstige EPC-waarden te bereiken en hinderlijke slagschaduwen, windoverlast en
hierbij uit van volledige ingerichte ruimten waarin geen personen aanwezig zijn.          reflecties te voorkomen door een gunstige positionering van het gebouw en het
De gemiddelde nagalmtijd die hier bedoeld wordt betreft de gemiddelde waarde van de       toepassen van slimme oplossingen als overstekken of minimale daglichttoetreding op
nagalmtijd in de octaafbanden 250 t/m 2000 Hz.                                            de zonbelaste gevels. Er dient voldoende direct daglicht te zijn in de verblijfsruimten.
Eventueel kan bij ruimten met een ongewone vorm, grote luchtvolumes of bijzondere         Dit geldt met name voor de ontvangsthal, vergaderruimten, werkplekken en
toepassingen een afwijkende nagalmtijd-eis aangehouden worden afhankelijk van             bedrijfsrestaurant.
specifieke spraakverstaanbaarheidseisen die gesteld worden. Onder andere bij
cockpits / belplekken worden bij voorkeur lagere waarden aangehouden dan hierboven        5.4.2 Lichttechnische eisen
genoemd.                                                                                  Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor daglicht en uitzicht.


Indien sprake is van atria of serres dan dient men daarvoor apart nagalmtijd eisen te                                                Kwaliteitsniveau
                                                                                           Klasse C                           Klasse B                           Klasse A
hanteren die o.a. afgestemd zijn op het volume van de desbetreffende ruimte.
                                                                                           VOLDOENDE                          GOED                               ZEER GOED
                                                                                                                              extra t.o.v. klasse C              extra t.o.v. klasse B
De geluidverzwakking per afstandsverdubbeling / de DL2,S waarde dient te worden            De daglichtfactor (DT-             De daglichtfactor (DT-             De daglichtfactor (DT-
                                                                                           waarde) in de ruimten is           waarde) in de ruimten is           waarde) in de ruimten is
bepaald conform de bepalingen in ISO 3382-3. Uitgangspunt hierbij is een Lp,A,S,4m         minimaal 1,5% in meer van          minimaal 2,1% in meer van          minimaal 3,5% in meer van
waarde van maximaal 48 dB.                                                                 50% van de verblijfsruimte (of     50% van de verblijfsruimte (of     50% van de verblijfsruimte (of
                                                                                           het deel van de ruimte waar        het deel van de ruimte waar        het deel van de ruimte waar
                                                                                           de werkplekken opgesteld           de werkplekken opgesteld           de werkplekken opgesteld
De genoemde klasse C DL2,S eis is normaliter alleen haalbaar als 75% van het               staan).                            staan).                            staan).
plafond geluidsabsorberende is uitgevoerd met een absorptie coëfficiënt alpha(w) van
                                                                                           De lichttoetredingsfactor (LTA-    De lichttoetredingsfactor (LTA-    De lichttoetredingsfactor (LTA-
minimaal 0,7.
                                                                                           waarde) van de beglazing           waarde) van de beglazing           waarde) van de beglazing
                                                                                           bedraagt minimaal 0,50.            bedraagt minimaal 0,60.            bedraagt minimaal 0,60.
De genoemde klasse B DL2,S eis is normaliter alleen haalbaar als 100% van het
                                                                                           Qua uitzicht wordt aan             Qua uitzicht wordt aan             Qua uitzicht wordt aan alle 3
plafond geluidsabsorberende is uitgevoerd; vaak zijn aanvullend ook nog                    minimaal 1 van de volgende 3       minimaal 2 van de volgende 3       de volgende voorwaarden
geluidsabsorberende schermen tussen werkplekken en/of werkgroepen nodig.                   voorwaarden voldaan: zicht op      voorwaarden voldaan: zicht op      voldaan: zicht op i. groen of
                                                                                           i. groen of water, ii. de hemel-   i. groen of water, ii. de hemel-   water, ii. de hemelkoepel, iii.
                                                                                           koepel, iii. verder weg gelegen    koepel, iii. verder weg gelegen    verder weg gelegen objecten.
Voor de raadszaal gelden andere eisen met betrekking tot akoestiek. Deze zullen door       objecten                           objecten.
het ontwerpteam (bouwfysisch adviseur) verder uitgewerkt worden.                           / de horizon.                                                         De hoogte van de borstwering
                                                                                                                              De hoogte van de borstwering       (daar waar het glas begint) is
                                                                                                                              (daar waar het glas begint) is     maximaal 0,85 meter.
                                                                                                                              maximaal 1,0 meter.
                                                                                          Tabel 25: Daglicht en uitzicht




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                     Pagina 29 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>De daglichtfactor dient bepaald te worden conform de bepalingen in de NEN-EN                        De verlichtingssterkte ten         De verlichtingssterkte ten         De verlichtingssterkte ten
                                                                                                    gevolge van kunstverlichting is    gevolge van kunstverlichting is    gevolge van kunstverlichting is
17037.                                                                                              minimaal 50 lux op de wanden       minimaal 50 lux op de wanden       minimaal 50 lux op de wanden
                                                                                                    en 30 lux op het plafond met       en 30 lux op het plafond met       en 30 lux op het plafond met
Uitzicht op een binnentuin, binnengebied of atrium kan ook worden geclassificeerd als               een minimale verlichting           een minimale verlichting           een minimale verlichting
                                                                                                    gelijkmatigheidsindex van 0,1      gelijkmatigheidsindex van 0,1      gelijkmatigheidsindex van 0,1
‘klasse C uitzicht’.                                                                                (e.e.a. conform NEN 12464-         (e.e.a. conform NEN 12464-         (e.e.a. conform NEN 12464-
                                                                                                    1).                                1).                                1).
Bij kwaliteitsklasse C betekent dit dat in de praktijk de verlichtingssterkte bij bewolkte          De UGRL (waarde voor de            De UGRL (waarde voor de            De UGRL (waarde voor de
hemel minimaal 200 lux is gedurende minimaal 50% van de tijd in 50% van de ruimte.                  beperking van de                   beperking van de                   beperking van de
Aanvullend kunnen de criteria voor zicht aanbevelingsniveau ‘minimum’ uit de NEN-EN                 ‘verblindingshinder’ t.g.v.        ‘verblindingshinder’ t.g.v.        ‘verblindingshinder’ t.g.v.
                                                                                                    zijdelings uitstralende            zijdelings uitstralende            zijdelings uitstralende
17037 gehanteerd worden.                                                                            verlichtingsarmaturen)             verlichtingsarmaturen)             verlichtingsarmaturen)
                                                                                                    bedraagt maximaal 19.              bedraagt maximaal 19.              bedraagt maximaal 19.
Bij kwaliteitsklasse B betekent dit dat in de praktijk de verlichtingssterkte bij bewolkte
                                                                                                    De kleurweergaveindex (Ra)         De kleurweergaveindex (Ra)         De kleurweergaveindex (Ra)
hemel minimaal 300 lux is gedurende minimaal 50% van de tijd in 50% van de ruimte.                  van de verlichting is minimaal     van de verlichting is minimaal     van de verlichting is minimaal
Aanvullend kunnen de criteria voor zicht aanbevelingsniveau ‘gemiddeld’ uit de NEN-                 90, of (optie 2) minimaal 80       80.                                90, of (optie 2) minimaal 80
                                                                                                    met een R9 van minimaal                                               met een R9 van minimaal
EN 17037 gehanteerd worden.                                                                         50%.                                                                  50%.

Bij kwaliteitsklasse A betekent dit dat in de praktijk de verlichtingssterkte bij bewolkte          LED verlichting heeft een          LED verlichting heeft een          LED verlichting heeft een
                                                                                                    flickerfrequentie van minimaal     flickerfrequentie van minimaal     flickerfrequentie van minimaal
hemel minimaal 500 lux is gedurende minimaal 50% van de tijd in 50% van de ruimte.                  100 Hz met een                     100 Hz met een                     100 Hz met een
Eventueel mag met de uitgebreide methode (conform NPR 4057:2021) ook het effect                     flickerpercentage <3%              flickerpercentage <3%              flickerpercentage <3%
                                                                                                    conform IEEE standaard 1789        conform IEEE standaard 1789        conform IEEE standaard 1789
zon en oriëntatie worden meegenomen, mits gebouwgebonden zonwering dan ook                          of (alternatief) heeft een         of (alternatief) heeft een         of (alternatief) heeft een
wordt meegenomen. Aanvullend kunnen de criteria voor zicht aanbevelingsniveau                       flikkerwaarde PstLM ≤ 1,0          flikkerwaarde PstLM ≤ 1,0          flikkerwaarde PstLM ≤ 1,0
‘hoog’ uit de NEN-EN 17037 gehanteerd worden.                                                       conform de bepalingen in           conform de bepalingen in           conform de bepalingen in
                                                                                                    NEMA 77-2017 en een                NEMA 77-2017 en een                NEMA 77-2017 en een
                                                                                                    stroboscopisch effect: SVM ≤       stroboscopisch effect: SVM ≤       stroboscopisch effect: SVM ≤
Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor kunstlicht.                                1,6 conform de bepalingen in       1,6 conform de bepalingen in       1,6 conform de bepalingen in
                                                                                                    NEMA 77-2017.                      NEMA 77-2017.                      NEMA 77-2017.

                                          Kwaliteitsniveau                                          De verlichting is per vertrek of   De verlichting is per vertrek of   De verlichting is per vertrek of
 Klasse C                          Klasse B                       Klasse A                          per zone (in het geval van een     per zone (in het geval van een     per zone (in het geval van een
 VOLDOENDE                         GOED                           ZEER GOED                         open kantoorruimte)                open kantoorruimte)                open kantoorruimte)
                                   extra t.o.v. klasse C          extra t.o.v. klasse B             handmatig dimbaar.                 handmatig aan en uit te            handmatig dimbaar.
 Aanvullend t.o.v. klasse B en     De horizontale                 Aanvullend t.o.v. klasse B en                                        zetten.
 C eis is voorzien in lokale       verlichtingssterkte van de     C eis is voorzien in lokale
 verlichting (bv. bureaulampen)    kunstverlichting is minimaal   verlichting (bv. bureaulampen)    De verlichting-                    De verlichting-                    De verlichting-
 waarmee plaatselijk / tijdelijk   500 lux op het werkblad en     waarmee plaatselijk / tijdelijk   gelijkmatigheidsindex (Uo) in      gelijkmatigheidsindex (Uo) in      gelijkmatigheidsindex (Uo) in
 een horizontale                   voldoet aan de eisen vermeld   een horizontale                   het taakgebied bedraagt            het taakgebied bedraagt            het taakgebied bedraagt
 verlichtingssterkte van           in NEN 12464-1.                verlichtingssterkte van           minimaal 0,60. Hierbij mag         minimaal 0,75. Hierbij mag         minimaal 0,75. Hierbij mag
 minimaal 1000 lux op het                                         minimaal 1000 lux op het          alleen een randzone                alleen een randzone                alleen een randzone
 werkblad gecreëerd kan                                           werkblad gecreëerd kan            gehanteerd worden als is           gehanteerd worden als is           gehanteerd worden als is
 worden.                                                          worden.                           uitgesloten dat de randzone        uitgesloten dat de randzone        uitgesloten dat de randzone
                                                                                                    als taakgebied zal worden                                             als taakgebied zal worden




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                                              Pagina 30 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre> gebruikt. De eis is van        als taakgebied zal worden   gebruikt. De eis is van     Voor de nieuwbouw geldt kwaliteitsniveau ‘Klasse B’ voor helderheidswering.
 toepassing bij niet-           gebruikt.                   toepassing bij niet-
 ingeschakelde aanvullende                                  ingeschakelde aanvullende
 lokale verlichting.                                        lokale verlichting.                                                   Kwaliteitsniveau
Tabel 26: Kunstlicht                                                                     Klasse C                         Klasse B                        Klasse A
                                                                                         VOLDOENDE                        GOED                            ZEER GOED
                                                                                                                          extra t.o.v. klasse C           extra t.o.v. klasse B
Bij LED-verlichting: kies voor (voldoende) diffuse optieken.                             Er is voorzien in instelbare     Er is voorzien in instelbare    Er is voorzien in instelbare
                                                                                         helderheids- wering waarmee      helderheids- wering waarmee     helderheids- wering waarmee
                                                                                         de luminantieverhoudingen        de luminantieverhoudingen       de luminantieverhoudingen
Om bovengenoemde eisen in de praktijk te halen worden de reflectiefactoren               ('contrasten') in het            ('contrasten') in het           ('contrasten') in het
aanbevolen voor wanden en grote elementen zoals kasten en bureaubladen die tussen        gezichtsveld zijn te beperken    gezichtsveld zijn te beperken   gezichtsveld zijn te beperken
0,2 en 0,7 moeten liggen (conform NEN-EN 12464).                                         (bv. bij laagstaande zon) tot    (bv. bij laagstaande zon) tot   (bv. bij laagstaande zon) tot
                                                                                         1:30:100 (luminantie taak:       1:10:30 (luminantie taak :      1:10:30 (luminantie taak :
                                                                                         directe omgeving : periferie).   directe omgeving: periferie).   directe omgeving: periferie).
De flikker waarde PstLM wordt bepaald volgens IEC TR 61547-1:2017. Het
                                                                                         De kans op verblinding bij       De kans op verblinding bij      De kans op verblinding bij
stroboscopisch effect: SVM wordt bepaald volgens IEC TR 63158:2018.
                                                                                         daglicht (DGP) is <0,45          daglicht (DGP) is <0,40         daglicht (DGP) is <0,35
                                                                                         conform NEN-EN 17037.            conform NEN-EN 17037.           conform NEN-EN 17037.
Bij kwaliteitsniveau A geldt dat aanvullend op klasse B en C: eventueel aanwezige
                                                                                         De lichtdoorlatendheid van de    De lichtdoorlatendheid van de   De lichtdoorlatendheid van de
bureaulampen ergonomisch verantwoord zijn bij het voorkomen van                          helderheidswering is dusdanig    helderheidswering is dusdanig   helderheidswering is dusdanig
verblindingshinder.                                                                      dat voldaan wordt aan de         dat voldaan wordt aan de        dat voldaan wordt aan de
                                                                                         klasse 2 glare control eisen     klasse 3 glare control eisen    klasse 3 glare control eisen
                                                                                         uit NEN-EN 14501.                uit NEN-EN 14501.               uit NEN-EN 14501.
Bij kwaliteitsklasse A geldt:
Het toepassen van handmatig dimbare verlichting is met name functioneel in ruimten       De samenstelling van de          De samenstelling van de         De samenstelling van de
                                                                                         helderheidswering is bij         helderheidswering is bij        helderheidswering is bij
waar presentaties worden gegeven of wanneer de ruimte gebruikt wordt voor video          voorkeur dusdanig dat bij        voorkeur dusdanig dat bij       voorkeur dusdanig dat bij
conferencing.                                                                            gesloten helderheidswering       gesloten helderheidswering      gesloten helderheidswering
                                                                                         enig uitzicht naar buiten        enig uitzicht naar buiten       enig uitzicht naar buiten
                                                                                         mogelijk blijft.                 mogelijk blijft.                mogelijk blijft.
Indien op alle werkplekken sprake is van aanvullende verlichting (bureaulampen) dan
                                                                                        Tabel 27: Helderheidswering
kan ervoor gekozen worden om de algemene verlichting in te stellen op 300 lux in
plaats van 500 lux (gemeten bij niet ingeschakelde lokale verlichting).

Aanvullend kan kunstlicht toegepast worden gericht op niet beeldvormende effecten
met een verticale verlichtingssterkte op het oog van minimaal 218 M-EDI, bepaald
conform CIE-S-026.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                             Pagina 31 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>6. Bouwkundige prestaties                                                                 paalfundering een funderingstechniek uitwerken die overlast voor de omgeving
                                                                                          inclusief het risico op schade aan opstallen voorkomt of beperkt. Hier dient de wijze
In dit hoofdstuk worden de prestatie-eisen gegeven voor de bouwkundige                    van een eventuele bemaling van de bouwput in meegenomen te worden.
elementen aan de hand van uitgangspunten.
                                                                                          Vloeren op grondslag, waterdichtheid aantonen afhankelijk van de grondwaterstand.
6.1. Algemeen
Op gebied van de bouwkundige prestaties zijn onderstaande uitgangspunten van              6.3. Constructie
belang:                                                                                   De draagconstructie dient, mede in verband met de gewenste courantheid van het
• De bouwkundige elementen dienen te voldoen aan de eisen zoals gesteld in                gebouw, zodanig te worden ontworpen dat de functionaliteit en de herindeelbaarheid
    hoofdstuk 2 en 3 met betrekking tot met name paragraaf 2.2.4. lage emissie            zo min mogelijk worden belemmerd. Scheiding van draagconstructie en inbouwpakket
    bouwmaterialen, paragraaf 3.2.2 thermische isolatie gebouwschil, paragraaf 3.3        is daarbij van belang. De constructie demontabel detailleren in het kader van de
    geluidstechnische gebouweigenschappen en paragraaf 3.4.2 prestatieniveaus             circulaire economie. Er dient rekening mee te worden gehouden dat de constructie
    daglicht en uitzicht                                                                  zoveel mogelijk wifi-doorlatend is.
• De functionaliteit en flexibiliteit, vrij indeelbaarheid van het gebouw, dient zo min
    mogelijk tot niet belemmerd te worden door de constructie                             De constructiehoogte moet zodanig zijn dat de geëiste vrije hoogte in samenhang met
• De toe te passen materialen en afwerkingen dienen zoveel als mogelijk te bestaan        de voor de installaties benodigde hoogte kan worden gerealiseerd. Bij het bepalen van
    uit natuurvriendelijke/biobased/circulaire materialen. De financiële haalbaarheid     de vereiste constructiehoogte en de vereiste hoogte (boven het plafond) voor de
    ervan zal in het ontwerpproces nader onderzocht moeten worden. Daarbij dienen         installaties moeten de architect en de adviseurs zorgdragen voor een optimaal ontwerp
    de toe te passen materialen en afwerkingen onderhoudsvriendelijk te zijn:             van gebouw, constructie en installatie, waarbij de functionele eisen en de totaalkosten
    -    Voorkomen van details die een bovengemiddelde vervuiling met zich                dienen te worden afgewogen. Ten aanzien van de benodigde hoogte boven de
         meebrengen (bijvoorbeeld stofnestvorming op ‘lastige’ plekken of vervuiling      plafonds voor de installaties wordt met name aandacht gevraagd voor voldoende
         als gevolg van neerslag wat zich in gevoelige materialen ‘vreet’).               ruimte(reservering) voor toekomstige aanpassingen van de installaties en de
    -    De te reinigen en te onderhouden delen van het gebouw dienen met inzet van       bereikbaarheid in het kader van beheer en onderhoud in de toekomst. Ten opzichte
         eenvoudig materieel bereikbaar te zijn                                           van de benodigde ruimte voor de installaties wordt een overmaat van 10 cm hoogte
    -    Slimme positionering en honoreren van de ruimterelaties zorgen voor een          gevraagd, waarbij in principe minimaal 0,50 m¹ netto vrije ruimte benodigd is voor de
         efficiënt onderhoudsproces.                                                      installaties ter plaatse van verblijfsruimten. Hoeveel ruimte benodigd is voor installaties
• De uitstraling van het gebouw dient aan te sluiten bij de geformuleerde ambities        in algemene gebieden en techniekruimten zal door de installatieadviseur bepaald
    ten aanzien van de esthetiek, duurzaamheid en de relatie met de omgeving zoals        worden bij aanvang van de ontwerpfase.
    omschreven in het Ruimtelijk-Functioneel Programma van Eisen.
                                                                                          In verband met de gewenste vrije indeelbaarheid:
6.2. Fundering                                                                            • Dient het aantal kolommen binnen het functioneel netto oppervlak zoveel mogelijk
De funderingsconstructie mag een vrije indeelbaarheid van het gebouw niet                      te worden beperkt. Dus een dragende functie van de binnenwanden zoveel
belemmeren. De eisen omtrent de fundering zijn conform het bouwbesluit. Op basis               mogelijk vermijden;
van de geotechnische onderzoeken in de ontwerpfase bepalen wat voor                       • Dienen de plafonds bij indelingswijzigingen eenvoudig te kunnen worden
funderingsconstructie mogelijk, wenselijk en haalbaar is. Bij toepassing van een               aangepast;




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                        Pagina 32 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>•    Dienen de installaties boven het plafond goed bereikbaar te zijn;                   Het glasoppervlak dient geoptimaliseerd te worden in relatie tot de invallende
•    Dient de draagconstructie in de publiekshal geen visuele belemmering te zijn voor   zonnewarmte, warmteverliezen en daglicht- en uitzichtaspecten. Te openen delen in
     zowel de bezoekers, de medewerkers als voor de beveiliging.                         de verblijfsruimten zijn vereist. Indien noodzakelijk (op basis van de
                                                                                         temperatuuroverschrijdingsberekeningen en het duurzaamheidsconcept), dienen de
6.4. Buitenwanden                                                                        zonbelaste transparante geveldelen voorzien te worden van buitenzonwering. Hiervoor
De te reinigen en te onderhouden delen van de gevel dienen met inzet van eenvoudig       dient een integrale afweging uitgewerkt te worden tussen de energie-aspecten,
materieel bereikbaar te zijn. De gevels zelf dienen over vorm- en materiaalvastheid      onderhoudsaspecten, investerings- en exploitatiekosten. Het ontwerpteam dient deze
eigenschappen te beschikken, zodat van veroudering geen of beperkt sprake is.            ter besluitvorming voor te leggen aan opdrachtgever. De breedte van de zonwering
                                                                                         moet afgestemd worden op de indelingsmodule. Daarbij dient er rekening mee
Aandachtspunten voor buitenwanden, buitenwandafwerking en buitenwandopeningen:           gehouden te worden dat deze functionaliteit zoveel mogelijk behouden blijft bij
• Gevels moeten demontabel zijn en op elementniveau vervangbaar                          gewijzigde indeling van de kantoorruimten. De kozijnen dienen onderhoudsvriendelijk
• Gevels moeten met eenvoudig materieel bereikbaar zijn voor reiniging en                uitgevoerd te worden. Voor buitenwandopeningen wordt verwacht dat ten aanzien van
   onderhoud,                                                                            warmte-, daglicht- en uitzichtaspecten een optimale materiaalkeuze en positionering
• De gevel en dak opzet zodanig ontwerpen dat er op een eenvoudige wijze een             gekozen dient te worden.
   gevelonderhoudsinstallatie geplaatst kan worden.
• Rondom de gevels een vlak en toegankelijk pad van 2 m¹ breed opnemen.                  Bijzondere technische randvoorwaarden:
• Voorzie de eerste bouwlaag van het gebouw op maaiveldniveau zoveel mogelijk            • Aan de zonzijden dient een maximale ZTA-waarde van 0,3 aangehouden te
   van vandaalbestendige materialen.                                                         worden.
• Penanten maken ter plaatse van stramienen en wandaansluitingen; deze zorgen            • Bij toepassing van beweegbare buitenzonwering op de zonbelaste geveldelen
   voor een deugdelijke aansluiting van de binnenwanden op de gevels, zodat                  dient dit zowel centraal (gestuurd op basis van weersomstandigheden) en de
   geluidoverdracht en brandoverslag kan worden voorkomen.                                   mogelijkheid voor individuele bediening per werkgebied. Er dient rekening te
• Kies voor een buitenwandafwerking met lage onderhoudskosten, indien voor hout              worden gehouden in de materiaalkeuze met het onderhouden van de zonwering;
   wordt gekozen dient er geen schilderwerk te zijn.                                     • Gevel zodanig detailleren dat het water bij gevelsprongen van de gevel wordt
• Beglazingen waar noodzakelijk uitvoeren als veiligheidsbeglazing.                          afgevoerd. Water afkomstig van gesloten geveldelen mag niet langs het glas en de
• De gevel maakt een toekomstig actief gebruik van zonne- en/of windenergie                  kozijnen lopen. Liggende cementgebonden delen zodanig afwerken dat er geen
   mogelijk. Met actief gebruik wordt het omzetten van zonne- en/of windenergie naar         vervuiling van glas en kozijnen kan plaatsvinden;
   bruikbare thermische en/of elektrische energie bedoeld.                               • Waterdichtheid dient te voldoen aan de NEN 2778;
• Een gevelsysteem toepassen wat plaatselijk te demonteren is voor                       • Geen vensterbanken toepassen;
   vervangingsonderhoud.                                                                 • Kitvoegen dienen vermeden te worden.

Voor de buitenwandafwerking gelden de volgende bijzonderheden:                           Bijzondere keuzes ten aanzien van buitenwandopeningen:
• De gevels dienen slag- en stootvast te worden uitgevoerd.                              • Voorkom tocht in de entreehal/receptie (bijvoorbeeld middels een tochtportaal of
• Het binnenspouwblad dient voldoende mogelijkheden te hebben voor de                        tourniquet met luchtgordijn).
   bevestiging van installatieonderdelen, en dergelijke.                                 • Buitenwandopeningen dermate positioneren en materialiseren dat de
                                                                                             afsluitbaarheid en veiligheid niet in het gedrang komt.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                  Pagina 33 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>                                                                                         •   de binnenwanden dienen in combinatie met de aansluitende constructie te voldoen
Hang & sluitwerk buitenwandopeningen:                                                        aan de gestelde geluidsisolatie-eisen in dit TPvE
• “Politiekeurmerk” is van toepassing, klasse Zwaar. Dit stelt onder meer eisen aan      •   Doorvoeringen door binnenwanden moeten geluidsisolerend worden afgedicht.
   buitendeuren en ramen evenals aan het terrein en de omgeving.                         •   Voor de keuze van bijvoorbeeld steenachtige en lichte systeemwanden is de
• Het gehele beslag uitvoeren in een hoogwaardige rvs-kwaliteit met EN-1906 SK3,             functie van de ruimte maatgevend. Zo zal een archiefruimte of
   passend bij het ontwerp.                                                                  goederenontvangstruimte bijvoorbeeld in een stevige (steenachtige) wand
• Te openen delen bij buitenwandopeningen het hang- en sluitwerk voorzien van                uitgevoerd moeten worden.
   hoogwaardige rvs-kwaliteit met EN-1906 klasse 4.                                      •   In de kantoren is flexibiliteit maatgevend en dient eerder gedacht te worden aan
• Het sluitplan, tijdens de ontwerpfase, in overleg met de opdrachtgever opstellen.          lichte (geluidsisolerende) systeemwanden met glas om een hoge mate van
• Alle deuren voorzien van gelijk sluitend elektronisch gecertificeerd sleutelsysteem        transparantie te bereiken.
   in meerdere niveaus en generale hoofdsleutel. De bediening van het                    •   Grote glasvlakken voorzien van een print of iets dergelijks zodat de wand
   sleutelsysteem dient te kunnen geschieden met tags, pasjes en mobiele telefoons,          voldoende zichtbaar is voor de gebruikers.
   allen gebaseerd op de, ten tijde van de bouwfase, actuele beveiligingsstandaard.      •   Flexibele, verplaatsbare wanden zoals panelenwanden in de aansluiting tussen de
   Het toegepaste systeem dient eenvoudig digitaal te beheren zijn door het daartoe          vergaderruimten.
   bevoegde personeel van de gemeente Krimpenerwaard. De mogelijkheden,                  •   Niet-dragende wanden moeten boven het plafond worden doorgezet tot aan de
   keuzes en consequenties voor bouw en exploitatie van het complete                         bouwkundige vloer ter voorkoming van omloop- en overspraakgeluid. Ter plaatse
   sleutelsysteem uitwerken en voorzien van een onderbouwd advies ter                        van systeemwanden betekent dit dat deze boven het bandraster in het plafond
   besluitvorming voorleggen aan Opdrachtgever.                                              d.m.v. drukschotten of metal-stud wand met de constructieve vloer worden
• Hang- en sluitwerk moet passen bij de zwaarte van de deur (deuren afhangen met             verbonden. Alle hier in gemaakte sparingen ten behoeve van de installaties
   minimaal drie scharnieren of paumelles) en berekend op zwaar en intensief                 geluiddicht afwerken.
   gebruik.                                                                              •   Waar nodig worden de wanden van achterhout voorzien, dit nader uitwerken in de
• Buitendeuren voorzien van windvanger en deurstopper (+vastzethaak / kikker).               ontwerpfase
• Specifieke deuren voorzien van deugdelijke deurdranger met sluitvertraging.            •   De wanden dienen makkelijk reinigbaar en (indien van toepassing)
                                                                                             overschilderbaar of te voorzien van een andere afwerking
6.5. Binnenwanden                                                                        •   Zoveel mogelijk rekening houden met wifi-doorlatendheid.
Voor binnenwanden gelden de volgende eisen:
• Dragende wanden zoveel mogelijk situeren ter plaatse van schachten, trappen en         De nieuw te plaatsen binnenwanden bestaan uit een combinatie van metal-stud
   sanitaire groepen, waarvan verwacht wordt dat de functie vrijwel niet zal wijzigen.   wanden en systeemwanden. De systeemwanden worden toegepast in een combinatie
• de binnenwanden moeten bij indelingswijzigingen eenvoudig kunnen worden                van transparante en niet-transparante wanden. De verhouding tussen de transparante
   verwijderd, dus binnenwanden met een dragende functie zoveel mogelijk                 en dichte systeemwanden nader uitwerken in de VO en DO-fase
   vermijden.                                                                            De binnenwandopeningen ter plaatse van de ontmoetingszone en de open
• Voor niet-dragende wanden gebruik maken van wanden met optimale flexibiliteit          werkgebieden dienen zoveel mogelijk transparant te worden uitgevoerd. Deuren bij
   ten aanzien van verplaatsbaarheid en herbruikbaarheid, voor zover mogelijk en         een aantal nader te bepalen ruimten dienen te worden voorzien van toegangscontrole.
   wenselijk ten aanzien van functionaliteit.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                 Pagina 34 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>De toegepaste deuren dienen opgenomen te worden in een deurenstaat. In deze           •   Alle deuren voorzien van een elektronisch gecertificeerd sleutelsysteem in
deurenstaat dienen minimaal de volgende eigenschappen opgenomen te worden:                meerdere niveaus en generale hoofdsleutel, aansluitend op het systeem voor de
• Deurbreedte.                                                                            buitenwandopeningen.
• Deurhoogte.                                                                         •   Elektronische sleutels hebben de voorkeur, in ieder geval voor buitendeuren en
• Hang- en sluitwerk.                                                                     binnendeuren van specifieke ruimten (SER-ruimte et cetera).
• Merk.                                                                               •   Hang- en sluitwerk moet passen bij de zwaarte van de deur (deuren afhangen met
• Model.                                                                                  minimaal drie scharnieren of paumelles) en berekend op zwaar en intensief
• Kleur.                                                                                  gebruik.
• Specifieke eisen zoals brandwerendheid, inbraakwerendheid en akoestiek.             •   Sluitplaten type langschild, door en door bevestigen in verband met zwaar en
• Waar deuren tegen wanden, kolommen etc. kunnen slaan, vloerstoppen of                   intensief gebruik.
    stootrubbers aanbrengen.                                                          •   Bij alle deuren voorzien in deurstoppers op wand en/of vloer.
• Stompe massieve deuren toepassen, afgestemd op de specifieke eisen van de           •   Specifieke deuren voorzien van deugdelijke deurdranger met sluitvertraging.
    wand en/of ruimten waarin deze toegepast worden.                                  •   Automatische deuropeners toepassen mindervalide gebruikers
• Deuren moeten stootvast zijn en afgewerkt met onderhoudsvrij materiaal.
• De afwerking van een binnendeur moet glad en goed afwasbaar zijn.                   6.5.1 Binnenwandafwerking
• Deuren en kozijnen in brandscheidingen uitvoeren met gecertificeerde systeem        Voor de binnenwandafwerking van de wanden dienen een aantal richtlijnen in acht
    (deur, kozijn en glas)                                                            genomen te worden:
    de binnendeuren dienen een minimale breedte te hebben van 900 mm (behalve         • Bij de keuze van de wandafwerking dient het onderhoudsaspect (reinigbaarheid)
    mindervalidentoiletten).                                                              te worden betrokken in relatie tot de functie van de ruimte.
• De deuren van het mindervalidentoilet dienen uitgevoerd te worden als draaideur     • De onderste laag (5 cm) moet zijn voorzien van een stootvaste laag zonder
    en dienen te voldoen aan het Handboek voor Toegankelijkheid;                          scherpe randen
• wanneer deuren in een transportroute liggen waar veelvuldig met                     • In de ‘natte’ ruimten dient bijvoorbeeld wandtegelwerk of naadloze (bijvoorbeeld
    karren/palletwagen wordt gereden, dienen de deuren te worden voorzien van             kunststof) wandafwerking te worden aangebracht tot bovenkant plafond.
    stootplaten of gelijkwaardige bescherming.                                        • Bij de binnenwandafwerking dient aandacht te worden besteed aan de
• Aan de uitvoering van de deuren, wanden, vloeren en daken en van de                     akoestische werking.
    computerruimte en archieven kunnen afwijkende eisen worden gesteld in verband     • Pas onderhoudsarme plinten toe, overweeg in de wand verwerkte plinten
    met gebruik, brandwerendheid en veiligheid.                                           (lambrisering als plint of dunnen aluminium plinten)
                                                                                      • Hoekbeschermers aanbrengen bij binnenwanden waarlangs intensief verkeer te
                                                                                          verwachten is bijvoorbeeld EHBO-ruimte, doucheruimten, keuken).
                                                                                      De wanden van de volgende ruimten dienen afgewerkt te worden met wandtegels of
                                                                                      een waterdichte coating:
Hang & sluitwerk:                                                                     • Toiletten, doucheruimten en keukens.
• Te openen delen bij binnenwand- en buitenwandopeningen van hoogwaardig RVS          • In werkkasten en ruimten (circa 1 m²) ter plaatse van de uitstortgootsteen.
   hang en sluitwerk voorzien.                                                        • Pantry’s ter plaatse van het aanrecht (tot circa 60 cm) boven het aanrechtblad.
• Het sluitplan, tijdens de ontwerpfase, in overleg met de opdrachtgever opstellen.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                              Pagina 35 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>In de keuken/uitgifte wordt op commerciële basisvoedsel (voor)bereid. Daarom zijn         •   Bij de keuze van de vloerafwerking dienen reinigbaarheid, krasvastheid, afstoten
hier de HACCP-normen van toepassing. In ruimten waar deze HACCP-normen van                    van vlekken, akoestische effecten, gezondheidsaspecten (allergieën) en
kracht zijn, moeten alle betreffende wanden volgens voorschrift worden betegeld of            duurzaamheid in relatie tot de functie van de ruimte als uitgangspunten te worden
worden voorzien van waterdichte coating.                                                      gehanteerd.
In de vergaderruimten dienen in overleg met de opdrachtgever beschrijfbare of             •   De vloerafwerking in de vergaderruimten en werkgebieden dient een hoge
magnetische wanden te worden gerealiseerd. Deze dienen voorzien te worden van                 slijtvastheid en een goede stroefheid te hebben. Tevens dient deze bij te dragen
een opvallende kleur in samenspraak met de opdrachtgever.                                     aan de gevraagde akoestische eisen en antistatisch en geschikt te zijn voor het
                                                                                              berijden met rolstoelen en kleine wagentjes (koffie, magazijngoederen,
6.6. Vloeren                                                                                  schoonmaak);
In de voorontwerpfase dient de constructeur de vloerbelastingen voor alle ruimten en      •   De vloerafwerking dient overal eenvoudig reinigbaar te zijn en bij voorkeur lokaal
gebouwfuncties uit te werken en te verifiëren met Opdrachtgever.                              te vervangen, zoals bij toepassing van tapijttegels.
In basis moet voor de aan te houden vloerbelasting worden uitgegaan van het               •   Representatieve vloerafwerkingen toepassen in de entreezone.
Bouwbesluit, echter met inachtneming van de flexibiliteiteisen.                           •   Schoonloopmatten met schraaproosters e.d. toepassen ter plaatse van de
Voor kantoorachtige ruimten in basis uitgaan van een nuttige vloerbelasting van               ingangen.
4 kN/m²                                                                                   •   In het gebouw géén stofdorpels toepassen. De overgang tussen de verschillende
Voor onder andere computerruimten, technische ruimten, archiefruimten en ruimten              vloerafwerkingen voorzien van overgangsprofielen of hardstenen rolstoel dorpels.
waar bijvoorbeeld de UPS, paternosterkasten, dossierkasten en archiefstellingen           •   Representatieve vloerafwerkingen toepassen in de entreezone inclusief receptie
worden geplaatst, gelden nader te bepalen zwaardere eisen ten aanzien van de                  en spreekkamers, de raadzaal en de trouwzaal. Te denken valt aan bijvoorbeeld
vloerbelasting (voorlopig aan te houden 10 kN/m2). Dit geldt ook voor de kluisruimte(n)       de toepassing van natuursteen.
waar moet worden gerekend op een hogere belasting in verband met de zwaarder              •   Schoonloopmatten toepassen ter plaatse van de ingangen.
uitgevoerde wanden en de kluiskasten.                                                     •   Verhoogde antistatische vloer in de serverruimte, voorzien van 220V contacten
                                                                                              onder de vloer om de racks van stroom te voorzien.
Bij latere aanpassingen/herindelingen/herbestemming van het gebouw moet het               •   Makkelijk vervangbaar/repareerbaar en verhullen van vuilvorming
mogelijk zijn nieuwe sparingen (maximaal 200 x 200 mm) in de vloer aan te brengen         •   Drempelloos gebouw i.v.m. toegankelijkheid voor mindervaliden.
zonder dat deze het draagvermogen van de vloer aantasten.
                                                                                          6.7. Trap- en hellingbaanafwerkingen
Eisen voor de vloeren:                                                                    Voor de trap- en hellingbaanafwerkingen gelden de volgende eisen:
• Het draagvermogen afstemmen om het gebouw en de inhoud te kunnen dragen.                • De afwerking dient een hoge slijtvastheid en een goede stroefheid te hebben;
                                                                                          • Bij de keuze van de afwerking dienen onderhoudsvriendelijkheid, reinigbaarheid,
6.6.1 Vloerafwerking                                                                         krasvastheid en duurzaamheid als uitgangspunten te worden gehanteerd;
Voor de vloerafwerking gelden de volgende eisen:                                          • Bij de afwerking dient de akoestische werking te worden overwogen;
• De keuze voor de vloerafwerking dient aan te sluiten bij de functie, het                • Trappen in de open ruimten dienen voldoende geluidsarm te worden uitgevoerd.
   ruimtegebruik, de gewenste uitstraling passend bij de functie en de intensiviteit
   van schoonmaak / onderhoud van de betreffende ruimte;




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                     Pagina 36 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>6.8. Dak                                                                                  moeten worden op aspecten als de levensduur, kosten, garanties, deugdelijkheid,
De keuze van de dakvloer dient integraal beoordeeld en afgewogen te worden op             onderhoud, etc. Qua milieubelasting is het meest interessant om een losliggende
basis van o.a. de bouwfysische aspecten, constructieve aspecten, duurzaamheid en          dakafwerking te nemen met ballast. Als ballast kan gekozen worden voor grind daktuin
de bouwkosten. De studie en het advies ter besluitvorming voorleggen aan de               of mos-sedum. Op het gehele systeem van dakafwerking van platte daken dient ten
opdrachtgever. De daken dienen gedimensioneerd te worden op belasting voor wind,          minste een verzekerde dak garantie van 10 jaar en 25 jaar bewezen levensduur van
sneeuw, waterbelasting, een groendak, door verlaagde plafonds (indien van                 het materiaal gegeven te worden. Voor het hele systeem van dakbedekking dient een
toepassing), eisen aan beloopbaarheid en belasting door montage van installatie-          dakadvies opgesteld te worden door een erkend en onafhankelijk dakspecialist,
voorzieningen zoals PV-panelen en/of gebruikersvoorzieningen zoals zitbanken,             inclusief keuringen tijdens de bouwfase.
reclames, e.d. In de voorontwerpfase dient de constructeur de belastingen hiervoor uit
te werken en te verifiëren met Opdrachtgever.                                             Algemene eisen daklichten:
De locatie en belasting van specifieke installatievoorzieningen bepalen tijdens het       • Eventueel aan te brengen lichtkoepels en lichtstraten dienen minimaal
ontwerpproces.                                                                                dubbelwandig en in slagvast materiaal uitgevoerd te worden.
                                                                                          • Koepels dienen inbraak werend gemonteerd te worden.
In het algemeen geldt voor het dak het volgende:                                          • Voor daklichten en koepels een beveiliging tegen doorvallen opnemen.
• Zwaardere daken hebben een hogere milieubelasting, maar ook een beter
    warmte-accumulerend vermogen. Daarom hebben daken van steenachtige                    Algemene eisen groendak
    materialen normaliter de voorkeur (en systeemvloeren boven ter plaatse gestort        •   Groendaken komen op de dakdelen van het gemeentehuis waar ze een bijdrage
    beton). Het toepassen van stalen daken ter plaatse van de kantoren en dergelijke          leveren aan klimaatadaptatie (tegengaan wateroverlast), bij voorkeur ook in het
    dient om reden van warmteaccumulatie voorkomen te worden. Onderzocht moet                 zicht van de gebruikers.
    worden of een biobased/ houten constructie inclusief dakvloer haalbaar is.            •   Bij de uitvoering van een groen dak een uitwerking realiseren die positief bijdraagt
• Als er op het dak installaties komen, moeten deze met tegelpaden (breed                     aan de wateraccumulatie en de biodiversiteit.
    minimaal 0,6 m) bereikbaar zijn. Het dak moet van binnenuit bereikbaar zijn door      •   Besluit in keuze beplanting dient afgestemd te worden met de opdrachtgever en
    middel van een trappenhuis. Een dakluik met trapopstelling is niet toegestaan.            het ontwerpteam voor het bepalen van de constructieve consequenties.
• Blijvend afschot van ten minste 15 mm per strekkende meter.
• Dakopstanden voldoende hoog, ten minste 120 mm.                                         Algemene eisen toegankelijkheid dak:
• De daken constructief geschikt maken voor de plaatsing en het beheer van                •   Uitgangspunt is dat het hoogstgelegen dak alleen toegankelijk is voor het
    zonnepanelen.                                                                             uitvoeren van onderhoud. Het betreden van dit dak vindt alleen plaats na
• De dakranden moeten zijn voorzien van valbeveiligingen volgens de checklist                 toestemming van de gebouwbeheerder en met een specifieke zone-toestemming
    ‘Veilig onderhoud op of aan gebouwen 2012’.                                           •   Indien er in het ontwerp een dakterras en of balkon wordt toegepast wat
                                                                                              toegankelijk is voor het personeel en/of bezoekers van het gemeentehuis, dan
Voor de dakafwerking zijn de isolatie en de waterdichte afdichting van belang tevens is       dient de afwerking en beveiliging van die locatie te voldoen aan de bouwbesluit
van belang een niet-brandbare dakisolatie toe te passen en rekening te houden met             eisen en eisen omtrent toegankelijkheid. De vloerafwerking uitwerken voor
veiligheidsaspecten voor het werken of het dak en de daarop aangebrachte                      permanente beloop door mensen en mindervaliden inclusief het plaatsen van los
voorzieningen. Het soort dakbedekking is afhankelijk van de ondergrond en de functie,         meubilair en plantenbakken.
maar zal mede in het kader van de duurzaamheidsdoelstellingen integraal afgewogen




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                      Pagina 37 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>•     Indien er in het ontwerp een openbaar toegankelijk dak, terras en/of balkon wordt    toegepast. Bij de toe te passen plafondafwerking dient aandacht te worden besteed
      toegepast, dan dient de afwerking en beveiliging van die locatie te voldoen aan de   aan de akoestische werking.
      bouwbesluit eisen en eisen omtrent toegankelijkheid. De vloerafwerking uitwerken
      voor permanente beloop door mensen en mindervaliden inclusief het plaatsen           Ter plaatse van de receptie/entreehal behoort een representatieve afwerking als een
      van los meubilair en plantenbakken. Indien dit dak toegankelijk is voor auto’s/      houten of stalen (geperforeerd in verband met akoestiek) plafond tot de mogelijkheden.
      vrachtwagens of andere vervoersmiddelen, dan dient de vloerafwerking en
      dakconstructie hierop afgestemd te worden.

Algemene eisen dak in relatie tot plaatsen van PV-panelen:
• Eisen zoals gesteld door de verzekeraar.
• Bijlage 2 t/m 5 eisen met betrekking tot plaatsen van PV-panelen op daken.

6.9. Plafondafwerking
Bij de keuze van de plafondafwerking dient een integrale afweging gemaakt te worden
van onder andere de aspecten akoestische kwaliteit, esthetische kwaliteit,
bereikbaarheid van installaties, flexibiliteit, kosten, reinigbaarheid, kwetsbaarheid en
onderhoud. De studie en het voorstel voor de plafondafwerking ter besluitvorming
voorleggen aan de Opdrachtgever.
Voor het realiseren van een optimaal akoestisch werkklimaat is een akoestisch plafond
essentieel. De bouwfysisch adviseur dient voor de diverse situaties te bepalen wat de
optimale plafondplaat is om de gewenste absorptie, nagalmtijd en
spraakverstaanbaarheid te realiseren. De plafonds dienen voldoende licht te
reflecteren.

Een plafondsysteem toepassen wat eenvoudig plaatselijk demonteerbaar is ten
behoeve van bereikbaarheid van installaties boven het plafond en
vervangingsonderhoud van plafonddelen.

Hierbij dient rekening gehouden te worden met de indeelbaarheid van 1,8 m per
ruimte. Het plafondsysteem voorzien van bandrasters met drukschotten boven het
plafond die voldoen aan de gestelde (akoestische) eisen.

In ‘natte’ ruimten dienen waterbestendige plafonds te worden toegepast. In de overige
ruimten (gangen, kantoren, vergaderruimten, kantine etc.) worden systeemplafonds




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                     Pagina 38 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>7. Werktuigbouwkundige prestaties                                                        maar die specifiek gebruik binnen een gegeven ruimte mogelijk maken. Beide soorten
                                                                                         installaties zijn opgenomen in dit TPvE.
In dit hoofdstuk worden de prestatie-eisen gegeven voor de werktuigbouwkundige
elementen op elementniveau volgens de NL/SfB-codering, een classificatiemethode,         De installatie wordt in een beperkt aantal groepen verdeeld, rekening houdend met de
bedoeld voor het gebruik tijdens het ontwerpen, realiseren en beheren van                gewenste bedrijfstijden (zodat gedeelten/functies van het gebouw of verdiepingen
bouwprojecten.                                                                           eventueel afgesloten kunnen worden indien deze niet gebruikt worden). Daarbij dient
                                                                                         rekening gehouden te worden met het feit dat vooral de crisiskamer in de
7.1. Algemeen                                                                            semiopenbare zone buiten de reguliere bedrijfstijden in gebruik zal zijn.
De meeste werktuigbouwkundige installaties zullen worden geleverd in het casco
gebouw. In dit hoofdstuk is aangegeven welke prestatie eisen voor de opdrachtgever       Voor alle installaties geldt de algemene eis dat ze apart regelbaar dienen te zijn. Indien
van toepassing zijn.                                                                     leidingen worden aangebracht, dienen deze zodanig aan de constructies te worden
                                                                                         bevestigd dat het rechtstreeks afgeven van trillingen aan de constructie wordt
De werktuigbouwkundige installaties dienen te voldoen aan de volgende criteria:          voorkomen.
• Een comfortabel werkklimaat.
• Inregelbaarheid van temperatuur en lucht op ruimteniveau.                              De installateur dient alle benodigde en gewenste berekeningen, uitgangspunten en
• Aanpasbaar ten aanzien van het gebruik van het gebouw en de herindeelbaarheid.         werktekeningen ter controle bij de opdrachtgever aan te bieden voordat tot bestelling
• Energiezuinige toepassingen met een laag onderhoudsbudget.                             en montage wordt overgegaan. Alle leidingen, kanalen, componenten en onderdelen
• Grote installatieonderdelen zoals luchtbehandelingskasten, warmtepompen,               die in het zicht worden gemonteerd dienen uitgevoerd als zichtwerk en te worden
   koeltableaus en koelmachines zodanig positioneren dat deze niet zichtbaar zijn        uitgevoerd in een nader te bepalen kleur.
   vanaf het maaiveld.
                                                                                         7.2. Afvoer
De opstelling van de installaties moet zodanig zijn dat controle en onderhoud            7.2.1 Binnenriolering
eenvoudig uitvoerbaar zijn en zodat niet de gehele installaties hoeven te worden         Ontwerpuitgangspunten
afgesloten. Onderhoud moet dus ook mogelijk zijn voor delen van de installaties. De      Alle sanitaire toestellen dienen water-, lucht- en stankdicht aangesloten te zijn op een
uitvoering dient conform de voorwaarden van nutsbedrijven, keuringsinstituten,           afvoerleidingsysteem dat aangesloten wordt op het gemeentelijk rioleringssysteem. De
overheid etc. te zijn. De installaties moeten worden afgestemd op de overige             sanitaire ruimten worden per verdieping voorzien van een uitstortgootsteen.
gebouwkenmerken zoals verlichting, eventueel te openen ramen, goede afzuiging ter        Voor het werk-/lunchcafé zal in ieder geval één vetvangput opgenomen moeten
voorkoming van geurverspreiding, goed reinigbaar en dergelijke. Al deze invloeden        worden. Tevens dienen op nader te bepalen plaatsen voor de keukendiverse
moeten duidelijk worden omschreven door de installatie adviseur.                         afvoerputten te worden voorzien. Het plaatsen van de putten dient in overeenstemming
                                                                                         te zijn met de milieuvergunning. Indien vanuit milieuoogpunt blijkt dat het plaatsen van
Ten aanzien van de werktuigbouwkundige installaties wordt er een onderscheid             putten niet mogelijk is, dienen alternatieven te worden bedacht door het ontwerpteam.
gemaakt tussen gebouwgebonden en procesgebonden installaties. Gebouwgebonden
installaties zijn die installaties die een normaal gebruik van het gebouw mogelijk       Technische uitgangspunten
maken en maken onderdeel uit van het casco gebouw. Procesgebonden installaties           • Gelijktijdigheidfactor 0,7 of 1,0 conform tabel 7 uit NEN 3215.
zijn installaties die niet primair het algemeen functioneren van het gebouw betreffen,   • Minimale ontwerpmiddellijn van de aansluitleidingen: 50 mm.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                      Pagina 39 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>•    Materiaal afvoerleidingen van recyclebaar PVC of PE                              •   Koperen transportleidingen conform NEN 2200 verbindingen middels hardsoldeer
•    Goed bereikbare ontstoppingspunten                                                   of persverbindingen.
                                                                                      •   Dampdichte isolatie voor koudwaterleidingen, met uitzondering van de leidingen in
7.2.2 Hemelwaterafvoer                                                                    de steenachtige wanden/vloeren.
Het hemelwaterafvoersysteem dient uitgevoerd te worden volgens de NTR 3216.           •   Thermische PIR-isolatie voor warmwaterleidingen.
Het hemelwater mag niet rechtstreeks afgevoerd worden via het (gemeentelijke)         •   Leidingen opgenomen in de bouwkundige constructie voorzien van kunststof
vuilwaterriolering.                                                                       beschermingsmantel.
Overtollig hemelwater dient te worden verwerkt op eigen terrein door middel van een   •   Voorzien van de benodigde beveiligingen tegen terugstroming en hevelwerking.
wadi (‘vasthouden’ en infiltreren in de bodem).
Als dit niet mogelijk is dan mag worden geloosd op het oppervlaktewater of het        Daar waar nodig dienen de diverse afnamepunten te worden voorzien van
openbaar hemelwaterriool.                                                             beveiligingstoestellen onder andere nabij de keukenpunten en brandslanghaspels
                                                                                      • Koud- en warmwaterleidingen inclusief hulpstukken dienen te zijn voorzien van
Een nader te bepalen hoeveelheid hemelwater dient uit te monden in een reservoir           een KIWA-keurmerk.
voor hergebruik van regenwater. Door middel van een regenwaterinstallatie dienen de   • Alle leidingen dienen weggewerkt te worden in het verlaagde plafond of
toiletten te worden gespoeld. Tappunten die niet bedoeld zijn voor                         bouwkundige wanden/vloeren, met uitzondering van de techniekruimte daar de
waterconsumptiedoeleinden dienen tevens aangesloten te worden op dit systeem.              leidingen als opbouw uitvoeren.
                                                                                      Alle warmwaterleidingen in verlaagde plafonds, in lichte scheidingswanden en vloeren
Als binnen het gebouw hemelwaterafvoeren worden opgenomen, dienen deze                dienen te worden voorzien van thermische isolatie. Warmtapwaterleidingen in
plaatselijk dampdicht en akoestisch te worden geïsoleerd om te voldoen aan de         metselwerkwanden dienen voorzien te worden van een mantelbuis
akoestische eisen. Hergebruik van regenwater in het gebouw onderzoeken in het licht   • De maximumsnelheid in de leidingen 1,5 m/s en voor circulatieleidingen max. 0,7
van de duurzaamheidsambitie. Tevens dient conform de regelgeving te worden                 m/s.
voorzien in voldoende noodoverloopvoorzieningen op maaiveldniveau en op dak           • Minimale voordruk brandslanghaspel 150 kPa.
niveau waarbij het van belang is dat posities van voorzieningen strategisch worden    • Minimale voordruk tappunt 100 kPa.
gekozen.                                                                              • Afhankelijk van de leveringsdruk van het waterleidingbedrijf zal een drukverhoging
                                                                                           opgenomen moeten worden, dit wordt tijdens de ontwerpfase verder onderzocht.
Technische uitgangspunten
• Materiaal afvoerleidingen van recyclebaar PVC of PE                                 Voor de waterinstallatie moet er een waterleidingnet worden aangelegd vanaf de
• Noodoverlaatvoorzieningen                                                           watermeter tot aan de diverse sanitaire aansluitpunten. De sanitaire toestellen,
                                                                                      inclusief de wastafels en de uitstortgootstenen, behoren tot de gebouwgebonden
7.3. Waterinstallatie                                                                 installaties.
De tapwaterinstallaties moeten worden aangebracht conform de voorschriften in NEN
1006, waterwerkbladen, en rekening houdend met de aanvullende eisen van het           De koudwaterleidingen boven de verlaagde plafonds (indien aanwezig) en in
waterleidingbedrijf.                                                                  tussenruimten, schachten en technische ruimten moeten dampdicht geïsoleerd zijn. De
                                                                                      leidingen moeten zoveel mogelijk uit het zicht, maar wel goed bereikbaar zijn
Algemene uitgangspunten:                                                              aangebracht.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                Pagina 40 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>                                                                                         •   Er dienen in ieder geval aparte watermeters voor de [benoem specifieke ruimten]
De waterleidingen waaraan vorstschade kan ontstaan, dienen voorzien te zijn van              te worden voorzien. Dit om het huishoudelijk gebruik en procesgebruik goed te
isolatie en van een zelfregelende elektrische leidingverwarming. Deze leidingen dienen       kunnen monitoren.
tot een minimum te zijn beperkt. De warmwaterleidingen dienen thermisch geïsoleerd
te zijn, met uitzondering van de in het zicht gemonteerde leidingen.                     Grijswatersysteem
In de volgende ruimten dienen koud- en warmwatertappunten aangebracht te zijn:           Ten behoeve van het spoelen van toiletten en het voeden van de gevelkommen dient
• Werkkasten                                                                             voorzien te worden in een grijswatersysteem. Op een geschikte plaats in het terrein
• Pantry’s                                                                               nabij het gebouw zal voorzien worden in een betonnen opvangreservoir voor
• Keuken                                                                                 regenwater. Op dit reservoir wordt een nader te bepalen dakvlak aangesloten zodat
• Mindervalidentoiletten                                                                 het verzamelde regenwater opgevangen kan worden. Het verzamelde regenwater
• Douches, wastafels en uitstortgootstenen                                               wordt vanuit het opvangreservoir naar een watervat in het gebouw gepompt. Het
• EHBO- en kolfruimte                                                                    watervat dient middels een beveiliging tegen hevelwerking en een terugloopbeveiliging
                                                                                         aangesloten te worden op het tapwaterleidingnet om zodanig bij lange droogte het
In de ontwerpfase wordt bepaald welke warmwaterbereiding het beste past bij de           watervat op niveau te houden. Vanuit dit watervat wordt een grijswaterleidingsysteem
opzet en indeling van het gebouw en de posities van de diverse functies. In principe     aangesloten op de diverse toiletten en gevelkommen in het gebouw. Zie ook paragraaf
zal warmwaterbereiding plaatsvinden door decentrale elektrische boilers. Vanuit          7.2.2. van de TPvE.
energetisch oogpunt zal zoveel mogelijk worden voorkomen dat transport van
warmwater door circulatieleidingen wordt voorkomen. Indien centrale                      Technische uitgangspunten
warmwaterbereiding met circulatie noodzakelijk is dan is het belangrijk rekening te      • Materiaal leidingen van PE
houden met automatische thermische spoeling (douches).                                   • Filtervoorzieningen
                                                                                         • Eventueel desinfectie tegen bacterievorming, afhankelijk waterkwaliteit.
In/nabij de volgende posities dienen koudwatertappunten aangebracht te zijn:             • Grijswatersysteem in het gebouw voorzien van een hydrofoor opgebouwd uit
• Wastafels en fonteinen in toiletruimten en voorruimten                                    regenwaterbestendige materialen.
• In de klimaatinstallatieruimte.
• Ten behoeve van mogelijke drankautomaten.                                              Legionellapreventie
• Ten behoeve van brandslanghaspels.                                                     Ten behoeve van preventie tegen besmetting van het drinkwater met de
• Ten behoeve van de spoelinstallatie (vuile vaat).                                      legionellabacterie dienen koudwaterleidingen zo ver mogelijk verwijderd gemonteerd te
• Ten behoeve van groen in, aan en op het gebouw.                                        worden van verwarmingsleidingen. Koudwaterleidingen en verwarmingsleidingen
• Diverse buitenaansluitingen.                                                           mogen niet in dezelfde schacht ondergebracht worden zonder geïsoleerde scheiding.

De waterinstallatie dient verder aan de volgende eisen te voldoen:                       Om een dagelijkse doorspoeling van het systeem te kunnen garanderen, dienen de
• Het warmwaterleidingnet dient te zijn voorzien van maatregelen ter voorkoming          leidingen zodanig te worden aangelegd dat op het einde van een leidingsectie
   van legionellabesmetting.                                                             toestellen zijn aangesloten die dagelijks voldoende zullen worden gebruikt.
• Er dient gestreefd te worden naar een waterinstallatie waarvoor geen
   beheersmaatregelen noodzakelijk zijn.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                  Pagina 41 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>Door een BRL6010 gecertificeerde organisatie dient een risico-inventarisatie te worden   •   Flitslicht bij de blusaansturing buiten de ruimte.
opgesteld waarin verwerkt:                                                               •   Afblaasvertraging instelbaar 10-60 seconden.
• Preventieve maatregelen.                                                               •   Noodstopknop bij uitgang van de ruimte.
• Isometrische schema's met bemating.                                                    •   Overdrukvoorziening in de ruimte.
• Plattegronden met bemating.                                                            •   Brandmeldinstallatie gekoppeld aan BMC van gebouw.
                                                                                         •   Aspiratie rookmelders.
Daarnaast dient de aannemer in overleg met de gebruiker en eigenaar een
legionellabeheersplan op te stellen.                                                     7.4. Sanitair
                                                                                         De toiletruimten worden voorzien van de volgende toestellen:
7.3.1 Brandbestrijding                                                                   • Closetcombinaties uitvoeren als vrijhangende closetpotten.
De brandbeveiligings- en brandbestrijdingsinstallatie moet voldoen aan de eisen en       • Urinoircombinaties met schaamschotten.
voorschriften die door het Bouwbesluit en de brandweer worden gesteld.                   • Wastafelcombinaties (alleen koud water).
De brandbestrijdingsinstallatie bestaat mogelijk uit:
• Droge blusleidingen (bepalingen conform bouwbesluit)                                   De doucheruimten worden voorzien van de volgende toestellen:
• Brandslanghaspel inbouwkast compleet met daglijst. Indien een vrijstaande BSH          • Douchecombinaties met een automatisch spoelsysteem, gekoppeld aan het
    wordt toegepast dan deze te voorzien van een enkele poot. Kasten te voorzien             gebouwbeheersysteem.
    van een geïntegreerde handbrandmelder en een ruimte voor het opbergen van            • Wastafelcombinaties.
    losse blusmiddelen.
• Pictogram.                                                                             De werkkasten worden voorzien van de volgende toestellen:
                                                                                         • Uitstortgootsteencombinaties.
Draagbare blustoestellen afhankelijk van toepassingsgebied:
• Schuimblusser (technische ruimtes, horeca, keukens).                                   Alle kranen en douchekoppen, waar mogelijk is, uitvoeren in een waterbesparende
• CO2-blusser.                                                                           uitvoering. Rekening houden met de eisen ten aanzien van het voorkomen van de
• Blusdeken (keukens, horeca).                                                           ontwikkeling van de legionellabacterie.
• Niet in archiefruimten.
                                                                                         In de mindervalidentoiletten (alleen voor bezoekers of ook separaat voor personeel)
Alle technische ruimten en keuken moet worden voorzien van draagbare                     dienen daarvoor bestemd sanitair, een en ander conform het Handboek voor
schuimblussers.                                                                          Toegankelijkheid, te worden opgenomen. De combinatie dient te bestaan uit:
Het gebouw moet in delen kunnen worden ontruimd.                                         • Een verhoogde closetpot;
                                                                                         • Een laaghangend reservoir;
De MER-ruimte dient voorzien te worden van een blusgasinstallatie volgens de NEN-        • Twee armsteunen (opklapbaar);
EN 15004 – part 9. De cilinders worden opgesteld in de te beveiligen ruimte. Verder      • Een invalidenwastafel;
bestaat de blusgasinstallatie uit de volgende componenten:                               • Een neerklapbare spiegel;
• Sirene bij 1e brandalarm in de ruimte’.                                                • Een doktersmengkraan (met warm water);
• Flitslicht bij de blusaansturing in de ruimte.                                         • Een signalering;




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                   Pagina 42 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>•    Bediening met trekkoord langs alle wanden.                                            Uitgangspunten:
                                                                                           • NEN-EN-ISO 7730:2005: Ergonomics of the thermal environment - Analytical
Bij de keuze van het sanitair dient rekening gehouden te worden met                            determination and interpretation of thermal comfort using calculation of the PMV
schoonmaakmogelijkheden en vandaalbestendigheid in de publiekszone. De kwaliteit               and PPD indices and local thermal comfort criteria (laatste uitgave).
van het sanitair dient te zijn afgestemd op de functie en uitstraling van het gebouw. De   • ISSO-publicatie 32: uitgangspunten temperatuursimulatieberekeningen (laatste
sanitaire toestellen dienen bij voorkeur van keramisch materiaal te zijn. De                   uitgave).
spoelvoorzieningen zijn in een waterbesparende uitvoering.                                 • ISSO-publicatie 8: berekening van het thermische gedrag van gebouwen bij zomer
Voor de vaste sanitaire voorzieningen gelden de volgende eisen:                                ontwerpcondities (laatste uitgave).
• Sanitaire toestellen dienen uitgevoerd te worden in eerste keus kristalporselein.        • ISSO) publicatie 39 energiecentrale met warmte en koudeopslag (WKO).
• Waterbesparende toiletten (maximum inhoud stortbak 6 liter)                              • Ministerie van VROM (Rijksgebouwendienst): temperatuursimulatieprogramma's
• Goed reinigbaar                                                                              een richtlijn voor gebruik (laatste uitgave).
• Volumestroombegrenzers op de kranen                                                      • Bouwkundige uitgangspunten conform hoofdstuk 5.
• Eén wastafel per twee toiletten en/of urinoirs
• Automatische doorspoelsensoren                                                           Voor specifieke ruimten met een hoge interne warmtelast door opgestelde apparatuur,
• Een wastafel met twee koppen inclusief automatische doorspoeling                         zoals MER/SER-ruimten, dient lokale koeling te worden toegepast. De hierbij te
• In de MIVA-toiletten en in de pantry’s hebben de wastafels een koud en warm              hanteren interne warmtelast dient bepaald te worden uitgaande van de opgestelde
     wateraansluitpunt. De overige wastafels zijn enkel voorzien van een koud              apparatuur. Het doel hierbij is dat de maximale werktemperaturen van de apparaten
     wateraansluitpunt                                                                     niet overschreden worden. Afhankelijk van het de gewenste beschikbaarheid zal
• Tap- en mengkranen te voorzien van een keramisch binnenwerk                              bepaald moeten worden of er een redundant uitgevoerde koeling moet worden
• Kranen te voorzien van ingebouwde doorstroom- en temperatuurbegrenzers                   toegepast in de MER-ruimte. Afhankelijk van de hoeveelheid opgestelde actieve
• Alle sanitaire toestellen dienen met behulp van stopkranen of afsluitbare S-             apparatuur met bijbehorende warmteafgifte zal bepaald moeten worden op welke wijze
     koppelingen afzonderlijk afsluitbaar en aftapbaar aangesloten te worden op de         de gekoelde lucht het beste toegevoerd kan worden om een maximaal effect te
     koud- warmtapwaterinstallatie                                                         hebben (bijvoorbeeld via onderzijde gesloten 19” racks).
• Alle bevestigingsmaterialen vervaardigd van roestvaststaal (RVS)
• Closetrolhouders, handdoekhouders, jashaken, sifons en dergelijke in een door de         Afhankelijk van de locatie waar het gemeentehuis wordt gebouwd dient door het
     opdrachtgever goed te keuren uitvoering en kleurstelling                              ontwerpteam onderzocht te worden of het gebouw gekoeld kan worden met
                                                                                           oppervlaktewater uit de rivier de Lek of de Hollandse IJssel. Het verkennen van de
7.5. Gasinstallatie                                                                        mogelijkheden en het organiseren van voorzitten van de nodige overleggen met
Voor de nieuwbouw geldt het uitgangspunt dat er geen gas of andere fossiele                Rijkswaterstaat en het Hoogheemraadschap maakt onderdeel uit van het onderzoek.
brandstoffen wordt toegepast.
                                                                                           7.7. Warmteopwekking en -distributie
7.6. Koudeopwekking en -distributie                                                        Warmteopwekking dient centraal voor het gehele gebouw plaats te vinden, Het
De aanwezige koelinstallatie moet voldoen aan de gestelde eisen.                           principe van warmteopwekking dient dusdanig gekozen te worden dat dit de gestelde
                                                                                           eisen ten aanzien van minimumtemperaturen, BENG/ENG-eisen en de
                                                                                           duurzaamheidsambitie eenvoudig bereikt. Mogelijkheden tot het gebruik van een WKO




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                   Pagina 43 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>of ander systeem onderzoeken (bijvoorbeeld oppervlaktewater zie ook paragraaf 7.6    •   Het leidingsysteem dient per verdieping en/of bouwdeel afsluitbaar en aftapbaar te
van dit TPvE).                                                                           zijn.
Geen gebruik maken van aardgas, of andere niet CO2-neutrale fossiele brandstoffen.
                                                                                     Te vervaardigen berekeningen:
                                                                                     • Het warmteverlies wordt berekend conform NEN-EN 12831 en ISSO 53 en 57.
                                                                                     • Voor de opwarmtoeslag van ruimten met nachtverlaging wordt in principe 5 W/m²
                                                                                         aangehouden, tenzij dit niet mogelijk is bij het meest geschikte ventilatiesysteem.
                                                                                     • De pompen en regelkleppen dienen aan de hand van de definitieve
                                                                                         werktekeningen bepaald te worden door middel van leidingberekeningen.
                                                                                     • De (nieuwe) leidingdiameters dienen bepaald te worden door middel van een
                                                                                         leidingberekening. Hierbij uitgaan van een maximale leidingweerstand van 140
                                                                                         Pa/m bij een snelheid van 0,4 m/s bij de aansluitingen oplopend tot maximaal 1
                                                                                         m/s in de technische ruimten.

                                                                                     7.8. Luchtbehandelingsinstallatie
                                                                                     Voor de luchtbehandelingsinstallatie gelden de volgende ontwerpuitgangspunten/
                                                                                     algemene eisen:
                                                                                     • De luchttoevoer en -afvoer moet minimaal per 3,6 m inregelbaar en afsluitbaar
Volgens de WKO-tool van de Rijksdienst voor ondernemend Nederland zijn er op
                                                                                         zijn, hierbij rekening houdend met een indeelbaarheid van ruimten per 1,8 m
locaties soms meerdere restricties en aandachtsgebieden en zal dit wanneer een
                                                                                     • Ruimten met lucht- en geurverontreinigingen, zoals de reproruimte, ICT-ruimte,
WKO-systeem wordt overwogen onderzocht moeten worden.
                                                                                         toiletten, keuken e.d., op onderdruk houden en zo mogelijk plaatselijk bij de bron
Volgens de WKO-tool wordt gesproken over restricties vanuit:
                                                                                         afzuigen
• Verbodsgebied Bescherming voor drinkwater
                                                                                     • Indien een gebalanceerd luchtbehandelingssysteem wordt toegepast, moet dit
• Aandachtsgebied Natuur
                                                                                         voldoen aan:
• Aandachtsgebied Aardkundige waarden
                                                                                         -    Buitenluchtaanzuigroosters niet in de nabijheid van luchtverontreinigende
• Aandachtsgebied Archeologie
                                                                                              bronnen zoals schoorstenen, condensoren, bitumineuze dakbedekking etc.
                                                                                              aanbrengen.
Afhankelijk van de definitieve locatie zal nader onderzoek gedaan moeten worden.
                                                                                         -    Op regelmatige plaatsen goed bereikbare inspectieopeningen in het
                                                                                              kanalenwerk situeren voor controle op inwendige vervuiling.
De warmtedistributie dient te voldoen aan de gestelde eisen ten aanzien van de
                                                                                         -    Indien er kanalen door brandwerende muren worden aangebracht, dienen
thermische gebouweigenschappen. Daarnaast gelden de volgende eisen:
                                                                                              deze kanalen voorzien te zijn van brandkleppen ter plaatse van de doorvoer
• Het verwarmingssysteem dient afsluitbaar en uitlegbaar te zijn per 1,8m langs de
                                                                                              door de brandscheidingen.
    gevel en dient per ruimte naregelbaar te zijn.
                                                                                         -    De toe te passen luchtfilters moeten minimaal voldoen aan kwaliteitseis F9.
• Vanuit het centrale bedieningspaneel kunnen door middel van
                                                                                         -    Warmteterugwinning met een rendement van minimaal 75% (voelbaar).
    overwerkschakelingen in overleg ruimteclusters individueel worden ingesteld op
    avond- en/of weekendverwarming.



Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                 Pagina 44 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>•    De statische archiefruimte vallend onder de archiefwet zullen ontvochtigd en   7.9. Regeltechniek
     bevochtigd moeten worden                                                       Installaties dienen aangesloten te zijn op een centraal meld-/bedieningspaneel. De
•    De luchtvochtigheid in de verblijfsgebieden dient beheerst te kunnen worden,   bedieningsfuncties van technische installaties moeten zoveel mogelijk in dit paneel
     conform de prestaties als vermeld in paragraaf 3.1:                            geïntegreerd zijn. De centrale regelinstallatie dient te zijn voorzien van een
     -   Nieuwe luchtkanalen en appendages uitvoeren conform ‘Kwaliteitshandboek    mogelijkheid om op afstand in te loggen om eventuele storingen door te kunnen
         voor Luchtkanalen’ van LUKA-luchtdichtheidsklasse C.                       melden (cv, noodstroomaggregaat etc.). Een eigen noodstroomvoorziening is
     -   Luchtkanalen door brandscheidingen uitvoeren met brandkleppen.             noodzakelijk. De elektronische aansturing ervan dient wel vernieuwd te worden.
     -   Geluiddempers toepassen om geluid vanuit de installaties te voorkomen en   De volgende specificaties zijn van belang:
         daar waar kans op overspraak of geluidoverdracht bestaat.                  • In de installatieopzet moet rekening gehouden worden met een
     -   Luchttoevoerkanalen thermisch isoleren. Kanalen waar kans op condens kan        gebouwfragmentering middels digitale overwerktimers en/of gescheiden
         optreden onder andere aanzuig en afblaaskanalen van de                          schakelingen voor specifieke ruimten. Hierbij moet gedacht worden aan de ruimten
         luchtbehandelingskasten dampdicht isoleren en voorzien van een corrosie         die ook ’s avonds gebruikt worden. Bij de genoemde ruimten moet de zeer
         werende coating.                                                                wisselende bezettingsgraad in ogenschouw genomen worden dus dient rekening
                                                                                         te worden gehouden met een zodanige opzet dat verdiepingen of bouwdelen
Voor de afzuighoeveelheden van specifieke ruimten dient uitgegaan te worden van:         (nader te bepalen) afgesloten kunnen worden (energiereductie).
• Urinoir                                                75 m3/uur per 2 urinoirs   • Mede in verband met de eisen ten aanzien van courantheid en daarmee
• Toiletten                                              50 m3/uur per toilet            indeelbaarheid moet rekening gehouden worden met een indeelbaarheid en
• Berging/opslagruimte                                   75 m3/uur                       inregelbaarheid van de W-installaties (centrale verwarming en mechanische
• Boven printers                                         100 m3/uur                      ventilatie) per stramien van respectievelijk 1,8 en 3,6 m aan de gevel.
• Afzuiging keuken werkcafé (begane grond)               2.500 m3/uur*              • De temperatuurinstelling moet per ruimte regelbaar zijn in relatie tot de minimum-
*luchtdebiet nog afstemmen op definitieve apparatuur. Debiet is ten behoeve van          temperatuureisen. De koeling voor de meeste verblijfsruimten moet in ieder geval
afzuigkappen en is exclusief ruimteventilatie.                                           per gebruiksfunctie en/of vleugel regelbaar zijn. Daarnaast moet koeling voor
                                                                                         specifieke ruimten zoals serverruimten per ruimte geregeld worden.
De luchtsnelheden en drukverschillen in het luchtbehandelingssysteem mogen de       • Er moet een centraal digitaal bedieningspaneel met overwerktimers (indien van
volgende waarden niet overschrijden:                                                     toepassing), storingsmeldingen van de installatie en brandventilatieschakelingen
• Technische ruimten                                                6 m/s                worden voorzien. Dit centraal bedieningspaneel moet geïntegreerd worden met
• Schachten                                                         5,5 m/s              het centraal bedieningspaneel voor de elektrotechnische installaties. Dit digitale
• Boven verlaagde plafonds, gangen, verkeersruimten en toiletten 4 m/s                   bedieningspaneel moet in de buurt van de Facilitaire Dienst worden voorzien en
• Aftakkingen naar roosters                                         3 m/s                overdag en ’s avonds goed toegankelijk zijn.
• Overstroomroosters                                                20 Pa           • De installaties van de archiefruimte dienen op afstand bediend en gemonitord
• Drukval normaal                                                   1 Pa/m               kunnen worden.
• Drukval plaatselijk                                               2 Pa/m
                                                                                    Er dienen mogelijkheden te zijn om de volgende elektrotechnische installaties op een
Overdrukventilatie toepassen in de volgende ruimten:                                centraal digitaal meld-/bedieningspaneel te regelen en te signaleren:
•   Trappenhuizen.                                                                  • Verlichtingsinstallatie.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                               Pagina 45 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>•    Beveiligingsinstallaties.
•    Mindervalidentoilet.
•    Buitenzonwering.
•    Schuifdeuren.




Referentie: 1614806-0086.3.0.    Pagina 46 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>8. Elektrotechnische prestaties                                                        •   De bekabeling dient zoveel mogelijk in aaneengesloten kabelwegen te worden
                                                                                           aangelegd en in looproutes halogeenvrij te zijn.
In dit hoofdstuk worden de prestatie-eisen gegeven voor de elektrotechnische           •   Computers en servers (MER en SER) dienen op een aparte groep te zitten.
elementen op elementniveau volgens de NL/SfB-codering, een classificatiemethode,       •   De keuken dient op een aparte groep te zitten.
bedoeld voor het gebruik tijdens het ontwerpen, realiseren en beheren van
bouwprojecten.                                                                         Vanuit de hoofdverdeelinrichting worden lokale verdeelinrichtingen per gebouwdeel
                                                                                       alsmede de schakel- en verdeelinrichtingen van de diverse gebouwinstallaties gevoed.
8.1. Algemeen                                                                          Schakel- en verdeelinrichtingen moeten zo zijn ontworpen dat er bij de oplevering in de
Te allen tijde dienen de installaties te voldoen aan de wettelijke eisen en branche-   kasten ten minste een nader te bepalen reserveruimte aanwezig is.
specifieke genormaliseerde uitgangspunten. De aannemer dient alle benodigde en
gewenste berekeningen, uitgangspunten en werktekeningen ter controle bij de            De elektrische installaties dienen gevoed te worden vanaf een
opdrachtgever aan te bieden voordat tot bestelling en montage wordt overgegaan. Alle   hoofdlaagspanningsverdeler. Vanaf deze verdeler dienen de onderverdeelkasten voor
leidingen, kanalen, componenten en onderdelen die in het zicht worden gemonteerd       licht- en krachtinstallaties te worden gevoed. Bemetering van het energieverbruik per
dienen uitgevoerd te worden als zichtwerk en te worden uitgevoerd in een nader te      verdieping en installatiedeel toepassen (kWh), zodat inzicht kan worden geboden in
bepalen kleur.                                                                         huishoudelijk gebruik en procesgebruik.

8.2. Centrale elektrotechnische voorzieningen                                          Voor de lichtinstallatie dienen onderverdeelkasten te worden gerealiseerd per
Voor de centrale elektrotechnische voorzieningen gelden de volgende eisen:             bouwlaag, per bouwdeel en voor de verkeersruimten. Er dient een centrale
• Middenspanningsruimte bij voorkeur buiten het gebouw te plaatsen in verband met      veiligheidsaarding conform de NEN 1010 te zijn aangebracht. De licht- en
   brandgevaar.                                                                        krachtinstallaties moeten op afzonderlijke hoofdverdeelinrichtingen worden
• Per verdieping moet een onderverdeelinrichting worden geïnstalleerd.                 aangesloten. De installaties dienen te voldoen aan de NEN 1010 en de NEN 3140.
• Verdeelinrichtingen dienen eenvoudig zonder verplaatsing uitbreidbaar (minimaal
   20%) te zijn.                                                                       Ten aanzien van de elektrotechnische installaties wordt er een onderscheid gemaakt
• De verdeelinrichtingen in makkelijk toegankelijke ruimten plaatsen.                  tussen gebouwgebonden en procesgebonden installaties. Gebouwgebonden
• De werkplekken moeten flexibel van opzet zijn. In relatie tot deze eis moet worden   installaties zijn die installaties die een normaal gebruik van het gebouw mogelijk
   onderzocht welke werkplekken worden aangesloten via wandgoten, energiezuilen        maken en maken onderdeel uit van het casco gebouw. Procesgebonden installaties
   of vloerpotten. De locatie hiervan zal met het ontwerp nader worden uitgewerkt.     zijn installaties die niet primair het algemeen functioneren van het gebouw betreffen,
• In de verdeelinrichtingen dient een nader te bepalen reservecapaciteit aan           maar die specifiek gebruik binnen een gegeven ruimte mogelijk maken. Beide soorten
   groepen te zijn. Tevens dient aan voedingskabels een nader te bepalen               installaties zijn opgenomen in dit Technisch Programma van Eisen.
   reservecapaciteit te zijn opgenomen.
• Er dient een stelsel aanwezig te zijn van horizontale en verticale kabelwegen,       Noodstroom
   voorzien van scheidingsschotten voor krachtstroom, zwakstroom en                    Er dient een no-break-installatie (accuvoorziening) en vaste noodstroomvoorziening
   communicatie-installaties.                                                          aanwezig te zijn. Hierop dienen in ieder geval de serverruimte(n), het telefoonverkeer,
• Alle kabelwegen dienen een nader te bepalen reservecapaciteit te hebben.             de brandmeldinstallatie, de beveiligingsinstallatie, de toegangscontrole, de crisiskamer,
                                                                                       callcenter en ruimten voor burgerzaken te zijn aangesloten. Bij het plaatsen van de




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                   Pagina 47 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>noodstroomvoorziening (positie) dient aandacht te worden besteed aan de kans op              Bij systeemplafonds dienen energiezuinige duurzame en circulaire LED-
wateroverlast door hoog water. In dat geval dient de werking behouden te blijven.            inbouwarmaturen aangebracht te worden, in de overige situaties kunnen
                                                                                             opbouwarmaturen worden overwogen. De armaturen moeten beeldschermvriendelijk
PV-installatie                                                                               zijn met een lage luminantie. Normwaarden van de op het werkvlak te meten
In verband met het behalen van de duurzaamheidsambitie (ENG) zal het noodzakelijk            verlichtingssterkte ten behoeve van de kantoorruimten staan beschreven in paragraaf
zijn het gebouw (of/en de omgeving, bijvoorbeeld een dak boven de parkeerplaatsen            5.4.2. voor de andere functies gelden onderstaande minimale lichtsterktes een en
van de buitendienst) te voorzien van een eigen elektrische energieopwekking in de            ander volgens de NEN 12464-1.
vorm van Photovoltaïsche panelen (PV). In de ontwerpfase zal verder bepaald worden
welk oppervlakte benodigd is. Met betrekking tot PV-panelen is het van belang                 Ruimtefunctie                                       Lichtsterkte niveau [lux]
rekening te houden met de eisen van verzekeraars (bijlage 2 t/m 5). Afhankelijk van de        Gangen en verkeersruimten                                     200
locatie van het nieuw te realiseren gemeentehuis dient gekeken te worden of                   Toiletten                                                     150
                                                                                              Werkkasten                                                    200
beschikbare oppervlakten voor PV-panelen eventueel gecombineerd / verdeeld
                                                                                              Pantry’s                                                      300
kunnen worden.
                                                                                              Technische ruimten                                            300
                                                                                              Overige ruimten                                               300
Smart-grid
Tijdens de ontwerpfase zal onderzocht moeten worden naar de mogelijkheden voor de            De verlichtingsinstallatie moet minimaal per 1,8 m inregelbaar zijn, afgestemd op de
toepassing van een smart-grid in combinatie met de opslag van de zelfopgewekte               gewenst een indeelbaarheid van ruimten.
energie.
                                                                                             Door Stichting Bartiméus, een Nederlandse instelling ten behoeve van zorg voor
8.3. Krachtstroom                                                                            mensen die slechtziend of blind zijn, is op verzoek van de gemeente Krimpenerwaard
Er dient krachtstroom te worden toegepast ten behoeve van:                                   onderzoek gedaan naar verlichtingsoplossingen voor enkele medewerkers van de
• Regelkasten van werktuigbouwkundige installaties                                           gemeentelijke organisatie. Door het ontwerpteam dienen deze adviezen meegenomen
• Luchtbehandelingskasten en dergelijke                                                      te worden in de verdere uitwerking van de verlichtingsinstallatie.
• Keuken
• MER- en SER-ruimten                                                                        Schakelingen
                                                                                             Het verlichtingssysteem wordt aangestuurd door een eenvoudig
8.4. Bliksembeveiliging                                                                      lichtmanagementsysteem (bijv. KNX). De verlichting van de verkeersruimten wordt
Het gebouw dient voorzien te worden van een bliksembeveiligingsinstallatie type LPL 2        hiermee centraal geschakeld. Kantoren, overlegruimten en sanitaire ruimten worden
met een beveiligingsgraad van 0,9 en een overspanningsbeveiliging installatie.               voorzien van aanwezigheidsschakelingen met een veegpuls. Voor vergaderruimten is
                                                                                             de aanwezigheidssensor te overrulen middels een aan/uit-schakelaar.
8.5. Verlichtingsinstallatie                                                                 De verlichting is daarbij daglichtgestuurd waardoor bij voldoende daglicht het kunstlicht
Van de installatie-adviseur wordt verwacht dat deze, samen met de (interieur)architect,      niet wordt ingeschakeld.
in de VO en DO-fase een lichtplan maakt met een integrale afweging van aspecten
zoals uitstraling, lichtkwaliteit, verlichtingsniveau, sfeer, regelbaarheid, (individuele)
bedienbaarheid, onderhoud, kosten, energieverbruik, aanpasbaarheid, etc.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                          Pagina 48 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre> Ruimtefunctie                                          Schakeling                     8.6. Communicatie-installatie
 Kantoorruimten                                        Aanwezigheid                    De uitgangspunten voor de communicatie-installatie worden in deze paragraaf
 Vergaderruimten                             Aanwezigheid met aan/uit-schakelaar       toegelicht. De uitgangspunten zijn weergegeven in het ICT-beleid ten aanzien van de
 Multifunctionele ruimten zoals werk-                  Aanwezigheid
                                                                                       virtuele omgeving. Overige uitgangspunten zijn beschreven in het Ruimtelijk-
 verkeersruimten, werkcafé,
 ontspanningsruimten                                                                   Functioneel Programma van Eisen en in hoofdstuk 12.
 Gangen en verkeersruimten                                 Centraal
 Toiletten, douches                                      Aanwezigheid                  Beletinstallatie
 Werkkasten                                              Aanwezigheid                  De ruimtes die bedoeld zijn voor gesprekken met een privacy karakter dienen voorzien
 Pantry’s                                                  Centraal                    te worden van een beletinstallatie.
 Technische ruimten                                      Aanwezigheid
                                                                                       Intercom
Bijzondere verlichting                                                                 De toegangsdeuren van het gebouw (hoofdingang en dienstingang) dienen voorzien te
In verband met functionaliteit, sociale veiligheid en inbraakbeveiliging dient         worden van een intercom (beeld en spraak). Op een nader te bepalen aantal plaatsen
buitenverlichting te worden aangebracht nabij entrees, fietsenstalling, overkapte      wordt een binnenpost opgenomen (o.a. entreebalie) ten behoeve van de communicatie
containerruimte en parkeerplaatsen. De verlichtingsarmaturen voor buitenverlichting    en eventueel openen van deuren.
dienen weerbestendig en vandaalbestendig te zijn. Het terrein rondom het gebouw
dienen voldoende verlicht te zijn met een looppadverlichting richting de               Geluidsdistributie
parkeerplaatsen. Bij de keuze van bijzondere verlichting wordt rekening gehouden met   Het gebouw dient voorzien te worden van een geluidsdistributie installatie middels
de aanwezige biodiversiteit (denk aan vleermuizen).                                    speakers op diverse (nader te bepalen) plaatsen in het plafond. Het
                                                                                       geluidsdistributiesysteem dient geschikt te zijn als omroepinstallatie en als
Noodverlichting                                                                        muziekinstallatie en eventueel gecombineerd te worden met de ontruimingsinstallatie
Voor de noodverlichting gelden de volgende eisen:                                      (type A, gesproken woord).
• In het gebouw dient, conform regelgeving, een nood-
   /oriëntatieverlichtingsinstallatie te worden aangebracht.                           Telefonie
• Storingen moeten centraal gemeld worden.                                             Het gebouw dient voorzien te worden van een telefoon installatie uitgaande van Voice-
• De noodverlichtingsarmaturen dienen te worden gevoed met onderhoudsvrije             Over-IP (VOIP) en gebruik van smartphones door de medewerkers van de gemeente.
   accu’s en dienen een hoog rendement te hebben (circa 75%), zodat met een            Nadere eisen dienen door de installatieadviseur afgestemd te worden met de ICT-
   minimumaantal armaturen kan worden volstaan.                                        afdeling van de gemeente en dienen te voldoen aan het ICT-beleid. In de ontwerpfase
• De nood-/oriëntatieverlichtingsinstallatie dient in decentrale en zelftestende       dient onderzocht te worden of eventueel een bestaande centrale meeverhuisd kan
   uitvoering te zijn aangebracht.                                                     worden met de aansluitingen.
• Een deel van de noodverlichting moet ’s nachts branden als nacht- en
   beveiligingsverlichting.
• De vluchtwegindicatie-armaturen moeten zijn voorzien van genormaliseerde
   pictogrammen.                                                                       8.7. Data-installatie
• De noodverlichting dient te worden uitgevoerd conform de NEN-EN 1838.                De data-installatie dient in basis als volgt te zijn opgebouwd.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                Pagina 49 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>In beginsel wordt op een nader te bepalen plaats in het gebouw wordt een MER-ruimte    In overleg met opdrachtgever dienen de exacte positie van AV-middelen en
opgenomen. In deze ruimte worden de benodigde 19” racks geplaatst en wordt het         narrowcasting verder uitgewerkt te worden.
ISRA-punt voorzien. Per verdieping wordt een SER-ruimte opgenomen en deze
worden onderling en met de MER-ruimte verbonden met een dubbele glasvezel              8.9. AV-voorzieningen raadszaal
backbone (redundantie).                                                                De raadszaal dient uitgevoerd te worden met audiovisuele middelen voor meerdere
                                                                                       doeleinden zoals:
De horizontale en verticale bekabeling vanaf de 19” racks tot op de consolidation      • Raadsvergaderingen
points (boven het plafond) wordt uitgevoerd in Cat 6a (S/FTP) bekabeling. Vanaf de     • Voorlichtingsavonden
consolidation points worden waar nodig de diverse wall-outlets aangesloten met Cat     • Toespraken
6a bekabeling. Per verdieping worden WLAN-zenders opgenomen op basis van een           • Presentaties
dekkingsmeting.                                                                        • Huwelijken
De gehele data-installatie dient gecertificeerd opgeleverd te worden volgens ISO/IEC   • Festiviteiten etc.
11801, TIA 568-C en TIA 1152-A standaard.
Voor het ICT-beleid en een nadere functionaliteit worden verwezen naar hoofdstuk 12.   De AV-voorzieningen moeten van een goede kwaliteit zijn en over meerdere
Nadere eisen dienen door de installatieadviseur afgestemd te worden met de ICT-        functionaliteiten beschikken waaronder:
afdeling van de gemeente en dienen te voldoen aan het ICT-beleid.                      • Het tonen van presentaties, het tonen van moties en amendementen, het in beeld
                                                                                           brengen van de spreker
8.8. AV-voorzieningen algemeen                                                         • Mogelijkheid tot elektronisch stemmen tijdens raadsvergaderingen
Overlegruimten dienen uitgerust te worden met audiovisuele middelen voor het geven     • Beeld, geluid en markering moeten real-time aan een derde partij aangeleverd
van presentaties en ten behoeve van het hybride vergaderen. Hiervoor dienen de             kunnen worden in verband met livestream
benodigde voorzieningen worden aangebracht voor:                                       • De microfoons van de raadsleden moeten snel kunnen schakelen tussen sprekers
• Alle overleg- en vergaderruimten en projectteamkamers bevatten een                   • Ten behoeve van de AV-installatie moet er een bedieningsmogelijkheid komen dat
    conferencing hub om laptop of smartphone op aan te sluiten, goede audiokwaliteit       tijdens vergaderingen kan worden bediend door de griffie vanaf de zitplaats van de
    en een beeldscherm afgestemd op de grootte van de kamer ten behoeve van                griffie. Tevens dient een bediening opgenomen te worden op een plaats achter in
    presentaties en hybride vergaderen, dat gekoppeld kan worden aan mobiele               de zaal die door de bodes bediend kan worden (bijvoorbeeld tijdens huwelijken)
    apparatuur. Hiervoor dient een voorziening opgenomen te worden in de               • Met de installatie dient muziek afgespeeld te kunnen worden
    overlegtafel. Ook moet er ten behoeve van het hybride vergaderen een camera        • Sprekers moeten gekoppeld kunnen worden aan beeld-,geluid-, en
    aanwezig zijn.                                                                         sprekersmarkering
• Afgesloten overleg- en vergaderruimten worden voorzien van een bij de                • Elke microfoon dient locatie afhankelijk geplaatst te kunnen worden in de
    toegangsdeur zichtbaar reserveringssysteem.                                            raadszaal
• Narrowcasting wordt geplaatst bij de entree, in de ontmoetingszone en nabij          • De interruptiemicrofoons moeten eenvoudig bedienbaar zijn
    iedere ontmoetingsruimte op de verdieping achter de beveiligde schil. Ten          • Het koppelen van tijdelijke sprekers aan beeld-,geluid-, en sprekersmarkering
    behoeve van de narrowcasting dienen data en elektra aansluiting in de wand te          moet eenvoudig zijn
    worden opgenomen.                                                                  • Er dienen parallelle sessies plaats te kunnen vinden in de raad en
                                                                                           commissiezaal(en). Deze moeten ook onafhankelijk van elkaar opgenomen en




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                 Pagina 50 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>     uitgezonden kunnen worden via RTV Krimpenerwaard en via de website van de            sluitsysteem van deuren staat omschreven in paragraaf 4.4 en 4.5. Nader afstemmen
     gemeente Krimpenerwaard                                                              of dit een bouwkundige leverantie betreft of onderdeel wordt van het installatiedeel.
•    De mogelijkheid bieden voor ‘hybride’ vergaderen zodat het mogelijk is om digitaal
     aan te sluiten bij sessies die fysiek in de raadszaal plaatsvinden.                  De hoofdingang van het gebouw in het openbare gebied wordt daarbij voorzien van
                                                                                          schuifdeuren met een tochtsluis.
De AV-middelen voor de raadszaal worden in de ontwerpfase door het ontwerpteam
verder expliciet gemaakt en uitgewerkt, hierbij ook RTV Krimpenerwaard betrekken in       8.13. Brandmeldinstallatie
verband met uitzendingen. Ten behoeve van het plaatsen van de technische                  Het gebouw dient voorzien te worden in een brandmeldinstallatie. Ten behoeve van de
installaties zal in de nabijheid een techniekruimte opgenomen moeten worden. Bij het      brandmeldinstallatie (conform NEN 2535) dient door installatieadviseur een separaat
plaatsen van deze techniekruimte en de uitvoering ervan dient aandacht te zijn voor       programma van eisen opgesteld te worden en dient overleg plaats te vinden met de
het afvoeren van warmte als gevolg van de op te stellen apparatuur maar ook voor het      brandweer. Afhankelijk van vluchtmogelijkheden of verhoogd brandgevaar is
voorkomen van geluidhinder naar de raadzaal in verband met deze apparatuur.               ruimtebewaking noodzakelijk. Doormelding vindt plaats naar een particuliere
                                                                                          alarmcentrale (PAC). Op deze BMC is ook de BMC van de MER-ruimte gekoppeld.
8.10. Mogelijkheid integraal beveiligingssysteem
Indien dit tot functionele voordelen (bijvoorbeeld gebruikersgemak) zal leiden dient      8.14. Ontruimingsinstallatie
gekeken te worden om beveiligingssystemen ten behoeve van de inbraak-,                    Het gebouw dient voorzien te worden van een ontruimingsinstallatie (conform de NEN
toegangscontrole, intercom en camerabewaking uit te voeren als een integraal              2575, NEN EN 54-16, NEN EN54-4 en NEN EN 54-24). Het gebouw te voorzien van
beheersysteem. In overleg met de gemeente dient de definitieve uitvoering te worden       een type A ontruimingsinstallatie (gesproken woord). De ontruimingsinstallatie is een
bepaald.                                                                                  autonome installatie en is gekoppeld aan de brandmeldinstallatie waarbij de
                                                                                          brandmeldcentrale een algemeen of zone gestuurd alarm genereerd. De
8.11. Inbraakinstallatie                                                                  ontruimingsinstallatie is voorzien van een noodstroomfaciliteit
Er dient een centraal inbraaksignaleringsinstallatie geïnstalleerd te worden waaronder:
• Bewegingsmelders in alle ruimtes van de openbare, semiopenbare en private               8.15. Camerabewakingsinstallatie
     zone                                                                                 Het gebouw dient voorzien te worden van een CCTV-installatie, in aansluiting op het
• Deurstand-signalering op alle toegangsdeuren, vanuit de                                 beveiligingsconcept van het gebouw. De installatie-adviseur werkt op basis van het
     ontvangsthal/(nood)trappenhuis en de deuren en ramen naar het dak.                   ruimtelijk ontwerp het voorstel uit van de locaties, types e.d. van de camera’s ten
De installatie dient te worden voorzien van een doormelding naar een dag en nacht         behoeve van een gedegen beveiliging van het gemeentehuis. De installatieadviseur
bemande post (nader te bepalen). De installatie moet worden aangelegd door een            dient de mogelijkheden, keuzes en effecten van de keuzes en scenario’s op het vlak
NCP erkend ‘Borg’-installatiebedrijf.                                                     van CCTV en beveiligingsconcept voor zowel de bouw als exploitatie vanaf de
De inschakeling van het systeem geschiedt handmatig middels code-bedienpanelen            Voorontwerpfase uit te werken en ter besluitvorming voor te leggen aan
(locaties nader te bepalen).                                                              Opdrachtgever, inclusief de verantwoordelijke beveiligingsdienst van opdrachtgever.
                                                                                          Buiten het gebouw worden vaste camera’s geplaatst op een nader te bepalen positie
8.12. Toegangscontrole                                                                    (toegangsdeuren, ingang en fietsenstalling). In het gebouw worden op een nader te
De toegangscontrole dient te worden opgezet conform de zonering zoals beschreven          bepalen positie in het publiektoegankelijke gebied vaste camera’s geplaatst.
in het Ruimtelijk en Functioneel Programma van Eisen paragraaf 3.2.4. Het




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                    Pagina 51 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>De CCTV-installatie wordt voorzien van een digitale opname mogelijkheid van                 Het principe van SMART Building spreekt Opdrachtgever hierin aan, met name
beelden. De installatie-adviseur dient hierbij aan te geven op welke wijze voldaan          energiebesparende maatregelen op verlichting en verwarming toegepast, om daarmee
wordt aan de eisen omtrent privacy (AVG) en dataopslag.                                     de exploitatiekosten laag te houden. Gedurende de VO-fase zal er nader bepaald
                                                                                            worden welke SMART building toepassingen haalbaar én betaalbaar blijken.
Enkele aandachtspunten zijn:
• Mogelijkheid voor meekijken op afstand dient nog nader bepaald en afgestemd te            8.18. Smart workplace
   worden in de ontwerpfase.                                                                De ontwikkelingen omtrent smart building, smart office, smart workplace gaan snel.
• Vandalisme beveiligde camera’s (kooibescherming)                                          Opdrachtgever verwacht bij ingebruikname een “state of the art” kantoorgebouw,
8.16. Transportinstallatie                                                                  waarin voor alle relevante gebruikersprofielen, zoals medewerkers, bezoekers, facilitair
De transportinstallatie moet een zodanige vervoerscapaciteit bieden, dat de voor de         manager, technische beheerders, etc. zinnige data over de gebruiksmogelijkheden,
bedrijfsprocessen noodzakelijke interne verkeersstromen van personen efficiënt              beschikbaarheid en feitelijk gebruik van het gebouw en of voorzieningen beschikbaar
kunnen worden afgehandeld en dat de voor de bedrijfsprocessen noodzakelijke                 is. De exacte informatie wordt per gebruikersprofiel bepaald en dient beschikbaar te
goederenstromen zonder belemmering kunnen plaatsvinden. De installatie-adviseur             zijn op digitale middelen, zoals narrow casting, een internet dashboard, pc/laptops en
maakt een berekening van de te verwachten verkeersstromen en benodigde                      mobiele devices (tablet & telefoon).
vervoerscapaciteit en ligt deze ter besluitvorming voor aan Opdrachtgever.                  De installatie-adviseur werkt in overleg met de Opdrachtgever (m.n. de
Uitgangspunt is de ontwikkeling van een doordacht liftconcept zodanig dat onnodig           verantwoordelijke voor de gebouwexploitatie) een integraal voorstel uit voor het smart
energieverbruik wordt voorkomen. Bijvoorbeeld bij iedere liftstop keuze aanbieden of je     building, smart office, smart workplace platform, wat minimaal samenwerkt met het
naar beneden of naar boven wilt.                                                            gebouwbeheersysteem. De keuzemogelijkheden en consequenties voor investering en
                                                                                            exploitatie worden hierbij uitgewerkt en voorzien van een advies voorgelegd aan
Vanuit de publiekshal en/of de bovengelegen bouwlagen worden gerealiseerd en                opdrachtgever ter besluitvorming.
minimaal een lift dient naar de kelder te gaan. De liftinstallaties uit te voeren conform
de toegankelijkheidseisen en geschikt te zijn voor het vervoeren van personen. Voor
een BHV-calamiteit dient minimaal een lift geschikt te zijn voor het vervoeren van een
brancard met 2 verplegers. Voor de aandrijving dient een elektronische regeling te
worden voorzien. De liften moeten zijn voorzien zijn van alarm- en
communicatievoorzieningen die in verbinding staan met de centrale balie. De liften
dienen door het liftinstituut te worden goedgekeurd.
De transportinstallatie dient naast personentransport ook te voorzien in transport voor
goederen. Hierbij kan een gecombineerde personen- en goederenlift worden voorzien.

8.17. Gebouwbeheervoorziening
Het mogelijk voorzien in een gebouwbeheervoorziening, waarbij alle noodzakelijke
signaleringen en meldingen vanuit de installaties individueel zichtbaar zijn, dient nader
onderzocht te worden.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                        Pagina 52 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>9. Vaste inrichting                                                                  10. Losse inrichting
In dit hoofdstuk worden de prestatie-eisen gegeven voor de vaste inrichting aan de   De losse inrichting wordt door de opdrachtgever nader bepaald en is niet opgenomen
hand van uitgangspunten.                                                             in dit TPvE.

9.1. Algemeen
Op gebied van vaste inrichting zijn onderstaande uitgangspunten van belang:
• Alle vaste inrichting voor de werkplekken zoals omschreven in het functioneel
    Programma van Eisen dient te worden voorzien
• Voor het verrichten van onderhoudswerkzaamheden aan het gebouw dienen alle
    in de Arbowetgeving vereiste voorzieningen opgenomen te worden
• Lockers (flexibel in het gebruik) zoals aangegeven in het ruimtelijk-functioneel
    Programma van Eisen
• Archiefruimte als aangegeven in het ruimtelijk-functioneel Programma van Eisen.
• Centrale receptie entreegebied.
• Speciale balies (afstemmen op ruimtelijk-functioneel Programma van Eisen)
• Pantry’s met ingebouwde koelkast, vaatwasser, spoelbak en kastruimte en
    waterkraan met de opties (gekoeld, lichtbruisend en bruisend water).
• Keukeninrichting en uitgiftebalies (uit te werken i.s.m. keukenleverancier)
• Voor de vaste keukenvoorziening gelden de volgende eisen:
    -    Vloerputten met sleuf uitgevoerd in RVS
    -    Alle componenten en uitvoering daarvan dienen volgens de HACCP worden
         uitgevoerd
• Voor de vaste verkeersvoorzieningen gelden de volgende eisen:
    -    Er dient een eenvoudige, maar logische bewegwijzering toegepast te worden
    -    Er dient te worden voorzien in een vluchtrouteaanduiding inclusief
         bijbehorende plattegronden per verdieping
    -    De vaste verkeersvoorzieningen dienen in overeenstemming te zijn met de
         eisen in de gebruiksvergunning.
• Logo gemeente Krimpenerwaard op de buitengevel, ter plaatse van de
    hoofdentree. Op basis van het ontwerp bepalen waar logo’s en/of naam
    aanduidingen benodigd zijn.
• Vaste elementen uit het oude gemeentehuis, zoals kunstwerken, gedenktegels,
    glas in lood etc.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                             Pagina 53 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>11. Terrein                                                                           11.2.2 Opstallen
In dit hoofdstuk worden de prestatie-eisen gegeven voor de terreininrichting aan de   De voorziene opstallen op het terrein zijn:
hand van uitgangspunten.                                                                  -   Overdekte en afsluitbare fietsenstalling voor een in overleg met de gebruiker
                                                                                              te bepalen aantal fietsen.
11.1. Algemeen                                                                            -   Afgesloten containerruimte voor een nader te bepalen aantal containers
De terreininrichting, voor zover vallend binnen het perceel van het nieuwe
gemeentehuis, behoort tot de ontwerpopgave en dient uitgewerkt te worden door een     11.2.3 Omheiningen
landschapsarchitect als onderdeel van het ontwerpteam. Een en ander uit te werken     In het terrein wordt niet voorzien in een omheining vanwege het gewenste
op basis van het gebouwontwerp en aan te sluiten op de gebiedsvisie. Ontwerpkeuzes    gastvriendelijke en openbare karakter en in overleg met de beheerder van het terrein.
m.b.t. de buitenruimte dienen in overleg met de gemeente Krimpenerwaard opgesteld
te worden en er dient een (SO, VO en DO) toets voorgelegd te worden aan de            11.2.4 Terreinafwerkingen
verschillende beheerafdelingen van de gemeente. Op de uitwerking van de inrichting    De aanrijroute voor voertuigen, waaronder goederenontvangst, en aanlooproute voor
van het terrein is het Civieltechnisch Handboek Openbare Werken van de gemeente       medewerkers en bezoekers dienen duidelijk in het terrein geïntegreerd te worden
Krimpenerwaard van toepassing.                                                        waarbij aanwezige routes zoveel mogelijk gerespecteerd dienen te worden.
                                                                                      Daarnaast dienen er in het terrein verharde looproutes te komen met groenbeplanting
Op gebied van terreininrichting zijn onderstaande uitgangspunten van belang:          en bomen. Eventueel gebruik maken van waterdoorlatende bestratingen, groene
• Aparte containerruimte voor afvalcontainers (afgesloten en onder overkapping).      parkeerplaatsen en wadi.
• Leveranciers van goederen en vrachtwagens voor vuilnis dienen in de directe
    nabijheid van de expeditie-ingang te kunnen parkeren.                             11.2.5 Terreinvoorzieningen werktuigkundig
• Voorzien moet worden in onder andere vlaggenmasten en buitenverlichting.            Verzameling van werktuigbouwkundige installatietechnische voorzieningen in het
• Op het terrein dient zoveel als mogelijk te worden voorzien in een groen-           terrein, voornamelijk afvoeren van sanitaire installaties en hemelwaterafvoeren
    voorziening.                                                                      (infiltratiesysteem), ten behoeve van het gebouw en van het terrein, gerekend vanaf
• In de directe nabijheid van de hoofdentree van het gebouw dient een opstelplaats    ca. 500 mm vanuit het gebouw tot aan de terreingrens.
    voor hulpdiensten opgenomen te worden. Het gebouw is rondom vanaf het terrein
    toegankelijk voor de (hoogwerker van de) brandweer, raambewassing en andere       11.2.6 Terreinvoorzieningen elektrotechnisch
    onderhoudswerkzaamheden.                                                          M.b.t. elektrotechnische installaties op het terrein moet worden voorzien in:
• De afvoer van terreinwater dient geïnfiltreerd te worden op het terrein zelf.           -    Openbare verlichting
    Hierdoor wordt verdroging van de bodem tegengegaan.                                   -    Slagboom parkeerplaats

11.2. Ontwerpuitgangspunten terrein                                                   11.2.7 Terreinvoorzieningen standaard
11.2.1 Terrein; grondvoorzieningen                                                    Naast bovenvermelde terreinelementen dient de volgende inrichting in het terrein
Verzameling van grondvoorzieningen die als voorbereidende werken noodzakelijk zijn    plaats te vinden:
voor het afwerken van het terrein- gedeelte dat niet wordt bebouwd, gerekend vanaf        -    Zitmeubels
het begaanbaar maken van het terrein tot aan de terreinafwerkingen.                       -    Afvalbakken




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                   Pagina 54 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>     -   Vlaggenmasten                                                                    •   Een aantrekkelijke omgeving te creëren om medewerkers buiten te laten
                                                                                              pauzeren en bewegen.
11.2.8 Terreinvoorzieningen bijzonder                                                     •   De opzet van de gebouwen en de afstanden tot de gebouwen in de situatie
     -   Insectenhotel                                                                        waarop de groenvoorzieningen in maximale omvang zijn.
     -   Terras bij eet-werkcafé                                                          •   De mate van onderhoud die het groen vergt. Bij voorkeur onderhoudsarm
     -   Bebording (bijv. verzamelplaats BHV) en bewegwijzering (bijv. laad-                  groen toepassen.
         losplaatsen voor leveranciers).                                                  •   De sociale veiligheid op het terrein en rondom de gebouwen, waarbij
                                                                                              onoverzichtelijke plekken voorkomen moeten worden
11.3. Parkeren                                                                            •   Het uitvoeren van technisch onderhoud en facilitair onderhoud aan de gevels
Voor het parkeren van auto’s op het terrein wordt rekening gehouden met het parkeren          en daken.
van 205 auto’s waarvan 10 parkeerplaatsen voor bezoekers. Van deze                        •   De manier waarop het groen omgaat met de omgeving en zich ontwikkelt over
parkeerplaatsen zijn 21 plaatsen geschikt voor elektrisch oplaadbare                          de loop der jaren. Geen groen toepassen wat woekert en/of schade
auto’s en voorzien van een laadpunt en zijn 2 parkeerplaatsen voor mindervaliden.             veroorzaakt aan terrein of gebouw.

Voor het (fiets)parkeren wordt in beginsel uitgegaan van een fietsenstalling op het
terrein. Deze fietsenstalling is geschikt voor het plaatsen van 106 fietsen waarvan 10
voor bezoekers en 21 voor brommers/motoren. 20 plaatsen zijn voorzien van een
laadpunt voor fietsen, motoren, scooters of brommers. Voor de 10 bezoekersplaatsen
wordt een logische plaats bedacht.

Voor mindervaliden moet de gelegenheid zijn om bij de hoofdentree in en uit te
stappen.

11.4. Groenvoorzieningen
Bij het ontwerpen van de buitenruimte de groenvoorzieningen uitwerken met een
(lokale) deskundige en daarbij rekening houden met:
     • De aanwezige kwaliteit en structuur van het groen en water in de omgeving
         van het kavel en op de kavel, met als doelstelling om deze te verbeteren.
     • De keuzes die gemaakt worden in het kader van natuurinclusief bouwen. De
         groenvoorziening moet de betreffende doelsoorten ondersteunen.
     • De aanwezige grondsoorten en waterhuishouding.
     • Aansluiten bij de lokale biodiversiteit en de Flora en Fauna kwaliteit verhogen.
     • De ligging van het groen slim afstemmen op aspecten zoals bezonning,
         looproutes, functioneel gebruik van het buitenterrein door bezoekers en
         personeel.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                              Pagina 55 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>12. ICT-uitgangspunten                                                                     Data/stroomaansluitingen
                                                                                           Uitgangspunt voor het aantal aansluitingen is 5 stroomaansluitingen per werkplek,
Het gebouw moet geheel van een data- en telecommunicatie-infrastructuur                    geïntegreerd in het meubilair. Ook vergaderruimten en informele werkplekken zoals
(bekabeling, voorzieningen, ruimten) worden voorzien. Medewerkers moeten in                het restaurant en aanlandplekken moeten voorzien worden van stroomaansluitpunten,
principe op elke plek in het gebouw eenvoudig toegang hebben tot een snel,                 geïntegreerd in het meubilair. Verder dienen er voedingen voor de acces points
betrouwbaar en goed beveiligd netwerk, wat hun functioneren optimaal ondersteunt,          opgenomen te worden.
aansluit bij het werkconcept (Activiteitgerelateerd Werken) en de privacy waarborgt. Bij
de materialisatie dient rekening te worden gehouden met zenders voor draadloze             De installatie-adviseur dient tijdens de VO en DO-fase samen met de opdrachtgever
communicatie. Omdat deze technologie zich snel ontwikkelt, wordt het opstellen van         de aantallen en de locatie van aansluitingen nader te bepalen, afgestemd op de
uitgebreid en specifiek PvE ICT zo lang mogelijk uitgesteld. Uiterlijk aan het begin van   functies en techniek in ruimten.
de technisch ontwerpfase dient dit beschikbaar te zijn voor de installatie-adviseur.
                                                                                           ICT-ruimten
Bedrijfszekerheid                                                                          Eén beveiligde, volledig geklimatiseerde MER-ruimte (centrale computerruimte)
Voor de gemeente is ICT een onmisbaar bedrijfsmiddel. Om die reden worden er hoge          realiseren. De MER-ruimte dient te voldoen aan specifieke eisen qua vloerbelasting,
eisen gesteld aan de bedrijfszekerheid van de infrastructuur. Dit betekent onder meer      stroomvoorziening, verhoogde vloer, brandblusvoorziening met overdrukvoorziening.
dat in het centrale deel van de ICT-infrastructuur redundantie moet worden toegepast       Op de verdiepingen SER-ruimten (patchruimten) gerealiseerd worden. Voor beide
in ruimten, apparatuur, verbindingen en stroomvoorziening.                                 typen ruimten geldt dat ze voorbereid dienen te zijn op uitbreiding van de apparatuur
                                                                                           met 25% (schaalbaarheid). Onderling worden SER en MER verbonden via glasvezel
Type netwerk                                                                               via meerdere routes. De kabels voor de glasvezelring dienen op verschillende plekken
Het gebouw moet voorzien worden van zowel een vast als een draadloos netwerk,              het pand te verlaten in verband met de risicospreiding. Voor het bepalen van de locatie
gebruikmakend van de nieuwste gecertificeerde Cat-bekabeling. Uitgangspunt is dat          van de SER’s dient rekening gehouden te worden met aansluiting van maximaal 90 m
alle computers draadloos worden aangesloten middels wifi, met uitzondering van             vanaf de MER-ruimte. Op dit moment beschikt de gemeente over een eigen
specifieke computers met “zware” software en datavereisten, servers, etc. De               geklimatiseerde uitwijkserverruimte in het gemeentekantoor van Bergambacht. Bij het
databekabeling dient afgescheiden te zijn van de elektriciteitskabels en in een            afstoten van dit pand dient ook voor de uitwijk een voorziening te worden getroffen.
separate kabelweg opgenomen te worden. Het netwerk moet rekening houden met
een gemakkelijke koppeling van de CCTV-camera’s aan de buitengevel.                        Integratie
                                                                                           Zoveel als mogelijk systemen integreren in één, op IP gebaseerd systeem voor het
NB. Bij het ontwerp van het gebouw (met name de gebruikte materialen) moet                 gehele complex. Op dit netwerk zijn alle faciliteiten aangesloten (PCs, printers,
rekening gehouden worden met het kunnen doorlaten van wifi signalen van het                smartboards/ monitoren, gebouwbeheersysteem, (koffie)automaten, beveiliging, video-
draadloze netwerk zodat mensen probleemloos mobiel kunnen werken. Alle mobiele             en geluidregistratie, ruimtereserveringsystemen, etc.).
netwerken moeten bereik hebben en niet enkel het mobiele netwerk van het
gemeentehuis. Indien de toegepaste materialen dit verhinderen of beperken, dan dient       Scope
er een ondersteunende installatie toegepast te worden teneinde in het hele gebouw          De projectscope voor de ICT loopt vanaf de aansluiting op het openbare net en het
goede bereikbaarheid te hebben van het openbare GSM-netwerk.                               ISRA-punt t/m de data-aansluiting op de werkplek (daar waar noodzakelijk). Ook de
                                                                                           coördinatie van de aansluiting op openbare infrastructuur voor data en telefonie hierop




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                                                                                      Pagina 56 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>behoort tot de scope. Dit is inclusief eigen glasvezelnetwerk en aansluitingen als het
GGI-netwerk. Actieve netwerkcomponenten en computers vallen buiten de scope.




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                            Pagina 57 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Tabellen duurzaamheid




Referentie: 1614806-0086.3.0.      Pagina 58 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>Referentie: 1614806-0086.3.0.   Pagina 59 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>Bijlage 2: Eisen met betrekking tot plaatsen van
PV-panelen

Zie separaat document




Referentie: 1614806-0086.3.0.                      Pagina 60 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>         Colofon

         Uitgave:          HEVO B.V.
         Datum:            21 oktober 2021
         Auteur(s):        de heer ing. J.M.F.C. Vloemans

         ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●



         Contact

         Statenlaan 8                                   Postbus 70501
         5223 LA 's-Hertogenbosch                       5201 CB 's-Hertogenbosch

         T +31 (0)73 6 409 409
         info@hevo.nl

         www.hevo.nl                                    www.rpmbyhevo.nl

         ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●




         Niets uit deze uitgave mag zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van
         HEVO B.V. worden gekopieerd, noch aan derden ter inzage worden gegeven




Referentie: 1614806-0086.3.0.                                                                           Pagina 61 van 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>Brandgedrag van
Isolatiematerialen
Uitgave van het Platform Onderlinge Verzekeraars
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>    Voorwoord
    Voor de toepassing van isolatie is er een grote verscheidenheid aan materiaal op de markt.
    De materialen verschillen in prijs, in structuur, in kwaliteit en in toepassingsmogelijkheden.
    Ook zijn er verschillen in brandbaarheid.

    De brochure toont de verschillen tussen isolatiematerialen onderling en op welke plaatsen
    deze materialen gebruikt kunnen worden. Dit stelt u, als verzekeringnemer, in staat om
    preventieve maatregelen te nemen.

    Deze brochure is vervaardigd door de Technische Commissie Schadepreventie van het
    Platform Onderlinge Verzekeraars (POV), in samenwerking met het voormalig Nationaal
    Centrum voor Preventie. De inhoud is ontleend aan verschillende bronnen, maar is
    hoofdzakelijk gebaseerd op de ervaringen van de technische verzekeringsexperts in hun
    werkzaamheden.

    Hoewel de uiterste zorg is besteed aan de vervaardiging van deze brochure aanvaardt het
    Verbond van Verzekeraars geen aansprakelijkheid voor eventuele schade die voortvloeit uit
    het treffen van maatregelen of het opvolgen van adviezen zoals die zijn
    vermeld in deze brochure.

    Het opvolgen van genoemde preventiemaatregelen biedt geen 100% garantie tegen schade,
    maar is uitsluitend bedoeld als een hulpmiddel om eventuele schade te voorkomen.

    Uit hoofde van leesgemak is officiele informatie als bijvoorbeeld Euro-brandklassen
    vereenvoudigd weergegeven.

    Technische Commissie Schadepreventie van de POV

    Uitgave: november 2004
    Herzien: 2013 , 2016




      Platform Onderlinge Verzekeringsmaatschappijen (POV)
      Het Platform Onderlinge Verzekeringmaatschappijen (POV) is het overkoepelende
      orgaan van onderlinge (coöperatieve) verzekeraars. Om schade te voorkomen, besteden
      de onderlinge verzekeraars van oudsher veel aandacht aan preventie.




2                                                                             Brandgedrag van Isolatiematerialen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>             Inhoud
             Voorwoord 		                                        2

             Inleiding 		                                        4

             Klassenindeling en normering 		                     5
                     CE-merk
                     Euro-brandklassen
                     Rook- en druppelvorming

             Waar wordt isolatiemateriaal bevestigd? 		          6
                    Vloeren
                    Gevels en wanden
                    Daken

             Isolatiematerialen 		                               8
                      Plantaardige producten
                      Minerale producten
                      Kunststofschuimen
                      Samengestelde producten en toepassingen

             Brandgevaarlijkheid isolatiematerialen		           12

             Aandachtspunten		                                  13

             Preventietips 		                                   14

             Internationale afkortingen isolatieproducten		     15




Brandgedrag van Isolatiematerialen                                   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>    Inleiding
    Aan de keuze van isolatiematerialen liggen verschillende afwegingen ten grondslag.
    De overheid en de bouwnijverheid spelen in deze een grote rol.

    Zo zullen bouwsector, maar ook gebruikers zoals ondernemers, agrariërs en particulieren,
    proberen een zo goed mogelijk isolatieresultaat te behalen met daar tegenover zo laag
    mogelijke kosten. Met deze insteek kunnen consequenties met betrekking tot het
    brandrisico gemakkelijk uit het oog worden verloren. Als gevolg van een minder
    brandveilige constructie kan daardoor een op het eerste gezicht onschuldige brand zich
    ontwikkelen tot een fel uitslaande brand. Een brand waarbij ook de bedrijfscontinuïteit,
    naast verlies van opstal en inventaris, in gevaar kan komen. Dit met alle mogelijke financiële
    gevolgen van dien.

    De rookontwikkeling van brandende isolatiematerialen is een tweede risico. Rook brengt
    schade toe aan het gebouw en de inhoud. Ook kunnen aanwezige personen of dieren in
    de rook stikken of hierdoor ernstige gezondheidsletsels oplopen. Dit laatste zorgt voor een
    kritische blik van de overheid naar de gevaren voor personen. De veiligheid van mensen
    krijgt in het Bouwbesluit volop aandacht.

    Te gebruiken of reeds toegepast isolatiemateriaal en de brandveiligheid van de volledige
    constructie zijn voor verzekeraars belangrijke punten bij de bepaling van het brandrisico.
    Deze brochure bevat op materiaalniveau een aantal herkenningspunten van de diverse
    soorten isolatie. Daarnaast is een beschrijving gegeven van het vanaf 1 maart 2003 in de
    Europese Unie geldende classificatiesysteem. Hierbij wordt opgemerkt dat het nu eenmaal
    zo is dat het merendeel van de aangeboden te verzekeren risico’s is gebouwd voordat de
    huidige regelgeving van kracht is geworden.

    Daarnaast is een beschrijving gegeven van het vanaf 1 maart 2003 in de Europese Unie
    geldende classificatiesysteem. Waarbij wordt opgemerkt dat het nu eenmaal zo is dat het
    merendeel van de aangeboden te verzekeren risico’s is gebouwd voordat de huidige
    regelgeving van kracht is geworden.

    Op bladzijde 14 zijn preventietips opgenomen.




4                                                                           Brandgedrag van Isolatiematerialen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>anaf 1 maart 2003 is een helder classificatiesysteem                        ruimte. In Nederland is de rookproductie voor het
ntwikkeld voor bouwproducten en de wijze waarop                             eerst in het Bouwbesluit 2003 opgenomen, de
e kunnen worden toegepast. De klassen en test-                              druppelvorming sinds het Bouwbesluit 2012.
 ethoden Met
          zijnde- na
                  invoering van nieuwe Euro-brandklassen
                      de overgangsperiode - overal                          druppelvorming, wel voor aankleding van een
             vanaf 1 maart 2003 is een helder classificatiesysteem          ruimte. In Nederland is de rookproductie voor het
elijk binnen de Europese Unie. In Nederland zijn de
        Klassenindeling
uro-brandklassen   voor toegepast.
        ze kunnen worden  het brandgedrag
                                              en
                                   De klassen en van
                                                 test-
                                                       normering
                                                         Voor de rookproductie wordt onderscheid gemaakt
             ontwikkeld voor bouwproducten en de wijze waarop
                                                        eerst in het Bouwbesluit 2003 opgenomen, de
                                                         tussen drie klassen:
                                                        druppelvorming sinds het Bouwbesluit 2012.
ouwproducten opgenomen
       methoden zijn - na de in het Bouwbesluit.
                              overgangsperiode - overal
          Met
           gelijkde invoering
                  binnen        van Euro-brandklassen
                           de Europese                   vanaf
                                         Unie. In Nederland    zijn de      Voor de rookproductie
                                                                                     rookproductie wordt onderscheid gemaakt
                                                                                                                     gemaakt
          1 maart 2003 is een helder classificatie­systeem ont-
                                                                             S1: geringe     rookproductie
                                                                            tussen drie klassen:
           Euro-brandklassen voor het brandgedrag van                       tussen drie klassen:
e-merk wikkeld voor bouwproducten en de wijze waarop                        S2: gemiddelde rookproductie
           bouwproducten
          ze  kunnen worden    opgenomen
                                  toegepast.inDe
                                               hetklassen
                                                    Bouwbesluit.
                                                           en test-         S1: geringe rookproductie
le isolatieproducten
          methoden zijnin      Nederland
                             - na             moeten vanaf
                                  de overgangsperiode     - overal13        S3:geringe
                                                                            S1: groterookproductie
                                                                                       rookproductie
ei 2003 voorzien
          gelijk
           ce-merkbinnenzijndevan  het CE-merk
                               Europese              (Conformité
                                         Unie. In Nederland     zijn        S2:
                                                                            S2:gemiddelde
                                                                                gemiddelderookproductie
                                                                                           rookproductie
          de Euro-brandklassen voor het brandgedrag van
uropéenne).Alle isolatieproducten
                 Op dit CE-merk     in Nederland   moeten van
                                       is dein codering     vanafde 13      S3: grote rookproductie
                                                                             Brandende     druppels                                            en delen zijn een direct gevaar
          bouwproducten        opgenomen       het Bouwbesluit.             S3: grote rookproductie
             mei 2003 voorzien zijn van het CE-merk (Conformité
uro-brandklasse weergegeven. Een isolatieproduct                            voor personen en voor het ontstaan van nieuwe
         Européenne). Op dit CE-merk is de codering van de
         CE-merk                                                            Brandende druppels
                                                                            Brandende  druppelsen endelen
                                                                                                     delen zijn
                                                                                                           zijn een direct
                                                                                                                    direct gevaar
onder hetAlle
           CE-merk      mag
         Euro-brandklasse     niet
              isolatieproducten     op de
                            weergegeven.  EenNederlandse
                                in Nederland moeten
                                              isolatieproduct                brandhaarden
                                                                            voor
                                                                            voor personen       op
                                                                                  personenenenvoor
                                                                                                voor andere
                                                                                                    het ontstaan
                                                                                                       het      plaatsen.
                                                                                                                  vanvan
                                                                                                           ontstaan   nieuwe  Net
                                                                                                                           nieuwe                                                                                  als bij de
         vanaf 13 mei 2003 voorzien zijn van het CE-merk                    brandhaarden op andere plaatsen. Net als bij de
 arkt gebracht
         zonder worden.
                  het CE-merk
         (Conformité
                               mag niet op de Nederlandse
                       Européenne). Op dit CE-merk is de                     rookproductie
                                                                            brandhaarden
                                                                            rookproductie zijn zijn
                                                                                          op er     erklassen:
                                                                                               andere
                                                                                                  drie  drie  klassen:
                                                                                                        plaatsen.  Net als bij de
         markt gebracht
         codering  van de worden.
                          Euro-brandklasse weergegeven.                     rookproductie zijn er drie klassen:
         Een isolatieproduct zonder het CE-merk mag niet                    D0: geen productie van brandende delen
uro-brandklassen
         op de Nederlandse markt gebracht worden.                           D0: geen productie van brandende delen
             euro-brandklassen                                              D0: geen productie van brandende delen
                                                                            D1: delen branden korter dan 10 seconden
e Euro-brandklassen    (A1 tot
        De Euro-brandklassen  (A1en
                                  totmet   F) F)
                                      en met   geven
                                                 gevendede                  D1:delen
                                                                            D1: delen   branden
                                                                                     branden korterkorter
                                                                                                    dan 10dan 10 seconden
                                                                                                          seconden
        Euro-brandklassen
ate van De
         brandbaarheid
        mate  van           aan.
                   brandbaarheid   Hierbij
                                  aan.       hoort
                                        Hierbij hoort een
           Euro-brandklassen (A1 tot en met F) geven deeen                   D2:delen
                                                                            D2:
                                                                            D2:   delen
                                                                                 delen    branden
                                                                                       branden
                                                                                       branden  langerlanger
                                                                                               langer   dan 10
                                                                                                       dan     dan 10 seconden
                                                                                                            10seconden
                                                                                                               seconden
             mate van brandbaarheid aan. Hierbij hoort een
       onbrandbaar
nbrandbaar productproduct
                     thuis thuis
                            in dein hoogste
                                      de hoogsteklasse
                                                   klasse
       onbrandbaar product thuis in de hoogste klasse
             (A1). Een uiterst brandbaar product komt in de laag-                                     433 DUO                                                Spouwplaat

 1). Een uiterst  brandbaar
          (A1). Een             product
                    uiterst brandbaar    komt
                                      product   in de
                                              komt     laag-
                                                   in de                     Productnaam
                                                                                                              433 DUO
                                                                                                                                                             Panneau pour murs creux
                                                                                                                                                                             Spouwplaat
          ste klasse,
          laagste       ofwel
                   klasse,     in klasse
                             ofwel        F. Een
                                    in klasse      nietniet
                                               F. Een    getest product
                                                             getest
                                                                               Productnaam
                                                                                                    Dikte   Épaisseur      Lengte    Longeur   Breedte   Largeur    Inhoud   Teneur
                                                                                                                                                                                   Panneau pour murs creux
                                                                                                                                                                                           declared


 e klasse,product
           ofwel    in klasse     F.  Een   niet    getest    product
                                                                                                    Dicke   Thickness      Länge     Length    Breite    Width      Inhalt   Content


          valt eveneens     in klasseinF.klasse F. De Europese
                    valt eveneens                                            KOMO-keurmerk
                                                                             met registr.nr
                                                                                                        80 Dikte
                                                                                                           mm
                                                                                                            Dicke
                                                                                                                              100
                                                                                                                         Épaisseur
                                                                                                                         Thickness
                                                                                                                                     cm Lengte 80
                                                                                                                                          Länge
                                                                                                                                                   cm
                                                                                                                                                Longeur
                                                                                                                                                    Length
                                                                                                                                                                        2.4 m
                                                                                                                                                                   Breedte
                                                                                                                                                                   Breite
                                                                                                                                                                            Largeur
                                                                                                                                                                              2
                                                                                                                                                                            Width
                                                                                                                                                                                         0.035  W/mK
                                                                                                                                                                                            Inhoud
                                                                                                                                                                                             Inhalt
                                                                                                                                                                                                   Teneur
                                                                                                                                                                                                       Content
                                                                                                                                                                                                                    declared



          classificatie
alt eveneens
          De nieuwe     is
                in klasse  vastgelegd
                         Europese        in NEN-ENis13501-1.
                               F. classificatie                  Zie in
                                                          vastgelegd           KOMO-keurmerk
                                                                             ATG-keurmerk
                                                                                                                   80 mm                       100 cm                   80 cm
                                                                                                                                                                    NL: XYZ00123-00-01-0001
                                                                                                                                                                    EC-cert.: 1073-CPD-137
                                                                                                                                                                                                  2.4 m
                                                                                                                                                                                                  2
                                                                                                                                                                                                                   0.035 W/mK
          deze normering voor een exacte omschrijving.                       metmet  registr.nr
                                                                                 registr.nr                                                                         : 0,035 W/mk

          ENEuropese
               13501-1. A1 Zie   deze  normering      voor  een op
                                                                 exacte
                                                                                                                                                                    Rn: 2,25 m2K/W

e nieuweDe                    classificatie     is vastgelegd         in
                                                                                                                                                                                       NL: XYZ00123-00-01-0001
              klassering       tot en met    F staat   verplicht                                                                                                    A1 Euroklasse
                                                                             EUCEB-keurmerk van
                                                                               ATG-keurmerk
                                                                             productveiligheid                                                                                         EC-cert.: 1073-CPD-137
                                                                                                                                                                    MW-EN 13162- T3-W9-MU1
                                                                               met registr.nr                                                                                                : 0,035 W/mk
          omschrijving.    De   klassering
          het CE-merk van het product.        A1   tot  en  met  F staat
N 13501-1. Zie deze normering voor een exacte
                                                                             CE-markering                                                                                                    Rn: 2,25 m2K/W

             verplicht op het CE-merk van het product.
                                                                               EUCEB-keurmerk van
                                                                              Key-merk
                                                                               productveiligheid                                               999972                                        A1 Euroklasse
                                                                                                                                                                                             MW-EN 13162- T3-W9-MU1

mschrijving.
         Rook-De
               en klassering  A1 tot en met F staat
                  druppelvorming                                               CE-markering
                                                                                                Producent               Gedeclareerde              Gedeclareerde                       Europese norm voor

          Naast de Euro-brandklassen bestaan er nog twee                                                                                                           999972
                                                                                                                        lamdawaarde                warmteweerstand                     minerale wol met


erplicht op  het CE-merk        vanbetrekking
                                      het product.
                                                                                                                                                                                       prestatiecoderingen
                                                                                Key-merk
          rook-     en druppelvorming
          klasse-indelingen  met                 tot rookontwik-                                                                                                   Brandklasse                 Streepjescode

          Naast (S)
          keling  de en
                      Euro-brandklassen
                         druppelvorming (D) bestaan
                                                van het  er product.
                                                             nog twee                                 Producent                     Gedeclareerde                        Gedeclareerde                           Europese norm voor
                                                                                                                                    lamdawaarde                          warmteweerstand                         minerale wol met
          Voor   een constructie
          klasse-indelingen  met onderdeel
                                  betrekking istoterrookontwikkeling
                                                      geen eis met          Dit etiket voldoet aan alle wettelijke verplichtingen.prestatiecoderingen
ook- en      druppelvorming
          betrekking   tot druppelvorming, wel voor aan-
          (S) en druppelvorming (D) van het product. Deze                   De CE-markering geeft Euro-brandklasse A1aan;
                                                                                                                    Brandklasse er                                                                                      Streepjescode
          kleding van een ruimte. In Nederland is De rook-
aast de Euro-brandklassen
          informatie is noghet
                            nieteerst bestaan
                                 verplicht vermeld   eropnog    twee
                                                          het product       is sprake van een onbrandbaar isolatiemateriaal.
          productie   voor            in het Bouwbesluit       2003
asse-indelingen
          opgenomen,
          maar staatmeterde
                          betrekking     totVoor
                            druppelvorming
                           soms   wel op.    rookontwikkeling
                                                sindseenhet  Bouwbe-
                                                          constructie       Dit  etiketvoldoet
                                                                             Dit etiket  voldoet     aan
                                                                                               aan alle    alle wettelijke
                                                                                                        wettelijke              verplichtingen.
                                                                                                                   verplichtingen. De CE-markering
                                                                              geeft Euro-brandklasse A1 aan; er is sprake van een onbrandbaar
          sluit 2012.
         onderdeel is er(D)
 ) en druppelvorming      geen
                            vaneishetmet betrekking
                                      product.      tot
                                                 Deze                       De   CE-markering geeft Euro-brandklasse A1aan; er
                                                                             isolatiemateriaal.

formatie is nog niet verplicht vermeld op het product                       is sprake van een onbrandbaar isolatiemateriaal.
 aar staatEuro-klasse
           er soms welBijdrage aan brand
                           op. Voor een constructie                        Euro-klasse                       Bijdrage aan brand
                              Bijdrage                 Praktijk                                              Bijdrage                                                 Praktijk
nderdeel Klasse
          is erA1 geen
                    Geeneis
                        enkelemet    betrekking
                              bijdrage  Onbrandbaartot                     Klasse D                          Hoge bijdrage                                            Goed brandbaar
              Klasse A2       Nauwelijks bijdrage      Praktisch niet      Klasse E                          Zeer hoge bijdrage                                       Zeer brandbaar
                                                       brandbaar
          Klasse
 uro-klasse      B
               BijdrageErg
                        aanbeperkte
                              brand bijdrage Heel moeilijk                 Klasse F
                                                                           Euro-klasse Niet bepaald
                                                                                            Bijdrage                                                         Niet getest of
                                                                                                                                                         aan brand
                                             brandbaar                                                                                                       voldoet niet aan E
                   Bijdrage
              Klasse C      Grote bijdrage          Praktijk
                                                       Brandbaar                                                           Bijdrage                                                              Praktijk
Klasse A1          Geen enkele bijdrage             Onbrandbaar            Klasse D                                        Hoge bijdrage                                                         Goed brandbaar
Klasse A2          Nauwelijks bijdrage              Praktisch niet         Klasse E                                        Zeer hoge bijdrage                                                    Zeer brandbaar
                                                    brandbaar
Klasse B         Erg beperkte
             brandgedrag       bijdrage Heel moeilijk
                         van isolatiematerialen                            Klasse F                                        Niet bepaald                                                          Niet getest
                                                                                                                                                                                                      5       of
                                                    brandbaar                                                                                                                                    voldoet niet aan E
             Brandgedrag van Isolatiematerialen                                                                                                                                                                                         5
Klasse C           Grote bijdrage                   Brandbaar
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>    Waar wordt isolatiemateriaal bevestigd?
    Men isoleert voornamelijk vanwege de bouwfysi-          is wel groter, vooral als een brandbaar isolatiema-
    sche eisen die men aan een gebouw stelt. Dat zijn       teriaal niet afgeschermd is aangebracht. Belangrijk
    enerzijds eisen die wettelijk zijn voorgeschreven.      aandachtspunt is welk isolatiemateriaal er wordt
    Anderzijds betreft het eisen die de gebruiker van       gebruikt in combinatie met de inrichting en het
    het gebouw zelf stelt.                                  gebruik van het gebouw.

    Nieuw te bouwen gebouwen moeten in ieder geval,         Gevels en wanden
    evenals de hiervoor te gebruiken bouwmaterialen,        Het gebruikte materiaal voor de constructie van
    voldoen aan het Bouwbesluit. De meeste gebou-           enkelwandige of dubbelwandige wanden loopt
    wen in Nederland zijn gebouwd voordat de huidige        uiteen van steen tot houten, metalen en kunst­
    regelgeving van kracht is geworden. Verzekerings-       stoffen beplating.
    experts treffen het veelvuldig aan dat de toege-
    paste bouwmaterialen niet conform de opgegeven          Bij een dubbelwandige wand kan de aanwezige
    specificaties van de desbetreffende fabrikanten zijn    spouwruimte - de ruimte tussen de twee wanden
    aangebracht. Hierdoor kunnen brandgevaarlijke           -uitstekend gebruikt worden om het isolatiemate-
    situaties ontstaan. Vooral in de toepassingssfeer van   riaal volledig opgesloten te verwerken. Net als bij
    isolatiemateriaal is het zeer belangrijk dat er een     de begane grondvloer is het risico dat het gebruikte
    deskundige inschatting van het risico wordt ge-         isolatiemateriaal daadwerkelijk bijdraagt aan de
    maakt. In zo’n risico-inventarisatie zijn de volgende   uitbreiding van een brand gering. Aandachtspunt in
    elementen bepalend:                                     dergelijke gevallen is wel de uitvoering/detaillering
                                                            bij openingen in de wand. Denk hierbij aan deuren
     - welk type isolatiemateriaal is hoe en waar          en ramen en aan doorvoeringen als water-, gas- en
       toegepast;                                           elektriciteitsleidingen, maar ook doorvoeringen
     - welke werkzaamheden vinden plaats;                   als verbrandingsgasafvoerleidingen. Evenals bij
     - welke warmte- en ontstekingsbronnen zijn            grondvloeren geldt hierbij het aandachtspunt dat
       aanwezig;                                            als gevolg van onvoldoende ventilatie de gebruikte
     - welke stoffen/goederen bevinden zich in het         bouwmaterialen aangetast kunnen worden door
       te verzekeren object.                                schimmelvorming. Het is belangrijk zorgvuldig na
                                                            te gaan hoe en waar een dampdichte laag wordt
    De redenen voor het toepassen van isolatie zijn         aangebracht.
    akoestisch en/of thermisch. Vaak wordt om beide
    redenen geïsoleerd. Isolatie wordt toegepast in         Vooral bij een enkelvoudige wand dient het toe
    vloeren, gevels, wanden en daken.                       te passen isolatiemateriaal afgestemd te worden
                                                            op het gebruik en de inrichting van het gebouw.
    Vloeren                                                 Een voorbeeld hierbij is dat in een werkplaats waar
    Een vloer bestaat doorgaans uit steenachtig of          gelast en geslepen wordt, het onverantwoord is in
    houtachtig materiaal. Als de onderzijde van een         deze ruimte onbeschermd polystyreen te gebruiken
    betonnen begane grondvloer wordt voorzien van           als wandisolatiemateriaal. Verstandig (en bij de
    een isolatielaag geeft dat nauwelijks problemen. De     meeste verzekeraars noodzakelijk geacht) is het
    isolatielaag is geheel opgesloten tussen fundering      brandbare polystyreen in deze bestaande situatie
    en ondergrond waardoor het isolatiemateriaal niet       voldoende af te schermen met brandwerend plaat-
    kan bijdragen aan de uitbreiding van een brand.         materiaal.
    Hetzelfde geldt voor de houten begane grondvloer.
    Hier treedt wel een ander risico op als de houten       Daken
    delen onvoldoende geventileerd worden. Het hout         Bij de isolatie van een dak zijn er twee mogelijk­
    kan dan gaan schimmelen en rotten. Ventilatie           heden: een zogenaamd koud of warm dak.
    verdient dan ook grote zorg en aandacht bij een in      Bepalend hiervoor is de plaats waar de isolatie
    hout uitgevoerde begane grondvloer die geïsoleerd       zich bevindt. Van een warm dak is sprake als de
    gaat worden.                                            isolatie op de dakconstructie maar net onder
                                                            de dakbedekking is aangebracht. Een koud dak
    Een verdiepingsvloer in een gebouw kan ook worden       betekent dat de isolatie aan de onderzijde van de
    voorzien van een isolatielaag. Deze tussenvloer         dakconstructie is aangebracht.
    kent minder ventilatieproblemen. Het brandrisico



6                                                                           Brandgedrag van Isolatiematerialen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>daken                                                          materialen voldoende bescherming. Veel groter is
Bij de isolatie van een dak zijn er twee mogelijkheden:        het risico dat brandbaar isolatiemateriaal in brand
een zogenaamd koud of warm dak. Bepalend hier-                 raakt door het uitvoeren van reparaties aan dak-
voor is de plaats waar de isolatie zich bevindt. Van           goten of aan de (bitumineuze) dakbedekking. Zelfs
een warm dak is sprake als de isolatie op de dak-              tijdens de bouw kan bij het aanbrengen van de dak-
constructie maar net onder de dakbedekking is aan-             bedekking al een brandrisico ontstaan.
gebracht. Een koud dak betekent dat de isolatie aan de
onderzijde van de dakconstructie is aangebracht.               Het is daarom van belang dat op daken met een
                                                               bitumineuze
                                                              Bij daken speeltdakbedekking     onbrandbare
                                                                               het materiaal van               isolatie-
                                                                                                   de dakconstructie
                                                               materialen
                                                              een          worden
                                                                   belangrijke      gebruikt.
                                                                               rol. Bij       Ook op dak
                                                                                        een betonnen   onderhoudsge-
                                                                                                           zal een
                                                              brand  van
                                                               voelige   binnenuit
                                                                       plaatsen,     veeldoorvoeropeningen
                                                                                  zoals   minder snel invloeden langs
                                                              uitoefenen op het isolatiemateriaal dat erop ligt,
                                                               de bij
                                                              dan   randen,   geniet onbrandbaar
                                                                      een dakconstructie              isolatiemateriaal
                                                                                           met bijvoorbeeld
                                                               sterk de voorkeur.
                                                              geprofileerde         In SBR (Zie voor adres bladzijde
                                                                             staalplaat.
                                                               16) Info Blad 56 en 58, “Het brandveilig ontwerpen
                                                              Tegen het ontstaan van brand door de inwerking
                                                                en uitvoeren van platte daken” staat eveneens een
                                                              van vliegvuur bieden de meeste dakbedekking­
                                                                aantal bruikbare
                                                              materialen           adviezen
                                                                            voldoende         die de brandveiligheid
                                                                                        bescherming.   Veel groter is van
                                                              het  risico
                                                                platte    dat brandbaar
                                                                        daken  vergroten.isolatiemateriaal in brand
                                                              raakt door het uitvoeren van reparaties aan dak-
                                                              goten of aan de (bitumineuze) dakbedekking. Zelfs
                                                                Ook hier
                                                              tijdens       geldt kan
                                                                        de bouw    datbij
                                                                                       bijhet
                                                                                           deaanbrengen
                                                                                               toepassing van
                                                                                                            vande
                                                                                                                isolatie-
 Twee werklieden repareren met open vuur de
Twee  werklieden
 bitumineuze     repareren
             dakbedekking   met
                          van     openHet
                              dit huis. vuur  de bitu-
                                          is van                materiaal de dakisolatie
                                                              dakbedekking                 moet worden
                                                                               al een brandrisico         afgestemd op
                                                                                                   ontstaan.
 belang dat onbrandbaar isolatiemateriaal voor het
mineuze    dakbedekking van dit huis. Het is van
 dak is gebruikt.
                                                               de inrichting en het gebruik van het gebouw.
                                                              Het is daarom van belang dat op daken met een
belang dat onbrandbaar isolatiemateriaal voor het             bitumineuze dakbedekking onbrandbare isolatie-
dak is gebruikt.                                              materialen worden gebruikt. Ook op onderhouds-
Door het opstijgen van warme lucht ontstaat onder             gevoelige plaatsen, zoals doorvoeropeningen en
het dak een warmteconcentratie, waardoor het bij              langs de randen, geniet onbrandbaar isolatiemateriaal
Door  het opstijgen van warme lucht ontstaat onder
daken nog van groter belang is voor een goede                 sterk de voorkeur. In SBR (Zie voor adres bladzij-
het dak eenisolatie
thermische    warmteconcentratie,      waardoor het
                     te zorgen dan bijvoorbeeld     bij bij   de 16) publicatie, “Het brandveilig ontwerpen en
gevels. nog
daken   De ventilatie
             van groteris ook hier een
                            belang      belangrijk
                                    is voor         aan-
                                              een goede       uitvoeren van platte daken” staat eveneens een
dachtspunt om een goede regulatie van de vocht-               aantal bruikbare adviezen die de brandveiligheid
thermische isolatie te zorgen dan bijvoorbeeld bij
huishouding in het gebouw te kunnen waarborgen.               van platte daken vergroten.
gevels. Degevels
Net als bij ventilatie  is ook hier
                  en wanden         een
                                 moet  bijbelangrijk
                                          daken zorg-aan-
vuldig overwogen
dachtspunt   om een worden
                        goedehoe   en waar
                                regulatie   een
                                          van  dedamp-
                                                   vocht-     Ook hier geldt dat bij de toepassing van isolatie­
dichte laag wordt aangebracht. Schade aangericht              materiaal de dakisolatie moet worden afgestemd
huishouding in het gebouw te kunnen waarborgen.
door aanwezig vocht kan zo worden voorkomen.                  op de inrichting en het gebruik van het gebouw.
Net als bij gevels en wanden moet bij daken zorg-
vuldig overwogen worden hoe en waar een damp-
dichte laag wordt aangebracht. Schade aangericht
door aanwezig vocht kan zo worden voorkomen. Bij
daken speelt het materiaal van de dakconstructie
een belangrijke rol. Bij een betonnen dak zal een brand
van binnenuit veel minder snel invloed uitoefenen op
het isolatiemateriaal dat erop ligt, dan bij een dak-




brandgedrag van isolatiematerialen                                                                                     7




Brandgedrag van Isolatiematerialen                                                                                          7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>    Vanaf de 70’er jaren wordt isolatie in het kader van           minerale producten
    energiebesparingen steeds meer toegepast. In dezelfde          Een bijzondere gunstige eigenschap is het nage-
    periode is 70’er
     Vanaf de  het assortiment van
                     jaren wordt   isolatiematerialen
                                 isolatie in het kader uit-
                                                       van         noeg niet-brandbare
                                                                    minerale           karakter van alle minerale iso-
                                                                               producten
    gebreid met als gevolg
     energiebesparingen    dat meer
                        steeds op dittoegepast.
                                       moment een    groot
                                                In dezelfde        latiesoorten. De gunstige
                                                                    Een bijzondere  ontbrandingstemperatuur
                                                                                             eigenschap is hetvarieert
                                                                                                                nage-

     Isolatiematerialen
    aantal
     periodeproducten
    verkrijgbaar
     gebreid metis.
                        onder verschillende
              is het assortiment
                  alsZoals alledat
                      gevolg    sectoren
                                              merknamen
                                 van isolatiematerialen
                                          is ook deeen
                                   op dit moment
                                                        uit-
                                                    isolatie-
                                                        groot
                                                                   alnoeg
                                                                      naarniet-brandbare
                                                                   Minerale
                                                                           gelang het product
                                                                            producten
                                                                   latiesoorten.
                                                                                               vanvan
                                                                                         karakter  750ºC   tot 1100ºC.
                                                                                                      alle minerale iso-
                                                                                      zijn te onderscheiden in 4 soorten:
                                                                                 De ontbrandingstemperatuur       varieert
    industrie continu bezig
     aantal producten  onderhaar producten merknamen
                              verschillende te wijzigen            •alGlaswol (MWG)
                                                                       naar gelang het product van 750ºC tot 1100ºC.
    en te vernieuwen.
     verkrijgbaar
     Vanaf   de 70’er    Al deze
                  is. Zoals
                      jaren       materialen
                            alle sectoren
                            wordt               kunnen
                                   isolatieisinook
                                                het de   in van
                                                            het
                                                       isolatie-
                                                    kader            GGlaswol
                                                                   •Minerale     wordt gemaakt
                                                                        laswol producten
                                                                               (MWG)                 van vloeibaar glas
                                                                                            zijn te onderscheiden          dat tot
                                                                                                                     in 4 soorten:
    bestek  vancontinu
     industrie  deze brochure
                       bezig
      energiebesparingen steeds niet
                             haar    afzonderlijk
                                   producten
                                meer           te worden
                                       toegepast. wijzigen
                                                  In de-               dunne
                                                                    •Glaswol
                                                                        Glaswoldraden
                                                                                 (MWG)
                                                                               wordt     wordt gesponnen.
                                                                                       gemaakt                  Alsglas
                                                                                                    van vloeibaar    bindmiddel
                                                                                                                         dat tot
     zelfde periode  is het
    benoemd.
     en         Wel is
        te vernieuwen.   Al assortiment
                        het mogelijk de van
                            deze materialen isolatiemate-
                                         producten
                                             kunneninineen
                                                        het           dunne
                                                                       wordt draden
                                                                        Glaswol        wordt
                                                                               kunsthars        gesponnen.
                                                                                             gebruikt,
                                                                                 wordt gemaakt               Als
                                                                                                      vanzodat   bindmiddel
                                                                                                                 er glas
                                                                                                          vloeibaar   uiteindelijk
                                                                                                                            dat tot
     rialen uitgebreid met als gevolg dat op dit moment               wordt kunsthars gebruikt, zodat er uiteindelijk
    overzicht
     bestek
     een grootnaar
            van    hun producten
                 deze
                aantal aard en kenmerken
                       brochure  niet
                                 onder     weer te worden
                                      afzonderlijk  geven.
                                         verschillende                 dekens   ontstaan.
                                                                        dunneontstaan.
                                                                      dekens    draden wordt Na
                                                                                           Na dezedeze   bewerking
                                                                                                   gesponnen.
                                                                                                      bewerkingAls    kunnen er er
                                                                                                                      bindmiddel
                                                                                                                  kunnen
    benoemd.
    merknamenWel is het mogelijk
              verkrijgbaar        dealle
                           is. Zoals producten
                                         sectoreninis een              met  behulp
                                                                        wordt
                                                                      met             vanpersen
                                                                                kunsthars
                                                                           behulp  van      persen ookook
                                                                                               gebruikt,   platen
                                                                                                          zodat
                                                                                                       platen      van
                                                                                                               vaner      worden
                                                                                                                       uiteindelijk
                                                                                                                    worden
     ook de
    Waar vanisolatieindustrie
    overzicht toepassing
              naar hun aard   continu
                          wordt
                             en       bezig
                                 tussen
                                kenmerken   haar te
                                        haakjes
                                            weer produc-
                                                 de  inter-
                                                    geven.            gemaakt,
                                                                       gemaakt,  die
                                                                                   diealsals
                                                                        dekens ontstaan.  voordeel    eenbewerking
                                                                                               voordeel
                                                                                               Na  deze   betere
                                                                                                          een     stijfheid
                                                                                                                betere    stijfheid
                                                                                                                       kunnen     er
     ten te wijzigen en te vernieuwen. Al deze materi-                hebben.
    nationaal van toepassing zijnde afkorting vermeld.               hebben.
                                                                      met behulp van persen ook platen van worden
     alen kunnen in het bestek van deze brochure niet
    Op  bladzijde
     Waar         15  is een benoemd.
           van toepassing
     afzonderlijk  worden    overzicht van
                                        Weldeze
                             wordt tussen         afkortingen
                                            haakjes
                                             is het  de inter-
                                                    mogelijk          gemaakt, die als voordeel een betere stijfheid
     de producten
    opgenomen.
     nationaal  van in  een overzicht
                     toepassing        naar
                                  zijnde    hun aard
                                         afkorting     en
                                                     vermeld.         hebben.
     kenmerken weer te geven.
    Op bladzijde 15 is een overzicht van deze afkortingen
    plantaardige
     opgenomen.     producten
     Waar van toepassing wordt tussen haakjes de inter-
    Deze  materialen
     nationaal        werden zijnde
               van toepassing  vooralafkorting
                                       in het vermeld.
                                               verleden
     Op bladzijde 15 is een overzicht van deze afkortin-
    gebruikt in de vorm
     plantaardige         van stro-, vezel- en rietplaten.
                       producten
     gen opgenomen.
    Riet
    Dezewordt ook veel
         materialen    toegepast
                    werden       als indakbedekking,
                             vooral      het verleden
    vooral in in
     gebruikt dede
     Plantaardigeagrarische
                   vorm vansector.
                  producten        In combinatie
                            stro-, vezel-          met
                                          en rietplaten.
     Dezeschroefdakconstructie
    een
     Riet  materialen
          wordt       werden
                ook veel     vooral inals
                                wordt
                          toegepast    het  verleden
                                         riet de laatste
                                           dakbedekking,
     gebruikt in de vorm van stro-, vezel- en rietplaten.
    jaren
     vooralsteeds  meer
             in deook
      Riet wordt
                          toegepast
                    agrarische       in Inde
                               sector.als
                      veel toegepast
                                             woningbouw.
                                            combinatie
                                          dakbedekking,met
    Het
    een nadeel
            in devan alle plantaardige
         schroefdakconstructie
     vooral       agrarische sector.wordt producten   is de
                                            riet de met
                                     In combinatie   laatste
                                                                    Glaswol wordt aangebracht in de spouwruimte van
      een hoge
    zeer
     jarenschroefdakconstructie
                brandbaarheid.
            steeds              wordt
                                Zie
                   meer toegepast    inriet
                                    voor de de
                                          meer laatste
                                                informatie
                                             woningbouw.           Glaswol wordt
                                                                    deze wand. Dezeaangebracht    in deis spouwruimte
                                                                                    wijze van isoleren    brandveilig. van
     jaren steeds meer toegepast in de woningbouw.                  Glaswol kent een hoge ontbrandingstemperatuur.
    tevens de brochure
     Het nadeel van alle“Rieten daken” producten
                          plantaardige van de FOV.is de            deze wand. Deze wijze van isoleren is brandveilig.
     Het nadeel van alle plantaardige producten is de
    zeer
     zeer hoge  brandbaarheid. Zie
          hoge brandbaarheid.   Zie voor
                                     voormeer
                                         meerinformatie
                                               informatie          Glaswol
                                                                   Glaswolkent een
                                                                           wordt   hoge ontbrandingstemperatuur.
                                                                                 aangebracht in de spouwruimte van
     tevens de
    tevens   de brochure
                brochure “Rieten
                         “Rieten daken”
                                 daken” van
                                         van de
                                             de POV.
                                                 FOV.              •deze
                                                                     Steenwol
                                                                             wand.(MWR)
                                                                                     Deze wijze van isoleren is brandveilig.
                                                                      De basis van steenwol is het basaltgesteente dia-
                                                                   •Glaswol
                                                                        Steenwol   (MWR)
                                                                                kent  een hoge ontbrandingstemperatuur.
                                                                      baas, waarbij het productieproces vrijwel identiek
                                                                      isDeaanbasis  van steenwol isglaswol.
                                                                              het bovengenoemde        het basaltgesteente
                                                                                                             Steenwol
                                                                        diabaas,
                                                                    •wordt     netwaarbij
                                                                         Steenwol   (MWR)
                                                                                   als    het productieproces
                                                                                       glaswol in de vorm van vrijwel
                                                                                                              dekensidentiek
                                                                                                                      of
                                                                      platen   gefabriceerd.
                                                                        is aan het bovengenoemde glaswol. Steenwol wordt
                                                                      De basis van steenwol is het basaltgesteente
                                                                     net als glaswol
                                                                      diabaas, waarbijinhetdeproductieproces
                                                                                               vorm van dekens    of identiek
                                                                                                             vrijwel  platen
                                                                     gefabriceerd.
                                                                      is aan het bovengenoemde glaswol. Steenwol wordt                   me
                                                                      net als glaswol in de vorm van dekens of platen                    (ce
                                                                      gefabriceerd.                                                      br
                                                                                                                                         we
    Aan de binnenkant van dit dak is riet gebruikt om te
    isoleren. Riet kent een goede isolerende werking,
       Aan de binnenkant van dit dak is riet gebruikt om
    maar
    Aan   is wel
         de
     te isoleren.zeer
             binnenkantbrandbaar.
                  Riet kentvan
                            een dit dakisolerende
                                goede    is riet gebruikt om te
                                                   werking,
      maar is wel zeer brandbaar.
    isoleren. Riet kent een goede isolerende werking,
    maar is wel zeer brandbaar.                                       Steenwol (met een hoge ontbrandingstemperatuur)
                                                                    Steenwol    (met een
     Minerale producten                                              zal niet bijdragen aanhoge ontbrandingstemperatuur)
                                                                                            branduitbreiding.
     Een bijzondere gunstige eigenschap is het nage-                zal niet bijdragen aan branduitbreiding.
     noeg niet-brandbare karakter van alle minerale
     isolatiesoorten. De ontbrandingstemperatuur
     varieert al naar gelang het product van 750ºC tot              • Schuimglas (CG)
     1100ºC. Minerale producten zijn te onderscheiden                  Hoewel schuimglas geen grote bekendheid als
    brandgedrag
     in 4 soorten: van isolatiematerialen                                                                                        8     Perli
                                                                       bouwmateriaal geniet, is het wel degelijk een zeer
                                                                       brandbestendig product. De fabricage geschiedt
    brandgedrag van isolatiematerialen                                                                               8                 kun
                                                                       middels de verhitting van gemalen glas met kool-
8                                                                                      Brandgedrag van Isolatiematerialen              De g
                                                                       stof, waarbij de grondstoffen opschuimen tot
                                                                                                                                       van
                                                                       gesloten cellen van puur glas. De glasbellen
                                                                                                                                       aard
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>          Steenwol (met een hoge ontbrandingstemperatuur)
          zal niet bijdragen aan branduitbreiding.


          • Schuimglas (CG)
          • SHoewel
              chuimglasschuimglas
                         (CG)        geen grote bekendheid als               storten, zoals bijvoorbeeld in rookkanalen. Hoe-
             Hoewel  schuimglas    geenisgrote bekendheid   als zeer         Perlite
                                                                             wel de in losse nagenoeg
                                                                                     korrels vorm.    onbrandbaar zijn is het
              bouwmateriaal   geniet,     het wel degelijk een
             bouwmateriaal geniet, is het wel degelijk een zeer              brandgedrag mede afhankelijk van het gekozen
              brandbestendig product. De fabricage geschiedt
             brandbestendig product. De fabricage geschiedt                  bindmiddel (cement tegenover bijvoorbeeld lijm),
                                                                             kunststoFschuimen
              middelsde
             middels   deverhitting
                           verhittingvan
                                      vangemalen
                                           gemalenglas
                                                    glasmet
                                                          metkool-
                                                               kool-         dat de brandbaarheid respectievelijk kan verklei-
             stof,
                                                                             De grondstof van deze schuimen is altijd een residu
              stof,waarbij
                    waarbijdede
                              grondstoffen    opschuimen
                                   grondstoffen            tot ge-tot
                                                  opschuimen                 nen dan wel vergroten.
             sloten cellen van puur glas. De glasbellen hechten              van aardolie, zodat de brandeigenschappen uit de
              gesloten cellen van puur glas. De glasbellen
             aan elkaar en worden in platen geleverd.        Kunststofschuimen
                                                              aard der zaak in de afgeleide bouwmaterialen liggen
            hechten aan elkaar en worden in platen geleverd. De grondstof van deze schuimen is altijd een residu
                                                              opgesloten. Door de toevoeging van brandvertragende
                                                                            van aardolie, zodat de brandeigenschappen uit de
                                                                              componenten
                                                                            aard   der zaak invarieert   de bestendigheid
                                                                                                de afgeleide    bouwmaterialen tegenlig-
                                                                                                                                      brand
                                                                            gen
                                                                              vanopgesloten.
                                                                                   globaal 100°CDoor
                                                                                                   tot de  toevoeging
                                                                                                       370°C.   Gunstige van  brandver-
                                                                                                                           eigenschappen
                                                                            tragende componenten varieert de bestendigheid
                                                                              van alle schuimen zijn onder andere het lichte gewicht
                                                                            tegen brand van globaal 100°C tot 370°C. Gunstige
                                                                              en de relatief grote
                                                                            eigenschappen           stijfheid.
                                                                                               van alle        Hierdoor
                                                                                                         schuimen          kunnen
                                                                                                                     zijn onder     de iso-
                                                                                                                                  andere
                                                                              latieplaten
                                                                            het            betrekkelijk
                                                                                 lichte gewicht           eenvoudig
                                                                                                  en de relatief  grote worden    verwerkt,
                                                                                                                          stijfheid.
                                                                            Hierdoor   kunnen    de isolatieplaten    betrekkelijk
                                                                              zeker als het grote overspanningen betreft. Kunst-
                                                                            eenvoudig worden verwerkt, zeker als het grote
                                                                              stofschuimen zijn
                                                                            overspanningen          daarnaast
                                                                                                betreft.         relatief goedkoop
                                                                                                          Kunststofschuimen      zijn het-
                                                                              geen mede
                                                                            daarnaast        verklaart
                                                                                         relatief goedkoopwaarom     ze op
                                                                                                               hetgeen       grote
                                                                                                                          mede   ver-schaal
                                                                            klaart
                                                                              wordenwaarom    ze op grote
                                                                                        toegepast.           schaalisolatiemateriaal
                                                                                                      Kunststof      worden toege- is te
           Schuimglas
                                                                            past. Kunststof isolatiemateriaal is te onderscheiden
          Schuimglas.                                                         onderscheiden in 4 soorten.
                                                                            in 4 soorten.
          • Perlite en vermiculite (EPB)
          • De    grondstof
               Perlite        van deze(EPB)
                       en vermiculite    producten is in beide              • •Polystyreenschuim
                                                                                 Polystyreenschuim(EPS en XPS)
                                                                                                     (EPS en XPS)
            gevallen vulkanisch gesteente dat bij het produc-                  Polystyreen kan op twee verschillende manieren
               De grondstof van deze producten is in beide                        Polystyreen kan op twee verschillende manieren
            tieproces sterk wordt verhit. Hierdoor ontstaat                    worden verwerkt:
            eengevallen  vulkanisch gesteente
                   volumevermeerdering,           dat bijhet
                                               waarbij    hetgesteente
                                                               productie-       worden verwerkt:
            uitproces
                  elkaarsterk
                          valt wordt   verhit.
                               in korrels met Hierdoor      ontstaat
                                                holle ruimtes.   Als een     Ten eerste het geëxpandeerd schuim, veelal be-
            toeslagstoffen worden cellulose en glasvezels toe-               kend als “piepschuim” (EPS). Dit wordt gemaakt
               volumevermeerdering, waarbij het gesteente uit                   Ten eerste het geëxpandeerd schuim, veelal
              mede afhankelijk
            gevoegd.      De korrelsvan    het met
                                      kunnen     gekozen     bindmiddel
                                                     een bindmiddel          van kleine korrels die door stoom uitgroeien
            totelkaar  valtworden
                           in korrels  met holleEen
                                                  ruimtes.
                                                     andereAls   toeslag-       bekend als “piepschuim”      (EPS). Hierna
                                                                                                                    Dit wordt gemaakt
              (cement tegenover bijvoorbeeld lijm),mate-
                  platen            gemaakt.
                                                                 dat de      (expanderen)     tot schuimbolletjes.          worden
               stoffen  worden   cellulose en  glasvezels
            riaalkeuze wordt verkregen door de korrels al   toegevoegd.         van   kleine   korrels  die   door  stoom
                                                                             deze geperst tot platen of met behulp van mallenuitgroeien
              brandbaarheid
            dan    niet metkunnenrespectievelijk
                              bepaalde             kan verkleinen    dan
               De korrels             metbindmiddelen
                                           een bindmiddel  in kokers  te
                                                               tot platen    in (expanderen)
                                                                                 vele vormen gegoten.     Ten tweede het
                                                                                                 tot schuimbolletjes.       geëx-
                                                                                                                        Hierna  worden
            wel vergroten.                                                   trudeerd polystyreenschuim (XPS). Dit schuim kan
            worden gemaakt. Een andere materiaalkeuze                           deze geperst tot platen of met behulp van mallen
                                                                             met een uitzetmiddel direct tot platen worden
            wordt verkregen door de korrels al dan niet met                     in vele Bij
                                                                             geperst.   vormen    gegoten.
                                                                                            verwarming   van polystyreen wordt dit
            bepaalde bindmiddelen in kokers te storten, zoals                materiaal   weerhet
                                                                                Ten tweede      vloeibaar  (thermoplastisch).
                                                                                                    geëxtrudeerd   polystyreenschuim
            bijvoorbeeld in rookkanalen. Hoewel de korrels                      (XPS). Dit schuim kan met een uitzetmiddel direct
                                                                            • Polystyreenschuim (EPS-SE)
            nagenoeg onbrandbaar zijn is het brandgedrag                         tot platen
                                                                              EPS-SE        worden
                                                                                      (schwer        geperst.
                                                                                              entflammbar)     Bij verwarming
                                                                                                            is een             van
                                                                                                                   gemodificeerd
ratuur)                                                                       kunststofschuim. Aan het schuim zijn stoffen toe-
                                                                              gevoegd als gevolg waarvan het betere brandei-
                                                                              genschappen heeft dan EPS. Voor het overige
                                                                              geldt de omschrijving als hierboven bij EPS.
          brandgedrag van isolatiematerialen                                                                                             9

eid als    Perlite in losse vorm.
          Perlite in losse vorm.
en zeer
schiedt
          kunststoFschuimen
t kool-
          De grondstof van deze schuimen is altijd een residu
en tot
          van aardolie, zodat de brandeigenschappen uit de
sbellen
          aard der zaak in de afgeleide bouwmaterialen liggen
 everd.
          opgesloten. Door de toevoeging van brandvertragende
          Brandgedrag van Isolatiematerialen                                                                                                  9
          componenten varieert de bestendigheid tegen brand
          van globaal 100°C tot 370°C. Gunstige eigenschappen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>                           EPS-SE (schwer entflammbar) is een gemodifi
                           ceerd kunststofschuim. Aan het schuim zijn stoffen
                           toegevoegd als gevolg waarvan het betere brand-
                           eigenschappen heeft dan EPS. Voor het overige
                           geldt de omschrijving als hierboven bij EPS.
                                                                                          In deze opslagruimte voor uienbollen is aan de wan-
                                                                                         • den   en plafond
                                                                                           Resolschuim  (PF) ter isolatie een laag PUR-schuim
                                                                                            Het resolschuim
                                                                                           gespoten.         is brand
                                                                                                       Bij een  afgeleid
                                                                                                                       zalvan fenol en wordtzorgen
                                                                                                                           hetPUR-schuim     in
                                                                                            een schuimende vorm op een onderlaag gespo-
                                                                                           voor een snelle uitbreiding van de brand in deze
                                                                                            ten. Op deze wijze ontstaat een vlakke plaat die
                                                                                           ruimte.
                                                                                            door walsen op een nader te bepalen dikte wordt
                                                                                            gebracht. Na verwarming kan resol niet smelten;
                                                                                            ook deze stof is een thermoharder.
                                                                                          • Resolschuim (PF)
                                                                                             Het resolschuim
                                                                                         Samengestelde            is afgeleid
                                                                                                           producten          van fenol en wordt in
                                                                                                                        en toepassingen
                                                                                         Meneen   schuimende
                                                                                              heeft              vorm op eigenschappen
                                                                                                      getracht gunstige    een onderlaag gespoten.
                                                                                                                                             van
                                                                                         verschillende   producten
                                                                                             Op deze wijze            meteen
                                                                                                               ontstaat    elkaar  te combineren
                                                                                                                               vlakke  plaat die door
                          Foto 1: Geëxpandeerd polystyreen los aangebracht.              door de toepassing van andere hulpmaterialen.
                         Foto 1: Geëxpandeerd polystyreen los aange-                         walsenworden
                                                                                         Hierdoor      op een      nader te
                                                                                                              de zwakke       bepalen van
                                                                                                                           kenmerken     dikte wordt
                                  bracht. samengeperst tot een plaat.
                          Foto 2: Polystyreen                                                gebracht.
                                                                                         sommige         Na verwarming
                                                                                                    isolatiematerialen    zo kan
                                                                                                                             goed resol niet smelten;
                                                                                                                                    als mogelijk
                          Wordt het “piepschuim” kaal toegepast, dan
                         Foto  2:dat
                                  Polystyreen  samengeperst                              opgeheven.
                                                                                             ook dezeHet stofbetreft
                                                                                                              is eenhier  meestal “sandwich”
                                                                                                                      thermoharder.
                          levert     een brandgevaarlijke situatietot
                                                                   op.een plaat.
                                                                                         producten die voor speciale doeleinden zijn
                                   Wordt het “piepschuim” kaal toegepast, dan
                          Foto 3: Geëxtrudeerd polystyreenschuim.                        gemaakt, zoals dakplaten, gevelpanelen,
                                   levert dat een brandgevaarlijke situatie op.           samengestelde
                                                                                         binnenwanden      etc. producten
                         Foto 3: Geëxtrudeerd polystyreenschuim.                          en toepassingen
                         • Polyurethaanschuim (PUR)                                     Voorbeelden hiervan zijn:
                                                                                          Men heeft getracht gunstige eigenschappen van
                            Met behulp van het binden van vloeibare com-
                         • ponenten
                             Polyurethaanschuim         (PUR) wordt tijdens het
                                         en een blaasmiddel                              • verschillende    producten
                                                                                            Stalen of aluminium   platenmet  elkaar
                                                                                                                            met       te combineren
                                                                                                                                 ertussen  polys-
                             Met behulp vanhet
                            fabricageproces       hetopschuimen
                                                       binden van gerealiseerd.
                                                                    vloeibare compo-
                                                                                  Het      door
                                                                                             tyreende   toepassing van
                                                                                                     of polyurethaan        andere hulpmaterialen.
                                                                                                                       als gevelbeplating.   Als
                            meest    bekend   is de  bewerking    van het spuiten
                             nenten en een blaasmiddel wordt tijdens het fabri-              deze  gevelbeplating  is voorzien   van goede
                                                                                           Hierdoor worden de zwakke kenmerken van sommige
                            met dit materiaal, bijvoorbeeld het afdichten van                afsluitingen en afgedichte openingen, is het
                             cageproces
                            kieren            het het
                                     e.d. Tijdens   opschuimen      gerealiseerd.
                                                         fabricageproces  kan dit Het      isolatiematerialen   zo goed als
                                                                                             voordeel dat het brandbare        mogelijk opgeheven.
                                                                                                                            isolatiemateriaal
                             meest ook
                            schuim    bekend
                                           directistot
                                                    debijvoorbeeld
                                                         bewerking van    hetworden
                                                                      platen   spuiten     Het
                                                                                             goedbetreft
                                                                                                    wordthier meestal “sandwich”
                                                                                                          afgeschermd.    De toevoer producten
                                                                                                                                       van zuurstofdie
                            verwerkt.   Tevens zijn
                             met dit materiaal,        andere gietvormen
                                                     bijvoorbeeld           moge-van
                                                                    het afdichten            wordtspeciale
                                                                                           voor      nagenoeg  uitgesloten.
                                                                                                            doeleinden    zijnTevens  is hetzoals dak-
                                                                                                                               gemaakt,
                            lijk. In tegenstelling tot het polystyreenschuim is              isolatiemateriaal hierdoor veel beter beschermd
                             kieren e.d. Tijdens het fabricageproces kan dit               platen, gevelpanelen, binnenwanden etc. Voorbeelden
                            dit materiaal een thermoharder, omdat het bij                    tegen beschadigingen.
                             schuim ookniet
                            verwarming       direct  tot vloeibaar
                                                  meer    bijvoorbeeld platen worden
                                                                    wordt.                hiervan zijn:
                           verwerkt. Tevens zijn andere gietvormen mogelijk.
                         • Polyisocyanuraatschuim (PIR)                                                                                                 • Enk
                             In tegenstelling tot het polystyreenschuim is dit            • Stalen of aluminium platen met ertussen polysty-
                            In feite is dit schuim identiek aan PUR. Tijdens                                                                               reen
                             materiaal
                            de  productieeen   thermoharder,
                                            worden            omdat het bij ver-
                                                    er meer toeslagstoffen                   reen of polyurethaan als gevelbeplating. Als deze
                                                                                                                                                           voo
                             warming Hierdoor
                            gebruikt.   niet meerworden
                                                   vloeibaar
                                                          de wordt.
                                                             brandvertragende                gevelbeplating is voorzien van goede afsluitingen
                            kenmerken iets gunstiger dan bij PUR.
                                                                                                                                                           Een
                                                                                             en afgedichte openingen, is het voordeel dat het
                                                                                                                                                           fabr
                         • Polyisocyanuraatschuim (PIR)                                      brandbare isolatiemateriaal goed wordt afgeschermd.
 aal weer vloeibaar                                                                                                                                        schi
                           In feite is dit schuim identiek aan PUR. Tijdens de               De toevoer van zuurstof wordt nagenoeg uitge-
                                                                                                                                                           nod
                           productie worden er meer toeslagstoffen gebruikt.                 sloten.Tevens is het isolatiemateriaal hierdoor veel
                           Hierdoor worden de brandvertragende kenmerken                     beter beschermd tegen beschadigingen.
                           iets gunstiger dan bij PUR.
ar) is een gemodifi
et schuim zijn stoffen                                                                    In deze hal wordt voor plafond en wanden gebruik-
an het betere brand-                                                                     Ingemaakt
                                                                                            deze hal wordt
                                                                                                   van      voor plafond
                                                                                                       sandwichpanelen;   enkern
                                                                                                                        een   wanden    gebruik-
                                                                                                                                 van isolatie
                                                                                          aan beidevan
                                                                                         gemaakt    zijde afgewerkt met staaleen
                                                                                                        sandwichpanelen;      of aluminium.
                                                                                                                                 kern van isolatie
S. Voor het overige                                                                       Afhankelijk van de keuze van de isolatie, afdichting
boven bij EPS.            brandgedrag van isolatiematerialen                             aan beidevanzijde
                                                                                          en wijze         afgewerkt
                                                                                                       bevestiging     met
                                                                                                                   kan er eenstaal of aluminium.10
                                                                                                                              bepaalde
                         InIndeze
                              dezeopslagruimte
                                   opslagruimte voor
                                                  vooruienbollen
                                                        uienbollenis aan de de wan-
                                                                     is aan               brandwerendheid gerealiseerd worden.
                                                                                         Afhankelijk van de keuze van de isolatie, afdichting
                           wanden en plafond ter isolatie een laag PUR-schuim
                         den   en plafond
                           gespoten. Bij een ter isolatie
                                             brand  zal heteen  laag PUR-schuim
                                                           PUR-schuim    zorgen          en wijze van bevestiging kan er een bepaalde brand-
                           voor een snelle uitbreiding van de brand in deze
                         gespoten.
                           ruimte.
                                     Bij een  brand   zal hetPUR-schuim       zorgen     werendheid gerealiseerd worden.                                 Dakpla
                         voor een snelle uitbreiding van de brand in deze                                                                                latiem
                         ruimte.                                                         • Metalen dozen met steenwolvulling. De dozen                   stofsc
                                                                                           worden met behulp van een regelwerk bevestigd
                         • Resolschuim (PF)                                                op een buitenbeplating. Ook hier geldt dat de iso-            diver
                           Het resolschuim is afgeleid van fenol en wordt in               latie op deze wijze beter is beschermd tegen                  Behalv
           10              een schuimende vorm op een onderlaag gespoten.                                  Brandgedrag van Isolatiematerialen
                                                                                           beschadiging.                                                 er nog
                           Op deze wijze ontstaat een vlakke plaat die door                                                                              een be
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre> Afhankelijk van de keuze van de isolatie, afdichting
 en wijze van bevestiging kan er een bepaalde brand-
 werendheid gerealiseerd worden.                              Dakplaten t.b.v. de woningbouw met daarin het iso-
                                                              latiemateriaal verwerkt (afhankelijk van keuze kunst-
 • Metalen dozen met steenwolvulling. De dozen               • stofschuim of mineraalwol).
                                                                Enkelvoudige  houtachtige beplating met polysty-
   worden met behulp van een regelwerk bevestigd               reen of polyurethaan toplaag. Deze platen worden
 • M
    opetalen  dozen met steenwolvulling.
        een buitenbeplating.  Ook hier geldt dat de iso-     • diversen
                                                               Enkelvoudige houtachtige beplating met po-
                                                                vooral als dakplaten in de woningbouw gebruikt.
    De dozen worden met behulp van een regelwerk               lystyreen of polyurethaan toplaag. Deze platen
    latie op deze wijze beter is beschermd tegen               Behalve
                                                                Een grootdevoordeel
                                                                             bovengenoemde
                                                                                      is dat deinisolatiematerialen
                                                                                                beplatingen           zijn
                                                                                                               vanaf de
    bevestigd op een buitenbeplating. Ook hier geldt           worden    vooral als dakplaten      de woningbouw
    beschadiging.
    dat  de isolatie op deze wijze beter is beschermd          er nog enkele
                                                                fabriek
                                                               gebruikt. van
                                                                           Eeneenbouwmaterialen
                                                                               grootafwerklaag      dievoorzien,
                                                                                      voordeel iszijn
                                                                                                   dat  denaar  hun  aard
                                                                                                                   zodat
                                                                                                           beplatin-
    tegen beschadiging.                                        een
                                                               gen  behoorlijk isolerend
                                                                    vanaf de fabriek
                                                                schilderwerk   van   devan vermogen    hebben.
                                                                                            een afwerklaag
                                                                                         plafonds   meestal       De
                                                                                                               zijn
                                                                                                             niet    kern
                                                                                                                    meer
                                                               voorzien, zodat schilderwerk van de plafonds
 • Kunststoffen of houtachtige beplatingen met                 van  de is.
                                                                nodig   zaak is dat er zich in de bouwstoffen holle
 • Kunststoffen of houtachtige beplatingen met                meestal   niet meer nodig is.
     daartussenglaswol,
    daartussen     glaswol,  steenwol
                          steenwol       of schuim.
                                     of schuim. DezeDeze      ruimtes bevinden, waarin stilstaande lucht is opge-
     constructies  worden   veelal toegepast   als binnen-
    constructies worden veelal toegepast als binnen-          sloten. Voorts kunnen toeslagstoffen, zoals perlite of
    wanden.
     wanden.HetHetvoordeel
                    voordeelvan
                              vandedeminerale
                                      mineraleproducten
                                                producten     polystyreenkorrels worden verwerkt die op zich al
    glas- en steenwol is dat hiermee ook een behoor-
     glas- en steenwol is dat hiermee ook een behoor-
    lijke geluidsisolatie wordt bereikt.
                                                              een isolerend vermogen hebben. Voorbeelden zijn
    lijke geluidsisolatie
In deze   hal wordt voorwordt   bereikt.
                          plafond en wanden gebruik-          cellenbeton (gasbeton met open ruimtes) of lichtbe-
gemaakt van sandwichpanelen; een kern van isolatie            ton (toeslag van polystyreen of perlite / vermiculite).
aan beide zijde afgewerkt met staal of aluminium.
Afhankelijk van de keuze van de isolatie, afdichting
en wijze van bevestiging kan er een bepaalde brand-
                                                              Dakplaten t.b.v. de woningbouw met daarin het
werendheid gerealiseerd worden.                              Dakplaten  t.b.v. de
                                                              isolatiemateriaal    woningbouw
                                                                                verwerkt          metvan
                                                                                         (afhankelijk  daarin
                                                                                                         keuzehet iso-
                                                               kunststofschuim of mineraalwol).
                                                             latiemateriaal  verwerkt (afhankelijk van keuze kunst-
• Metalen dozen met steenwolvulling. De dozen                stofschuim of mineraalwol).
                                                             Diversen
  worden met behulp van een regelwerk bevestigd              Behalve de bovengenoemde isolatiematerialen zijn
  op een buitenbeplating. Ook hier geldt dat de iso-         diversen
                                                             er nog enkele bouwmaterialen die naar hun aard
  latie op deze wijze beter is beschermd tegen               een behoorlijk
                                                             Behalve          isolerend vermogen
                                                                       de bovengenoemde             hebben. De kern
                                                                                               isolatiematerialen   zijn
                                                             van de zaak is dat er zich in de bouwstoffen holle
  beschadiging.                                              er nog enkele bouwmaterialen die naar hun aard
                                                             ruimtes bevinden, waarin stilstaande lucht is opge-
  Dakisolatie uitgevoerd met kunststofschuim isolatie­
                                                             een  behoorlijk
                                                             sloten.         isolerend
                                                                      Voorts kunnen      vermogen hebben.
                                                                                      toeslagstoffen,         De kern
                                                                                                       zoals perlite
•Dakisolatie
  platen (PUR)uitgevoerd
  Kunststoffen           meteen
                             kunststofschuim
                  of houtachtige
               afgewerkt met              folie.isolatie-
                                   beplatingen
                                aluminium          met       of polystyreenkorrels
                                                             van  de zaak is dat erworden
                                                                                       zich inverwerkt  die op zich
                                                                                               de bouwstoffen     holle
 platen (PUR)   afgewerkt met een  aluminium   folie.        al een isolerend vermogen hebben. Voorbeelden
  daartussen glaswol, steenwol of schuim. Deze               ruimtes bevinden, waarin stilstaande lucht is opge-
                                                             zijn cellenbeton (gasbeton met open ruimtes) of
  constructies worden veelal toegepast als binnen-           sloten.  Voorts
                                                             lichtbeton      kunnen
                                                                         (toeslag  vantoeslagstoffen,
                                                                                       polystyreen of zoals
                                                                                                       perliteperlite
                                                                                                               /      of
  wanden. Het voordeel van de minerale producten             polystyreenkorrels
                                                             vermiculite).         worden verwerkt die op zich al
  glas- en steenwol is dat hiermee ook een behoor-           een isolerend vermogen hebben. Voorbeelden zijn
 brandgedrag      van isolatiematerialen
  lijke geluidsisolatie wordt bereikt.                       cellenbeton (gasbeton met open ruimtes) of lichtbe-11
                                                             ton (toeslag van polystyreen of perlite / vermiculite).




Dakisolatie uitgevoerd met kunststofschuim isolatie-
platen (PUR) afgewerkt met een aluminium folie.




brandgedrag van isolatiematerialen                                                                                   11
 Brandgedrag van Isolatiematerialen                                                                                          11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>         brandgevaarlijkheid isolatiematerialen




     Brandgevaarlijkheid isolatiematerialen
         In onderstaande figuur is te zien hoe isolatiematerialen
         zich op materiaalniveau onderling verhouden met
                                                                       (PUR) zijn behoorlijk brandbaar en kunnen eveneens
                                                                       bijdragen aan branduitbreiding. Polyisocyanuraat-
         betrekking tot brandgevaarlijkheid.                           schuimen (PIR) zijn minder gemakkelijk te ontsteken,
                                                                        maar net zo brandbaar als PUR. Resolschuimen zijn
     In onderstaande figuur is te zien hoe isolatiematerialen          Dit kan leiden tot een snellere branduitbreiding.
     zichGlobaal  kan worden gesteld
          op materiaalniveau     onderling datverhouden
                                                 plantaardigemetpro-    afgeleid
                                                                       Ook        van fenolschuim en zijn
                                                                             de polyurethaanschuimen          redelijk
                                                                                                           (PUR)       bestand
                                                                                                                 zijn behoor-
         ducten  het  meest   brandbaar
     betrekking tot brandgevaarlijkheid.    zijn  en  bijdragen  tot    tegen  brand.  Resolschuim    heeft een ontbrandings-
                                                                       lijk brandbaar en kunnen eveneens bijdragen aan
         branduitbreiding. Minerale producten zijn nagenoeg            branduitbreiding.
                                                                        temperatuur van ca. Polyisocyanuraatschuimen
                                                                                               400 graden. Het materiaal(PIR)
                                                                                                                           ont-
     Globaal  kan worden
         onbrandbaar        gesteld
                       en vallen in dedat   plantaardige
                                       Euroklassen     A1, A2 en B.    zijn minder   gemakkelijk   te ontsteken,  maar   net
                                                                        leedt zich (pyrolyseren) waarbij nog niet verbrande  zo
     producten het meest brandbaar zijn en bijdragen                   brandbaar als PUR. Resolschuimen zijn afgeleid van
         Kunststofschuimen hebben grote onderlinge verschillen          gassen naar buiten treden en bij een omgevings-
     tot branduitbreiding. Minerale producten zijn                     fenolschuim en zijn redelijk bestand tegen brand.
         en het is
     nagenoeg      niet mogelijken
                 onbrandbaar       een  eenduidig
                                     vallen           brandgedrag
                                             in de Euroklas-            temperatuur heeft
                                                                       Resolschuim    van ca.een400 graden plotseling kunnen
                                                                                                  ontbrandingstemperatuur
     sen A1, A2 en B. Kunststofschuimen hebben grotezijn
         aan  te geven.   De   meeste   kunststofschuimen               ontbranden    of door  contact
                                                                       van ca. 400 graden. Het materiaalmet een  vlam tot
                                                                                                              ontleedt     ont-
                                                                                                                        zich
     onderlinge
         brandbaarverschillen
                    en kunnenenbijdragen
                                   het is niet
                                            aanmogelijk     een
                                                  de vuurbelasting     (pyrolyseren)
                                                                        steking kunnen waarbij   nog niet
                                                                                            worden        verbrande
                                                                                                      gebracht.  Het gassen
                                                                                                                        ontlede
     eenduidig brandgedrag aan te geven. De meeste                     naar buiten treden en bij een omgevingstempera-
         van een gebouw. Polystyreenschuim (EPS) kenmerkt               materiaal vormt uiteindelijk de koollaag.
     kunststofschuimen zijn brandbaar en kunnen bijdra-                tuurvan ca. 400 graden plotseling kunnen ontbran-
     genzich
          aandoordat  het naast devan
               de vuurbelasting      brandbaarheid
                                        een gebouw.    ookPolys-
                                                            druppel-   den of door contact met een vlam tot ontsteking
         vorming veroorzaakt.
     tyreenschuim                Dit kan
                    (EPS) kenmerkt        leiden
                                       zich        tot een
                                              doordat    hetsnellere
                                                              naast     Figuur worden
                                                                       kunnen    Brandgevaarlijkheid
                                                                                          gebracht. Hetisolatiematerialen
                                                                                                          ontlede materiaal  op
     de brandbaarheid
         branduitbreiding.ookOok
                               druppelvorming        veroorzaakt.
                                     de polyurethaanschuimen           vormt   uiteindelijk
                                                                        materiaalniveau     de koollaag.
                                                                                          (excl. beschermende constructies)




          Minerale producten (MWG,                                     Praktisch onbrandbaar
          MWR, CG)

          Resolschuimen (PF)                                           Moelijk brandbaar
          PIR Schuim met glasvezel
                                                                                                    Bijdrage aan brand
          PIR Schuim                                                   Goed brandbaar
          Polyurethaanschuimen (PUR)
          Polystyreenschuimen (EPS-SE)

          Polystyreenschuimen (EPS/XPS)                                Zeer brandbaar
          Plantaardige producten

     . Brandgevaarlijkheid isolatiematerialen op materiaalniveau (excl. beschermende constructies).




         brandgedrag van isolatiematerialen                                                                                12



12                                                                                       Brandgedrag van Isolatiematerialen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>Aandachtspunten
• In het Bouwbesluit wordt nadrukkelijk gekeken         • Brandklasse B is in het Bouwbesluit de minimale
   naar de vuurbelasting en de maximale grootte van        eis in de zogenaamde vluchtroute van het
   een brandcompartiment. Deze is gesteld op 1.000         gebouw (klasse D voor de overige ruimten en in
   m2. Het maximale uitbreidingsgebied van brand           intensieve dierverblijven). De rookproductie van
   voor een brandcompartiment met een industrie-           de wanden en daken in het gehele gebouw mag
   functie is verruimd van 1.000 m2 tot 2.500 m2. Dat      maximaal S2 (gemiddelde rookproductie) zijn.
   geldt bijvoorbeeld voor bedrijfsloodsen en stallen.
   De voorschriften voor andere gebruiksfuncties         Zie voor de indeling van de Euro-brandklasse
   waarin regelmatig brandcompartimenten groter          de CE-markering op de verpakking van het
   dan 1.000 m2 voorkomen zijn niet aangepast.           isolatieproduct.
   Hiervoor blijft de eis dus gewoon 1.000 m2. Een
   mogelijkheid om bij toekomstige plannen niet          • Let goed op bij de vaststelling van de brandeigen-
   tegen de beperking van het brandcompartiment            schappen. De Eurobrandklasse kan betrekking
   aan te lopen, is er voor te zorgen dat er in het        hebben op alleen het isolatieproduct (product-
   gebouw zo weinig mogelijk of geen brandbaar             eigenschap) of op een totale constructie (endu-
   (isolatie)materiaal wordt verwerkt.                     se). Voor de verzekeraar die het brandrisico wil
                                                           beoordelen zijn de testmethode en de product-
 De gebruikte materialen bepalen samen met                 eigenschappen van groot belang. Vooral in de
 onder andere de inhoud van het gebouw de                  agrarische sector wordt nog steeds veel isolatie
 totale vuurbelasting. De inhoud van het gebouw            onbeschermd toegepast.
 bepaalt de variabele vuurbelasting. Het gebouw
 en het isolatiemateriaal worden gerekend tot de         • In het Bouwbesluit van 2014 wordt aandacht
 permanente vuurbelasting.                                 geschonken aan de brandveiligheid van
                                                           veestallen. Zo moet bij de nieuwbouw van
• Neem voor de isolatie van het gebouw bij                stallen de ruimte waarin belangrijke apparaten of
   voorkeur onbrandbaar materiaal dat valt in de           installaties staan, de technische ruimte, minimaal
   Eurobrandklasse A1 of A2. Dit geldt ook voor de         60 minuten brandwerend zijn. Ook moeten de
   isolatie van het dak en voor verlaagde plafonds.        materialen bij nieuwbouw en verbouw voldoen
   Indien dit niet mogelijk is, gebruik dan verbeterde     aan strengere brandveiligheidseisen (minimaal
   kunststofschuimisolatieplaten die vallen in de          brandklasse B).
   Euro-brandklasse B volgens NEN EN 13501-1.




Brandgedrag van Isolatiematerialen                                                                               13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>     Preventietips
     • Let op het brandgedrag van alle reeds toegepaste of        •O
                                                                     nbrandbaar isolatiemateriaal heeft soms brandbare
        nog te gebruiken bouwmaterialen.                            cacheerlagen of brandbare toevoegingen (sandwich-
                                                                    panelen).
     • Verwerk bouwmaterialen conform de verwerkings-
        voorschriften van de fabrikant.                            •D
                                                                     e uitvoering/detaillering bij de openingen in
                                                                    wanden en gevels moeten voldoende worden
     • Bij werkzaamheden kan sprake zijn van verhoogde             afgeschermd. Denk hierbij aan deuren, ramen en
        brandrisico’s. Let in het bijzonder op:                     doorvoeren.
            o lassen, snijden, branden, loodgieterswerk 		
              aan goten e.d.;                                      •K
                                                                     ijk naar de plaats waar het isolatiemateriaal is
            o dakdekken met open vuur;                              toegepast. Een brandbaar isolatiemateriaal op
            o dakreparaties met open vuur.                          een betonnen dak of in een spouwmuur is minder
                                                                    gevaarlijk dan op een stalen dak, of onbeschermd
     • Kies bij voorkeur voor een kunststoffen dakbedek-           onder een dak of plafond.
        king: hier is geen open vuur bij nodig.
                                                                   •Z
                                                                     org dat brandbaar isolatiemateriaal niet in het zicht
     • Zorg dat bij onderhoud of reparaties met open vuur          komt. Dek het af met een brandwerende beplating.
        de nodige voorzorgsmaatregelen worden getroffen             Denk ook aan plaatsen waar later onderhoud moet
        (conform de speciaal hiervoor bestemde procedure            worden uitgevoerd, zoals goten.
        van het voormalig Nationaal Centrum voor
        Preventie).                                                •Z
                                                                     org op daken met een brandbaar isolatiemateriaal
                                                                    dat de onderhoudsgevoelige plaatsen zoals dakdoor-
     • Kies bij voorkeur isolatiemateriaal dat niet, nauwelijks    voeren voor hemelwater en langs randen worden
        of heel moeilijk brandbaar is volgens de Eurobrand-         uitgevoerd in een onbrandbaar isolatiemateriaal.
        klassen A1, A2 en/of B.
                                                                   • Indien een dak met brandbaar isolatiemateriaal
     • Ga niet zonder meer af op aanduidingen als                   wordt voorzien van een ballastlaag is het niet alleen
        ‘vlamdovend’ of ‘brandvertragend’. De enige juiste           minder gevoelig voor vliegvuur of straling van een
        manier om het brandgedrag van de materialen te               brand uit de omgeving, maar is het ook minder
        beoordelen is het raadplegen van de normen.                  gevoelig voor schade door storm.

     • Vraag naar testrapporten. Zorg dat er voldoende            •B
                                                                     randveilig isoleren komt de veiligheid en de
        bekend is over het brandgedrag van het isolatie­            continuïteit van het bedrijf ten goede. Kies bewust!
        materiaal. Vooral als het gaat om het isoleren van          Doe aan schadepreventie!
        leidingen of het afdichten van voegen of openingen.




14                                                                                   Brandgedrag van Isolatiematerialen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>Internationale afkortingen isolatieproducten
CG:       cellulair glas/schuimglas                         9
EPB:      geëxpandeerd perliet                              9
EPS:      geëxpandeerd polystyreen                          9
EPS-SE:   geëxpandeerd polystyreen (schwer entflammbar)    10
MW:       mineraalwol (bijvoorbeeld glaswol en steenwol)    8
MWG:      glaswol                                           8
MWR:      steenwol                                          8
PF:       resolschuim                                      10
PIR:      polyisocyanuraat                                 10
PUR:      polyurethaan                                     10
XPS:      geëxtrudeerd polystyreen                          9




Brandgedrag van Isolatiematerialen                              15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>Verbond van Verzekeraars
Bordewijklaan 2
2591 XR Den Haag
T 070 3338500
E info@verzekeraars.nl
www.verzekeraars.nl/pov



16                         Brandgedrag van Isolatiematerialen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                        ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

                                                                                                                                        www.hevo.nl




Gemeente Krimpenerwaard
T.a.v. de heer R. Bilardie
Postbus 51
2820 AB STOLWIJK




's-Hertogenbosch, 3 maart 2021

Project                     Business Case BOR
Referentie                  1614805-0047.1.0
Betreft                     Dakisolatie in combinatie met zonnepanelen



Geachte heer Bilardie,

Nu in heel Nederland zonnepanelen op daken worden gelegd, is bij verzekeraars de volgende vraag
ontstaan met betrekking tot brandveiligheid: voldoet de installatie van uw zonnepanelen aan de eisen
van verzekeraars?

Naar aanleiding van deze vraag heeft Willis Towers Watson, adviesbureau in de verzekeringsbranche,
een memo ‘zonnepanelen en risico’s’ opgesteld. Deze memo is toegevoegd als bijlage 1.
In navolging daarvan heeft HEVO een ‘advies zonnepanelen’ opgesteld waarin een aantal
aandachtspunten geformuleerd zijn die relevant zijn bij de toepassing van zonnepanelen. Dit advies is
toegevoegd als bijlage 2.

Wij zijn voornemens PIR-isolatie en een bitumineuze dakafwerking te gebruiken bij onze projecten.
Deze drukvaste isolatie behaalt Brandklasse B-s2,d0; dit betekent dat er na het aanbrengen van
genoemde isolatie en dakafwerking, bij het ontstaan van brand een erg beperkte bijdrage aan brand is
(B), een gemiddelde rookproductie (S) en geen productie van brandende delen (D).
Genoemde PIR-isolatie voldoet aan Euro brandklasse B.
Het door HEVO opgestelde advies wordt actief in onze projecten meegenomen door het ontwerpteam.

In onze visie voldoet PIR-isolatie in combinatie met bitumineuze dakbedekking aan de voor de
verzekering vereiste brandklasse B (zoals benoemd in de notitie van Willis Towers Watson). Om
hierover zekerheid te verkrijgen adviseren wij u om hierover op voorhand duidelijkheid te vragen aan
uw verzekeraar.




1614805-0047.1.0                                                                                                            Pagina 1 van 8

●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Statenlaan 8                Postbus 70501               T +31 (0)73 6 409 409        info@hevo.nl                KvK Brabant 16029774
●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

5223 LA 's-Hertogenbosch    5201 CB 's-Hertogenbosch    F +31 (0)73 6 410 118        ISO 9001-gecertificeerd     BTW 0011.60.461.B01
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>                                                                                                             ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

                                                                                                             www.hevo.nl




Hierbij willen wij u dan ook verzoeken aan uw verzekeraar (mogelijk loopt dit via de gemeente) te
vragen of hij met deze voorgestelde toepassing akkoord gaat dan wel (nog andere) specifieke
voorwaarden stelt aan de dakisolatie in combinatie met de plaatsing van zonnepanelen.
Graag vernemen wij van u wat de reactie is van uw verzekeraar op deze vraag.

Met vriendelijke groet,
HEVO B.V.




M.J.F. van Gelsdorp
Projectleider/Adviseur



Bijlage(n)                   Bijlage 1: memo zonnepanelen en risico's, opgesteld door Willis Towers Watson
                             Bijlage 2: advies zonnepanelen, opgesteld door HEVO




1614805-0047.1.0, d.d. 3 maart 2021                                                               Pagina 2 van 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>                                                 ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

                                                 www.hevo.nl




Bijlage 1




1614805-0047.1.0, d.d. 3 maart 2021   Pagina 3 van 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>                                                 ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

                                                 www.hevo.nl




1614805-0047.1.0, d.d. 3 maart 2021   Pagina 4 van 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>                                                 ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

                                                 www.hevo.nl




1614805-0047.1.0, d.d. 3 maart 2021   Pagina 5 van 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>                                                                                                         ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

                                                                                                         www.hevo.nl




Bijlage 2: advies zonnepanelen
HEVO adviseert opdrachtgevers om rekening te houden met onderstaande punten indien
zonnepanelen worden toegepast.

1.          Overbelasting, kortsluiting e.d. Door het falen van materiaal, ontwerpfouten en fouten
            bij montage kan brand of een ongeval ontstaan.
             Installatie voldoet aan NEN 1010 en NPR 9090.
             Bij een isolatiefout moet de DC-kring worden onderbroken.
             Vakkundig installeren met aandacht voor goede isolatie / doorvoeren / kabels vast /
                aarding / kabelgoten / spanningsvereffening / etc.
             De spanning per string beperken door maximale parallelschakeling van de panelen.
             Breng per paneel (of set van panelen) een automatische lastscheider aan zodat bij
                onderbreking van de DC-kring het spanningsverschil tussen twee willekeurige punten in
                de DC-kring lager is dan 50V.
             DC-stekkers gebruiken van één soort model en uitvoering of verschillende uitvoeringen
                waarvan is aangetoond dat ze onderling op elkaar passen.
             Onderhoudsprogramma vaststellen waarin een periodiek thermografisch onderzoek is
                opgenomen.

1.1.        Branduitbreiding, onder andere via onderliggende dakbedekking
             Daken zijn bij voorkeur volledig onbrandbaar Euroklasse A of NFPA klasse I.
             Alternatieven:
               -   Polyisocyanuraat (PIR) FM approved met de Euro brandklasse B geïsoleerde daken
                   zijn acceptabel met een PVC of EPDM enkellaags bedekking.
               -   Polyisocyanuraat (PIR) geïsoleerde daken kunnen acceptabel zijn als het materiaal is
                   bedekt met onbrandbare materialen; dat wil zeggen (non) Ferro metalen,
                   cementvezelboard, minerale wol (Euro klasse A of NFPA klasse I) en dergelijke.
               -   Polyurethaan (PUR) geïsoleerde daken zijn alleen acceptabel als het materiaal is
                   bedekt met een 30 minuten brandbestendig NC-materiaal; dat wil zeggen
                   cementvezelplaat, minerale wol (materialen die voldoen aan Euro klasse A of NFPA
                   klasse I) tussen de PV-panelen en de waterkerende laag.
               -   Polystyreenschuim (brandbare) geïsoleerde daken zijn uitgesloten, tenzij dit volledig
                   dak is bedekt / omsloten zijn door niet-brandbare isolatie en materialen (Euroklasse A
                   of NFPA klasse I) met een brandweerstand van ten minste 60 minuten.

            De opstelling van zonnepanelen is van invloed op de verspreiding van brandgassen en
            vlammen bij een dakbrand waardoor een brand zich sneller kan voortplanten of verder kan
            uitbreiden:
             Pas onbrandbare materialen toe in de draagconstructie van de zonnepanelen.
             Zorg voor voldoende afstand tussen de zonnepanelen en het dakoppervlak.
             Zorg voor voldoende afstand tussen de zonnepanelen en andere openingen in het
                 gebouw / brandbare materialen in de directe omgeving van de zonnepanelen.




1614805-0047.1.0, d.d. 3 maart 2021                                                           Pagina 6 van 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>                                                                                                            ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

                                                                                                            www.hevo.nl




1.2.        Interacties met andere brandveiligheidsvoorzieningen
             Rook- en warmteafvoerinstallaties (RWA): houd lichtkoepels en lichtkoepels met RWA-
                functie vrij. Door het plaatsen van de panelen mag de berekende aerodynamische
                stroming van de RWA niet negatief beïnvloed worden.
             Gasblussystemen: houd rekening met ontlastkleppen van gasblussystemen.

1.3.        Dakconstructie
            Door extra gewicht van de installatie kan er sprake zijn van een groter instortingsgevaar in
            combinatie met bijvoorbeeld sneeuwval, hevige regelval, of tijdens brandbestrijding:
             Check op draagvermogen dakconstructie.
             Periodiek onderhoud- vrijhouden dakwaterafvoeren.

            Als gevolg van slechte montage of te weinig ballast kan bij extreem weer schade aan de
            dakconstructie ontstaan. Door het wegwaaien of het losraken van zonnepanelen en
            bekabeling ontstaan risico’s voor personen op het dak of in de directe omgeving van het
            gebouw:
             Plaatsing voldoet aan NEN 7250.

1.4.        Omvormers
            Risico op kortsluiting en brand:
             Omvormers dienen op een goed bereikbare plaats gemonteerd te zijn, bij voorkeur
                onderdaks.
             Omvormers kunnen warm worden, houd rekening met voldoende koeling en ventilatie.
             Grote aantallen omvormers bij voorkeur fysiek scheiden om brandoverslag te voorkomen.
             Vermijd opslag en gebruik van brandbare materialen in de omgeving van de omvormers.
             Plaats omvormers die binnen worden gemonteerd bij voorkeur in een apart
                brandcompartiment. Plaats brandmelders met een doormelding in de directe omgeving
                van de omvormers.

1.5.        Valgevaar
            Tijdens regulier onderhoud en bij brand of ongeval, dit is vooral aan de dakrand risicovol:
             Rond en tussen de panelen moet voldoende vrije loopruimte beschikbaar zijn.
             Dakrand- of valbeveiliging aanwezig.
             Regulier onderhoud op basis van werkinstructie of eventueel werkvergunning uit laten
                voeren.
             Pictogrammen bij alle toegangen tot het dak plaatsen.

1.6.        Risico tijdens incidentbestrijding
            Bij brand kan de isolatie van de bekabeling van zonnepanelen smelten, waardoor brandweer-
            lieden kans lopen op een elektrische schok. Dit resulteert mogelijk in brandwonden, het niet
            kunnen loslaten van objecten die op dat moment worden vastgehouden en hartritme-
            stoornissen:
             Breng speciale pictogrammen aan om duidelijk te maken dat er zonnepanelen,
                 omvormers e.d. op de locatie aanwezig zijn.




1614805-0047.1.0, d.d. 3 maart 2021                                                              Pagina 7 van 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>                                                                                                          ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

                                                                                                          www.hevo.nl




            Bij brandbestrijding zal, ook na het uitschakelen van de AC-zijde van de omvormer, nog
            spanning aanwezig zijn aan de DC-zijde:
             Zorg dat de DC-zijde galvanisch gescheiden is van het AC-net.
             Training / instructie aan (bedrijfs)hulpverleners.

            Het vrijkomen van giftige stoffen zoals fosfor bij incidenten met zonnepanelen kan
            vergiftigingsgevaar voor personen opleveren:
             Training / instructie aan (bedrijfs)hulpverleners.
             Risico opnemen in noodplan in relatie tot ontruiming en keuze locatie verzamelplaats(en).

            Het vrijkomen van hete vloeistoffen van zonnecollectoren kan gevaarlijk zijn voor personen:
             Training / instructie aan (bedrijfs)hulpverleners.




1614805-0047.1.0, d.d. 3 maart 2021                                                            Pagina 8 van 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>Zonnepanelen –
Photovoltaics (PV-installatie)
Aandachtspunten aanleg en beheer (v1.3)

 Doel:                                    Reikwijdte:                                Bedrijfsimpact en
 We zien dat steeds meer klanten          Dit document heeft betrekking op           verzekerbaarheid:
 PV-installaties installeren als gevolg   PV-installaties op daken en aan gevels     Een PV-installatie behoort zodanig
 van de energietransitie. Met dit         van verzekerde objecten.                   te worden aangelegd, dat deze een
 document willen we bewustwording         Het document is geen standaard             minimale impact kan hebben op de
 creëren, dat er risico’s verbonden       en moet worden gelezen als ‘best           bedrijfsvoering. Een brand in een
 zijn aan PV-installaties. Belangrijk     practices’, met verwijzingen naar          gebouw kan al desastreus zijn, laat
 is om deze risico’s te onderkennen       standaarden, richtlijnen, ervaringen die   staan een brand over het gehele
 en in een vroeg stadium de juiste        acceptabel zijn voor de internationale     dakoppervlak. Daarom willen we
 keuzes te maken. Waarbij veiligheid      verzekeringsindustrie.                     benadrukken dat een PV-installatie
 en verzekerbaarheid vanuit de brand-     Momenteel is er nog geen installatie-      op een brandbaar dak of gevel grote
 en bedrijfsschade verzekering een        standaard en/of richtlijn waarin de        consequenties kan hebben voor de
 prominente rol spelen.                   aspecten zoals beschreven in dit           verzekerbaarheid. In de praktijk worden
                                          document zijn meegenomen.                  kunststof isolatiematerialen, zoals EPS,
                                                                                     PUR en PIR, als brandbaar aangemerkt.



Inleiding
Wanneer er wordt gekozen voor een PV-installatie is het belangrijk om in een vroeg stadium rekening te houden met
belangrijke (brand)veiligheidsaspecten. Hieronder staan belangrijke brand gerelateerde aspecten per fase van aanleg
omschreven. Deze aspecten gaan soms verder dan de wettelijke kaders die uiteraard altijd van toepassing zijn bij de
aanleg van de installatie. De onderstaande adviezen zijn opgesteld naar de huidige inzichten. De technologie van
PV-installaties verandert snel en kan leiden tot nieuwe inzichten. Het is daarom belangrijk om Aon hierin te
betrekken.



Uitgangspuntenfase
De aanleg van een PV-installatie is maatwerk en vereist een hoge mate van deskundigheid. Werk in de
uitgangspuntenfase dan ook bij voorkeur met partijen die een ruime ervaring hebben met grotere projecten. Prijs is
een belangrijk aspect, maar kijk ook naar de kwaliteit: levensduur, beschikbaarheid, veiligheid kunnen uiteindelijk een
belangrijk positief verschil maken.

Deze deskundige partij dient voor de offerte van het project een duidelijk en voor het project specifiek
uitgangspuntendocument (projectdocument) op te stellen waarin minimale eisen en randvoorwaarden worden
opgesteld. Deze eisen en voorwaarden hebben onder meer betrekking op de aspecten zoals ze hieronder verder in dit
document worden uitgewerkt, waaronder eisen aan panelen, geschiktheid van daken, voorwaarden voor het kunnen
uitvoeren van onderhoud en dergelijke. Ook de huidige elektrische (AC) installatie van de gebouwen moet worden
beoordeeld op geschiktheid voor het aansluiten van de PV-installatie.

Op basis van het uitgangspuntendocument kan een offertetraject bij installateurs worden opgestart. Geadviseerd
wordt om het uitgangspuntendocument vooraf door een Risk Consultant van Aon te laten toetsen.

                                                                                                                        >>
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>Voorbereidingsfase
Voordat tot aanleg van een PV-installatie wordt overgaan is het van belang rekening te houden met de
volgende aspecten:

•	Laat een gedegen constructieberekening uitvoeren volgens de NEN-EN 1990 en aanverwante normen en Nationale
   Bijlagen om te bepalen of het dak voldoende draagkracht heeft voor het extra gewicht van de PV-installatie. Houd
   hierbij rekening met gewicht dat al op/aan de dakconstructie is bevestigd (bv. loopkranen, sprinklerinstallatie,
   luchtbehandelingskasten e.d.) en extreme weersomstandigheden zoals zware sneeuwval e.d.

•	Mogelijk is het dak voorzien van een brandbare isolatie, zoals polystyreen (EPS), Polyurethaan (PUR), of
   polyisocyanuraat (PIR). Kies voor een onbrandbare variant of vervang de bestaande isolatie door een onbrandbaar
   materiaal, zoals minerale wol. Aangezien elke situatie weer anders is en dit een behoorlijke impact kan hebben op
   het project maar ook verzekerbaarheid, is het belangrijk dat een Risk Consultant van Aon u hierin laat adviseren.

•	Beoordeel de staat van de dakbedekking. Een PV-installatie heeft een levensduur van circa 20 jaar. Indien in deze
   periode de dakbedekking dient te worden vervangen zal de hele installatie verwijderd moeten worden. Vaak is het
   dan beter om de dakbedekking voor aanleg van de installatie te vervangen.

•	Houd rekening met de eventuele gevolgen voor hemelwater afwatering van platte daken. Mogelijk leiden
   obstructies, zoals zonnepanelen-frames op het dak tot een gebrekkige afwatering. Ook mag “doorzakken” van een
   dak(isolatie) niet leiden tot problemen met afwatering.

•	Maak een permante toegang tot het dak zodat gemakkelijk toegang mogelijk is bij calamiteiten, inspecties en
   onderhoud. Hieronder wordt verstaan een vaste binnen- of buitentrap naar het dak, of een inpandige uitschuifbare
   trap. Plaats bij de toegang een brandblusser.

•	Houd om persoonlijke veiligheidsredenen en windbelasting de dakranden tenminste 2 meter vrij. Zorg voor
   voldoende vereiste persoonlijke veiligheidsmiddelen.

Aanleg van de installatie
•	Zie erop toe dat gedurende de periode van installeren een deskundige de aanleg intensief begeleidt en op de
   kwaliteit van het installaleren toeziet. De deskundige kan de kwaliteit van de componenten en de zorgvuldigheid
   van aanleg controleren, en ook of afspraken uit de uitgangspuntenfase worden nagekomen. Laat dit bij voorkeur
   uitvoeren door de partij die bij de uitgangspuntenfase als adviseur heeft opgetreden.

•	Houd bij de aanleg van de PV-installatie ten minste de NEN1010, NPR9090, NPR5310, NEN7250 en de NEN-EN-
   IEC62446-1 in acht.

•	Controleer of al het uitvoerend personeel is opgeleid om PV-installaties aan te leggen en of de juiste
   gereedschappen worden gebruikt, zoals de juiste krimptangen en montagesleutels.

•	Zorg voor een plaatsing waarbij de ventilatie onder de panelen voldoende is gegarandeerd. In de praktijk betekent
   dit dat de panelen niet te dicht op het dak worden geïnstalleerd. Uit eerste onderzoeken blijkt dat een afstand van
   20 centimeter voldoende ventilatie lijkt te bieden.

•	Laat voldoende ruimte tussen de panelen met het oog op onderhoud, inspecties en mogelijke calamiteiten. Houd
   ten minste 1,2 meter aan na elke 50 meter (aan elke zijde).

• Maak strings van maximaal 20 tot 25 PV-panelen (1000V DC).

•	Plaats de plus en de min bekabeling in gescheiden, geventileerde kabelgoten. Houd ten minste 10 cm afstand
   of breng een tussenschot aan tussen de plus en min bekabeling om de kans op een parallelle vlamboog te
   minimaliseren. Maak de afstand echter niet te groot om de omvang van de inductielus te minimaliseren. De
   kabelgoten moeten op een afstand van tenminste 5 centimeter boven het dak worden geplaatst.

•	Voer de kabelstrengen op een veilige wijze door het dak, houd hiermee vooral rekening met afscherming naar
   brandbaar (isolatie)materiaal en scherpe dakdelen en/of randen.

•	Plaats kabeltracés aan de buitenzijde van het gebouw, en niet over of door brandwerende scheidingen op daken.
   Mocht dit toch noodzakelijk zijn, dicht deze doorvoeren door of over brandwerende scheidingen brandwerend af.
   Deze brandwerende afdichting moet ten minste gelijk zijn aan de brandwerendheid van deze scheiding.



                                                                                                                  >>
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>•	Installeer omvormers in een eigen 60 minuten brandwerende technische ruimte, op een onbrandbare achterwand.
   Een alternatief is om de omvormers op het dak te plaatsen, beschermd tegen weersinvloeden. Installeer geen
   omvormers tegen brandwerende scheidingen en plaats geen brandbare opslag in de nabijheid van de omvormers.

•	Realiseer een goede afstemming tussen installateur en installatieverantwoordelijke en tussen de installateur van de
   PV-installatie en de installateur van de bestaande elektrische installatie (AC zijde, vanaf de omvormer).

•	Voorkom schaduwvorming op panelen, zoals van naastliggende panelen, belendende gebouwen of hoge bomen.
   Bij de meeste installaties leidt dit tot rendementsverlies, maar ook kan dit tot zogenaamde “hot spots” leiden die een
   brandrisico vormen.

•	Zorg voor een goede aarding van de installatie. Houd hierbij rekening met een eventuele bestaande bliksemafleider-
    installatie. Voor deze installatie geldt de norm NEN-EN-IEC 62305 (of NEN1014 wanneer de installatie voor 2009 is
    aangelegd). Aarding is specialistisch werk en vereist deskundigheid, laat dit dus altijd door een onafhankelijk en op
    dit gebied specialistisch installatiebureau uitvoeren of controleren.

•	Tussen de bliksemafleiderinstallatie en PV-panelen, draagsysteem en/of kabelgoten dient een afstand van ten minste
   50 centimeter aanwezig te zijn. In dit geval zijn aanvullend losstaande opvangers nodig die op aanwijzing van een
   specialist worden geprojecteerd. Deze methode van beveiligen heeft veruit de voorkeur. Echter is deze afstand
   er niet, dan dienen metalen delen van de PV-installatie (frames) aan elkaar en met de bliksemafleiderinstallatie
   gekoppeld te worden. In dit geval is het nodig om de omvormer en hoofdverdeelinrichting van de inpandige
   elektrische installatie tegen schade door overspanning te beschermen met een type 1 overspanningsafleider.
   Ondanks deze overspanningsafleiders zullen bliksemdeelstromen door de bekabeling van de PV-panelen naar
   de hoofdverdeler lopen. Daarom dienen deze kabels afzonderlijk aangelegd te worden op enige afstand van de
   andere bekabeling in het gebouw. Bliksembeveiliging is specialistisch werk, ook hier wordt ondersteuning door een
   deskundig bureau sterk aangeraden.

• Laat een opleveringsinspectie uitvoeren door een onafhankelijk partij conform de SCIOS Scope 12 (TD18, EBI) of 		
  vergelijkbaar. De zonnepaneleninstallatie moet voldoen aan de meest recente versies van de NEN 1010, NEN-EN-IEC
  62446 en NEN 7250. Gebreken of afwijkingen die uit deze inspectie naar voren komen kunnen in dit geval onder 		
  garantie worden hersteld. Voorbeelden van instanties die dit kunnen uitvoeren zijn: Omega Energietechniek, 		
  Keuring Service Nederland en Straight Forward.

•	Indien van toepassing: Plaats energie opslagsystemen (batterijen) in een brandwerend compartiment met een
   WBDBO van tenminste 120 minuten. Indien deze compartimentering niet mogelijk is, plaats het opslagsysteem
   op ten minste 10 meter afstand van gebouwen. Overleg met de Risk Control specialist van Aon Commercial Risk
   Solutions voor specifieke zaken.

Voorwaarden voor toegepaste installatie componenten
• Panelen
  - Installeer PV-panelen welke voldoen aan bijvoorbeeld de volgende standaarden en/of testinstanties: EN 50380, 		
		 IEC 61215, EN 61730, IEC 60904, TÜV en/of FM keurmerk.
  - Zorg dat de panelen in een solide frame worden geplaatst en deugdelijk zijn bevestigd en/of geballast om
		 verschuiven als gevolg van wind e.d. te voorkomen. Maak een duidelijke markering om dit periodiek te kunnen
		 controleren. Productnormen voor montagesystemen zijn: NEN 7250, NEN-EN 1991, EN 14437, EN 491, NEN 		
		 2778 en CEN-TR 15601.

• Omvormers
  - Omvormers voorzien van AC/DC isolatie schakelaars, Riso meting (ondergrensbewaking isolatieweerstanden), 		
		 vlamboogdetectie, MPPT (Maximum Power Point Tracking), aardfoutbeveiliging type B, automatische 			
		 uitschakeling en alarmering. Omvorrmers moeten voldoen aan een productnorm zoals bijvoorbeeld: IEC 62109-
		 1 & 2, EN 50530, IEC 61727-12, IEC 61000-4-4 & 4-5, IEC 62116 en IEC 61683.

• Connectoren
  -	Gebruik connectoren van dezelfde fabrikant en type (male – female), zodat een sluitende verbinding ontstaat.
     Maak gebruik van connectoren die voldoen aan de productnormen NEN-EN-IEC 62852 en NEN-EN 50521 of
     vergelijkbaar.
		 Deze connectoren moeten zoals gezegd met een bijbehorende krimptang en montagesleutel worden 		
		 bevestigd.
  - Waar aansluitdozen (PV-junctionbox) van toepassing zijn moeten deze voldoen aan de productnormen: IEC 		
		 62790 en EN 50618 of vergelijkbaar.

                                                                                                                   >>
</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>                                   • Kabels
                                     -	Laat een deskundige installateur en/of bureau de minimale dikte van de toe te passen kabels (ook die van de
                                        omvormer naar de vaste elektrische installatie) berekenen.
                                     -	De plus en min kabels hebben een verschillende kleur (plus = rood en min = zwart of blauw). De kabels worden
                                        gescheiden bij elkaar gebundeld door middel van UV bestendige bindstrips.
                                     - Kies voor kabels vrij van bestanddelen (bv. visolie) die knaagdieren kunnen aantrekken.
                                     - Kabels mogen niet onder trek spanning staan.
                                     - Maak gebruik van DC solarkabels die voldoen aan de productnormen: EN 60332-1 & 2, NEN-IEC 62930, EN 		
                                   		 50396 en EN 50618 of vergelijkbaar.

                                   Beveiligingen
                                   •	Zorg dat foutmeldingen (bv. vlamboogdetectie of monitoring rendement op stringniveau) doorgemeld worden
                                      naar iemand die snel de melding kan opvolgen.

                                   Gebruiksfase
                                   •	Het PV-systeem bij oplevering laten inspecteren conform de SCIOS Scope 12 (TD18) of vergelijkbaar. De
                                      zonnepaneleninstallatie moet voldoen aan de meest recente versies van de NEN 1010, NEN-EN-IEC 62446 en NEN
                                      7250. Wanneer er tijdens inspectie en/of keuring gebreken zijn geconstateerd, deze gebreken binnen 4 maanden
                                      na de datum van de keuring herstellen. Houd ook rekening dat er tussentijdse inspecties dienen plaats te vinden
                                      zoals vermeld in hoofdstuk 61 van de NEN1010.

                                   •	Laat het PV-systeem opnemen in het NEN3140 (EN 50110-1) inspectie protocol inclusief een thermografisch
                                      onderzoek van de panelen. Voer een volledig thermografisch onderzoek (panelen, omvormers, junction boxen)
                                      direct na oplevering van de systemen uit. En stel vervolgens een meerjarenplan op zodat elk jaar een gedeelte
                                      thermografisch wordt onderzocht. Het thermografisch onderzoek bij zonnig weer uitvoeren.

                                   • Tijdens gebruik moet de hele PV-installatie (alle panelen en omvormers) maandelijks visueel gecontroleerd 		
                                     (zelfinspectie checklist) worden om abnormaliteiten vast te stellen (vervuiling, verplaatsingen, trekspanning 		
                                     op kabels, hemel waterafvoer, etc). Aanvullend hierop moeten ‘slecht’-weersvoorspellingen opgevolgd worden, 		
                                     en voor en na hevige winden, hagel en sneeuwval moet de installatie ‘extra’ gecontroleerd worden zoals hierboven
                                     omschreven.

                                   •	Indien de PV-installatie niet in eigendom is van de gebouweigenaar dan is het van belang om het ‘recht van
                                      opstal’ vast te leggen en een logboek toe te passen. In dit logboek wordt de toegang geregeld en worden de
                                      werkzaamheden, reparatie- en onderhoudswerkzaamheden vast te leggen. Ook is het van belang dat er een
                                      protocol en aan- en afmeldprocedure wordt opgesteld waarbij de gebouweigenaar of -beheerder op de hoogte
                                      wordt gesteld van de werkzaamheden.

                                   Systeemdocumentatie
                                   • Systeemdocumentatie moet voldoen aan deel 712 van NPR 5310, hoofdstuk 7.1.2 van NEN 1010 en hoofdstuk 4 van
                                     NEN-EN-IEC 62446-1.

                                   • Stringen, kabels, panelen en omvormers voorzien van labels en identificatie conform hoofdstuk 6.4 uit deel 712 van
                                     NPR 5310 en hoofdstuk 5.2.10 van NEN-EN-IEC 62446-1.

                                   • Bij alle verdelers, die deel uit maken van de infrastructuur ten behoeve van het PV-systeem, een aanduiding 		
                                     aanbrengen conform NEN1010 figuur 712.1.
20.098-01-richtlijnen-6-20200724
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>                                   Over Aon Risk Control
                                   Aon Risk Control adviseert klanten op het gebied van risicopreventie, risicomanagement en risicostrategie.
                                   Wij kwalificeren en kwantificeren risico’s en zorgen voor overzicht en inzicht. Zo kunnen klanten geïnformeerde
                                   beslissingen nemen en kosten voor preventie en bedrijfscontinuïteit beheersbaar houden. Dat vinden wij belangrijk.

                                   Aon Risk Control Nederland bestaat uit een team van ongeveer 10 risk control consultants. Met ongeveer 700 collega’s
                                   wereldwijd kan Risk Control Nederland in meer dan 120 landen service en ondersteuning bieden op het gebied van
                                   risicopreventie. Door slim gebruik te maken van onze data, kunnen wij nog gerichter adviseren.




                                   De inhoud van dit document is gebaseerd op omstandigheden bij en informatie ter beschikking gesteld door de
                                   opdrachtgever. Op geen enkele wijze kan worden gegarandeerd dat beschreven omstandigheden volledig in
                                   overeenstemming zijn met van toepassing zijnde wet- en regelgeving, noch mag worden aangenomen dat de inhoud van
                                   dit document volledig is ten aanzien van de onderzochte risico’s. Derden die van dit document kennisnemen kunnen aan dit
                                   document geen rechten ontlenen.

                                   Aon Nederland cv geeft geen juridische adviezen en/of adviezen op het terrein van belastingen of accounting. Geadviseerd
                                   wordt om met betrekking tot deze onderwerpen contact op te nemen met gespecialiseerde raadgevers, alvorens definitieve
20.098-01-richtlijnen-6-20200724




                                   beslissingen worden genomen.

                                   © 2020 Aon Nederland cv
                                   Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd
                                   gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën,
                                   opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Aon Nederland cv.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>Allianz Nederland Corporate “Samengevat”

Algemeen
Het verzekeren van grootzakelijke bedrijven publieke instellingen vereist specialistische kennis en
ervaring in alle onderdelen van de dienstverlening. Allianz heeft dit georganiseerd in de businessunit
Allianz Nederland Corporate (ANC) als het gaat om brand-, aansprakelijkheid-, transport- en
technische verzekeringen. In de businessunit Allianz Nederland Verkeer en Privéverzekeringen
(ANVP) is het specialisme van het verzekeren van wagenparken ondergebracht.

Acceptatie
Verdeeld over de verschillende disciplines beschikt Allianz over meer dan dertig gediplomeerde
acceptanten met langdurige ervaring. Allianz zorgt voor continuïteit en behoudt haar expertise. De
acceptanten houden hun kennis op peil door het volgen van opleidingen en trainingen hetgeen ook in
het kader van de Wft wetgeving van hen verwacht wordt.

Risk Engineering
Voor de continuïteit van onze dienstverlening is het goed inschatten en beoordelen van de risico’s van
groot belang. De advisering van onze klanten met betrekking tot schadepreventie en
risicomanagement staat dan ook hoog in ons vaandel. Bij Allianz Nederland zijn 4 specialisten (Loss
control Engineers) werkzaam die op dit gebied onze klanten optimaal van dienst kunnen zijn.

Allianz is al decennialang een toonaangevend verzekeraar in de public sector en heeft veel ervaring
met het uitvoeren van inspecties en het begeleiden van risicomanagement programma’s. Graag
adviseren wij klanten bij nieuwbouw- en renovatieprojecten waar veelal de basis voorgoed
risicobeheer wordt gelegd.

Allianz brengt haar kennis en ervaring op het gebied van schadepreventie ook in bij diverse
maatschappelijke- en brancheorganisaties zoals “Verbond van Verzekeraars”, normering (NEN)
certificering/inspectie (CCV,KIWA VIVB) kennisoverdracht (platform risico-deskundigen) en projecten
gerelateerd aan wet- en regelgeving.

Claims Management
Bij Allianz verzorgt de afdeling Claims Management de schadebehandeling voor Allianz Nederland
Schadeverzekering en voor Allianz Nederland Corporate. Door deze gemeenschappelijke behandeling
worden belangrijke voordelen gerealiseerd op het gebied van kwaliteit van dienstverlening en
efficiency.

Allianz maakt in het co-assurantie circuit gebruik van het E-Abs systeem voor de schadeafwikkeling.

Gelet op de diversiteit in aard, omvang en complexiteit van de schades zijn er diverse specialistische
schadeafdelingen operationeel binnen Allianz. Een groot aantal hoogopgeleide- en deskundige
schadebehandelaars zet zich in op hun specifieke kennisgebied, waaronder propertyschade. Al deze
specialisten hebben een afgeronde branche-opleiding en specialistische kennis.

Een team van ca. 25 schadebehandelaars houdt zich binnen Allianz specifiek bezig met
propertyschades. Kwaliteit, snelheid en klantgerichtheid staan bij deze schadebehandeling centraal. In
geval van calamiteiten zorgt een speciaal calamiteiten team ervoor dat de klant optimaal bediend
wordt.

Voor het onderzoeken en vaststellen van de de schades op locatie maakt Allianz gebruik van
nationaal en internationaal gerenommeerde onafhankelijke expertisebureaus.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>Klachtenbeleid Schadeverzekeringen
Alles wat wij doen bij Allianz, doen wij met de beste bedoelingen. Uw belang staat daarbij voorop.

Wij hechten sterk aan een goede relatie met al onze klanten. De dienstverlening, die wij aanbieden, is
erop gericht om die relatie in stand te houden en verder te verstevigen. Toch kan het voorkomen, dat
u niet tevreden bent over de door ons verrichte diensten.

Er is sprake van een klacht indien de indiener (een verzekerde, tussenpersoon of derde) zijn
ongenoegen uit door aan te geven:

1.   dat het om een klacht gaat;
2.   onvolledig of onjuist geïnformeerd te zijn;
3.   niet correct behandeld te zijn.

Laat het ons weten, zodat wij uw klacht op een juiste manier kunnen behandelen, en ervan kunnen
leren voor de toekomst.

Wij garanderen u een spoedige reactie.

Hoe komt u in contact met Allianz
In de meeste gevallen zal uw contact met Allianz via een verzekeringsadviseur verlopen. Deze zal u
veelal kunnen helpen bij het beantwoorden van uw vragen of oplossen van ergernissen.
Als u een klacht niet wilt of kunt voorleggen aan uw assurantietussenpersoon, kunt u deze ook
rechtstreeks indienen. Dit kan op verschillende manieren.
U kunt uw klacht via deze website aan Allianz voorleggen, via het klachtenformulier.

Vanzelfsprekend kunt u ook een brief schrijven naar het volgende adres:
Allianz Nederland Schadeverzekering
T.a.v. de Klachtencoördinator Schade
Postbus 64
3000 AB Rotterdam

Denkt u eraan in uw brief in ieder geval het volgende te vermelden:
-      uw naam, adres en het telefoonnummer waar u overdag te bereiken bent;
-      het polisnummer, schadenummer, deelnamenummer of rekeningnummer waar u een klacht
       over heeft;
-      een omschrijving van uw klacht;
-      wanneer uw klacht is opgelost of welke aanbeveling u ons doet;
-      indien van toepassing kunt u kopieën meesturen van documenten die wij voor de
       beantwoording van uw klacht nodig hebben.
Of u kunt bellen met telefoonnummer 088 - 577 1911
Hoe wij uw klacht behandelen
Wij proberen zoveel mogelijk klachten direct op te lossen. Het komt echter ook geregeld voor dat wij
meer informatie van u of van anderen nodig hebben. Wij zoeken dan samen met u naar een passende
oplossing.
Bent u daarna nog niet tevreden?
Mocht uw klacht onverhoopt niet naar uw tevredenheid worden behandeld of bent u niet tevreden met
de uitkomst, dan kunt u een directieklacht indienen. U kunt uw brief naar bovenstaand adres sturen ter
attentie van de directie.

Klachteninstituut Financiële Dienstverlening
Als wij er onvoldoende in zijn geslaagd om uw ontevredenheid weg te nemen kunt u, na het afronden
van bovenstaand klachtentraject, terecht bij:
Klachteninstituut Financiële Dienstverlening
Postbus 93257
2509 AG Den Haag

Meer informatie over het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening vindt u op www.kifid.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>5. Kostenramingen en Risico’s




                      -12-
                             Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>Kostenramingen en risico's


Nieuwe huisvesting gemeente




Opdrachtgever
Gemeente Krimpenerwaard

Datum
21 oktober 2021

Project
Huisvestingsplan en PvE gemeentekantoor

Referentie
1614806-0102.2.0

Auteur(s)
Michiel Otto
Eric Kroeze
Jean-Marc Vloemans



●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●        ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Statenlaan 8                     Postbus 70501               T +31 (0)73 6 409 409        www.hevo.nl                 ISO 9001-gecertificeerd
●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●        ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

5223 LA 's-Hertogenbosch         5201 CB 's-Hertogenbosch    info@hevo.nl                 www.rpmbyhevo.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
1.         Inleiding                                        3

2.         Kostenramingen                                   3
2.1.       Introductie                                      3
2.2.       Investeringsraming                               3
2.3.       Total cost of ownership (TCO)                    4
2.4.       Overzicht investeringsraming, TCO en jaarlast    4

3.         Kansen en risico’s                               5
3.1.       Analyse en dossier                               5
3.2.       ‘Veiligheidskleppen’ investeringsraming          6
3.3.       Excessieve risico’s                              6

Bijlage 1: Toelichting op extra ruimtebeslag                8

Bijlage 2: Diverse rekenbladen                              9

Bijlage 3: Kans- en risicodossier                          10




Referentie: 1614806-0102.2.0.                                   Pagina 2 van 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>1. Inleiding                                                                               2.2. Investeringsraming
                                                                                           De investeringsraming geeft de eenmalige kosten weer om het gemeentehuis ( in
In de verkenningsfase na het raadsbesluit van 2 juni 2021 is voor het gemeentehuis         scenario 3 of 4) te realiseren. In deze raming zitten:
het ruimteprogramma uitgewerkt. Dit programma bestaat uit verschillende onderdelen:        • ‘Bouwkosten’ (alle bouw- en installatiekosten om het gebouw te realiseren);
• Een ruimtelijk-functioneel en een technisch programma van eisen;                         • Grond- en terreinkosten;
• Een ruimtestaat met het benodigd vloeroppervlak;                                         • Alle ‘bijkomende kosten’ voor ontwerp, technisch advies en projectleiding (conform
• Een ruimterelatieschema.                                                                     de gangbare percentages over de bouw- en installatiekosten berekend),
Het ruimteprogramma is ‘geprojecteerd’ op de scenario’s 3 (nieuwbouw) en 4                     aansluiting nutsvoorzieningen en heffingen (leges t.w.v. 3% van de bouw- en
(handhaving en vernieuwbouw van de combinatie Lekkerkerk en Stolwijk).                         installatiekosten).
                                                                                           • Een aantal risicoreserveringen.
Op basis van het ruimteprogramma zijn de kosten voor de beide scenario’s – na de
eerdere berekeningen in het kader van de business case – opnieuw doorgerekend. Nu          De investeringsraming is gemaakt voor zowel scenario 3 als 4. Voor scenario 3 zijn er
het ruimteprogramma gereed is, is er een beter beeld ontstaan van alle ruimtelijke,        twee subvarianten doorgerekend, zoals dat ook ten tijde van de business case is
functionele en technische aspecten die bepalend zijn voor de financiële kant van het       gedaan:
project.                                                                                   • Nieuwbouw op basis van circulaire houtbouw met een gunstige CO2-footprint voor
                                                                                               de nieuwbouw;
2. Kostenramingen                                                                          • Nieuwbouw op basis van een betonskelet (een traditionelere en op dit moment
                                                                                               goedkopere manier van bouw met een ongunstiger CO2-footprint dan circulaire
2.1. Introductie                                                                               houtbouw).
De kostenramingen die voor de beide scenario’s gemaakt zijn bestaan uit twee delen:
1. De investeringsraming;                                                                  De algemene uitgangspunten voor de investeringsraming zijn:
2. De berekeningen van de zg. ‘total cost of ownership’ (TCO) van het gebouw / de          • Het ruimteprogramma met daarin het ruimtelijk-functioneel en technisch PvE vormt
    gebouwen.                                                                                  de basis onder de investeringsramingen.
                                                                                           • Losse inrichting (los meubilair) is niet inbegrepen. Op basis van mogelijk
De TCO geeft samen met de organisatorische efficiency van een scenario met één of              hergebruik en resterende afschrijving van bestaand meubilair in samenhang met
twee locaties ten opzichte van de huidige situatie met vier locaties het beeld van de te       het nieuwe werkplekconcept volgt nog een nadere uitwerking van de investering in
verwachten jaarlasten voor de huisvesting van de gemeentelijke organisatie.                    losse inrichting.
                                                                                           • De AV-middelen in de vergader- en andere ruimten zijn inbegrepen.
Aangezien we in een huisvestingsproject als dit van grof naar fijn werken ontstaan er      • Speciale AV-middelen en specifiek meubilair voor de raadzaal zijn inbegrepen.
logischerwijs verschillen tussen de uitkomsten na afronding van de PvE-fase ten            • Grond- en terreinkosten zijn in de investeringskosten meegenomen echter niet in
opzichte van de business case. De mate van detail waarmee het project gedefinieerd             de TCO-raming (conform de business case).
is neemt immers toe en er treedt voortschrijdend inzicht op. Per scenario geven we
een overzicht van de uitkomsten en de verschillen met de business case:                    De planning op hoofdlijnen die ten grondslag ligt aan de ramingen:




Referentie: 1614806-0102.2.0.                                                                                                                                      Pagina 3 van 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre>                                                                                           De belangrijkste uitgangspunten voor de gebouwexploitatielasten zijn:
                                                                                           • Levensduur 40 jaar
                                                                                           • Indexering 1,6% conform de meicirculaire 2021
                                                                                           • Inbegrepen: onderhoud, energie (incl. teruglevering), schoonmaak,
                                                                                               belastingen/heffingen en verzekeringen.

                                                                                           Het technisch programma van eisen beschrijft zaken zoals de globale vorm van het
                                                                                           gebouw, de technische maatregelen om de duurzaamheidsambities te bereiken, de
                                                                                           (hoge) eisen aan het binnenklimaat en maatregelen t.b.v. klimaatadaptatie. Met de
                                                                                           uitwerking van dit PvE en het ruimtelijk-functioneel PvE hebben we beter inzicht
2.3. Total cost of ownership (TCO)                                                         gekregen in de details van de toekomstige huisvesting. Deze verfijningsslag maakt het
De TCO geeft de jaarlijks terugkerende kosten over de gehele levensduur van het            ook mogelijk betrouwbare rekensoftware voor het bepalen van de lasten voor
gebouw weer. In de raming van de TCO zitten alle kapitaalslasten over de investering       onderhoud en energie. Ten opzichte van de business case zijn de
(de afschrijvingen en rente om het gebouw te financieren) en de                            gebouwexploitatielasten door dit voortschrijdend inzicht gestegen.
gebouwexploitatielasten (structurele lasten voor onderhoud, schoonmaak, energie,
belastingen, verzekeringen etc.). Een vergelijking van scenario’s op basis van TCO         De TCO geeft samen met de organisatorische efficiency ten opzichte van de huidige
geeft een goede indruk van het geld dat de gemeente jaarlijks aan huisvesting van          situatie het beeld van de te verwachten jaarlasten voor de huisvesting van de
haar organisatie en dienstverlening kwijt is en maakt het mogelijk scenario’s goed te      gemeentelijke organisatie.
vergelijken. De TCO houdt er rekening mee dat extra investeringen in een bepaald
scenario mogelijk leiden tot lagere gebouwexploitatielasten gedurende de levensduur.       2.4. Overzicht investeringsraming, TCO en jaarlast
De gemeente kan die extra investering op die manier terugverdienen waardoor er per
saldo een positief beeld ontstaat.                                                         Scenario 3

De belangrijkste uitgangspunten voor de kapitaalslasten zijn:                              Bedragen in mln € excl. BTW
• Als rekenrente voor de investeringen en boekwaardes is een percentage van 0,8             Circulaire nieuwbouw                         Business case      Ruimteprogramma
    gehanteerd.                                                                                                                         (7.065 m2 bvo)       (7.163 m2 bvo)
• De totale levensduur van zowel de nieuwbouw als de ‘vernieuwbouwde’ locaties              Investeringskosten                              € 26,92              € 27,32
    Lekkerkerk en Stolwijk is 40 jaar.
                                                                                            TCO gebouw (jaarlijks)                          € 1,245                € 1,321
• De afschrijvingen op de constructie, bouwkundige elementen, installaties en
                                                                                            Reductie effecten bedrijfsvoering               € 0,240                € 0,240
    inrichting zijn gediversifieerd en sluiten aan op de Nota Waardering en Afschrijving
                                                                                            (uit business case)
    van de gemeente.
                                                                                            Saldo jaarlijkse lasten                         € 1,005                € 1,081
• Grond- en terreinkosten zijn in de investeringskosten meegenomen echter niet in
    de kapitaalslasten.




Referentie: 1614806-0102.2.0.                                                                                                                                       Pagina 4 van 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre>                                                                                                          Scenario 4
    Nieuwbouw met betonskelet                           Business case          Ruimteprogramma
                                                       (7.065 m2 bvo)           (7.163 m2 bvo)            Bedragen in mln € excl. BTW
    Investeringskosten                                     € 23,71                  € 23,60                Onderdeel                                              Business case         Ruimteprogramma
                                                                                                                                                                 (7.188 m2 bvo)          (7.627 m2 bvo)
    TCO gebouw (jaarlijks)                                  € 1,136                  € 1,223               Investeringskosten                                        € 23,13                 € 27,48
    Reductie effecten bedrijfsvoering                      € 0,240 -                 € 0,240
    (uit business case)                                                                                    TCO gebouw (jaarlijks)                                    € 1,234                  € 1,591
    Saldo jaarlijkse lasten                                € 0,896                   € 0,983               Reductie effecten bedrijfsvoering                         € 0,120                  € 0,120
                                                                                                           (uit business case)
De belangrijkste verschillen tussen de investeringsraming van de business case en het                      Saldo jaarlijkse lasten                                   € 1,114                  € 1,371
ruimteprogramma zijn:
• Bijstelling ruimtestaat: plus 100 m2 bvo1 = ca. € 380.000                                               De belangrijkste verschillen tussen de business case en de raming bij het PvE:
• Extra’s AV-middelen en inrichting/meubilair raadszaal: plus ca. € 350.000                               • Bijstelling ruimtestaat: 440 m2 bvo extra m2 bvo door andere, gewenste verdeling
• Uitwijkvoorziening ICT2: plus ca. € 250.000                                                                 functies over LKK en STW4, ca. € 1,58 mln
• Optimalisaties vorm3: minus ca. € 580.000                                                               • Extra parkeren door extra bvo5: plus € 1,95 mln
                                                                                                          • Meer nieuwe, vaste inrichting, extra’s AV-middelen + inrichting raadszaal: plus ca.
       Per saldo: plus ca. € 400.000.                                                                         € 450.000
                                                                                                          • Extra kosten voor tijdelijke huisvesting6: plus € 250.000
De TCO voor de variant met het betonskelet daalt niet recht evenredig met de                              • Enkele overige dubbele voorzieningen: plus € 120.000
investeringskosten t.o.v. de variant met circulaire houtbouw. De reden is dat de vorm,
het interieur en de installatietechniek van het gebouw niet hetzelfde zijn waardoor de                         Per saldo: plus ca. € 4,35 mln
jaarlijkse lasten voor onderhoud, schoonmaak, energie, verzekeringen, belastingen
e.d. naar verhouding niet hetzelfde blijven. Dit is een aanscherping van de                               3. Kansen en risico’s
rekenmethodiek voor de TCO t.o.v. de circulaire variant. Het bedrag van de
kapitaalslasten in de TCO voor de variant met betonskelet daalt vanzelfsprekend wel.                      3.1. Analyse en dossier
                                                                                                          De verkenningsfase betekent met de uitwerking van het ruimteprogramma een
                                                                                                          verfijning van de business case. We hebben meer inzicht gekregen in de manier
                                                                                                          waarop het gemeentehuis in beide scenario’s vorm krijgt en kunnen de bijbehorende

1 Zie bijlage 1 voor een nadere toelichting                                                               meer zicht op de inpassing van de parkeervoorziening in de vorm van een parkeergarage. De kavel is
2                                                                                                         smal wat leidt tot een ingewikkelde routing met toeritten naar de parkeerlagen. Ook houden we
  In die nieuwbouwsituatie resteert er één locatie voor alle ICT-servers; voor een adequate back-
                                                                                                          rekening met een extra parkeerlaag t.o.v. de business case. Al met al leidt dit tot forse meerkosten.
upvoorzieningen is daarom een tweede, zogenaamde uitwijklocatie noodzakelijk.                             6 In scenario 4 blijven zijn de gebouwen door de ingrijpende bouwwerkzaamheden tijdelijk niet
3 Het gebouw krijgt een compactere vorm: 3-laags i.p.v. 2-laags, wat tevens bijdraagt aan de
                                                                                                          beschikbaar. Er dient daarom tijdelijke huisvesting aangehuurd te worden; in de business case was
energieprestatie.
4 Zie bijlage 1 voor een nadere toelichting
                                                                                                          daarvoor ruim € 550.000 gereserveerd. Nu echter het oude politiebureau niet meer beschikbaar is
                                                                                                          rekenen we op extra tijdelijke huisvestingslasten van. Ca. € 250.000.
5 Allereerst volgt uit het extra ruimtebeslag ik Lekkerkerk in combinatie met de parkeernorm een groter
aantal m2’s voor de parkeervoorziening bij het gemeentekantoor. In de verkenningsfase is er verder




Referentie: 1614806-0102.2.0.                                                                                                                                                                   Pagina 5 van 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 143 ======================================================================

<pre>kosten met grotere mate van zekerheid ramen. Echter, het project bevindt zich pas aan
het eind van de verkenningsfase (in projectmanagementtermen ook wel ‘definitiefase’           Nieuwbouw - circulair
genoemd). We moeten nog starten met het ontwerp. Dat betekent dat het project de               Item                                                                         Reservering
komende jaren nog de nodige risico’s zal kennen waarmee we in dit stadium rekening             Algemene post onvoorzien (over de bouw- en bijkomende kosten)                        6%
moeten houden. De risico’s kunnen van invloed zijn op de uiteindelijke kosten voor het         Programma- en bestekswijzingen (voor aanvullende eisen en wensen                     4%
project. Ze kunnen ook het uiteindelijk gerealiseerde eindresultaat beïnvloeden: indien        o.b.v. voortschrijdend inzicht) – over de bouw en bijkomende kosten
er een tekort dreigt, kan men concessies doen op de kwaliteit en functionaliteit van het       Reserveringen voor loon- en prijsstijgingen over de bouw- en
                                                                                               bijkomende kosten
eindresultaat. Schiet er geld over, bijvoorbeeld door een gunstige aanbesteding, dan is
                                                                                               • Tot aan start bouw: 2,5% per jaar
er voor hetzelfde budget zelfs meer mogelijk.
                                                                                               • Gedurende de bouw: 2,5% per jaar
                                                                                               Gelet op de doorlooptijden is de effectieve reservering gezamenlijk:                6,7%
Om de risico’s in dit stadium zo goed mogelijk in te schatten en om te zien welke
kansen er in het verschiet liggen, is er als onderdeel van de verkenningsfase een                 Totaal over de bouw- en bijkomende kosten                                       16,7%
kans- en risicoanalyse uitgevoerd in de vorm van werksessies. Bij deze analyse zijn
diverse gebeurtenissen benoemd aan de hand van een aantal thema’s weergegeven                 3.3. Excessieve risico’s
in onderstaande figuur. Bij deze gebeurtenissen zijn de kans van optreden en de
                                                                                              Voor beide scenario’s is een kansen- en risicoanalyse uitgevoerd. Hiermee is ook een
gevolgen benoemd. Vervolgens hebben we bij de risico’s beheersmaatregelen
                                                                                              eerste versie van het risicodossier opgesteld. Waar mogelijk zijn de risico’s in
geformuleerd. Bij de kansen zijn we nagegaan hoe we de ze kunnen verzilveren.
                                                                                              financiële termen uitgedrukt. De belangrijke risico’s die voor beide scenario’s gelden:

Voor de werksessies is, mede vanwege de coronabeperkingen in de zomer van 2021,
                                                                                              •     Vertraging in de besluitvorming leidt tot vertraging in de start van de ontwerpfase;
ook gebruik gemaakt van het online-instrument ‘Mural’ waarmee een brainstorm is
                                                                                                    voor ieder jaar vertraging rekenen we met ca. € 450.000 extra investeringskosten
gehouden. In de bijlage bij deze rapportage zijn de sheets die gebruik zijn bij de
                                                                                                    excl. btw.
werksessies opgenomen. De ‘mural’ is eveneens te raadplegen via deze link:
https://app.mural.co/t/hevo9696/m/hevo9696/1615460112483/67712b9422bfc8baf5ab
                                                                                              •     In beide scenario’s loopt de gemeente ook nog het risico van vertragingen door
2ec49a4c4878d28ea877?sender=info9884
                                                                                                    bestemmingswijzigingen (van toepassing op de beoogde locaties van scenario 3,
                                                                                                    in het bijzonder aan de oostzijde van Bergambacht, en op de locatie Lekkerkerk
Het resultaat hiervan (bijlage) is de eerste versie van het zg. kans- en risicodossier. Dit
                                                                                                    i.v.m. de bouwkundige uitbreidingen en de bouw van de parkeervoorziening). De
dossier neemt het projectteam mee in de volgende fases van het project. Voorafgaand
                                                                                                    kans van optreden verschil wel. De kans wordt, indien er geen
aan iedere nieuwe fase kan het projectteam de analyse (laten) actualiseren en het
                                                                                                    beheersmaatregelen worden getroffen, in scenario 4 en de oostelijke locatie van
dossier bijwerken zodat het actueel blijft.
                                                                                                    scenario 3 zeer groot geacht (zo’n 90%) door de kans op bezwaar van
                                                                                                    omwonenden en bedrijven in de directe omgeving. In scenario 3 aan de Veerweg
3.2. ‘Veiligheidskleppen’ investeringsraming                                                        is de kans eveneens groot (zo’n 70%) maar lijkt het proces van
In de investeringsraming is een aantal ‘veiligheidskleppen’ ingebouwd om de
                                                                                                    bestemmingswijziging beter beheersbaar.
risicomarges, die er in dit stadium van een project altijd zijn, op te kunnen vangen. Bij
                                                                                              •     Excessieve prijsstijgingen van grondstoffen en materialen; voor verschillende
het bepalen van de omvang van deze marges hebben wij een behoudende inschatting
                                                                                                    elementen van de bouw is hiervoor een inschatting gemaakt van het financiële
gemaakt op basis van ervaringscijfers.
                                                                                                    effect.



Referentie: 1614806-0102.2.0.                                                                                                                                              Pagina 6 van 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 143 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 144 ======================================================================

<pre>De belangrijkste excessieve financiële risico’s samengevat (over de bouw- en              termijn uitzicht is op realisatie van scenario 3 of 4. In dat geval komt de ‘terugvaloptie’
bijkomende kosten):                                                                       uit de business case in beeld. Hiermee worden de bestaande gemeentekantoren
                                                                                          verduurzaamd tot label C (om sluiting per 1 januari 2023 af te wenden) en wordt er een
 Risico                          Gevolg en kans                               Per saldo   aantal maatregelen getroffen voor een gezonde werkomgeving. De geraamde kosten
 Uitstel a.g.v. besluitvorming   € 450.000 per jaar uitstel x 70%             € 315.000   voor de terugvaloptie bedragen ca. € 2,0 mln excl. btw.
 of procedures                   kans
 Grondstoffen en materialen      + 10% x € 5,1 mln x 50% kans                 € 255.000   Tot slot:
 – excessieve prijsstijgingen                                                             • Er is een kans dat de zeer lage rente binnenkort weer gaat stijgen. Dit kan een
 Installaties – excessieve       + 5% x € 4,8 mln x 50% kans                  € 120.000
                                                                                              substantiële verhoging van de kapitaalslasten betekenen. Dit risico is goed
 prijsstijgingen
                                                                                              beheersbaar door een vroegtijdig financieringsarrangement af te sluiten.
                                                                                          • De noodzaak van dempen van de sloten op de locatie Veerweg hangt af van de
 Totaal                          Ca. 3,2% over bouw- en                   Ca. € 700.000
                                 bijkomende kosten                                            ruimtelijke inrichting. Indien demping noodzakelijk brengt dit ook extra kosten met
                                                                                              zich mee.
In verband met deze mogelijke gebeurtenissen vermenigvuldigd met hun kans van
optreden rekenen we in het weerstandsvermogen met een extra reservering van €
700.000 tot € 800.000.

De gezamenlijke risicomarge over de bouw- en bijkomende kosten bedraagt 16,7% +
3,2% = 19,9%. Het project kent hiermee een ruime risicomarge ten opzichte van de
risicomarges van enkele min of meer vergelijkbare projecten, die zich in hetzelfde
stadium bevonden:
• Nieuwbouw gemeentehuis Zuidplas (3.800 m2 bvo, € 10 mln excl. btw):
     risicomarge van 8% gedurende ontwerpfase. Dit project is echter al in een vroeg
     stadium (na definitief ontwerp) aanbesteed waardoor de prijs gefixeerd werd. Wel
     heeft men vervolgens concessies op kwaliteit moeten doen om het project binnen
     de budgettaire kaders te houden.
• Nieuwbouw van de zeer duurzame Aeres Hogeschool in Almere (4.000 m2 bvo, €
     11,6 mln excl. btw). Dit project kende aan het begin van de ontwerpfase een
     marge van 13,5% over gehele project en is binnen budget gerealiseerd.
• Gedeeltelijke renovatie met aanvullende nieuwbouw van het Christelijk Lyceum
     Veenendaal (6.600 m2 bvo, € 13 mln ex. btw): 13% risicomarge over gehele
     project. Ook dit project is binnen budget gerealiseerd.

Een risico van een andere orde hangt samen met de verplichting van label C voor
kantoren. Vertraging in de besluitvorming leidt ertoe dat er niet binnen afzienbare



Referentie: 1614806-0102.2.0.                                                                                                                                         Pagina 7 van 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 144 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 145 ======================================================================

<pre>Bijlage 1: Toelichting op extra ruimtebeslag                                            Scenario 4:

Ten opzichte van de businesscase zijn er een aantal voorzieningen die tot meer/         Evenals bij scenario 3 zijn in scenario 4 een aantal voorzieningen toegevoegd aan de
minder vierkante meters hebben geleid in de ruimtestaat van het PvE. De belangrijkste   ruimtestaat van het PvE ten opzichte van de businesscase. Het betreft de
verschillen worden hier toegelicht.                                                     commissiekamers, trouwzaal, projectruimte voor ketenpartners, de test- en
                                                                                        opslagruimte ICT en extra ruimtereservering voor de (in)formele ontmoeting in de
Scenario 3:                                                                             publieke zone. Evenals bij scenario 3 is de hoeveelheid berging en archiefruimte
                                                                                        afgenomen ten opzichte van de businesscase.
In het PvE is, na een verdiepend overleg met de griffie, rekening gehouden met 2
commissiekamers. In de commissiekamers is een flexibele opstelling gewenst zodat        De businesscase ging uit van één locatie voor het publieke hart (Stolwijk) en één
deze ruimte flexibel kan worden ingezet wanneer deze ruimte wordt gecombineerd met      aparte locatie voor het ambtelijke hart (Lekkerkerk). Een belangrijk verschil met de
de raadszaal. De ruimte is multifunctioneel inzetbaar.                                  business case is het behoud van het publieke hart met raadszaal en publieksbalies in
                                                                                        Lekkerkerk. Daardoor wordt kapitaalvernietiging voorkomen. In Stolwijk zijn er dan
In het PvE is, na een verdiepend overleg met dienstverlening, rekening gehouden met     geen publieksbalies meer (we creëren niet op twee plaatsen publieksbalies). Een
een trouwzaal. De trouwzaal, is een representatieve ruimte, geschikt voor 30            belangrijk uitgangspunt van de business case was het creëren van een publiek hart of
personen. Deze ruimte is tevens te gebruiken als grote vergaderruimte. De ruimte        ‘huis voor de gemeente’ waarin deze twee functies samen met een ontvangsthal voor
dient daartoe met flexibel meubilair ingericht te worden.                               ontmoeting en expositieruimte één geheel vormen. Aan dit principe houden we vast,
                                                                                        nu op locatie Lekkerkerk. Het betekent echter wel dat in de ruimtestaat van het PvE
Er is een projectruimte toegevoegd voor tijdelijke project- of programmaorganisaties    van scenario 4 rekening gehouden wordt met verdeling van de ambtelijke organisatie
waarvan de samenwerking met de gemeente Krimpenerwaard een duidelijke                   over twee locaties. Immers, het behoud van de raadszaal en de publieksbalies in
meerwaarde heeft. Deze ruimte is ook in te zetten als projectruimte voor de eigen       Lekkerkerk neemt de nodige ruimte in, die in de business case bestemd was voor de
organisatie.                                                                            ambtelijke organisatie. Daarmee ontstaat ook centraal vergader-/projectgebied op
                                                                                        beide locaties, een oplossing die extra ruimte vergt.
Naast bovengenoemde voorzieningen is meer ruimte voor de (in)formele ontmoeting
in de publieke zone gereserveerd (aansluiten op dienstverleningsconcept) en is          Als alternatief is overwogen om de publieksbalies wel in Stolwijk te handhaven en de
rekening gehouden met een benodigde test- en opslagruimte voor ICT. Dit zijn            raadszaal in Lekkerkerk. Met verschuivingen in het ruimteprogramma zou deze variant
specials die pas bij de verdiepende fase van een PvE traject zijn benoemd.              wel in te passen zijn. Echter, dan verlaten we nadrukkelijk het principe van een
                                                                                        duidelijk publiek hart en ‘huis voor de gemeente’. Naast enkele publieksbalies in
In tegenstelling tot de businesscase is er in het PvE minder vierkante meters           Stolwijk is er geen ruimte voor het creëren van een publieke zone waarin ontmoeting
gereserveerd voor berging en archiefruimte omdat de gemeente grote stappen              met inwoners, ketenpartners en bedrijven en eventuele exposities en andere
maakt in de digitalisering en opschoning van archieven.                                 activiteiten een plek kunnen vinden. Ook de raadszaal met aanverwante
                                                                                        voorzieningen, een essentieel element van het publieke hart, raakt dan gescheiden
                                                                                        van de overige publieksfuncties.




Referentie: 1614806-0102.2.0.                                                                                                                                  Pagina 8 van 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 145 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 146 ======================================================================

<pre>Bijlage 3: Kans- en risicodossier

Zie separate bundel




Referentie: 1614806-0102.2.0.       Pagina 10 van 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 146 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 147 ======================================================================

<pre>                                                                                       Project:       Nieuwe huisvesting gemeente                                                       Door:    Michiel Otto + Projectteam Krimpenerwaard
                                                                                       Locatie:       N.t.b.                                                                      Onderwerp:     Risicomatrix / risicodossier
                                                                                Opdrachtgever:        Gemeente Krimpenerwaard                                                       Scenario:    3. Nieuwbouw
                                                                                   Projectfase:       Definitiefase (PvE)                                                         Versie d.d.:   21 okt 2021
                                                                                 Contractvorm:        ntb                                                                          Referentie:   1.0
                                                                                        Status        definitief




                                                                                                                                                                                                                             ten
                                                                                                                                       n                                                                                  os                          )
                                                                                                                                    de                     Gevolg bij                                                gk                      t € ang                                                                                     ar
Nr   Omschrijving (potentieel) incident/ risico                                                                                ptr e                                                                           v   an                    p os omv                       Beheersmaatregel                                          ico ena
                                                                                                                             so                            optreden risico                                   om                       ico ns *                                                                                 is
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              R ei   g
                                                                                                                       Ka
                                                                                                                         n
                                                                                                                                                                                                      a le                         Ris =ka
                                                                                                                                                                                                                                       (
                                                                                                                                                                                                    ob
                                                                                                                                                                                                 Gl

1                                                                                                        5%                                                                                                           -
2    Bestuurlijk - juridisch

                                                                                                                 Uitvoering alternatief scenario met minimaal noodzakelijke                                                                                                                                        Project-
3    Raad besluit i.h.k.v. bezuinigingen project on hold te zetten                                      30%      ingrepen korte termijn; op lange termijn alsnog herhuisvesting
                                                                                                                                                                                   2.000.000                   600.000              In raadsvoorstel goed in beeld brengen kosten 'niets doen'
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   manager

                                                                                                                 Uitvoering alternatief scenario met minimaal noodzakelijke                                                                                                                                        Project-
4    Invloed verkiezinigen - uitstel besluit tot na GR 2022                                             30%                                                                        2.000.000                   600.000              In raadsvoorstel goed in beeld brengen kosten uitstel zonder plan
                                                                                                                 ingrepen korte termijn; op lange termijn alsnog herhuisvesting                                                                                                                                    manager

                                                                                                                 Uitvoering alternatief scenario met minimaal noodzakelijke                                                                                                                                        Project-
5    Perspectief fusie met andere gemeente leidt tot uitstel besluit                                     5%                                                                        2.000.000                   100.000              In raadsvoorstel goed in beeld brengen kosten uitstel zonder plan
                                                                                                                 ingrepen korte termijn; op lange termijn alsnog herhuisvesting                                                                                                                                    manager

                                                                                                                                                                                                                                    Procesafspraken maken: wanneer worden deze wijzigingen geaccepteerd
                                                                                                                                                                                                                                    en onder welke condities (duidelijke kaders/ randvoorwaarde wat onder
6    Verandering of aanvullingen op gemaakt besluit college/raad over project                           20%      Afwijkingen werkelijke kosten t.o.v. vastgesteld budget                                              -             onvoorzien kan worden opgenomen of leidt tot uitbreiding van de
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Gemeente
                                                                                                                                                                                                                                    projectscope).

                                                                                                                                                                                                                                    Project aniticipeert reeds op klimaatakkoord. In 'circulair aanbesteden'
                                                                                                                                                                                                                                    meenemen als meerwaarde: welke punten verstaan we hieronder en hoe
7    Verandering wetgeving of lokale/eigen ambitie op duurzaamheid                                      10%      Afwijkingen werkelijke kosten t.o.v. vastgesteld budget             500.000                       50.000           waarderen we deze (puntenbeoordeling)? Verder: duidelijke kaders met           Gemeente
                                                                                                                                                                                                                                    bestuurlijk opdrachtgever en raad afspreken. Afstemming
                                                                                                                                                                                                                                    collegeprogramma 2022 - 2026.
                                                                                                                                                                                                                                    Bij plannen, aanbesteden en uitvoering de juiste jurist betrekken met kennis   Project-
8    Incidenten ketenaansprakelijkheid                                                                   5%      boetes / schadevergoedingen                                                                          -             van bouwprocessen en bouwprocespartners.                                       manager
                                                                                                                                                                                                                                    Marktconsultatie t.b.v. voor markt aantrekkelijke bouworganisatievorm en
                                                                                                                 Geen marktwerking of geen leveranciers; nieuwe
9    Geen of onvoldoende inschrijvers bij aanbesteding                                                  20%      aanbestedingsronde
                                                                                                                                                                                                                                    aanbestedingsstrategie. Kies voor optie met heldere omschrijving project en    Gemeente
                                                                                                                                                                                                                                    laag risico inschrijvers (uitvoerende partijen).
                                                                                                                                                                                                                                    Ga bij locatiekeuze uit van perceel reeds in eigendom; voer anders in vroeg
                                                                                                                 Planning loopt vertraging op of beoogde locatie niet
10   Verwerving van grond nieuwbouwlocatie blijkt moeizaam                                               5%      beschikbaar
                                                                                                                                                                                                                                    stadium overleg met eigenaar en onderzoek mogelijkheden voor                   Gemeente
                                                                                                                                                                                                                                    onteigening.

11                                                                                                                                                                                                                    -
12   Ruimtelijk

                                                                                                                 Vertraging in vergunningverlening en realisatie, noodzaak                                                                                                                                         Project-
13   Bestemmingsplan niet tijdig gereed vanwege bezwaar en beroep (Veerweglocatie)                      70%      versnel uitvoeren minimaal noodzakelijke ingrepen
                                                                                                                                                                                   2.000.000                  1.400.000             Keuze voor Veerweg aangeven als planningstechnisch veilige keuze
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   manager

                                                                                                                 Vertraging in vergunningverlening en realisatie, noodzaak
14   Bestemmingsplan niet tijdig gereed vanwege bezwaar en beroep (locatie Oost-zijde BAB               90%      versnel uitvoeren minimaal noodzakelijke ingrepen

                                                                                                                                                                                                                                    Werkplekconcept in PvE biedt nodige flexibiliteit; eventueel nog modulair
15   Huisvesting niet flexibel en schaalbaar m.h.o. toekomst                                             5%      Toekomstige verbouwingen of uitbreidingen belemmerd                                                  -                                                                                            HEVO
                                                                                                                                                                                                                                    bouwen als principe meenemen m.h.o. schaalbaarheid
                                                                                                                                                                                                                                    Tijdig over nadenken en betrokken partijen meenemen. Huren serverruimte
16   Tijdelijke huisvesting serverruimte gemeentekantoor Lekkerkerk                                      5%      Extra kostenpost i.v.m. continuïteit bedrijfsvoering                 10.000                          500           die voldoet aan de eisen (zoals privacy en eigenaarschap) kan optie zijn.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Gemeente

                                                                                                                 Extra kosten voor grondwerk en fundering (ca. € 1500 per m                                                         Nader onderzoek op basis van uiteindelijke inrichting Veerweg-locatie
17   Dempen van sloten Veerweg                                                                          75%                                                                          100.000                       75.000                                                                                          Gemeente
                                                                                                                 sloot)                                                                                                             (indien gekozen)
18                                                                                                       5%                                                                                                           -
19   Maatschappelijk
                                                                                                                 Beeld van eenmalige investering op voorgrond ten koste van
     Frame 'In tijden van kostenbeheersing e/o bezuinigingen zeer onverstandig miljoeneninvestering              werkelijkheid van TCO; Raad kiest voor minimaal noodzakelijke                                                      In raadsvoorstel heel scherp de 'business case' met investeringen en TCO       Project-
20                                                                                                      90%                                                                        2.000.000                  1.800.000
     in gemeentehuis te doen'                                                                                    ingrepen wat leidt tot extra kosten: op lange termijn alsnog                                                       schetsen; eenvoudig weergeven in communicatie.                                 manager
                                                                                                                 miljoeneninvestering noodxzakelijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 147 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 148 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                ten
                                                                                                         en                                                                                k os                  €    g)
                                                                                                      red                       Gevolg bij                                               g                     st mvan                                                                                      ar
Nr   Omschrijving (potentieel) incident/ risico                                                  pt                                                                                v   an                    o
                                                                                                                                                                                                           op * o                          Beheersmaatregel                                           ico na
                                                                                               so                               optreden risico                                  om                     sic ns                                                                                     Ris eige
                                                                                            Ka
                                                                                              n
                                                                                                                                                                          a le                        Ri =ka
                                                                                                                                                                                                          (
                                                                                                                                                                      l ob
                                                                                                                                                                     G


                                                                                       Sentiment in gemeenteraad tegen nieuwbouw;
                                                                                                                                                                                                       In raadsvoorstel goed in beeld brengen kosten uitstel of verschillen in TCO      Project-
21   Inwoners starten actiegroep tegen nieuwbouw                                 20%   renovatiescenario 4 of uitstel met minimaal noodzakelijke         2.000.000                 400.000
                                                                                                                                                                                                       scenario 3 en 4                                                                  manager
                                                                                       ingrepen

22                                                                               5%                                                                                                         -
23                                                                                                                                                                                          -
24   Milieu / duurzaamheid
                                                                                                                                                                                                       Degelijke doorrekening investeringskostenramingen op prijsstijgingen en
                                                                                                                                                                                                                                                                                        Kosten-
25   Stijging kosten specifieke materialen (bijv. hout)                          10%   Algehele kostenstijging scenario's en extra stijging houtbouw      500.000                       50.000         kwaliteitsniveau; in bouworganisatievorm flexibilteit houden t.a.v. moment
                                                                                                                                                                                                       van aanbesteden.                                                                 manager

                                                                                       Hogere eisen aan gebouw zelf vormen maar beperkt risico,
                                                                                       immers we kiezen als voor zeer hoog duurzaamheidsniveau;                                                        Snelheid in besluitvorming en start bouw: daarmee eventuele nieuwe
26   Strengere duurzaamheidseisen                                                10%   mogelijk wel risico's strengere eisen bouwprocessen en
                                                                                                                                                          500.000                       50.000         ontwikkelingen voorblijven.
                                                                                                                                                                                                                                                                                        Gemeente
                                                                                       logistiek die vervolgens tot kostenverhogingen kunnen leiden.

                                                                                       Onvoorziene saneringskosten; saneringskosten (orde grootte €                                                    Bodemonderzoek potentiële locaties nieuwbouw. Neem bij aankoop grond
27   Vervuilde grond nieuwbouwlocatie                                            10%                                                                                                        -                                                                                           Gemeente
                                                                                       100 - 250 per kuub)                                                                                             ook garanties van verkopen op over kwaliteit grond.

                                                                                                                                                                                                       Snelheid in besluitvorming en start bouw: daarmee eventuele nieuwe
                                                                                       Alleen bouwen met compenserende maatregelen elders (m.n.
28   Aanscherping stikstofregels                                                 15%   i.v.m. stikstofuitsoot bouwprocessen en logistiek)
                                                                                                                                                          250.000                       37.500         ontwikkelingen voorblijven; locatiekeuze relateren aan nabijheid Natura2000-     Gemeente
                                                                                                                                                                                                       gebieden (overigens geen in K'waard)

29   Technisch

                                                                                                                                                                                                       Reeds in technisch PvE uitgegaan van hoog kwaliteitsniveau (PvE gezonde
                                                                                       Aanvullende technische voorzieningen (bijv. binnenklimaat en
30   Hogere kosten door verhoogde technische eisen (bijv. a.g.v. Corona)         10%                                                                      100.000                       10.000         kantoren) anticiperend op Corona-effecten en duurzaamheid; eventueel             HEVO
                                                                                       ventilatie), hogere investeringskosten
                                                                                                                                                                                                       aanvullende filtering, ca. € 2000 per kast.

                                                                                       Aanvullende technische voorzieningen, hogere                                                                    Nieuwbouw voorziet al in een hoge eis aan CO2-reducrie; plan zou zelfs
31   Verder aanscherping beleid en regelgeving klimaat en energietransitie       10%                                                                      250.000                       25.000                                                                                          HEVO
                                                                                       investeringskosten                                                                                              passen bij het nieuwe fit for 55 lijn


                                                                                                                                                                                                       Meenemen in afspraken met leveranciers en consequenties er aan
                                                                                       Vertraging in realisatiefase; mogelijk noodzaak voor toepassing                                                                                                                                  Project-
32   Levertijden materialen langer dan voorzien                                  10%                                                                      250.000                       25.000         verbinden (juridische check op contractvorming aanbestedingsprocedures;
                                                                                       alternatieve materialen.                                                                                                                                                                         manager
                                                                                                                                                                                                       contractpartijen geen ruimte geven voor vertraging zonder boetebeding)

                                                                                                                                                                                                       Voldoende kosten funderingen reserveren in investeringskostenraming -->          Kosten-
33   Slappe bodem                                                                30%   Hogere kosten i.v.m. extra funderingsvoorzieningen                 100.000                       30.000         relatief lange heipalen opgenomen.                                               manager
34   Zonwering blijkt niet te passen bij feitelijke zonnestanden                 5%                                                                                                                    Goed vooronderzoek; uitwerking in bestek
35                                                                                                                                                                                          -
36   Financieel / business case

                                                                                                                                                                                                       Lijst met mogelijke bezuinigingsposten opstellen voor het geval extreme
                                                                                       Bouwkosten en daarmee investeringskostenraming stijgen                                                                                                                                           Kosten-
37   Forse inflatie specifiek m.b.t. prijzen bouwmaterialen en arbeid            20%   buiten reeds opgenomen bandbreedtes
                                                                                                                                                         1.000.000                 200.000             prijsstijgingen zich voordoen; verder: waar mogelijk nu al extra ruimte
                                                                                                                                                                                                       prijsstijgingen in kostenramingen inbouwen (binnen kaders business case)         manager

                                                                                       Financieringkosten investering lopen op; TCO loopt met ca. €                                                    Snelle besluitvorming met financieringsarrangement op korte termijn (uiterlijk
38   Stijgende rente                                                             50%   250.000 per procentpunt per jaar op
                                                                                                                                                                                            -          2022)
                                                                                                                                                                                                                                                                                        Gemeente

                                                                                                                                                                                                       Marktontwikkelingen volgen op basis van voorspellingen BDB en
                                                                                       Investeringskosten hoger en buiten bandbreedte prijsstijgingen                                                  aanbestedingsmoment gunstig kiezen; aanbestedingsvorm met laag                   Project-
39   Aanbesteden op verkeerd moment (hoog conjunctuur / overspannen bouwmarkt)   10%                                                                     1.000.000                 100.000
                                                                                       business case; schommelingen 3 - 5% niet ongebruikelijk.                                                        risicoprofiel voor aannemers is essentieel; degelijk uitgewerkt technisch        manager
                                                                                                                                                                                                       ontwerp


40   Onduidelijke afspraken over financiering anterieure overeenkomst            5%    Snel schakelen bij planprocedure niet mogelijk.                                                      -          Heldere interne afspraken betrokken afdelingen gemeente                          Gemeente


                                                                                                                                                                                                       Budgetuitgangspunten vastleggen en primair budget plus onvoorzien laten          Project-
41   Recessie leidt tot extra bezuinigingsopgaven vanuit raad                    20%   Programma van eisen en/of ontwerp versoberen                                                         -          vaststellen over een langere periode (incidenteel en structureel budget)         manager
                                                                                                                                                                                                       Degelijk bestek waarin de mogelijke discussiepunten tot een minimum zijn
                                                                                                                                                                                                       teruggedrongen en voor de opdrachtnemer helder gecontracteerd.
                                                                                       Investeringskosten hoger en buiten bandbreedte prijsstijgingen                                                                                                                                   Project-
42   Onvoorziene uitgaven buiten proportioneel                                   5%    business case
                                                                                                                                                                                            -          Duidelijke kaders/ randvoorwaarde m.b.t. post onvoorzien uitbreiding van de
                                                                                                                                                                                                       projectscope. Flexibel deel budget (=programmawijzigingen) dat voor              manager
                                                                                                                                                                                                       bepaalde kosten kan worden ingezet
</pre>

====================================================================== Einde pagina 148 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 149 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                             ten
                                                                                                                         en                                                                             k os                  €    g)
                                                                                                                      red                      Gevolg bij                                             g                     st mvan                                                                                 ar
Nr   Omschrijving (potentieel) incident/ risico                                                                  pt                                                                             v   an                    o
                                                                                                                                                                                                                        op * o                           Beheersmaatregel                                     ico na
                                                                                                               so                              optreden risico                                om                     sic ns                                                                                Ris eige
                                                                                                            Ka
                                                                                                              n
                                                                                                                                                                                       a le                        Ri =ka
                                                                                                                                                                                                                       (
                                                                                                                                                                                   l ob
                                                                                                                                                                                  G

                                                                                                                                                                                                                    Taakstellend budget architect. Getoetst ontwerp met daarin opgenomen
                                                                                                       Investeringskosten hoger en buiten bandbreedte prijsstijgingen                                                                                                                           Kosten-
43   Ontwerp architect treedt buiten de financiële kaders                                        5%    business case
                                                                                                                                                                        500.000                      25.000         toetsingscriteria (go en no-go momenten). Onafhankelijke kostenmanager
                                                                                                                                                                                                                    vast lid ontwerpteam.                                                       manager
                                                                                                                                                                                                                                                                                                Project-
44   Faillissement architect, hoofdaannemer, onderaannemers, e.d.                                5%    Vertaging en hogere kosten door overname werk door anderen       100.000                       5.000         Degelijke, financiële toets inschrijvers aanbestedingen
                                                                                                                                                                                                                                                                                                manager
                                                                                                       Onverwachte kostenstijgingen gedurende en/of na afloop                                                                                                                                   Kosten-
     Naheffingen BTW en andere fiscale risico's                                                  5%    project
                                                                                                                                                                                                                    Toets project en bouworganisatievorm door fiscalist / fiscaal jurist
                                                                                                                                                                                                                                                                                                manager
45                                                                                                                                                                                                       -
46   Organisatorisch

                                                                                                                                                                                                                    Na gereedkomen concept-PvE nog een interne communicatieronde houden         Project-
47   Geen goede en tijdige communciatie en afstemming over ruimteprogramma                       20%   Onvoldoende draagvlak onder medewerkers en management                                             -          met Q$A-sessie(s)                                                           manager
                                                                                                       Indien niet duidelijk en niet goed geïmplementeerd ontstaan er
                                                                                                       knelpunten in het ruimtegebruik in het gemeentehuis (en                                                      Goed uitgewerkt beleid voor het werken na Conona + bijbehorende
     Beleid balans thuiswerken en kantoorwerk                                                    30%   knelpunten in de onderlinge samenwerking en in het welzijn
                                                                                                                                                                                                         -          implementatie (werkafspraken én ondersteunende voorzieningen zoals ICT)
                                                                                                                                                                                                                                                                                                Gemeente
                                                                                                       van medewerkers).
                                                                                                                                                                                                                    Werken volgens format Projectmatig Werken gemeente KRW.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                Project-
48   Organisatie / governance van het project: de juiste mensen op het juiste moment aan tafel   10%   Ongecontroleerd project dat buiten de kaders kan raken                                            -          Bestuursopdracht is vastgesteld. Projectplan vastgesteld door bestuurlijk
                                                                                                                                                                                                                    opdrachtgever                                                               manager

                                                                                                       Grotere druk op beschikbare ruimte leidt tot nieuwe
49   Nieuwe pandemie met nieuwe restricties onderling contact                                    10%   organisatorische maatregelen
                                                                                                                                                                                                         -          Verdere bijstelling werkvormen en balans kantoorwerk/thuiswerk              Gemeente


50                                                                                                                                                                                                       -
</pre>

====================================================================== Einde pagina 149 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 150 ======================================================================

<pre>                                                                                           Project:                                                                                    Door:    Michiel Otto + Projectteam Krimpenerwaard
                                                                                           Locatie:   N.t.b.                                                                     Onderwerp:     Kansenmatrix / kansendossier
                                                                                    Opdrachtgever:    Gemeente Krimpenerwaard                                                      Scenario:    3. Nieuwbouw
                                                                                       Projectfase:   Definitiefase (PvE)                                                        Versie d.d.:   21 okt 2021
                                                                                     Contractvorm:    ntb                                                                         Referentie:   1.0
                                                                                            Status    definitief



                                                                                                                                                                                                                         ten
                                                                                                                                                                                                                     ngs
                                                                                                                                                                                                                 bre
                                                                                                                                      n                                                                                                  )
                                                                                                                                   de                                                                                              t € ng                                                                                        an
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   s
Nr   Omschrijving kans                                                                                                         tr e
                                                                                                                                                         Effect van de
                                                                                                                                                                                                             g op               pos omva                      Maatregelen ter verzilvering                                     rk
                                                                                                                              p                                                                             n                en    *                                                                                        a a
                                                                                                                        n   so                           kans                                            va                ns ans                                                                                         en
                                                                                                                      Ka                                                                               om               Ka (=k                                                                                      Eig
                                                                                                                                                                                                a le
                                                                                                                                                                                              ob
                                                                                                                                                                                           Gl

1                                                                                                                                                                                                                 -
2    Bestuurlijk - juridisch

                                                                                                                N.a.v. inventarisatie ca. 50 m2 extra noodzakelijk voor extra
3    Ontmoetingsplek voor inwoners, verenigingen, ketenpartrners, besdrijven, gemeentebestuur           50%     projectruimte en publieksgebied
                                                                                                                                                                                    100.000                   50.000     Opgenomen in ruimtestaat en investeringskostenraming                        HEVO

6    Ruimtelijk
     Flexibel en schaalbaar gebouw dat meebeweegt met toekomstige ontwikkelingen organisatie en                 Gebouw dat bij de tijd blijft en waarvoor weinig kosten voor
7                                                                                                       90%                                                                                                       -
     dienstverlening                                                                                            aanpassingen in de toekomst gemaakt hoeven te worden
8    Efficiënt ruimteprogramma (passend bij 'post-Corona effecten)                                      90%     Gunstige TCO en toekomstvast gebouw                                                               -      Opnemen in RF en TPvE + ruimtestaat                                         HEVO
                                                                                                                Juiste locatiekeuze (bijv. Veerweg) maakt bundeling
                                                                                                                maatschappelijke voorzieningen mogelijk, oplossen
                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Project-
9    Combinatie met andere ruimtelijke vraagstukken; oplossen bestaande knelpunten                      50%     parkeerproblematiek en bereikbaarheid en schept ruimte voor                                       -      Meenemen in argumentatie locatiekeuze en herontwikkelingspotentieel
                                                                                                                invulling maatschappelijk functies waaraan behoefte (wonen                                                                                                                           manager
                                                                                                                bijv.)
10   Maatschappelijk
                                                                                                                Beoordeling kwaliteit dienstverlening omlaag; extra
                                                                                                                                                                                                                         Scenario 3 biedt goede kansen om bij locatiekeuze te kiezen voor centrale
                                                                                                                voorzieningen nodig voor dienstverlening aan huis; extra
11   Bereikbaarheid voor inwoners zonder auto                                                           30%     investering in ondersteuning niet-digitaal vaardige inwoners;
                                                                                                                                                                                                                  -      ligging en bereikbaarheid per OV/auto; dienstverleningsvisie goed op        Gemeente
                                                                                                                                                                                                                         locatiekeuze afstemmen.
                                                                                                                kosten op jaarbasis?
                                                                                                                Hogere kwalitet dienstverlening met minder oppervlak
12   Digitalisering geeft kansen om nabijheid te creëren zonder reisbewegingen                          70%                                                                                                       -      Dienstverleningsvisie samengevat nadrukkelijk onderdeel raadsvoorstel       Gemeente
                                                                                                                gemeentehuis
                                                                                                                                                                                                                         Herontwikkelingspotentieel: vooral maatschappelijke meerwaarde n.a.v.
                                                                                                                Maatschappelijke meerwaarde wordt onderkend en                                                                                                                                       Project-
13   Herontwikkeling achterblijvende locaties                                                           50%                                                                                                       -      verkenning helder en concreet per locatie uitwerken; realisme t.a.v.
                                                                                                                ondersteunt besluitvorming voor scenario 3 of 4                                                                                                                                      manager
                                                                                                                                                                                                                         finanvciële opbrengsten laten zien.
                                                                                                                Bevolking omarmt dit idee van een centrale plek voor inwoners,
                                                                                                                bedrijven en ketenpartners; centrale plek diverse
14   Huis van de Gemeente als visitiekaartje                                                            50%     maatschappeliljke functies (bijv. aan Veerweg). Groter
                                                                                                                                                                                                                  -      In externe communicatie deze kans goed naar voren brengen.                  Gemeente
                                                                                                                draagvlak.
                                                                                                                Hogere waardering bereikbaarheid en dienstverlening
                                                                                                                                                                                                                         Keuze voor nieuwbouwlocatie nabij HOV-lijn (dat wordt dan een locatie in
15   P+R betere aansluiting OV voor inwoners, partners, ondernemers, medewerkers.                       50%     gemeente; hogere medewerkerstevredenheid voor                                                     -                                                                                  Gemeente
                                                                                                                                                                                                                         BAB)
                                                                                                                bereikbaarheid
                                                                                                                Hogere waardering bereikbaarheid en dienstverlening
16   Parkeerprobleem bij huidige gemeentekantoren opgelost (situatie voor Corona-tijdperk)              50%     gemeente; hogere medewerkerstevredenheid voor                                                            Kiezen voor nieuwbouwscenario                                               Gemeente
                                                                                                                bereikbaarheid
                                                                                                                Maximaal benutten in nieuwbouwscenario, in mindere mate in
     Ontwikkelpotentieel inzetten voor woning tekort en lokale versterkingen. (gebouwen die                     scenario 4 met behoud LKK en STW; opbrengsten uitdrukken
17                                                                                                      70%                                                                                                       -      Goede stedenbouwkundige en financiële analyse mogelijkheden                 HEVO
     vrijkomen)                                                                                                 in maatschappelijke termen aangebied financiële opbrengst per
                                                                                                                saldo minimaal zal zijn.
18   Milieu / duurzaamheid

     Groenste gemeentehuis van NL; past bij het Groene Hart, voorbeeldfunctie; momentum na IPCC-                Positief in externe communicatie; draagvlak onder bevolking,
19                                                                                                      50%                                                                                                       -      Uitdragen in externe communicatie.                                          Gemeente
     rapport zomer 2021                                                                                         ook goed visitekaartje richting arbeidsmarkt.

23   Technisch
                                                                                                                Energiegebruik bouwprocessen en logistiek omlaag,
24   Circulair inkopen en aanbesteden                                                                   30%                                                                                                       -      Uitwerken in definitief en in technisch ontwerp (bestek)                    Architect
                                                                                                                implementatie circulair materiaalgebruik
                                                                                                                Energiegebruik bouwprocessen en logistiek omlaag,                                                                                                                                    Installatie-
25   Klimaatneutraal bouwen                                                                             20%     implementatie circulair materiaalgebruik
                                                                                                                                                                                                                  -      Uitwerken in definitief en in technisch ontwerp (bestek)
                                                                                                                                                                                                                                                                                                     adviseur
26   Financieel / business case

                                                                                                                In elk geval voor dezelfde lasten meer kwaliteit (kwaliteit
                                                                                                                werkomgeving en duurzaamheid) en efficiëntere en
27   Structrele lastenverlichting (huisvestingslasten en organisatotische kosten)                       50%                                                                                                       -      Nadrukkelijk opnemen in interne en externe communcatie                      Gemeente
                                                                                                                effectievere organisatie met hogere tevredenheid medewerkers
                                                                                                                (en inwoners m.b.t. dienstverleming)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 150 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 151 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                                                                        ten
                                                                                                                                                                                                    ngs
                                                                                                                               n                                                                 re                 €   g)                                                                                       ns
                                                                                                                            de                    Effect van de                               pb                  st van                                                                                      ka
Nr   Omschrijving kans                                                                                                 ptr e                                                               g o
                                                                                                                                                                                                              n po  om                      Maatregelen ter verzilvering                                   ar
                                                                                                                     so                           kans                                   an                 se s *                                                                                     en
                                                                                                                                                                                                                                                                                                         a
                                                                                                                 n                                                                     mv                an (=kan                                                                                Eig
                                                                                                               Ka                                                                  e o                 K
                                                                                                                                                                              al
                                                                                                                                                                            ob
                                                                                                                                                                         Gl

                                                                                                         Effect is klein aangezien business case aantoonde dat                                          Vooral maatschappelijke meerwaarde herontwikkeling bestaande locaties         Project-
28   Kosten dekken door herontwikkeling bestaande locaties / gebruik restwaarde                    5%    financieel voordeel herontwikkeling minimaal tot negatief is
                                                                                                                                                                                                 -      benadrukken                                                                   manager
31   Organisatorisch
                                                                                                                                                                                                        Bij opstellen RF PvE rekening gehouden met dynamisch publieksgebied met
32   Programma van eisen na Coorna: creatieve ruimte en ontmoeting met inwoners extra plek geven   70%   Gemeentehuis fungeert als echt 'huis voor de gemeente'                                  -                                                                                    HEVO
                                                                                                                                                                                                        ruimte voor inwoner
                                                                                                                                                                                                        In implementatieplan na gereedkomen huisvesting rekening houden met
                                                                                                         Organisatieverandering en ontwikkeling werkcultuur en
33   Organisatieverandering wordt ondersteund door huisvestingsconcept                             50%                                                                                           -      'Anders werken'; al in aanloop naar realisatie gemeentehuis hiermee starten   Gemeente
                                                                                                         samenwerking succesvol
                                                                                                                                                                                                        (implementatie van Krimpenerwaard Vooruit op korte termijn)

                                                                                                                                                                                                        Degelijk uitgewerkt projectplan met aandacht voor alle beheersaspecten
                                                                                                         Vliegende start / vloeiende overgang volgende projectfase                                                                                                                    Project-
34   Tijdige en goede inrichting projectorganisatie                                                50%   (ontwerpfases)
                                                                                                                                                                                                 -      (GOTIK-R) + heldere projectopdracht met intern opdrachtgeverschap +
                                                                                                                                                                                                        voorbereidingskrediet t.b.v. projectorganisatie                               manager


                                                                                                         Efficiencyvoordelen organisatie benutten; hogere tevredenheid
35   Reistijd van/naar/tussen meerdere locaties opgelost                                           50%   medewerkers over de effectiviteit van hun tijdsbesteding
                                                                                                                                                                                                 -      Bij keuzen voor nieuwbouwscenario                                             Gemeente

36                                                                                                                                                                                               -
</pre>

====================================================================== Einde pagina 151 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 152 ======================================================================

<pre>         Colofon

         Uitgave:          HEVO B.V.
         Datum:            21 oktober 2021
         Auteur(s):        Michiel Otto
                           Eric Kroeze
                           Jean-Marc Vloemans

         ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●



         Contact

         Statenlaan 8                                   Postbus 70501
         5223 LA 's-Hertogenbosch                       5201 CB 's-Hertogenbosch

         T +31 (0)73 6 409 409
         info@hevo.nl

         www.hevo.nl                                    www.rpmbyhevo.nl

         ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●




         Niets uit deze uitgave mag zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van
         HEVO B.V. worden gekopieerd, noch aan derden ter inzage worden gegeven




Referentie: 1614806-0102.2.0.                                                                           Pagina 11 van 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 152 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 153 ======================================================================

<pre>6. Herontwikkelingspotentieel bestaande
   kantoorlocaties




                      -13-
                             Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 153 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 154 ======================================================================

<pre>Herontwikkelingspotentieel
bestaande gemeentekantoren

Nieuwe huisvesting gemeente




Opdrachtgever
Gemeente Krimpenerwaard

Datum
21 oktober 2021

Project
Huisvestingsplan en PvE gemeentekantoor

Referentie
1614806-0094.2.0

Auteur(s)
René Lolkema
Michiel Otto




●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●        ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

Statenlaan 8                     Postbus 70501               T +31 (0)73 6 409 409        www.hevo.nl                 ISO 9001-gecertificeerd
●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●        ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●   ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●

5223 LA 's-Hertogenbosch         5201 CB 's-Hertogenbosch    info@hevo.nl                 www.rpmbyhevo.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 154 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 155 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
1.         Inleiding                             3

2.         Aanpak                                3

3.         Inzicht per locatie                   3
3.1.       Stolwijk                              3
3.2.       Bergambacht                           4
3.3.       Lekkerkerk                            5
3.4.       Schoonhoven                           6

4.         Vergelijking met business case 2020   8




Referentie: 1614806-0094.2.0.                        Pagina 2 van 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 155 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 156 ======================================================================

<pre>1. Inleiding                                                                                Waar mogelijk is die opbrengst vervolgens uitgedrukt in financiële cijfers op basis van
                                                                                            een herberekening van de opbrengstwaarde uit 2020. In sommige situaties geeft het
Naar aanleiding van de besluitvorming rond de businesscase gemeentekantoren                 resultaat van deze herziening een maatschappelijke waarde aan die (nog) niet in geld
Krimpenerwaard in juni 2021 heeft HEVO opdracht gekregen een ruimtelijk functioneel         is uit te drukken.
Programma van Eisen voor het nieuw te realiseren gemeentehuis en de BOR op te
stellen en door te rekenen. Ook is door de gemeente Krimpenerwaard gevraagd
aanvullend onderzoek te doen naar het herontwikkelingspotentieel van de bestaande
                                                                                            3. Inzicht per locatie
locaties van de huidige gemeentehuizen.                                                     3.1. Stolwijk
                                                                                            De locatie Stolwijk ligt midden in het centrum. Bij een herontwikkeling is met name van
2. Aanpak                                                                                   belang hoe het parkeren wordt opgelost. Dit is van grote invloed op de mogelijke
                                                                                            herontwikkelingsmogelijkheden. De invulling met een supermarkt lijkt mede hierdoor
Bij het opstellen van de business case in 2020 is voor de vier locaties in kaart gebracht   niet realistisch. De kavel lijkt hiervoor bovendien te klein.
wat de herontwikkelingsmogelijkheden zijn op basis van de kennis en inzichten van
een regionale makelaar en -taxateur. HEVO heeft aan de hand van deze gegevens
nader financieel inzicht gegeven in mogelijke opbrengsten bij deze door de makelaar/
taxateur aangegeven herontwikkelingsmogelijkheden.

Voor het aanvullend onderzoek dat nu is uitgevoerd heeft de gemeente gevraagd om
naast de potentiële financiële waarde ook te kijken naar alternatieve invullingen van de
bestaande locaties. HEVO heeft daartoe in het derde kwartaal van 2021 met
verschillende afdelingen van de gemeente Krimpenerwaard overleg gevoerd. Met deze
gezamenlijke brainstorm is nader inzicht verkregen in de maatschappelijke behoeften,
die de verschillende afdelingen zien en de behoeften, die de gemeente zelf heeft.

Er hebben overleggen plaatsgevonden met vertegenwoordigers van verschillende
afdelingen (Sociaal domein incl. Sport, Wonen, Verkeer, Accommodaties en RO).
Hierin is allereerst aangegeven waar in de analyse ten tijde van de business case
rekening mee is gehouden ten aanzien van de herontwikkelingsmogelijkheden. In het
overleg met de genoemde disciplines is onderzocht welke behoeften, ideeën en
mogelijkheden voor de mogelijke herontwikkeling van de kantoorlocaties in
Bergambacht, Schoonhoven, Stolwijk en Lekkerkerk bestaan.                                   Vanuit het sociaal domein wordt aangegeven dat Het Kwartier nu goed voldoet als
                                                                                            ontmoetingscentrum van Stolwijk: er zijn zowel maatschappelijke- als culturele
Deze rapportage geeft weer, wat in deze overleggen is opgehaald per locatie en wat          activiteiten en er is ruimte voor (lokale- en regionale) verenigingen. Een eventuele
de nieuwe inzichten zijn voor het herontwikkelingspotentieel per locatie.                   kleine bibliotheek kan als functie wellicht een aanvulling zijn voor Het Kwartier. Een
                                                                                            invulling van de huidige kantoorlocatie met een bibliotheek of




Referentie: 1614806-0094.2.0.                                                                                                                                            Pagina 3 van 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 156 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 157 ======================================================================

<pre>gemeenschapshuis/cultureel centrum wordt vanuit sociaal domein als niet wenselijk/
noodzakelijk geacht.                                                                              3.2. Bergambacht
                                                                                                  Op basis van de gesprekken met de verschillende disciplines zijn er verschillende
                                                                                                  mogelijkheden die worden gezien voor de locatie in Bergambacht. Hieruit wordt in
                                                                                                  ieder geval duidelijk dat het in Bergambacht ontbreekt aan een ontmoetingscentrum/
                                                                                                  cultuurhuis. De voorzijde is karakteristiek. Behoud van de voorzijde is daarom zeer
                                                                                                  gewenst. Daarnaast is de bibliotheek op dit
                                                                                                  moment gehuisvest op een tijdelijke locatie.
                                                                                                  Deze kan wellicht worden verplaatst naar het
                                                                                                  gemeentekantoor. Er is ca. 800 m2 bvo
                                                                                                  beschikbaar in de karakteristieke voorzijde.
Resultaat brainstorm                                                                              Ruimteprogramma’s voor bibliotheken in den
                                                                                                  lande zijn zeer divers maar de beschikbare
De invulling van deze locatie door middel van een herontwikkeling met appartementen               ruimte biedt goede mogelijkheden.
lijkt hier het meest voor de hand te liggen. Er kan nader worden verkend voor welke
doelgroepen en markt deze locatie kan worden herontwikkeld.                                       Uit de gesprekken blijkt dat er verschillende
                                                                                                  initiatieven/ ideeën zijn in Bergambacht. Op basis van de gesprekken stellen we voor
Voor nu wordt uitgegaan van het voorstel uit 2020 inclusief de voorwaarden en                     nader onderzoek te doen naar een mogelijke invulling van een combinatie van
uitgangspunten verwoord in de planvorming uit 2020. Deze variant gaat uit van een                 bibliotheek/ maatschappelijke invulling aan de voorzijde met het een mogelijke verkoop
herontwikkeling van de locatie naar 12 appartementen. De variant is in kaart gebracht             van het overige kantoorgedeelte waarin vervolgens een woningontwikkeling in mogelijk
tijdens de (voorbereiding van) de besluitvorming rond de businesscase uit 2020. In                kan worden gemaakt.
onderstaande berekening zijn cijfers van 2020 geactualiseerd naar 2021:




                                                                                                  Resultaat brainstorm


Indexatie kosten obv gemiddelde stijging Aanbestedingsindex en Bouwkostenkompas (=5%)
Indexatie waardeontwikkeling obv CBS-data per corop gebied, Oost Zuid-Holland, Q2 2021 (=13,2%)




Referentie: 1614806-0094.2.0.                                                                                                                                              Pagina 4 van 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 157 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 158 ======================================================================

<pre>                                                                                                              3.3. Lekkerkerk
Het voorgedeelte bestaat globaal uit 4 (aparte)eenheden die afzonderlijk te verkopen                          De herontwikkelingsmogelijkheden van de locatie
zijn volgens de lokale makelaar/ taxateur. Een alternatieve invulling zoals hierboven                         Lekkerkerk zijn talrijk. In 2020 gingen we er
geschetst kan nader worden uitgewerkt. Aan de voorzijde is ca. 850 m2 beschikbaar.                            samen met de betrokken makelaar/taxateur
Afhankelijk van het gewenste maatschappelijke programma en/of het bibliotheek-                                vanuit dat het huidig gebruik te weten
concept kan worden onderzocht of deze ruimte geschikt is voor het beoogde gebruik.                            kantoorfunctie niet haalbaar is voor een andere
                                                                                                              kantoorgebruiker. Een herbestemming naar een
Het achtergedeelte                                                                                            ander gebruik leek noodzakelijk. Gedacht kan
bestaande uit 3 bouwlagen                                                                                     worden om het geheel te amoveren en zo het




                                                                                 Bergambacht
van elk circa 220m2 kan                                                                                       gehele terrein een nieuwe invulling geven of het
worden ontwikkeld naar 6                                                                                      bestaande gebouw nieuw in te delen voor gebruik van: wonen eventueel in combinatie
                                              Locatie
woonappartementen van                                                                                         met zorgactiviteiten. Ook kan gedacht worden aan de vestiging van een supermarkt
circa 95m2. Op basis van
het uitgangspunt om zes         Bruto Vloeroppvlak totaal                                             1.510   Tijdens de business case van 2020 is op
appartementen te realiseren     Verhuurbaar vloeroppervlak                                            1.357   basis van dit advies voor deze locatie
                                Opbrengst as- is totaal                                        € 1.100.000
in het achtergedeelte zijn is                                                                                 uitgegaan van een invulling met
een indicatieve                 scenario woningbouw achterzijde   €/m2 of € p.eenheid                         woningbouw in combinatie met een
grondwaarde (incl. BTW)         kosten achterzijde 6 woningen     €              660           € 1.169.438    supermarkt. Voor deze invulling is een
berekend. Deze waarde is        opbrengstpotentieel 6 woningen    €          311.300           € 1.867.800    scenario berekend op basis van
                                indicatieve grondwaarde                                        € 698.363
opgenomen in de tabel.                                                                                        sloop/nieuwbouw en een scenario waarbij
                                                                                                              is uitgegaan van herontwikkeling van de
                                                                                                              bestaande gebouwen.

                                                                                                              Uit de gesprekken met de verschillende gemeentelijke disciplines blijkt een zeer
                                                                                                              gevarieerde belangstelling en behoefte. Door het wegvallen van Amicitia lijkt de functie
                                                                                                              dorpshuis en ontmoetingscentrum te verdwijnen. Daarnaast betekent dit dat een aantal
                                                                                                              culturele verenigingen op zoek moeten naar nieuwe huisvesting. Deze functies kunnen
                                                                                                              wellicht worden gehuisvest op de locatie van het huidige gemeentekantoor. Andere
                                                                                                              ideeën en mogelijke ontwikkelingsmogelijkheden die zijn genoemd zijn: supermarkt,
                                                                                                              woningbouw (wellicht voor specifieke doelgroepen), cultureel centrum, bibliotheek etc.
                                                                                                              Gelet op de ligging is ook bij deze locatie het parkeren een aandachtsgebied bij een
Locatie Bergambacht                                                                                           herontwikkeling van deze locatie.




Referentie: 1614806-0094.2.0.                                                                                                                                                            Pagina 5 van 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 158 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 159 ======================================================================

<pre>                                                                                        3.4. Schoonhoven
                                                                                        Ook voor de locatie in het centrum van Schoonhoven blijken verschillende
                                                                                        oplossingsrichtingen. Recent is het nieuwe bestemmingsplan voor het centrum
                                                                                        vastgesteld. Uitgangspunt hierin is dat de afspraken en regels in dit bestemmingplan
                                                                                        ervoor zorgen dat Schoonhoven de Zilverstad met historische allure blijft. Daarbij is het
                                                                                        volgens de gemeente van belang dat de binnenstad meer moet gaan bruisen: een plek
                                                                                        waar het niet alleen fijn wonen, werken en leven is, maar waar ook oog is voor cultuur
                                                                                        en historie. Op basis van deze visie is in overleg met verschillende disciplines gekeken
                                                                                        naar mogelijke invullingen van het huidige stadhuis cq gemeentekantoor.

                                                                                        De huidige locatie bestaat uit een monumentaal deel aan de Haven met een
                                                                                        binnenplaats (o.a. voor parkeren) die bereikbaar is via de Stadhuisstraat met een
Op dit moment is het spectrum van mogelijkheden zeer breed. In feite is de              recenter kantoorgebouw van drie bouwlagen grenzend aan Lange Weistraat. De
herontwikkeling niet alleen van het gemeentekantoor maar van het hele omliggende        locatie leent zich hierdoor voor meerdere functies waarbij aan het monumentale deel
gebied aan de orde. Op basis van de ligging en de verschillende mogelijke invullingen   tegemoet kan worden gekomen aan de visie op een bruisende binnenstad en het
wordt voorgesteld om een nadere verkenning te doen naar de gewenste invulling en        recentere kantoorgebouw ook voor andere functies zoals wonen kan worden benut.
de haalbaarheid van deze gebiedsontwikkeling.
                                                                                        De positie van het huidige Zilvermuseum wordt
                                                                                        vanuit verschillende disciplines genoemd. Een
                                                                                        herhuisvesting naar de locatie van het huidige
                                                                                        gemeentekantoor/ stadhuis is een van de
                                                                                        herontwikkelingsmogelijkheden. Andere
                                                                                        mogelijkheden die zijn genoemd zijn: hotel,
                                                                                        wonen met zorg, bibliotheek, dienstencentrum,
                                                                                        restaurant/ café.

                                                                                        Ten tijde van de planvorming in 2020 is
                                                                                        uitgegaan van een mogelijke invulling met wonen en/of wonen met zorg in combinatie
                                                                                        met een publieke functie. Die mogelijkheid staat nog steeds overeind. Echter, gelet op
                                                                                        de unieke positie en ligging in de binnenstad in combinatie met de recente visie van de
                                                                                        gemeente op de binnenstad, wordt voorgesteld een nadere studie te doen naar de
                                                                                        gewenste invulling en de mogelijke haalbaarheid van verschillende functies.

Locatie Lekkerkerk




Referentie: 1614806-0094.2.0.                                                                                                                                       Pagina 6 van 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 159 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 160 ======================================================================

<pre>                                                                                                         Alles overziend zien wij op dit moment voor Schoonhoven drie mogelijkheden:
                                                                                                         • Het geheel laten herontwikkelen tot hotel;
                                                                                                         • Het geheel herontwikkelen tot Zilvermuseum;
                                                                                                         • De voorzijde een alternatieve, ceremoniële functie geven en de achterzijde
                                                                                                             herontwikkelen tot appartementen (bijvoorbeeld voor wonen met zorg).




Rekening houdend met een herontwikkeling van de achterzijde naar de functie wonen
is de volgende indicatieve waardeberekening gemaakt. Dit betreft een actualisatie van
de cijfers van de twee scenario’s uit de eerdere planvorming. De kosten en
opbrengsten van het gebouwdeel vaan de voorzijde maakt geen deel uit van dit
overzicht.


                                                                            Schoonhoven
                            Locatie




            Bruto Vloeroppvlak                                                                   1.942
            Verhuurbaar vloeroppervlak                                                           1.400
            Opbrengst as- is                                                                € 930.000

            scenario Verdoold                              €/m2 of € p.eenheid
            wonen 9 appartementen                          €              624 € 1.105.650
            kosten voorzijde                                                   €      -                  Locatie Schoonhoven
            opbrengstpotentieel Verdoold                   €          180.000 € 1.833.840
            indicatieve grondwaarde                                            € 728.190

            alternatief scenario                           €/m2 of € p.eenheid
            sloopkosten                                                                              0
            investeringskosten zorgontwikkeling            €             1.948            € 3.782.531
                                                                                                     0

            opbrengstpotentieel obv 24 zorgeenheden                                       € 4.712.727
            indicatieve grondwaarde                                                       € 930.197
            * Opbrengstpotentieel obv marktgegevens Verdoold
            ** Kosten op basis programma Verdoold en HEVO, investeringskosten incl BTW




Referentie: 1614806-0094.2.0.                                                                                                                                                   Pagina 7 van 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 160 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 161 ======================================================================

<pre>4. Vergelijking met business case 2020                                                                                            Op basis van de herziening van het opbrengstpotentieel zoals beschreven in hoofdstuk
                                                                                                                                  3 van deze rapportage zien de cijfers anno 2021 er als volgt uit:
In 2020 hebben we het opbrengstpotentieel (de ‘indicatieve grondwaardes’) voor ieder
van de locaties uitgerekend op basis van de toenmalige verwachtingen van de                                                       Bedragen in mln €
mogelijkheden. Vervolgens hebben we per scenario in beeld gebracht wat de                                                            Overzicht waardeberekeningen gemeentekantoren Krimpenerwaard
gezamenlijke opbrengst van de te herontwikkelen locaties zou kunnen zijn afgezet                                                     (versie 28 sep. 2021)

tegen de boekwaarde van de gebouwen in 2025. Daarbij zijn we ervanuit gegaan dat                                                                         Boekwaarde       Marktwaarde 'as is'     Saldo t.o.v.      Indicatieve grondwaarde       Saldo t.o.v.
er intussen geen investeringen meer in de bestaande gebouwen gedaan zouden                                                                                Gemeente            Verdoold           boekwaarde            bij herontwikkeling        boekwaarde
                                                                                                                                                                                                  Gemeente                  Verdoold               Gemeente
worden. De resultaten van de berekeningen van 2020 zijn opgenomen in de                                                                                   (in € mln)          (in € mln)           (in € mln)               (in € mln)             (in € mln)
                                                                                                                                                         Bij afstoten     Taxatie nov. 2019      Bij afstoten
rapportage van de business case en zagen er als volgt uit:                                                                                                   2025                                     2025               laag      hoog       laag         hoog
                                                                                                                                                       Geen investering
                                                                                                                                                         2020-2025
Bedragen in mln €
                                                                                                                                     Lekkerkerk              1,85                1,95                0,10                1,26      2,74       -0,59         0,89
   Overzicht waardeberekeningen gemeentekantoren Krimpenerwaard                                                                      Bergambacht             1,02                1,09                0,07                0,22      0,75       -0,80        -0,27
   (versie 17 dec. 2019)                                                                                                             Schoonhoven             0,81                0,93                0,12                0,57      0,93       -0,24         0,12
                                                                                                                                     Stolwijk                1,46                1,25               -0,21                0,64      1,17       -0,82        -0,29
                       Boekwaarde       Marktwaarde 'as is'     Saldo t.o.v.      Indicatieve grondwaarde       Saldo t.o.v.
                        Gemeente            Verdoold           boekwaarde            bij herontwikkeling        boekwaarde           Totaal                  5,14                5,22                0,08                2,69      5,59       -2,45        0,45
                                                                Gemeente                  Verdoold               Gemeente
                        (in € mln)          (in € mln)           (in € mln)               (in € mln)             (in € mln)
                       Bij afstoten     Taxatie nov. 2019      Bij afstoten
                           2025                                     2025               laag      hoog       laag         hoog
                     Geen investering
                       2020-2025                                                                                                  Opbrengst per scenario na verrekening huidige boekwaardes gemeente
   Lekkerkerk              1,85                1,95                0,10                1,26      2,74       -0,59         0,89
   Bergambacht             1,02                1,09                0,07                0,22      0,75       -0,80        -0,27    Scenario Toelichting                                          Bij marktwaarde 'as is'              Bij functieverandering
   Schoonhoven             0,81                0,93                0,12                0,57      1,11       -0,24         0,30                                                                                                            laag       hoog
   Stolwijk                1,46                1,25               -0,21                0,64      1,07       -0,82        -0,39

   Totaal                  5,14                5,22                0,08                2,69      5,67       -2,45        0,53          1.       Geen gebouwen afstoten                                              0                       0                  0
                                                                                                                                       2.       Afstoten BAB, SHV, STW                                           -0,02                    -1,86             -0,44
                                                                                                                                       3.       Alle gebouwen afstoten                                            0,08                    -2,45              0,45
                                                                                                                                       4.       Afstoten BAB, SHV                                                 0,05                    -1,04             -0,15
Opbrengst per scenario na verrekening huidige boekwaardes gemeente

Scenario Toelichting                                          Bij marktwaarde 'as is'              Bij functieverandering
                                                                                                        laag       hoog           Omdat we in Bergambacht en Schoonhoven uitgaan van een mogelijk grotere invulling
                                                                                                                                  met maatschappelijke functies gaat de opbrengst van woningbouw (appartementen) op
     1.       Geen gebouwen afstoten                                              0                       0                  0    die locaties omlaag. Hierdoor dalen de opbrengsten van de scenario’s 2, 3 en 4. Voor
     2.       Afstoten BAB, SHV, STW                                           -0,02                    -1,86             -0,36   de huidige fase van het project zijn overigens alleen nog de cijfers voor scenario 3 en 4
     3.       Alle gebouwen afstoten                                            0,08                    -2,45              0,53   relevant.
     4.       Afstoten BAB, SHV, deel STW                                       0,05                    -1,59             -0,23




Referentie: 1614806-0094.2.0.                                                                                                                                                                                                                         Pagina 8 van 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 161 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 162 ======================================================================

<pre>         Colofon

         Uitgave:          HEVO B.V.
         Datum:            21 oktober 2021
         Auteur(s):        René Lolkema
                           Michiel Otto

         ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●



         Contact

         Statenlaan 8                                   Postbus 70501
         5223 LA 's-Hertogenbosch                       5201 CB 's-Hertogenbosch

         T +31 (0)73 6 409 409
         info@hevo.nl

         www.hevo.nl                                    www.rpmbyhevo.nl

         ●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●●




         Niets uit deze uitgave mag zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van
         HEVO B.V. worden gekopieerd, noch aan derden ter inzage worden gegeven




Referentie: 1614806-0094.2.0.                                                                           Pagina 9 van 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 162 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 163 ======================================================================

<pre>7. Advies ondernemingsraad




                     -14-
                            Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 163 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 164 ======================================================================

<pre>8. Resultaten polls medewerkers juni-juli 2021




                       -15-
                              Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 164 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 165 ======================================================================

<pre>Uitslag poll over huisvesting nieuw gemeentehuis onder medewerkers
juli 2021
  1. Wat maakt het gemeentehuis een aantrekkelijke plek voor jou als medewerker?
     111 medewerkers gereageerd, van de ca. 400 medewerkers

Collega’s ontmoeten, saamhorigheid, teambuilding
54% Overleggen, sparren en samenwerken
0% Goede (eet)gelegenheid voor lunch en koffie
1% Samenwerkingspartners/ maatschappelijke organisaties onder 1 dak
4% Ontmoetingen en afspraken met inwoners
3% Recreatiemogelijkheden
9% Anders, namelijk:

    •   goede werkplekken, voldoende vergaderruimtes
    •   laat mij maar gewoon thuis blijven werken.
    •   Collega's ontmoeten, saamhorigheid, overleggen, samenwerken, ontmoeting en overleg met
        inwoners
    •   dotje 1, 2 en 5 als dat mag :-)
    •   combi tussen 1 en 2: collega's ontmoeten/teamgevoel plus collegiaal overleg/vergaderen
    •   Collega's ontmoeten, teambuilding, overleggen, sparren, samenwerken
    •   Optie 1 en 2 gecombineerd, collega's ontmoeten......... en overleggen, ............
    •   allesmaal
    •   Even weg zijn uit mijn eigen huis, even geen mantelzorger hoeven zijn voor mijn moeder
    •   ontmoeten, sparren, samenwerken, combinatie van werkzaamheden op een dag


  2. Wat zijn de belangrijkste fysieke voorzieningen/ruimtes voor jouw team bij de nieuwe
     huisvesting?
     151 medewerkers gereageerd

A.Vergaderruimte, B. Basiswerkplek, C. Loungeplek, D. Belplek, E. Aanlandplek,
F. Concentratieruimte, G. Brainstormruimte, H. Informele Overlegplek

Ga er bij je antwoord vanuit dat we dan hybride werken. - Geef je top 3. - Mis je een ruimte (optie I),
kies dan voor antwoord 6, Anders, en zet jouw ruimte bij jouw top 3 erbij.
5% A, B, C
20% A, B, D
12% A, E, F
7% H, E, G
4% (G, C, F
52% (79) Anders: Medewerkers hebben hier een eigen top 3 ingegeven.

De meeste medewerkers vinden een vergaderruimte het belangrijkst, gecombineerd met een
basiswerkplek, concentratiewerkplek en een plek waar je even kort met elkaar overlegd.


  3. Welke cateringvoorzieningen zou je vrijwel structureel gebruiken op de dagen dat je op
     kantoor werkt?
     185 medewerkers gereageerd

Ga er bij je antwoord vanuit dat:
- Er informele zitplekken aanwezig zijn voor lunch/ koffie.
- Het extra voorzieningen zijn bovenop de pantry’s (met ‘gewone’ koffie).
- Je voor deze extra cateringvoorziening moet betalen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 165 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 166 ======================================================================

<pre>37% (69) A. Buffet met beperkt aanbod
8% (15) B. Koffiebar (met barista)
35% (65) C. Grab & Go (in combinatie met koffiebar)
19% (36) Wil je je keuze toelichten? Vul dan hier je keuze in: A, B of C en geef een toelichting.

Toelichting:
   • Geen keuze een gezonde wandeling in de buitenlucht is een beter alternatief
   • Alleen een goede koffieautomaat, geen poespas
   • Geen, alleen koffieautomaat is voldoende
   • B lunch kan ik zelf wel verzorgen
   • A omdat je dan vanzelf even daar gaat zitten en andere collega's ontmoet
   • A en B
   • Geen een!
   • Geen van allen nodig wat mij betreft
   • geen van allen, kun je ook elders halen bij plaatselijke horeca/winkels
   • C (of A). Ik ben iemand die echt geen lunch klaar gaat maken 's ochtends vroeg, dus heel fijn
        als ik een broodje kan halen op het werk!
   • Geen van deze
   • A, op een centrale plek zodat bezoekers er ook gebruik van kunnen maken
   • B; maar wel afhankelijk waar het kantoor komt te staan, op loopafstand van centrum of juist
        niet.
   • c, maar niet met prijzen de pan uit rijzen, dan lopen we liever even naar de lokale supermarkt
   • A, maar mag ook met een uitgebreider aanbod
   • Ik haal altijd een broodje tussen de middag.
   • maar hoogstwaarschijnlijk blijf ik mijn eigen lunch meenemen i.v.m. intoleranties.
   • Cappucino met havermelk :-) Eten neem ik zelf wel mee.
   • Vooral met gezond aanbod. Mooi om dit te combineren met lokale producten.
   • Ik zou slechts incidenteel gebruik maken van catering voorzieningen.
   • Toch wel afhankelijk van de locatie, als er een supermarkt om de hoek zit zal ik minder snel
        gebruik maken van het buffet of koffiebar. Indien dan niet het geval is juist weer wel.
   • A Belangrijk om met externen (professionele contacten en inwoners) informeel te kunnen
        zitten met een goed bak koffie of een broodje.
   • Geen, lopen in de pauze is gezond. Tenzij het Stichting Dagbesteding is die de catering doet.
        Dan zou ik zeggen buffet met beperkt aanbod maar ik vind dat lastig aangezien ik meer thuis
        wil werken ipv op kantoor
   • Ik ben niet van plan geld uit te geven aan dat soort dingen, lijkt me ook niet goed voor de lijn
        (gewicht) en de gewone koffievoorzieningen die er altijd zijn vind ik goed genoeg.
   • vooral inzetten op gezonde voeding en absoluut geen candy bars en ander snoepgoed
   • Combinatie. Mini-supermarkt met duurzaam voorverpakte producten, zowel standaard en
        streekproducten
   • Gewoon een apparaat met koffie en thee. Geen snoep en geen ander aanbod. Niet goed voor
        de lijn. Neem maar gewoon je eigen boterham mee.
   • geen van allen. ik ben van mening dat we als gemeente onze middenstand hiervoor moeten
        gebruiken.
   • C: gelijk een mooie faciliteit voor bezoekers en geeft mij en mn colega's de gelegenheid om
        onder genot van goede koffie en een gezond broodje of salade te ontspannen of juist een
        werklunch te houden.
   • handig om tussen door iets te kunnen halen.
   • Beetje overdreven allemaal. Doe maar gewoon een goede koffieautomaat, graag met koffie
        zonder zo'n cremelaagje, dat is allemaal vet, en super koud water. Verdere fratsen verleiden
        mij alleen maar tot ongezond snacken. En fruit neem ik wel mee van thuis.
   • Niet aan beginnen, juist het naar "buiten" gaan geeft meer afleiding.
   • Geen van allen. Ik denk meer aan bijvoorbeeld iets van Junea. Gevuld met gezonde, verse
        drankjes / broodjes.
   • Ik vind het niet altijd fijn om zelf brood mee te nemen.
   • C, zolang de Grab & Go merendeel gezonde opties verzorgt
   • D: mijn eigen van huis uit meegenomen lunch
</pre>

====================================================================== Einde pagina 166 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 167 ======================================================================

<pre>  4. Naar welke sfeer ben je op zoek in de nieuwe werkomgeving?
     193 medewerkers gereageerd

Geef aan welke sfeer je het belangrijkste vindt.
27% (53) A: zakelijk, strak en modern
41% (80) B: groen
12% (23) C: inspirerend, kunstzinnig
9% (18) D: industrieel
10% (19) Anders, namelijk:

    •   combinatie van a, b en d
    •   Praktisch met een persoonlijk/huiselijk tintje.
    •   Een rustige omgeving, met veel hoekjes, zodat je niet continue veel mensen/werkplekken ziet
        (2e plaatje van boven op deze site www.leferink.nl/blog/hoe-groen-is-jouw-kantoor)
    •   Gewoon, sfeervol en werkbaar. Bijvoorbeeld niet met dure, groen/blauwe trein coupestoelen
        waar niet op te werken was.
    •   de toekomst is vooral gericht op afwisseling en gemakkelijk om te bouwen ruimtes. Dit
        betekent ruimtes voor meerdere doelen inzetbaar, maar ook een combinatie van verschillende
        dingen. Ontspannen en inspannen en praten en stilte en groen!
    •   https://wonderewoonwereld.nl/wp-content/uploads/2019/07/Kantoorinrichting3.jpg. Ik zou
        kiezen voor een warme, groene ontmoetingsplek. Huiskamersfeer. Werken kan ik thuis ook, ik
        kom straks naar kantoor om mijn collega's te ontmoeten.
    •   Een mix van modern met planten en een kleurtje op de muren. (niet zo ziekenhuis wit)
    •   https://nl.pinterest.com/pin/728386939732608463/ --> Scandinavisch design, licht en groen :)
    •   gevarieerd: een zakelijk deel, een groen deel, een creatief deel.
    •   zakelijk, strak en modern in combinatie met wat groen
    •   Koffiehuis
    •   Een combinatie tussen zakelijk en groen. Afgescheiden 'aanlandplekken' waar je rustig kan
        werken, geen grote 'kantoortuin'. Veel flexibele overlegruimtes waar je met grote en kleine
        groepen kan overleggen. En een fijne, gezellige kantine!
    •   Combinatie van groen, modern, rustgevend en inspirerend:
    •   Groen, industrieel, speels, huiskamer (https://www.kpn.com/zakelijk/blog/hoe-ziet-het-nieuwe-
        kantoor-eruit.htm)
    •   Geen steriele ruimte. Niet al te veel design. Inzet van slimme, goedkope, duurzame
        oplossingen met als resultaat een groene, inspirerende, kunstzinnige en warme sfeer.r.
    •   https://www.flowork.nl/prettige-werkomgeving-best-practices-tips-en-voorbeelden/
    •   http://www.simonevermaning.com/2175-2/ (huiselijk en warm)
    •   huiselijke (warme) inrichting met hippe planten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 167 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 168 ======================================================================

<pre>9. Resultaten inwoners enquête




                      -16-
                             Nota van uitgangspunten gemeentelijke kantoorhuisvesting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 168 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 169 ======================================================================

<pre>INWONERSPANEL KRIMPENERWAARD
PEILING 3 2021

HUISVESTING GEMEENTEKANTOREN

Gemeente Krimpenerwaard
Augustus/September 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 169 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 170 ======================================================================

<pre>  Colofon


Uitgave:                Research 2Evolve
                        Tesselschadelaan 15A
                        1217 LG Hilversum
                        Tel: (035) 623 27 89
                        info@research2evolve.nl
                        www.research2evolve.nl


Datum:                  Augustus/September 2021


Onderzoek:              Inwonerspanel Krimpenerwaard Peiling 3 2021
                        Huisvesting gemeentekantoren


Projectnummer:          20210714.01


Opdrachtgever:          Gemeente Krimpenerwaard




Het onderzoek is uitgevoerd door Research 2Evolve. Het marktonderzoeksbureau neemt de richtlijnen van de MOA (Markt Onderzoek Associatie) en
ESOMAR (European Society for Opinion and Marketing Research) in acht. Deze richtlijnen zijn bij Research 2Evolve op te vragen. Research 2Evolve is
ISO 27001 gecertificeerd en werkt volgens de AVG en de gedragscode voor Onderzoek en Statistiek.


                           Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.




                                                                                                                                                     2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 170 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 171 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave

   Hoofdstuk 1   Onderzoeksverantwoording                          4

           1.1   Inleiding                                         5

           1.2   Uitvoering van het onderzoek                      5

           1.3   Responsoverzicht                                  5

           1.4   Weging                                            6

           1.5   Betrouwbaarheid en nauwkeurigheid                 6

           1.6   Steekproefsamenstelling                           7

           1.7   Leeswijzer                                        7



   Hoofdstuk 2   Resultaten                                        8

           2.1   Dienstverlening                                   9

           2.2   Functie en sfeer gemeentehuis                     10

           2.3   Loketten                                          11

           2.4   Publiekshal                                       12

           2.5   Uitstraling huis van de gemeente                  13

           2.6   Meerdere diensten en organisaties onder één dak   14

           2.7   Functie huidige locaties                          15




                                                                        3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 171 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 172 ======================================================================

<pre>HOOFDSTUK 1

ONDERZOEKSVERANTWOORDING
</pre>

====================================================================== Einde pagina 172 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 173 ======================================================================

<pre> Onderzoeksverantwoording

1.1     Inleiding

Krimpenerwaard werkt aan een duurzame gemeente. Dat geldt ook voor onze kantoren en dienstverlening. Vanaf 2023 moeten
alle Nederlandse kantoren label C hebben. Volgens de Klimaatwet moet de gemeente richting 2030 en 2050 nog meer
aanpassen aan de kantoren voor CO2-neutrale en aardgasvrije huisvesting. Als zij niks doen, mogen zij in 2023 twee van de vier
gemeentekantoren niet meer gebruiken. Dat betekent dat er geïnvesteerd moet worden in nieuwbouw of een verbouwing van
Stolwijk en Lekkerkerk. Uit eerder onderzoek kwam naar voren dat nieuwbouw de beste en goedkoopste optie is. De gemeente
verkent momenteel beide mogelijkheden. Op 21 december 2021 beslist de gemeenteraad wat het gaat worden.

In opdracht van gemeente Krimpenerwaard heeft onderzoeksbureau Research 2Evolve een onderzoek uitgevoerd onder de leden
van het inwonerspanel Krimpenerwaard, om inzicht te krijgen in welke keuzes inwoners zouden maken als het gaat om
dienstverlening, de functie van het gemeentehuis en de leegkomende kantoren. Ook niet-panelleden van de gemeente
Krimpenerwaard hebben de mogelijkheid gekregen om via de open link de vragenlijst online in te vullen.

1.2     Uitvoering van het onderzoek

 Steekproef                                                               Inwonerspanel Krimpenerwaard
 Methode                                                                                Online
 Uitnodiging                                                                          Per e-mail
 Veldwerkperiode                                               Donderdag 26 augustus – zondag 12 september 2021
 Herinnering                                                                            1 keer


1.3     Responsoverzicht

                                                                                           N
 Bruto steekproef                                                                        1032
 Complete vragenlijsten                                                                   572
 Respons                                                                                 55%
 Open link                                                                                411




                                                                                                                                 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 173 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 174 ======================================================================

<pre> Onderzoeksverantwoording

1.4     Weging

Als de respons afwijkt op de variabele leeftijd, is er een weging toegevoegd, zodat de resultaten een juiste afspiegeling vormen van de
werkelijke bevolking. Dit is een gangbare werkwijze in statistisch kwantitatief onderzoek. Personen in ondervertegenwoordigde groepen krijgen
een gewicht groter dan 1 en tellen relatief zwaarder mee in het totaalresultaat. Personen in groepen met een oververtegenwoordiging krijgen
een gewicht kleiner dan 1 waardoor ze minder zwaar mee tellen. Hiermee zijn de resultaten gecorrigeerd om de mogelijke invloed van een niet
geheel representatieve steekproef weg te nemen. Doorgaans wordt een maximale weegfactor van 3 gehanteerd.

 Op dit moment is het inwonerspanel Krimpenerwaard nog niet representatief voor de werkelijke bevolking binnen de gemeente. De jongeren
 t/m 34 jaar zijn ondervertegenwoordigd en panelleden van 35 t/m 64 jaar zijn oververtegenwoordigd. Daarnaast nemen niet alle panelleden
 deel aan een onderzoek, daarom wordt er niet alleen gekeken naar de verdeling binnen het panel ten opzichte van de gemeente, maar naar de
 verdeling van de netto respons ten opzichte van de daadwerkelijke verdeling. Door het toevoegen van een weging op leeftijd zijn de resultaten
 gecorrigeerd, waarmee de invloed van een niet geheel representatieve steekproef wordt verkleind.



1.5     Betrouwbaarheid en nauwkeurigheid

Het betrouwbaarheidspercentage geeft de kans aan dat bij herhaling van het onderzoek hetzelfde uit het onderzoek komt. Bij een
betrouwbaarheidspercentage van 95% is er 95% kans bij herhaling dat de antwoorden hetzelfde zullen zijn met andere respondenten binnen
de doelgroep.

De nauwkeurigheid (uitgedrukt in foutmarge) geeft het gebied aan, waarbinnen de werkelijke waarde in de populatie ligt. De foutmarge is het
percentage dat het antwoord kan afwijken van de werkelijkheid. Als de foutmarge 4% is, en 47% van steekproef een bepaald antwoord geeft,
dan ligt dit percentage in werkelijkheid maximaal 4% boven of 4% onder deze 47%, dus tussen de 43% en 51% (een lagere foutmarge vereist
een grotere steekproef). Een betrouwbaarheidsniveau van 95% en een foutmarge van 5% is gangbaar en algemeen geaccepteerd bij
(statistisch) kwantitatief onderzoek.

 Met het aantal respondenten dat heeft deelgenomen (=983) kan met een betrouwbaarheid van 95% en een foutmarge van 3,1% uitspraken
 gedaan worden op totaalniveau. Deze marge is kleiner dan de 5% die algemeen geaccepteerd wordt bij (statistisch) kwantitatief onderzoek.




                                                                                                                                                 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 174 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 175 ======================================================================

<pre> Onderzoeksverantwoording

1.6        Steekproefsamenstelling

De steekproef is, uitgesplitst naar enkele achtergrondkenmerken, als volgt samengesteld:

                            ONGEWOGEN                  GEWOGEN                  Voor deze peiling hebben wij gecontroleerd of er een afwijking is ten opzichte
                                                                                van de werkelijkheid op basis van de variabele leeftijd.
Leeftijd                N            %           N               %

16 t/m 34 jaar          146         14,9         260             26,4           In dit geval zijn met name de leeftijdsgroep 16 t/m 34 jaar
                                                                                ondervertegenwoordigd en krijgen hier een weegfactor groter dan 1.
35 t/m 49 jaar          260         26,4         201             20,5

50 t/m 64 jaar          317         32,2         250             25,4           De respondenten van 35 t/m 64 jaar zijn oververtegenwoordigd en krijgen
                                                                                een gewicht kleiner dan 1.
65 jaar en ouder        235         23,9         247             25,1

Onbekend                25          2,5          25              2,5            Doordat met name de jongeren (16 t/m 34 jaar) zijn ondervertegenwoordigd,
                                                                                zijn de resultaten niet zondermeer te vertalen naar de (gemiddelde) mening
                                                                                van de inwoners, maar geven wel een goede indicatie.




1.7        Leeswijzer

Daar waar de som van de resultaten niet precies op 100% uitkomt, wordt dit veroorzaakt door afrondingsverschillen of was meer
dan één antwoord toegestaan. Waar in de grafieken ongelijke N-en (aantal respondenten) te zien zijn, wordt dit veroorzaakt door
het uitsluiten van de antwoordcategorie ‘geen mening/niet van toepassing’’ en/of routing in de vragenlijst. In de rapportage wordt
de ongewogen N weergegeven.

Als in de rapportage over verschillen wordt gesproken, betekent dit dat dit statistisch niet aan toeval toe te schrijven is en dus
betekenisvol kan zijn. In deze rapportage is gekeken of er (significante) verschillen zijn en zijn de opvallende zaken benoemd.

De open antwoorden worden letterlijk en onbewerkt opgeleverd en indien er opvallende resultaten zijn, worden deze verwerkt in de
rapportage.




                                                                                                                                                                 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 175 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 176 ======================================================================

<pre>HOOFDSTUK 2

RESULTATEN
</pre>

====================================================================== Einde pagina 176 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 177 ======================================================================

<pre>    2.1 Resultaten - Dienstverlening

Voor welke onderwerpen zou u graag nog naar het gemeentehuis willen komen? (N=983)



     Belangrijke en ingrijpende gebeurtenissen in
     persoonlijke levenssfeer (huwelijk, geboorte,                                                  55%
                schulden, bijstand, etc)


   Producten (paspoort, rijbewijs, verhuizen, etc.)                                             52%



Zorg, inkomen en maatschappelijke ondersteuning                              34%


                                                                                                              TOP 3
           Spreekuur burgemeester & wethouders                         29%



                                     (Ver)bouwen              19%                      Belangrijke/ingrijpende
                       Hulp bij digitale aanvragen          16%
                                                                                           gebeurtenissen
                                                                                                           Producten
                                           Anders      5%
                                                                                         Zorg, inkomen en maatschappelijke
                                                                                                   ondersteuning
            Geen behoefte aan persoonlijk contact            17%
                                                                                     Respondenten van 65 jaar en ouder noemen, in vergelijking tot
                                                                                     respondenten jonger dan 64 jaar, vaker dat zij graag naar het
                                                                                     gemeentehuis komen voor producten en het spreekuur met de
                                         Weet niet    3%                             burgemeester & wethouders. Respondenten tot en met 34 jaar
                                                                                     vinden het, in vergelijking tot respondenten van 35 jaar en ouder,
                                                                                     fijner om voor belangrijke en ingrijpende gebeurtenissen in
                                                                                     persoonlijke sfeer naar het gemeentehuis te komen.




                                                                                                                                                          9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 177 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 178 ======================================================================

<pre>    2.2 Resultaten – Functie en sfeer gemeentehuis

Als er een nieuw gemeentekantoor komt, op welke manier wilt u daar dan ontvangen worden? (N=983)




                                   Receptie                                                  51%




                                Aanmeldzuil                 17%




                                                                                              Als er een nieuw gemeentekantoor komt,
                                                                                              dan wil de helft van de respondenten
                                                                                              (51%) het liefst aan de receptie ontvangen
                                                                                              worden.
                         Gastheer/gastvrouw                 16%
                                                                                              Respondenten tot en met 49 jaar noemen
                                                                                              vaker dat zij het prettig vinden om
                                                                                              ontvangen te worden door een aanmeldzuil,
                                                                                              dan respondenten van 50 jaar en ouder.




                        Ik heb geen voorkeur                 17%




                                                                                                                                           10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 178 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 179 ======================================================================

<pre>    2.3 Resultaten - Loketten

Als er een nieuw gemeentekantoor komt, aan welk type loket wilt u dan geholpen worden? (N=983)




                                  Formele loketten - Gesloten loketten die meer
                                                                                                                      42%
                                                 privacy geven




                                 Informele loketten - Loketten die staan in een
                                open ruimte. Er staan geluiddempende schotten                                        41%
                                                    omheen




                                            Self-service - Minimaal contact met
                                                                                       7%
                                                  gemeentemedewerkers




                                                                                                 Als er een nieuw gemeentekantoor komt wil
                                                               Een ander loket    4%             vier op de tien respondenten graag geholpen
                                                                                                 worden aan een formeel (42%) of informeel
                                                                                                 loket (41%).

                                                                                                 Respondenten tot en met 49 jaar vinden
                                                                                                 self-service, waarbij er minimaal contact is
                                                                                                 met gemeentemedewerkers prettiger als
                                                         Ik heb geen voorkeur          6%
                                                                                                 type loket, dan respondenten van 50 jaar en
                                                                                                 ouder.




                                                                                                                                                11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 179 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 180 ======================================================================

<pre>    2.4 Resultaten - Publiekshal

Welke sfeer vindt u passend voor de ontvangsthal van een nieuw gemeentekantoor? (N=983)




                                   Informeel en ontmoeten - De sfeer is open.
                                        De ontvangsthal is voor iedereen
                                  toegankelijk om elkaar te ontmoeten, zowel                                      34%
                                  zakelijk als informeel. Er is een mogelijkheid
                                                    voor horeca



                                          Multifunctioneel - De sfeer is meer
                                         dynamisch en levendig omdat er meer                          25%
                                           organisaties in het gebouw zitten




                                  Zakelijk en formeel - De sfeer is zakelijker en
                                   staat in het teken van ontmoeten, veelal op
                                                                                                20%
                                        afspraak. Er zijn vergaderruimtes,
                                      bespreekstoelen en loketten aanwezig



                                        Open en transparant - Ontvangsthal is
                                       functioneel ingericht. Hal is ingericht op
                                                                                          10%
                                          wachten, met minimale insteek op
                                                      ontmoeten

                                                                                                      Een derde van de respondenten (34%) vindt
                                                                                                      een sfeer van informeel en ontmoeten het
                                                                                                      beste passen bij de ontvangsthal van een
                                                          Ik heb geen voorkeur            11%         nieuw gemeentekantoor.




                                                                                                                                              12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 180 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 181 ======================================================================

<pre>    2.5 Resultaten – Uitstraling huis van de gemeente

Welke uitstraling vindt u passen bij de gemeente Krimpenerwaard? (N=983)




                                           Duurzaam                                 42%




                                           Vertellend                         23%




                                              Modern                    16%




                                             Zakelijk        7%
                                                                                      Bijna de helft (42%) van de respondenten
                                                                                      vindt een duurzame uitstraling het beste
                                                                                      passen bij de gemeente Krimpenerwaard.

                                                                                      Respondenten van 50 jaar en ouder vinden
                                 Ik heb geen voorkeur             12%                 een zakelijke uitstraling meer passen bij de
                                                                                      gemeente Krimpenerwaard, dan
                                                                                      respondenten jonger dan 50 jaar.




                                                                                                                                     13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 181 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 182 ======================================================================

<pre>    2.6 Resultaten                  – Meerdere diensten en organisaties onder één dak

Welke voorzieningen zou u graag willen zien in het huis van de gemeente Krimpenerwaard? (N=983)




                             Meerdere overheidsinstellingen onder één dak - U gaat
                             naar het huis van de gemeente om overheidszaken te
                                                                                                                              61%
                                   regelen, denk aan welzijnsorganisaties of
                                       maatschappelijke ondersteuning

                           Kunst en cultuur, recreatie en amusement - Het huis van
                            de gemeente wordt tevens gebruikt voor bijvoorbeeld
                                                                                                          37%
                                  VVV, horeca, bibliotheek, voorstellingen,
                                            tentoonstellingen, etc.

                               Ruimtes en werkplekken ter verhuur aan groepen en
                               verenigingen - De vergaderruimtes en werkplekken                         31%
                               staan ’s avonds leeg. Deze kunnen verhuurd worden


                             Horeca en ontmoeting - Er is een coffeebar aanwezig
                             met zitjes. Mensen kunnen elkaar informeel of formeel                24%
                                                  ontmoeten
                                                                                                                Het merendeel van de respondenten (61%)
                             Zakelijke en maatschappelijke meet and greet - Er zijn                             zou graag meerdere overheidsinstellingen
                              zitjes aanwezig waar mensen elkaar zakelijk kunnen                                onder één dak willen zien in het huis van de
                                                                                                 20%
                                ontmoeten. Deze kunnen ook dienen als flexibele                                 gemeente Krimpenerwaard.
                                      werkplekken voor bijvoorbeeld ZZP’ers
                                                                                                                Respondenten tot en met 49 jaar zien liever
                                                                                                                kunst en cultuur, recreatie en amusement
                                                                            Anders    4%                        terug in het huis van de gemeente, dan
                                                                                                                respondenten van 50 jaar en ouder.
                                                                                                                Respondenten tot en met 34 jaar vinden het,
                                                                                                                in vergelijking tot respondenten van 35 jaar
                                    Ik verwacht geen andere voorzieningen dan de                                en ouder, fijner als er ruimtes en
                                                                                           11%
                                             voorzieningen die er nu zijn                                       werkplekken gehuurd kunnen worden aan
                                                                                                                groepen en verenigingen.




                                                                                                                                                               14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 182 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 183 ======================================================================

<pre>    2.7 Resultaten – Functie huidige locaties

Welke kansen ziet u voor de toekomst van de huidige gemeentekantoren (als deze vrij komen)?




                                                          Winkels/                            Maatschappelijke
                           N          Woningen                               Horeca                                Anders           Weet niet
                                                        ondernemers                            voorzieningen

 Schoonhoven              983           49%                16%                18%                  37%              5%                17%

 Bergambacht              983           58%                17%                10%                  24%              4%                20%

 Stolwijk                 983           57%                24%                13%                  26%              5%                15%

 Lekkerkerk               983           56%                16%                13%                  29%              7%                18%


 Voor alle vier de gemeentekantoren ziet het merendeel van de respondenten woningen als kans voor de toekomst (als deze vrij komen), namelijk
 49% in Schoonhoven, 58% in Bergambacht, 57% in Stolwijk en 56% in Lekkerkerk.




                                                                                                                                                15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 183 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 184 ======================================================================

<pre>Research 2Evolve


  postadres        Postbus 918
                   1200 AX Hilversum
bezoekadres        Tesselschadelaan 15A
                   1217 LG Hilversum


    telefoon       035 623 27 89
     e-mail        info@research2evolve.nl
    website        www.research2evolve.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 184 =================================================================

<br><br>