<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>      BOUWHISTORISCHE OPNAME
              DEN DIKKEN BOOM

IJSSELDIJK NOORD 123, OUDERKERK AAN DEN IJSSEL
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                   versie: definitief 5-12-2023



Bouwhistorische opname

Den Dikken Boom
IJsseldijk Noord 123, Ouderkerk aan den IJssel




                                                              Colofon
                                                                                              Opdrachtgever:
                                                                                              Dhr. A. Verstoep

                                                                                            Uitgevoerd door:
                                                                                  Bureau Helsdingen te Vianen
                                                                                        Helsdingse Voorweg 2
                                                                                             4133 ND Vianen
                                                                                  advies@bureauhelsdingen.nl
                                                                                     www.bureauhelsdingen.nl
                                                                                              tel. 0347-370651

                                                              Bureau Helsdingen is een onderzoeks- en
                                                              adviesbureau op het gebied van Monumenten en
                                                              Bouwhistorie.

                                                                                     Tekst en samenstelling:
                                                                                             A. Pellikaan MA
                                                                                     Ing. P.T. den Hertog MA
                                                                                                  J E. Rietveld

                                                                                             Status: Definitief
                                                                                            Datum: 5-12-2023




                                                          2 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel   versie: definitief 5-12-2023



INHOUDSOPGAVE

1      Inleiding                                                                                    4
2      Projectgegevens                                                                              5
3      Omgevingsgeschiedenis                                                                        6
     3.1    Ouderkerk aan den IJssel                                                                6
     3.2    Steenfabriek Den Dikken Boom                                                            7
     3.3    Cultuurhistorisch beleidskader                                                        10
4      Typologie                                                                                  12
5      Bouwgeschiedenis                                                                           13
6      Beschrijving                                                                               23
     6.1    Ligging                                                                               23
     6.2    Exterieur                                                                             23
     6.3    Constructie                                                                           35
     6.4    Interieur                                                                             38
7      Waardenstelling                                                                            67
     7.1    Uitleg waardenstelling                                                                67
     7.2    Waardenstelling weergegeven in plattegronden                                          69
8      Samenvatting en aanbevelingen                                                              73
9      Bronnen                                                                                    74
10     Bijlage Kleurhistorisch onderzoek                                                          75




                                                          3 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                                       versie: definitief 5-12-2023



1 INLEIDING
Aanleiding
In deze bouwhistorische opname wordt de cultuurhistorische waarde van IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk
aan den IJssel beschreven en gewaardeerd. Aanleiding voor dit rapport is de wens van de opdrachtgever om
appartementen in het gebouw te realiseren. Tijdens de opname op locatie, medio oktober 2023, was de afwer-
king in diverse ruimten deels verwijderd. Tegelijkertijd met de opname is kleuronderzoek uitgevoerd d.m.v. het
maken van ‘toverballen’ op plaatsen waar een pakket historisch interessante verflagen is geconstateerd of wordt
vermoed.

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd. Na de projectgegevens wordt in hoofdstuk drie de omgevingsgeschiedenis
van het gebouw besproken. Deze geschiedenis maakt de locatie van het pand inzichtelijk. Hierna volgt in hoofd-
stuk vier de typologie: het type gebouw waar het pand toe behoort. De typologie verklaart de verschijningsvorm
van het pand. In het vijfde hoofdstuk wordt de bouwgeschiedenis van het pand besproken. In het zesde hoofd-
stuk worden het exterieur en het interieur beschreven en met foto’s ondersteund. De materialisering van het
pand, de unieke kenmerken en de zichtbare bouwsporen worden per onderdeel genoemd en waar mogelijk
gedateerd. In hoofdstuk zeven volgt ten slotte de waardenstelling waarin de verschillende onderdelen van het
gebouw worden gewaardeerd. Het rapport sluit af met een samenvatting.

Uitvoering
Bureau Helsdingen is een adviesbureau voor monumenten en bouwhistorie, gespecialiseerd in boerderijen. Zij
voert dit onderzoek uit in de vorm van een bouwhistorische opname met waardestelling, waarbij geen destructief
onderzoek wordt gedaan. De opbouw en de reikwijdte van bouwhistorische rapporten zijn beschreven in de
brochure 'Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek.1




1 Richtlijnen voor bouwhistorisch onderzoek, gezamenlijke uitgave van o.a. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Stichting Bouw-

historie en de Rijksgebouwendienst (Den Haag, 2009). Te raadplegen via: http://cultureelerfgoed.nl/publicaties/richtlijnen-bouw-
historisch-onderzoek.


                                                                4 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                              versie: definitief 5-12-2023



2 PROJECTGEGEVENS
Opdrachtgever                 : Verstoep Bouwadvies en architectuur
                                Opaalstraat 5
                                Schoonhoven
                                Contactpersoon: Dhr. A. Verstoep
Eigenaar                      : Dhr. A. Verstoep

Objectgegevens
Adres                         :   IJsseldijk Noord 123, 2935 BK, Ouderkerk aan den IJssel
Gemeente                      :   Krimpenerwaard
Kadastraal adres              :   ODK04 B 4357
Ligging                       :   Vrijstaand, aan de dijk langs de Hollandsche IJssel
Status                        :   Rijksmonument (31993)
                                  “Boerderij uit de eerste helft van de 19e eeuw, op T-vormige plattegrond. Pan-
                                  nen zadeldak, vensters met 6-ruitsschuiframen”.
Bestemmingsplan               :   Agrarisch gebied
Oorspronkelijke functie       :   Directeurswoning steenfabriek
Huidige functie               :   Woonhuis/leegstaand
Bouwjaar                      :   Eerste helft 19e eeuw
Bouwstijl                     :   Streekeigen/traditioneel

Actuele kaartgegevens/ situering

                                                                          Topografische ligging van het pand (blauwe arcering)
                                                                          ten noorden van het centrum van Ouderkerk aan den
                                                                          IJssel.

                                                                          Afbeelding: kadastralekaart.com




                                                                          Het kadastrale perceel van IJsseldijk Noord 123.

                                                                          Afbeelding: kadastralekaart.com




                                                          5 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                                versie: definitief 5-12-2023



3     OMGEVINGSGESCHIEDENIS

3.1 Ouderkerk aan den IJssel
De boerderij ligt aan de IJsseldijk Noord aan de rivier de Hollandse IJssel in het dorp Ouderkerk aan den IJssel.
Deze plaats wordt voor het eerst als Oudekerke genoemd in een akte uit 1263 van de Utrechtse St. Salvatorkerk
of Oudmunster.2 Bij archeologische opgravingen onder de huidige kerk zijn de restanten van een 12e -eeuwse
voorloper gevonden. Mogelijk was deze kerk de 'moederkerk' van Capelle en Nieuwerkerk aan den IJssel.3 De
Keizer en Lans opperden de mogelijkheid dat het dorp al sinds de 10e eeuw bewoond is, met de Nessepolder
als vroegmiddeleeuwse dorpskern.4 Het dorp heeft zich ontwikkeld langs de IJssel en had van oudsher een
agrarisch karakter. Het is tevens, dankzij de ligging aan de rivier, tot op de dag van vandaag een schippersdorp.

De omgeving van Ouderkerk bestond vóór het jaar 950 uit moerassige veengebieden. Vanaf circa het jaar 950
begonnen mensen het land in het gebied te ontginnen en het zo geschikt te maken voor de landbouw.5 Deze
periode duurde in de Krimpenerwaard tot de 16e eeuw en staat bekend als de Grote Ontginning.6 Het land in
de Krimpenerwaard dat men ontgon, was voornamelijk in handen van de Utrechtse kapittelkerken van St. Maar-
ten, St. Marie en St. Salvator. Degenen die land ontgonnen, kregen van de proost van de kapittelkerk een cope-
overeenkomst. Hiermee kregen de ontginners toestemming om het land te ontginnen en het recht de grond te
gebruiken.

Ontginningen op basis van een cope-overeenkomst worden cope-ontginningen genoemd. Zij kenmerken zich
door regelmatige, lange smalle kavels. De standaard kavels zijn circa 115 meter breed en 1250 meter lang. Dit
wordt een 'hoevemaat' genoemd.7 Men begon de ontginningen vanaf een ontginnings-as en ontgon richting het
achterliggende land. Langs de kavels werden parallelle sloten gegraven om het water af te kunnen voeren. Aan
de achterzijde van de percelen werd een kade opgeworpen om als waterkering of als landscheiding te dienen.8
Op de kop van de kavels werden boerderijen geplaatst in de richting van de kavel. Op deze wijze ontstonden
de kenmerkende boerderijlinten in het landschap.

                                                                                               Het polderlandschap met cope-ont-
                                                                                               ginningen rondom IJsseldijk
                                                                                               Noord op de topografisch-militaire
                                                                                               kaart van 1850. Op de kaart is
                                                                                               te zien dat de bebouwing is gecon-
                                                                                               centreerd tussen de IJsseldijk en de
                                                                                               wetering hierachter. De grootste
                                                                                               verandering in het landschap is de
                                                                                               explosieve groei van Nieuwerkerk
                                                                                               en Capelle aan den IJssel na de
                                                                                               Tweede Wereldoorlog.
                                                                                               Bron: topotijdreis.nl




2 B. de Keizer en C.C.J. Lans, De bouwgeschiedenis van het dorp Ouderkerk a/d IJssel (Rotterdam: Ons Voorgeslacht, 1980), 12.
3 www.hvouderkerck.nl
4 De Keizer, De bouwgeschiedenis van het dorp Ouderkerk a/d IJssel, 9
5 De Keizer, De bouwgeschiedenis van het dorp Ouderkerk a/d IJssel, 9
6 Catharina L. van Groningen, De Krimpenerwaard: de Nederlandse monumenten van geschiedenis en kunst (Zwolle: Waanders,

1995), 25.
7 Kees de Leeuw e.a. (red.), Linten in de leegte. Handboek groene bebouwingslinten in de Utrechtse Waarden. Deel 1 Beeldkwaliteit

en ontwikkeling (Montfoort: Gemeente Montfoort, 2008), 22.
8 De Leeuw, Linten in de leegte, 24.




                                                            6 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                                      versie: definitief 5-12-2023



Vanaf de 12e eeuw wordt het voor de Utrechtse kapittelkerken steeds lastiger hun machtspositie ten westen van
de Vlist te behouden. Dit komt voornamelijk vanwege de aanwezigheid van de graaf van Holland en zijn leen-
mannen, die eveneens hun gebied uitbreiden door de wildernis te ontginnen. In de Krimpenerwaard krijgen de
heren Van der Lecke, leenmannen van de graaf van Holland, steeds meer invloed. Zij stichten aan weerszijden
van de Lek de heerlijkheid van de Lek, waar Ouderkerk aan den IJssel een onderdeel van was.9 Pieter van der
Leck was in 1326 ambachtsheer van Ouderkerk aan den IJssel.10 In de 17e eeuw komt de heerlijkheid van de
Lek in handen van de familie Van Nassau la Lecq, een bastaardtak van prins Maurits.

De dorpen aan de Hollandse IJssel hebben zwaar te lijden gehad onder oorlogsgeweld. In de jaren '20 van de
15e eeuw en in de jaren '70 van de 16e eeuw werd Ouderkerk aan den IJssel verwoest in respectievelijk de Hoekse
en Kabeljauwse twisten en de Nederlandse Opstand. Dit verklaart, samen met de vele overstromingen en dijk-
doorbraken, waarom de ontginning van de Krimpenerwaard relatief laat was voltooid.11

Dankzij de nabijheid van de Hollandse steden had zich in Ouderkerk aan den IJssel vanaf de 15e eeuw een
geldeconomie kunnen ontwikkelen. De boeren gingen steeds meer voor de markt produceren, wat in combinatie
met een steeds drassiger wordende ondergrond, leidde tot een verschuiving van akkerbouw (koren) naar veeteelt
(runderen). Van de akkerbouwproducten werd hennep (ten behoeve van scheepstouw en zeilen) het populairste
gewas. De hennepteelt liet haar sporen na in het slotenpatroon in de polders. Tot halverwege de 19e eeuw bleef
de hennepteelt een belangrijke inkomstenbron voor de boeren in de Krimpenerwaard, daarna verloor het pro-
duct vanwege de omschakeling van zeil- naar stoomschepen zijn relevantie.12

Behalve de landbouw waren ook de nijverheid en de scheepsvaart belangrijke bestaansmiddelen voor Ouderkerk
aan den IJssel. De aanwezigheid van timmerwerkplaatsen, steenbakkerijen en scheepswerven zorgden ervoor
dat het dorp in de Gouden Eeuw vergeleken met een eeuw daarvoor meer dan twee keer zo groot was.13 Vanaf
de 18e eeuw nam de bevolking in heel Holland, Ouderkerk inbegrepen, af. Ouderkerk had toen ca. 340 inwoners.
Halverwege de 19e eeuw begint de bevolking weer langzaam op te lopen.14 In de jaren '30 van de 20ste eeuw
ontstaat de bebouwing aan de Kerkweg, de Lageweg en de IJssellaan. Eind jaren '50 begon met de aanleg van
de Wilhelminastraat een proces van komvorming, een proces dat nog steeds gaande is.15 Ouderkerk aan den
IJssel telde in 2011 ca. 5700 inwoners.

3.2 Steenfabriek Den Dikken Boom
Den Dikken Boom is van origine een steenplaats of steenfabriek. Hier werden tussen 1561 en 1916 de voor de
Krimpenerwaard zo kenmerkende IJsselsteentjes gebakken.16 De oude veldovens waarin dit gebeurde zijn ver-
dwenen maar er zijn nog elementen in het landschap en op het erf te herkennen die ons helpen herinneren aan
dit productieproces wat langs de Hollandsche IJssel zo'n grote rol heeft gespeeld.

Steenproductie was sinds de middeleeuwen een nevenactiviteit van rijke herenboeren en de landadel. Het werk
was sterk seizoensgebonden en de werknemers waren vaak rondreizende arbeiders. Aangezien het bakken van
steen slechts een nevenactiviteit was, werden de fabrieken in tijden van een slechte conjunctuur zonder veel
problemen (voor de eigenaar; de arbeiders werden op straat gezet) tijdelijk gesloten. Veel van hen kwamen uit
het vorstendom Lippe maar ook voor de lokale bevolking werd hier werkgelegenheid geboden.17 Van de man-
nelijke werknemers in de steenfabriek werd geacht dat zij ook hun familieleden in de fabriek lieten werken. Er

9 De Keizer, De bouwgeschiedenis van het dorp Ouderkerk a/d IJssel, 3.
10 De Keizer, De bouwgeschiedenis van het dorp Ouderkerk a/d IJssel, 163.
11 De Keizer, De bouwgeschiedenis van het dorp Ouderkerk a/d IJssel, 20.
12 De Keizer, De bouwgeschiedenis van het dorp Ouderkerk a/d IJssel, 14.
13 Van Groningen, De Krimpenerwaard, 32.
14 De Keizer, De bouwgeschiedenis van het dorp Ouderkerk a/d IJssel, 33.
15 www.topotijdreis.nl
16 D.W. Hoogendijk, C.C.J. Lans, en J. Bakker, “De steenbakkerijen,” Historische Encyclopedie Krimpenerwaard 4, nr. 3 (1979): 54.
17 http://www.jenneken.nl/bekijk/1900STEENBAKKERIJ.htm geraadpleegd op 21-03-19.




                                                                7 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                              versie: definitief 5-12-2023



zijn verhalen bekend van meisjes die een betere carrière als dienstbode hebben moeten opgeven om hun vaders
te helpen in de steenfabriek. Kinderarbeid was zeer gebruikelijk in de steenfabricage. De arbeiders werden in de
meeste gevallen ondergebracht in kleine huisjes op het fabrieksterrein, dit in verband met de lange werkdagen
van ongeveer 15 uur.18

Vanaf circa 1870 begon de industriële revolutie het productieproces van de steenbakkerijen te beïnvloeden. Als
eerste deden stoomlocomotiefjes hun intrede in Gelderland ten behoeve van het delven van klei. Steenpersma-
chines werden ongeveer tien jaar later geïntroduceerd. Deze innovaties kwamen echter veel te laat om de ont-
wikkelingen in het buitenland bij te benen. Ook namen de deeltijdondernemers, die de industrie bleven domi-
neren, weinig initiatief tot vernieuwing; zij hadden vaak voldoende andere inkomstenbronnen om niet van de
steenproductie afhankelijk te zijn. Het gevolg van deze late industrialisatie was dat het aantal steenfabrieken in
Nederland met 1/7 afnam in de jaren '80 van de 19e eeuw. Vanaf de eeuwwisseling gaat een nieuw slag onder-
nemers de concurrentiestrijd aan met de traditionele steenbakkers. Zij introduceren het gemechaniseerde groot-
bedrijf en beschouwden steenbakken als een voltijd beroep in plaats van een bijverdienste. Door de introductie
van de ringovens konden bakstenen nu ook het hele jaar door gebakken worden. Het gevolg van deze ontwik-
kelingen was overproductie, wat de prijs van bakstenen naar beneden drukte. Dit ging gepaard met de kapitaal-
intensieve investering die nodig was voor een ringoven en was een serieuze bedreiging voor veel traditionele
steenfabrieken.19

Behalve van de algemene economische ontwikkelingen hadden de steenfabrieken langs de Hollandse IJssel ook
veel last van de achteruitgang van de kwaliteit van het slib uit de rivier. Dit proces begon vanaf het begin van
de 19e eeuw de steenfabricage te bemoeilijken en werd veroorzaakt door de kanalisatie van de Hollandse IJssel
en door de watervervuiling dankzij het opkomende motorbootverkeer en de toegenomen industrie langs de
rivier. Een andere factor die de vraag naar IJsselstenen deed afnemen was het kleine formaat, wat ervoor kon
zorgen dat deze stenen bij zijdelingse druk eerder uit het wegdek gedrukt konden worden dan stenen van groter
formaat. In 1814 raadde inspecteur-generaal van de Waterstaat ir. Jan Blanken Janszn het gebruik van IJsselste-
nen af en na de Franse tijd wordt het gebruik van IJsselstenen in openbare werken zelfs verboden.20 Niet geheel
toevallig erfde Blanken in 1822 een steenfabriek in de Middelwaard bij Vianen van zijn zwager Arie van Laker-
veld.21 Daar werden van roodbakkende klei bakstenen en klinkers geproduceerd van grotere afmetingen dan de
IJsselsteentjes. Tot slot had ook de Woningwet van 1901 negatieve gevolgen voor de vraag naar IJsselstenen.
Deze wet verplichtte gemeentes om voorschriften op te stellen die betrekking hadden op de volkshuisvesting.
Deze voorschriften verschilden per gemeente. Vrijwel alle gemeenten begonnen aanvullende eisen te stellen aan
de fundering en dikte van de muren van nieuw te bouwen woningen. Sommige gemeenten stelden vereisten aan
de te gebruiken materialen. Zo verplichtte gemeente Rotterdam het gebruik van harde klinkers in het trasraam.22
Per saldo hadden deze verschillende gemeentelijke voorschriften voor de vraag naar IJsselstenen een negatief
effect. Het lot van Den Dikken Boom is exemplarisch voor deze ontwikkelingen; Den Dikken Boom staakte de
steenproductie in 1916. Vanaf dat jaar werd het een boerenbedrijf.




18 Hoogendijk, Lans, en Bakker, “De steenbakkerijen,” 68.
19 http://www.jenneken.nl/bekijk/1900STEENBAKKERIJ.htm geraadpleegd op 21-03-19.
20 Hoogendijk, Lans, en Bakker, “De steenbakkerijen,” 65.
21 http://www.kasteleninutrecht.eu/Vijverlust.htm geraadpleegd op 27-03-19.
22 Mr. dr. F. Sleutelaar, Woningwet: met Inleiding en Aanteekeningen benevens tekst der Gezondheidswet en der algemene maatre-

gelen van bestuur tot uitvoering van beide wetten (Haarlem: De erven F. Bohn, 1902), 92.


                                                           8 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel            versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Referentiebeeld
                                                                          De nabijgelegen steenfabriek De Mo-
                                                                          lenplaats in de buurt van Den Dik-
                                                                          ken Boom met rechts de steenovens,
                                                                          omgeven door turfschuren.

                                                                          Bron: izi.travel.nl




                                                                          Referentiebeeld 2
                                                                          Steenplaats en steenovens Klein Hit-
                                                                          land in Nieuwerkerk aan den IJssel
                                                                          aan de overzijde van de IJssel gelegen.
                                                                          De turfschuren hebben een kenmer-
                                                                          kende vorm met een schuin dak.

                                                                          Bron: Omroep Zuidplas




                                                          9 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                        versie: definitief 5-12-2023



                                                                                       Referentiebeeld 3
                                                                                       Eén van de steenovens op Klein Hit-
                                                                                       land in Nieuwerkerk aan den IJssel.
                                                                                       In het midden bevindt zich de oven en
                                                                                       links en rechts bevinden zich de hou-
                                                                                       ten turfschuren waar vanuit de ovens
                                                                                       werden gestookt.

                                                                                       Bron: Adri den Boer




                                                                                       Referentiebeeld 4
                                                                                       Klein Hitland. De binnenzijde van
                                                                                       een oven met onderin de zijwanden de
                                                                                       stookgaten van waaruit van buitenaf
                                                                                       de oven werd gestookt (vanuit de aan-
                                                                                       gebouwde houten turfschuren). De bo-
                                                                                       venzijde van de oven is open en werd
                                                                                       tijdens het bakproces met losse stenen
                                                                                       dicht gestapeld.

                                                                                       Bron: Rob Stolk 2013 wikipedia.nl




3.3 Cultuurhistorisch beleidskader
Het pand staat als object niet op zichzelf, maar is een onderdeel van een groter historisch en ruimtelijk geheel,
met tal van relaties in de tijd en de ruimte. Cultuurhistorie wordt gezien als het totaal van archeologie, (historisch)
landschap en bebouwingsstructuren. Dit wordt hieronder verklaard.

Archeologie
Het erf is voor het grootste gedeelte gelegen in de bufferzone van de stroomgordel van de Hollandse IJssel. De
oever van de rivier wordt al bewoond sinds de vroege middeleeuwen. Deze zone heeft daarom ook een hoge
archeologische verwachtingswaarde onder het maaiveld, tot meer dan vijf meter diep. De bufferzone wordt
beschouwd als een archeologisch waardevolle zone. Dieper de polder in ligt een komafzetting met veen met een
lage archeologische waarde.23

23   Cultuurhistorische waardekaart Zuid-Holland 2017


                                                          10 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                versie: definitief 5-12-2023



Landschappelijk
De boerderij ligt in de Krompolder, een onderdeel van de polder Kromme, Geer en Zijde, direct achter de dijk
langs de Hollandse IJssel. De Hollandse IJssel is een riviersysteem en historische vaarweg van voor 1500 van
hoge waarde. De dijk is een landschappelijke lijn met een hoge waarde. De polder Kromme, Geer en Zijde is
een veenontginning van hoge waarde. Tot slot ligt de boerderij in het inundatiegebied van de Oude Hollandse
Waterlinie. 24

Nederzetting / monumentaal
De boerderij ligt aan een dijklint uit de periode vóór 1850. Dit lint heeft een hoge waarde en tevens heeft de
relatie van het lint met het achterliggende landschap een hoge waarde.25




24   Cultuurhistorische waardekaart Zuid-Holland 2017
25   Cultuurhistorische waardekaart Zuid-Holland 2017


                                                          11 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                      versie: definitief 5-12-2023



4 TYPOLOGIE
Hoewel steenfabrieken, in tegenstelling tot bijvoorbeeld boerderijen of kerken, geen specifieke typologische
kenmerken hebben, zijn er wel degelijk enkele specifieke elementen die de steenfabrieken langs de Hollandsche
IJssel met elkaar gemeen hebben. Ten eerste de locatie: steenfabrieken hadden rivierklei nodig als grondstof.
Bovendien was ook brandstof nodig; hier was turf heel geschikt voor. Tot slot moesten de gedroogde klei en
de bakstenen ook vervoerd worden. Gezien het gewicht van de goederen was vervoer over het water het meest
efficiënt. Deze drie factoren maakten een ligging aan een rivieroever in een veenweidegebied optimaal. Het
winnen van rivierklei gebeurde op buitendijks land, binnen zogenaamde zellingen, stukken grond die met riet-
kragen waren afgezet waar het slib zich in verzamelde. Gemiddeld had een steenfabriek voor 2,5 hectare aan
zellingen.
Een ander element dat algemeen voorkwam was de karrestoep. Een karrestoep is een berijdbare doorgang,
dwars door de dijk en even diep als het binnendijkse terrein. De karrestoep had als doel om de klei gemakkelijk
van de rivieroever naar het fabrieksterrein, waar de ovens stonden, te vervoeren. Vanzelfsprekend waren deze
karrestoepen zwakke plekken in de dijkbescherming. Sinds het begin van de 20ste eeuw zijn ze dan ook allemaal
verdwenen.
Zoals gezegd stond de steenoven binnendijks. Over het algemeen waren het rechthoekige, vrijstaande bakovens.
Ze hadden een schoorsteen en waren aan één kant geheel of gedeeltelijk open. De wanden waren één tot an-
derhalve meter breed en de vloer was bedekt met gebakken steen of steenstukken. Vaak waren ze deels ingegra-
ven. In de korte wand waren boogvormige openingen van 30 cm breed en 80 cm hoog, hiervandaan werd het
vuur aangestoken.26

De directeurswoningen stonden vaak aan de dijk in de nabijheid van de fabriek maar waren hier geen onderdeel
van; hier vond geen productie plaats. Typologisch gezien zijn het woonhuizen. Het meest voor de hand liggende
materiaal - IJsselstenen - werd hier vaak, maar soms ook juist niet, toegepast. Aan de ene kant waren IJsselstenen
gemakkelijk verkrijgbaar en was het optrekken van het eigen huis met eigen stenen een goede manier van gratis
reclame maar er waren ook steenbakkers die voor een andere, exclusievere steensoort kozen om hun sociale
positie te onderstrepen.

                                                                                    Referentiebeeld
                                                                                    De directeurswoning van steenfabriek
                                                                                    ''De Molenplaats'', eveneens in Ou-
                                                                                    derkerk aan den IJssel. Het heren-
                                                                                    huisachtige dijkhuis werd in 1885 in
                                                                                    eclectische stijl met neoclassicistische
                                                                                    elementen gebouwd in opdracht van
                                                                                    de heer Capelle van Hogendijk. De
                                                                                    steenfabriek was mogelijk al in 1453
                                                                                    in gebruik.

                                                                                    Bron: Hoogheemraadschap Schieland
                                                                                    en de Krimpenerwaard.




26   Hoogendijk, Lans, en Bakker, “De steenbakkerijen,” 58-65.


                                                             12 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                              versie: definitief 5-12-2023



5 BOUWGESCHIEDENIS
In dit hoofdstuk worden de diverse bouwfasen van de voormalige directeurswoning uiteengezet, beginnende
bij de eerste bekende bouwfase: fase 0. De bouwgeschiedenis is gebaseerd op waarnemingen die gedaan zijn
tijdens het locatiebezoek, literatuur en historische bronnen zoals kadastrale kaarten en afbeeldingen.

Introductie
Steenfabriek Den Dikken Boom kent een lange geschiedenis. Al rond 1600 is er op deze plek een steenplaats
aanwezig die bestaat uit twee steenplaatsovens op 2 morgen en 50 roe land.27 De steenplaats was in eigendom
van kinderen van Ariaen Tonisz Verbie. Rond 1655 wordt Adriaan Antonis Verbie vermeldt als eigenaar van
de steenfabriek. Deze ‘Adriaen Anhtonis Verbie’ wordt in 1600 geboren en overlijd in 1673.28

Zo’n honderd jaar later, in 1740, is de steenfabriek nog altijd in handen van familie Verbie. Gerrit Verbie (1701-
1761), meester-steenbakker, is op dat moment eigenaar van de fabriek. Hij is een zoon van Arie Lenders (of
Leenderts) Verbie en Annetje Melle (of Annitje Mels).29 De steenfabriek wordt in zijn tijd beschreven als ‘Steen-
plaats in de kromme op 1 morgen 6 hond 50 roeden’. Hoe de bebouwing op deze plek er in die tijd heeft
uitgezien is onbekend.
Bouwfase 0 – eerste helft 19e eeuw
Tussen 1811 en 1832 werden in Nederland de kadastrale minuutkaarten opgetekend. Op deze eerste kaart van
het gebied is te zien dat er op deze plek al wel bebouwing aanwezig was, maar dat deze een ander oppervlak
besloeg dan de huidige bebouwing. Van het gebouw dat er in deze periode stond, is het voorhuis nog bewaard
gebleven. Daarnaast zijn bouwsporen van de gang die het voorhuis en het souterrain met elkaar verbonden
aanwezig in het huidige souterrain. Tijdens de optekening van het kadaster werden ook de eigenaren van de
percelen gedocumenteerd. In de eerste helft van de negentiende eeuw was de weduwe van steenbakker Arie
Rijkaard eigenaar van een groot aantal percelen behorende bij de steenfabriek, waaronder het perceel bestemd
als ‘huis en erf’ waar nu de voormalige directeurswoning staat.

                                                                                            Langs de dijk was in het eerste
                                                                                            kwart van de negentiende eeuw be-
                                                                                            bouwing aanwezig die bestond uit
                                                                                            twee bouwvlakken die door middel
                                                                                            van een smal tussenstuk met el-
                                                                                            kaar verbonden waren. Het voor-
                                                                                            huis staat er nu nog. Het achter-
                                                                                            huis is vernieuwd.

                                                                                            Bron: Rijksdienst voor het Cultureel
                                                                                            Erfgoed, Objectnr. MIN08153B01




27 De afmeting van één morgen was streekgebonden maar vaak iets kleiner dan één hectare. Het woord duidt het oppervlakte aan
dat in één ochtend geploegd kon worden. Eén roede was 14 à 15 m2 groot.
28 https://www.genealogieonline.nl/stamboom-stolck/I2628.php
29 https://www.genealogieonline.nl/genealogie-rijerkerk-bronner/I318771.php




                                                           13 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                         versie: definitief 5-12-2023



                                                                                      De weduwe van steenbakker Arie
                                                                                      Rijkaard was aan het begin van
                                                                                      de 19e eeuw eigenaar van diverse
                                                                                      percelen, waaronder die van het
                                                                                      woonhuis.

                                                                                      Bron: Rijksdienst voor het Cultureel
                                                                                      Erfgoed,                    objectnr.
                                                                                      OAT08153B006




                                                                                      Bouwspoor van het gangetje tussen
                                                                                      het voorhuis en het voormalig sou-
                                                                                      terrain.




Bouwfase 1 - 1849
Op de kadastrale kaart uit 1851 verschijnt het huis zoals dat er nu staat voor het eerst. Het voorhuis bleef
bestaan, terwijl het achterhuis werd vervangen. De verbouwing van het huis is heel precies te dateren op het
jaar 1849. Op 24 augustus van dat jaar werd het plafond van de kamer met marmeren schouw namelijk gemaakt.
Dat is af te lezen aan de balklaag die onder dat plafond aanwezig is. Het negentiende-eeuwse plafond is verwij-
derd. Op de vrij gekomen balken zijn de volgende opschriften te lezen:

Balk 1:

Cornelis van Wijk30               In den jaar 1849          Voor den heer M[…]
Johannes van Eeuwen               den 24 augustus           Steenfabrikant op Den Dikken Boom
Hebben dit plafon gemaakt

Balk 2:

C. van Wijk                       J. van Eeuwen             Johannes van der Heiden       Geboren te Geldrop

30   https://www.openarchieven.nl/smh:0572707b-3e6d-6988-01e4-24d1050bd657


                                                          14 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                      versie: definitief 5-12-2023



Oud 28 jaar                        Oud 28 jaar              Nottelaar Oud 32 jaar       in Noord Brabant

Balk 2 achterzijde:

Wouter Loes [?]
Oud 32 jaar

Balk 3:

Arie Pots [?] […]                  Geboren te Ouderkerk
Oud 41 jaar ongehuwd               Alhier

Balk 4:

Annigje de Jong
Oud 31 jaar

Balk 4 achterzijde:
Catrina C

Balk 5:
Trijntje [?] Rijkaart              Catrina [?] Wijk [?]
Oud 20 jaar                        Oud 19 jaar

In de periode van de verbouwing is de weduwe van Ary Rijkaart nog eigenaresse van de steenplaats. Ergens na
die periode neemt vermoedelijk hun zoon Martinus het bedrijf over. In 1887 overlijdt Martinus op 79 jarige
leeftijd. De steenplaats wordt daarna door zoon Jan en schoondochter Neeltje overgenomen als J. Rijkaart &
Co.31

                                                                                    Het huidige bouwvolume ver-
                                                                                    schijnt voor het eerst op de kadas-
                                                                                    trale kaart uit 1851.

                                                                                    Bron: Archiefviewer kadaster,
                                                                                    hulpkaart ODK04, sectie B, ar-
                                                                                    chiefnr. 32, 1851.




31   https://www.encyclopedie-grofkeramiek.nl/index.php/grofkeramiek/show/zho-475


                                                          15 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel            versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Een van de balken in de achter-
                                                                          kamer van het achterhuis waarop
                                                                          een opschrift te lezen is. Op deze
                                                                          specifieke balk staat:

                                                                          “Cornelis van Wijk
                                                                          Johannes van Eeuwen
                                                                          Hebben dit plafon gemaakt”




                                                                          Het voormalige negentiende-eeuws
                                                                          plafond in deze kamer aan de
                                                                          achterzijde van de woning.

                                                                          Bron: Foto Bureau Helsdingen,
                                                                          2019.




                                                          16 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                  versie: definitief 5-12-2023



                                                                                 Het voormalige negentiende-eeuws
                                                                                 plafond in een kamer aan de
                                                                                 voorzijde (dijkzijde) van de wo-
                                                                                 ning.

                                                                                 Bron: Foto Bureau Helsdingen,
                                                                                 2019.




Bouwfase 2 – eerste helft 20ste eeuw
In 1906 kocht Antonie Vonk Noordergraaf de steenplaats van de familie Rijkaart voor zijn zoon Pieter die was
getrouwd met Francina Anna Rijkaart.

Omstreeks 1915 sloot Antonie Vonk Noordegraaf de steenfabriek. Zijn kleinzoon; wederom een Antonie,
startte op deze plek een boerderij. Daarna begon de agrarische fase van deze locatie. Het voormalige directeurs-
huis werd een boerenwoning en kon in tweeën bewoond worden. De grote schuur die nu achter het huis staat,
werd de veestal. Het is niet geheel duidelijk of deze stal speciaal als veestal is gebouwd. Vanwege geschatte
ouderdom en vanwege de vorm, die afwijkt van een veestal, is het aannemelijk dat deze schuur nog dateert uit
de fase van de steenfabricage en daarna is verbouwd tot veestal.

In deze agrarische fase zijn achter deze stal varkensschuren toegevoegd, en is het spoelhuis gebouwd. Op de
meeste boerderijen in de Krimpenerwaard werd kaas gemaakt en dat was hier niet anders. In het hoofdgebouw
bevindt zich nog het betegelde 'wringhuis' waar de kaas werd gemaakt. Het afvalproduct van de kaasbereiding
was wei, en dit was uitstekend varkensvoer. Daarom hielden in de Krimpenerwaard de zelfkazende boeren altijd
varkens.




                                                          17 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                                  versie: definitief 5-12-2023




 Steenfabriek Den Dikken Boom rond 1900 toen deze nog in gebruik was als steenfabriek. Links op de foto het woonhuis dat
 nog bestaat. Rechts naast het woonhuis zijn de twee ovens zichtbaar die zich half in de dijk bevonden met aangebouwde houten
 turfschuren. Bovenop de oven is een houten hekwerk zichtbaar zodat er op de oven veilig kon worden gelopen tijdens het volstapelen
 van de oven. Aan de overzijde van de weg aan de rechterzijde op de foto werden de goederen aan- en afgevoerd. Op de bovenstaande
 afbeelding is te zien dat de dijk ter plaatse van Den Dikken Boom een stuk lager is dan achteraan op de foto. Dat geeft aan
 dat dit de plaats was van de 'karrestoep'.

 Bron: Hollandsche IJsseldijk Toen en nu. Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard.

Fase midden 20ste eeuw
Gerrit en Pieta Vonk Noordegraaf namen in 1977 het melkveebedrijf over. In die periode zijn de huidige stallen
en schuren gebouwd: De huidige ligboxenstal ca. 1990 en de huidige kapschuur / wagenberging in 2008 op de
plaats van de varkensschuren. In 2010 stapte de familie van melkvee over naar Lakenvelder vleesvee koeien. De
agrarische activiteiten werden uitgebreid met zorg en recreatie. Daartoe werd achter de wetering een recreatie-
woning gebouwd, op de plaats van gesloopte bebouwing.

Het erf toont als het ware de gelaagde opbouw, waarbij van elke laag uit het verleden in het heden nog sporen
te vinden zijn. De fase van de steenplaats blijkt uit de het huis en de grote stal. De fase van het traditionele
zelfkazende boerenbedrijf gaf een verandering van schuur naar veestal en de toevoeging van elementen als de
boenstoep, de silo's en de varkensschuren. De schaalvergroting in de agrarische sector betekende specialisatie
naar melkveehouderij en zorgde voor toevoeging van een nieuwe stal en de bouw van een machineloods als
vervanging van de varkensstallen.

Recent is het complex verkocht in afwachting van herbestemming.




                                                            18 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel            versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Een oude afbeelding van de achter-
                                                                          gevel van het achterhuis, omstreeks
                                                                          1950.
                                                                          Op het dak bij de achtergevel be-
                                                                          vinden zich een tweetal schoorste-
                                                                          nen links en rechts achter de gevel-
                                                                          tuit. De schoorstenen hebben op
                                                                          deze afbeelding nog de originele
                                                                          hoogte. De schuur met aange-
                                                                          bouwde houten wagenschuur is nog
                                                                          in originele staat.

                                                                          Bron: fam. Vonk Noordegraaf




                                                                          Een oude afbeelding van de voor-
                                                                          gevel van het woonhuis in 1968
                                                                          met nog een oudere variant van de
                                                                          voordeur en de originele gootcon-
                                                                          structie van gietijzer met smeedij-
                                                                          zeren gootbeugels.

                                                                          Bron: Beeldbank cultureel erf-
                                                                          goed, G.J. Dukker 10-1968




                                                          19 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel             versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Een oude afbeelding van de rechter
                                                                          zijgevel van het woonhuis in
                                                                          1968. Hier hebben nauwelijks
                                                                          wijzigingen plaats gevonden. En-
                                                                          kel de deur in de zijgevel is vervan-
                                                                          gen.

                                                                          Bron: Beeldbank cultureel erf-
                                                                          goed, G.J. Dukker 10-1968




                                                                          Een oude afbeelding van de linker
                                                                          zijgevel van het woonhuis in 1968
                                                                          met nog de originele schoorsteen als
                                                                          geveltuit op het dak.
                                                                          Tegenwoordig is de schoorsteen niet
                                                                          meer aanwezig.
                                                                          Bij de kozijnen in de voorgevel
                                                                          zijn nog de luikduimen te zien
                                                                          (thans verdwenen).

                                                                          Bron: Beeldbank cultureel erf-
                                                                          goed, G.J. Dukker 10-1968.




                                                          20 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel            versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Souterrain. Indeling en gebruik
                                                                          van de ruimtes voorafgaand aan
                                                                          het strippen van het gebouw.

                                                                          Tekening: Verstoep bouwadvies
                                                                          en architectuur 2022.




                                                                          Begane Grond. Indeling en ge-
                                                                          bruik van de ruimtes voorafgaand
                                                                          aan het strippen van het gebouw.

                                                                          Tekening: Verstoep bouwadvies
                                                                          en architectuur 2022.




                                                          21 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel            versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Zolder. Indeling en gebruik van
                                                                          de ruimtes voorafgaand aan het
                                                                          strippen van het gebouw.

                                                                          Tekening: Verstoep bouwadvies
                                                                          en architectuur 2022.




                                                          22 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                                   versie: definitief 5-12-2023



6 BESCHRIJVING

6.1 Ligging
Situering van het pand.




Luchtfoto van het erf. Bron: fam. Vonk Noordegraaf. Datering ca. 2000.
Opvallend is de grootte van het oorspronkelijke erf en de veelheid aan traditionele bijgebouwen over een lange strook vrijwel aaneen-
gesloten geplaatst. Het erf is sindsdien weinig gewijzigd. Op de plaats van de varkensstallen (achter de beide silo's) is de wagenloods
gebouwd. Het bebouwde oppervlak van het erf is daarmee afgenomen.



6.2 Exterieur
6.2.1 De bouwmassa

Het woonhuis bestaat uit een voorhuis en een achterhuis met een rechthoekige bouwmassa van één laag met
een kapverdieping. Het voorhuis is met het zadeldak vrijwel evenwijdig aan de dijk gelegen. Het achterhuis is
met het dak haaks op het voorhuis geplaatst. Het voorhuis is ouder dan het achterhuis. Het voorhuis is vermoe-
delijk gebouwd tegen het einde van de 18de eeuw zo rond 1800 en is ook terug te vinden op de kadastrale minuut
van 1811-1832. Het tegenwoordige achterhuis is jonger en gebouwd in 1849.




                                                             23 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                  versie: definitief 5-12-2023



6.2.2 De gevels

Voorgevel
Het metselwerk van deze symmetrische gevel bestaat uit een gele baksteen (IJsselformaat) in kruisverband ge-
metseld. De gevel bestaat uit vijf assen met de voordeur in het midden.
Op de begane grond bevinden zich vier zesruits schuifvensters in empirestijl. In het midden van de gevel bevindt
zich een voordeur met een bovenlicht. De gootconstructie maakt tegenwoordig onderdeel uit van de classicis-
tische lijstgevel. Deze wordt gedragen door houten gootklossen en is afgetimmerd met een houten kroonlijst in
de vorm van een ojief. De oorspronkelijke goot had ook een ojiefvorm maar was vermoedelijk van gietijzer.


                                                                                  Overzicht van de voorgevel in de
                                                                                  huidige toestand van het woonhuis
                                                                                  aan de IJsseldijk Noord 123.




                                                                                  Boven de vensters bevinden zich an-
                                                                                  derhalfsteens hoge strekken van een
                                                                                  rode (duurdere, als statussymbool)
                                                                                  IJsselsteen.
                                                                                  De beide ramen aan de linkerzijde
                                                                                  zijn vernieuwd en daarbij zijn de
                                                                                  bovenlichten aangepast tot klepra-
                                                                                  men. De luikduimen in de kozij-
                                                                                  nen zijn verdwenen.




                                                          24 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                   versie: definitief 5-12-2023



                                                                                  De voordeur is een tamelijk recente
                                                                                  paneeldeur naar 19e-eeuws model
                                                                                  met een bewerkt gietijzeren rooster.
                                                                                  De deur wijkt af van de deur die is
                                                                                  te zien op de foto van de voorgevel
                                                                                  uit 1968. De voordeur en het bo-
                                                                                  venlicht zijn omgeven door een ge-
                                                                                  pleisterde omlijsting van cement-
                                                                                  stuc.




Linker zijgevel

De linker zijgevel van zowel het voorhuis als het achterhuis bestaat uit gele IJsselsteen gemetseld in kruisver-
band. De linker zijgevel van het voorhuis eindigt bovenaan in een tuitgevel. In deze gevel bevinden zich twee
keldervensters van het souterrain en een tweetal zoldervensters in de topgevel. Verder is de zijgevel van het
voorhuis een blinde gevel. De gevel van het achterhuis ligt naar achter ten opzichte van de gevel van het voor-
huis. In de zijgevel van het achterhuis bevindt zich naast een entreedeur met een bovenlicht, een achttal ven-
steropeningen. Twee vierruitsschuifvensters van het souterrain plus zesruitsschuifvenster met daarnaast een
klein toiletraam. Op de bel-etage drie zesruitsschuifvensters. Opvallend is een klein tweelichtvenster boven een
venster en direct onder de goot.


                                                                                  Overzicht van de linker zijgevel. In
                                                                                  het voorhuis hebben de vensters aan
                                                                                  de bovenzijde anderhalfsteens hoge
                                                                                  strekken van een rode IJsselsteen,
                                                                                  vergelijkbaar met de voorgevel.
                                                                                  De vensters van het achterhuis heb-
                                                                                  ben aan de bovenzijde anderhalf-
                                                                                  steens hoge strekken van gele ijssel-
                                                                                  steen.
                                                                                  In de gevel bevinden zich een groot
                                                                                  aantal muurankers.




                                                          25 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023




                                                                          In de zijgevel van het achterhuis be-
                                                                          vindt zich een venster dat afwijkt
                                                                          van de andere vensters. Dit was
                                                                          van oorsprong een zesruitsschuif-
                                                                          venster waarvan het bovenraam is
                                                                          gewijzigd in een valraam. De ra-
                                                                          men hebben een brede verticale mid-
                                                                          denroede waarmee optisch het effect
                                                                          werd gesuggereerd van een stolp-
                                                                          raam. Dit oudste type zesruit
                                                                          schuifvenster in empirestijl is ken-
                                                                          merkend voor de periode 1820-
                                                                          1860 en past dus bij de bouwtijd
                                                                          Het venster is voorzien van spiegel-
                                                                          klampluiken met duimen en gehen-
                                                                          gen.




                                                                          Het toiletraampje is voorzien van
                                                                          z.g. hoekhengen of winkelhaakge-
                                                                          hengen op duimen. Dit raam is een
                                                                          hergebruikt keldervenster en heeft
                                                                          dezelfde gehengen als het 17de -
                                                                          eeuwse keldervenster in de rechter
                                                                          zijgevel.




                                                          26 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          De linker zijgevel van het achter-
                                                                          huis heeft aan de onderzijde een
                                                                          tweetal vierruit schuifvensters voor
                                                                          het souterrain. Ook deze vensters
                                                                          waren oorspronkelijk voorzien van
                                                                          luiken, zoals is te zien aan de dui-
                                                                          men in het kozijn en de pin voor
                                                                          een spanjolet in de bovendorpel. De
                                                                          ramen zijn vervangen.




                                                                          De linker zijgevel van het achter-
                                                                          huis springt iets terug ten opzichte
                                                                          van de linker zijgevel van het voor-
                                                                          huis.
                                                                          In de oksel bevindt zich een authen-
                                                                          tieke toegangsdeur naar het souter-
                                                                          rain onder het voorhuis. De deur
                                                                          bestaat uit een boven- en een onder-
                                                                          helft en bevindt zich in een zwaar
                                                                          kozijn.
                                                                          Op de verdieping een smal kozijn
                                                                          met diefijzers.




                                                          27 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                 versie: definitief 5-12-2023



                                                                                In de open ruimte voor de linker
                                                                                zijgevel bevindt zich de oorspronke-
                                                                                lijke boenstoep. Deze was bereik-
                                                                                baar aan de erfzijde. Aan de open
                                                                                zijde boven de sloot werd het melk-
                                                                                gerei schoongemaakt. Vaak wer-
                                                                                den deze boenstoepen aan de sloot-
                                                                                zijde dichtgemaakt, maar deze is
                                                                                nog in oorspronkelijke staat.




Achtergevel

De achtergevel wordt gevormd door de huidige achtergevel van het huidige jongere achterhuis uit 1849. De
achtergevel wordt bekroond met een tuitgevel en in de gevel bevindt zich een asymmetrische vensterindeling.
De achtergevel is gemetseld met gele IJsselstenen en is in één bouwfase tot stand gekomen. Boven de venster-
openingen bevinden zich anderhalfsteens hoge strekken eveneens van gele IJsselstenen. Daarmee is deze gevel
eenvoudiger dan de voorgevel en de zijgevels van het oudere voorhuis waarbij de strekken van rode steen zijn.
In de gevel een groot aantal muurankers.

                                                                                De achtergevel in de huidige toe-
                                                                                stand.
                                                                                Opvallend is dat de vensters niet ge-
                                                                                lijkmatig over de gevel zijn ver-
                                                                                deeld. Tussen de vensters op de be-
                                                                                gane grond bevindt zich een schoor-
                                                                                steenmantel met daarboven een
                                                                                rookkanaal. Dit tekent zich af in
                                                                                de roetsporen op de gevel. In het ver-
                                                                                leden kende de achtergevel twee
                                                                                schoorstenen, ter weerszijden van de
                                                                                tuit. Zie de oude foto van de achter-
                                                                                gevel in hoofdstuk vijf.




                                                          28 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          In het souterrain van het achterhuis
                                                                          bevinden zich in de achtergevel een-
                                                                          zelfde vierruit schuifvensters als in
                                                                          de linker zijgevel. Ook deze ven-
                                                                          sters waren oorspronkelijk voor-
                                                                          zien van luiken, zoals blijkt uit de
                                                                          duimen in het kozijn en de pin voor
                                                                          een spanjolet.
                                                                          Ook de bovenliggende ramen waren
                                                                          voorzien van luiken.




                                                                          Tegen deze gevel was een schoor-
                                                                          steen gemetseld in de vorm van een
                                                                          buitenpijp. Dat blijkt uit de bouw-
                                                                          sporen tussen de onderste vensters
                                                                          en dat verklaart de roetsporen tegen
                                                                          de muur.
                                                                          Rechts op de foto een dichtgemaakt
                                                                          tweeruitsvenster met duimen in het
                                                                          kozijn.




                                                          29 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Het souterrain is bereikbaar via
                                                                          deze achterdeur. De deur heeft
                                                                          zwaar geprofileerd kozijnhout met
                                                                          toognagels in de hoeken, een gepro-
                                                                          fileerd kalf en een sierlijk boven-
                                                                          licht. De deur zelf is een paneeldeur
                                                                          en lijkt uit de bouwtijd te dateren.




                                                                          Aan de onderzijde van de deur een
                                                                          hardstenen dorpel met hardstenen
                                                                          neuten. De profilering van het ko-
                                                                          zijn loopt door in de neuten.




                                                          30 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                    versie: definitief 5-12-2023



Rechter zijgevel

De rechter zijgevel van zowel het voorhuis als het achterhuis bestaat uit gele IJsselsteen gemetseld in kruisver-
band. De linker zijgevel van het voorhuis eindigt bovenaan in een tuitgevel. In deze gevel bevinden zich een
tweelicht keldervenster van het souterrain, een drietal schuifvensters voor de bel-etage en een tweetal zolder-
vensters in de topgevel. De gevel van het achterhuis ligt vrijwel gelijk met de gevel van het voorhuis. In de
zijgevel van het achterhuis bevindt zich naast een entreedeur met een bovenlicht, een viertal vensteropeningen.
Een tweetal vierruit schuifvensters van het souterrain en een tweetal zesruits schuifvensters voor de bel-etage.


                                                                                   De rechter zijgevel van het voorhuis
                                                                                   en het achterhuis
                                                                                   In deze gevel bevindt zich een au-
                                                                                   thentiek dubbel keldervenster. Dit
                                                                                   keldervenster is mogelijk ouder dan
                                                                                   de rest van het gebouw. Het venster
                                                                                   is afwijkend en zit niet op één lijn
                                                                                   met de overige vensters in de gevel.

                                                                                   De dijk is een aantal malen ver-
                                                                                   hoogd. Dit is te zien bij de rechter
                                                                                   zijgevel en de voorgevel waar zich
                                                                                   een trap en een keermuur bevindt.




                                                                                   De rechter zijgevel van het achter-
                                                                                   huis.
                                                                                   Aan de rechterzijde een tweetal
                                                                                   vierruit schuifvensters voor het sou-
                                                                                   terrain en daarboven een tweetal
                                                                                   zesruit schuifvensters in empirestijl
                                                                                   voor de bel-etageverdieping. Ook
                                                                                   deze vensters zijn vergelijkbaar met
                                                                                   die in de achtergevel en linker zijge-
                                                                                   vel en hadden luiken.
                                                                                   Bovenaan de zijgevel een viertal
                                                                                   muurankers waarvan de middelste
                                                                                   twee gekoppelde ankers zijn. Hier-
                                                                                   achter bevinden zich de twee kap-
                                                                                   spanten.




                                                          31 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          In deze gevel bevindt zich aan de
                                                                          linkerzijde een ingang met een bo-
                                                                          venlicht (op de bel-etage). Voor de
                                                                          deur een trap met bordes. De deur
                                                                          is een vernieuwde paneeldeur met
                                                                          een klepraam in het bovenlicht.
                                                                          Links van de ingang is het onderste
                                                                          deel van de gevel gestuukt met een
                                                                          zwart geteerde plint. Dit is opval-
                                                                          lend omdat bij alle andere gevels
                                                                          geen plint aanwezig is. Aan de
                                                                          overgang tussen voorhuis en achter-
                                                                          huis is aan de verticale bouwnaad
                                                                          het verschil in bouwtijd af te lezen.




                                                                          In de rechterzijgevel van het voor-
                                                                          huis hebben de vensters aan de bo-
                                                                          venzijde anderhalfsteens hoge strek-
                                                                          ken van een rode IJsselsteen, verge-
                                                                          lijkbaar met de voorgevel. Bij deze
                                                                          kozijnen zijn de luikduimen nog
                                                                          aanwezig. Het kozijn is aan de bo-
                                                                          venzijde en de rechterzijde betim-
                                                                          merd met een afdeklat, mogelijk om
                                                                          het wijken van de gevel te camoufle-
                                                                          ren.




                                                          32 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Dubbel keldervenster. Dit model
                                                                          refereert aan de 17de -eeuwse kelder-
                                                                          vensters. Gedraaide diefijzers date-
                                                                          ren doorgaans uit de 17de eeuw.
                                                                          Mogelijk is dit een aanwijzing voor
                                                                          de kelder van de voorganger op deze
                                                                          plaats. Het rechterraam heeft nog
                                                                          het originele diefijzer. Bij het linker
                                                                          venster is het diefijzer verdwenen.
                                                                          Er zijn nog wel sporen waar te ne-
                                                                          men waar het diefijzer heeft geze-
                                                                          ten.




                                                                          Voor de zijdeur bevindt zich een
                                                                          overkluisd bordes. Deze deur onder
                                                                          het bordes geeft toegang tot deze
                                                                          ruimte.
                                                                          Rechts van de deur een halfsteens
                                                                          dichtmetseling van een verdwenen
                                                                          venster.




                                                          33 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                 versie: definitief 5-12-2023



                                                                                De overkluizing van het bordes
                                                                                aan de binnenzijde. Op de vloer lig-
                                                                                gen klinkers. Gezien de roetsporen
                                                                                tegen de gevels werd deze ruimte ver-
                                                                                moedelijk als kolenhok gebruikt.




Dak

Zowel het voorhuis als het achterhuis hebben een zadeldak dat gedekt is met grijs gesmoorde Oudhollandse
dakpannen. Op de nok bevinden zich echter grijs gesmoorde vorsten van de verbeterde Hollandse dakpannen.
De nokvorsten zijn dus niet authentiek en dus een keer vervangen. Het metselwerk van de tuitgevels (linker en
rechter zijgevel en achtergevel) zijn bekleed met zink om het metselwerk te beschermen tegen inwateren.
Het voorhuis heeft bij de voorgevel een geprofileerde goot en aan de achterzijde een bakgoot op beugels. Het
achterhuis heeft aan beide zijden een bakgoot op de muurplaat.
Het dak van het voorhuis heeft aan de rechterzijde een schoorsteen op de tuitgevel. Het achterhuis heeft een
schoorsteen direct achter de achtergevel, links van de nok. Rechts van de nok het restant van een afgetopte
identieke schoorsteen.




                                                          34 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                 versie: definitief 5-12-2023



                                                                                 Detail van het voordakvlak met
                                                                                 dakgoot, gootbeugels en de zinken
                                                                                 gevelafdekking.




                                                                                 Overzicht van dakvlakken van
                                                                                 voorhuis en achterhuis. In het dak-
                                                                                 vlak enkele dakdoorvoeren voor
                                                                                 rookgas en ontluchting.
                                                                                 Op het linker dakvak van het ach-
                                                                                 terhuis een rechthoekige dakkapel,
                                                                                 vlak afgedekt.
                                                                                 Verspreid over de dakvlakken en-
                                                                                 kele kleine dakvensters.




6.3 Constructie
De constructie van het gebouw bestaat uit dragende muren waarin de balklagen zijn opgelegd. Op enkele plaat-
sen zijn de balklagen versterkt met diagonale verbindingen, zodanig aangebracht dat deze boven het plafond uit
het zicht bleven. Deze methode is vergelijkbaar met de methode om andreaskruisen toe te passen tussen balken
tegen het doorbuigen.
Het souterrain van het achterhuis is voorzien van een troggewelf. Dat is een kenmerkende gewelftype voor het
midden van de 19de eeuw. Tussen de houten balken- die vaak een trapeziumvormige doorsnede hebben – zijn
kleine boogjes gemetseld en deze zijn aan de onderzijde vlak gestuukt. In het souterrain van het achterhuis, in
de ruimte onder de zijdeur, is een ruimte met een tongewelf.


                                                          35 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel              versie: definitief 5-12-2023



De zolder van het voorhuis is voorzien van een grenen kapspant met dekbalkjuk met korbelen. Deze is d.m.v.
blokkeels verbonden met de muurplaat van de voor- en achtergevel van het voorhuis. De verbindingen zijn
gemaakt met pen- en gatverbindingen met toognagels en de verbindingen zijn gemerkt met telmerken. Daarop
staat een nokspant met een tussenbalk, halfhouts met elkaar verbonden.
De kap van het achterhuis heeft een andere opbouw. Hier is het grenen nokspant opgebouwd uit spantbenen
die op twee niveaus met elkaar zijn verbonden door tussenbalken. De verbindingen zijn pen- en gatverbindin-
gen, geborgd met toognagels. De spanten staan op de blokkeels op de muurplaat. Onder de spantbenen een
kreupele stijl die met de blokkeels is verbonden.

                                                                              Detail van de troggewelven in het
                                                                              souterrain van het achterhuis.




                                                                              Overgang van troggewelven naar
                                                                              het tongewelf onder de ingangspar-
                                                                              tij. Het tongewelf is gemetseld met
                                                                              ijsselsteentjes.




                                                          36 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Kap van het voorhuis met kap-
                                                                          spant (schuine spantbenen, hori-
                                                                          zontale dekbalk, diagonale korbe-
                                                                          len) met daarop het nokspant
                                                                          (schuine spantbenen en horizontale
                                                                          verbindingsbalk). Daarop liggen de
                                                                          gordingen met daarop het dakbe-
                                                                          schot. Het dakbeschot bestaat uit
                                                                          multiplex platen waaruit blijkt dat
                                                                          het dak is gerenoveerd, waarbij het
                                                                          dakbeschot is vervangen.
                                                                          Opvallend bij deze kap is dat er
                                                                          geen windschoren (die zorgen voor
                                                                          de langsstabiliteit) zijn toegepast.




                                                                          Detail van een van de kapspanten.
                                                                          Te zien zijn de verbindingen die
                                                                          zijn gemerkt door telmerken (rechts
                                                                          boven op de foto, merk ‘I I’). Bij-
                                                                          zonder is dat het telmerk is aange-
                                                                          bracht op de verbinding, op de over-
                                                                          gang van de beide houten onderde-
                                                                          len. Een dergelijk plaatsing van de
                                                                          telmerken is uitzonderlijk.




                                                          37 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                  versie: definitief 5-12-2023



                                                                                 Kap van het achterhuis met
                                                                                 nokspant (schuine spantbenen, ho-
                                                                                 rizontale trekbalken, Daarop lig-
                                                                                 gen de gordingen met daarop het
                                                                                 dakbeschot. Het dakbeschot be-
                                                                                 staat uit multiplex platen waaruit
                                                                                 blijkt dat het dak is gerenoveerd,
                                                                                 waarbij het dakbeschot is vervan-
                                                                                 gen.
                                                                                 De diagonale korbelen en de wind-
                                                                                 schoren, die beide zorgen voor de
                                                                                 stabiliteit, ontbreken opvallend ge-
                                                                                 noeg.




6.4 Interieur
6.4.1 Souterrain

Onder het voorhuis bevindt zich rechts de kelder 0.3 en onder het linker gedeelte bevindt zich een kelder-
ruimte waar vanaf 1915 lange tijd kaas is gemaakt. Deze ruimte is via een aparte toegangsdeur vanaf buiten te
bereiken en werd ook wel het wringhuis 0.5 genoemd.
Onder het achterhuis bevindt zich een groot souterrain met verschillende ruimtes. De ruimte langs de rechter
zijgevel is in gebruik als woonkamer 0.2. In deze ruimte bevindt zich ook een restant van een tongewelf wat
waarschijnlijk het restant is van een oudere kelder uit de 17de eeuw.
Het linker gedeelte van het achterhuis bevat enkele kamers 0.6 en 0.7 waarin kleinere ruimten zijn afgescheiden
(hal 0.1, toilet 0.8, kast en trap).




                                                          38 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Indeling van kelder en souterrain

                                                                          Tekening: Bureau Helsdingen op
                                                                          basis van opmeting van Verstoep
                                                                          bouwadvies en architectuur.




                                                                          Voorhuis, 0.3 Kelder

                                                                          Onder het rechterdeel van het voor-
                                                                          huis bevindt zich een kelder. De
                                                                          kelder is te bereiken via een vloer-
                                                                          luik in kamer 1.2.
                                                                          Houten keldertrap die toegang geeft
                                                                          tot een kelderruimte.
                                                                          De rode plavuizenvloer is in half-
                                                                          steensverband gelegd.




                                                          39 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023




                                                                          De kelder is onderverdeeld in com-
                                                                          partimenten met verschillende ni-
                                                                          veaus die het talud van de dijk vol-
                                                                          gen.
                                                                          Enkele delen van de kelderruimte
                                                                          hebben een rode plavuizenvloer (es-
                                                                          trikken) en een grenenhouten balk-
                                                                          laag als boven gelegen vloerconstruc-
                                                                          tie.
                                                                          Rechts langs de wand kaasplanken
                                                                          die dienden om de kaas op te laten
                                                                          rijpen.
                                                                          Rechts een kruipgat om in de
                                                                          kruipruimte onder de naastgelegen
                                                                          houten vloerconstructie terecht te
                                                                          komen.




                                                                          Keldervenster in de rechterzijgevel
                                                                          van binnenuit gezien. De raampjes
                                                                          hebben historisch hangwerk met
                                                                          winkelhaakgehengen en sluitwerk
                                                                          met houten wervels.




                                                          40 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel          versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Voorhuis 0.4 Ruimte

                                                                          Tussen de kelder 0.3 en het wring-
                                                                          huis 0.5 bevindt zich een lage on-
                                                                          benoemde ruimte. Deze ruimte is
                                                                          ontstaan als restruimte tussen de
                                                                          dragende wanden die op de begane
                                                                          grond de beide gangwanden onder-
                                                                          steunen. Het talud van de dijk te-
                                                                          kent zich af in het hoogteverschil
                                                                          van de vloer.
                                                                          Een deel van deze ruimte is inge-
                                                                          richt als betegelde badkamer met
                                                                          daarin een lavet.




                                                                          Voorhuis 0.5 wringhuis

                                                                          De betegelde kelderruimte waar
                                                                          oorspronkelijk kaas werd ge-
                                                                          maakt. (Waarschijnlijk vanaf
                                                                          1915 toen het pand de functie als
                                                                          boerderij kreeg).
                                                                          De ruimte is gedeeltelijk betegeld
                                                                          met machinaal vervaardigde zacht-
                                                                          gele wandtegels van 15 x 15 cm.
                                                                          Deze zijn in halfsteens verband
                                                                          aangebracht. Waarschijnlijk zijn
                                                                          de tegels uit de jaren 40 of 50 van
                                                                          de twintigste eeuw. Daarboven is de
                                                                          wand gedeeltelijk gestuukt.




                                                          41 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          In deze ruimte is recent een badka-
                                                                          mer verwijderd.
                                                                          Ook de vloertegels en het schrootjes-
                                                                          plafond zijn verwijderd.




                                                                          Deur naar ruimte 0.4 met daarin
                                                                          een badkamer met betegeling en een
                                                                          lavet.




                                                          42 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Een authentieke opgeklampte deur
                                                                          geeft van buitenaf toegang tot het
                                                                          wringhok waar kaas gemaakt
                                                                          werd.
                                                                          Deze deur stamt vermoedelijk uit
                                                                          de 18de eeuw (uit de bouwtijd van
                                                                          het voorhuis) en heeft nog het au-
                                                                          thentieke hand gesmede hang- en
                                                                          sluitwerk (gehengen, klinkstellen,
                                                                          wervels en sloten).




                                                                          Achterhuis 0.6 Trappen-
                                                                          huis

                                                                          De overgang van het souterrain van
                                                                          het voorhuis en het souterrain van
                                                                          het achterhuis wordt gevormd door
                                                                          ruimte 0.6 trappenhuis.
                                                                          In deze ruimte bevindt zich een ven-
                                                                          ster in de linkerzijgevel waarvan
                                                                          het bovenlicht is uitgevoerd als val-
                                                                          raam.
                                                                          De wanden zijn gedeeltelijk behan-
                                                                          gen op plaatmateriaal op regelwerk.




                                                          43 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          De vloer is verwijderd evenals het
                                                                          plafond en een deel van de wandbe-
                                                                          timmering.
                                                                          Links is het bouwspoor naar voren
                                                                          gekomen van een dichtgezette deur
                                                                          naar kamer 0.2. (rode pijl).




                                                                          Onder de vloer zijn bouwsporen te
                                                                          zien van de voormalige verbindings-
                                                                          gang van het voorhuis naar het oude
                                                                          souterrain. Dus de voorganger van
                                                                          het huidige achterhuis, zoals dat is
                                                                          te zien op de kadasterkaart uit
                                                                          1832, zie hoofdstuk vijf.




                                                          44 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel          versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Op de linkerzijde van de foto is te
                                                                          zien dat hier vroeger een trap van-
                                                                          uit de hal naar beneden heeft gelo-
                                                                          pen (rode pijlen).




                                                                          Achterhuis 0.7 Kamer

                                                                          Deze ruimte had de functie van bij-
                                                                          keuken en heeft voor een deel de-
                                                                          zelfde tegels als in het wringhuis.
                                                                          Tegen de achtergevel is een keuken-
                                                                          tje gemaakt met achter het gordijn
                                                                          een schoorsteenmantel voor een for-
                                                                          nuis.
                                                                          Het keukenblok is eigentijds met
                                                                          een granito aanrechtblad.
                                                                          De ruimte is voorzien van ge-
                                                                          stuukte troggewelven op groen ge-
                                                                          schilderde houten balken. Deze ge-
                                                                          welven dateren uit de bouwtijd van
                                                                          het achterhuis, 1849.




                                                          45 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          De wandtegels zijn 15*15 cm en
                                                                          zachtgeel, met een zwarte randtegel
                                                                          als bies. De tegels zijn niet half-
                                                                          steens geplaatst zoals in het wring-
                                                                          huis. Op de vloer liggen rode en
                                                                          witte tegels, hard gebakken en
                                                                          10*10 cm in dambordpatroon. De
                                                                          tegels dateren uit de periode 1930
                                                                          – 1950.
                                                                          Links de deur naar de hal 0.1. In
                                                                          het midden de doorgang naar ka-
                                                                          mer 0.2 en rechts de deur naar het
                                                                          trappenhuis 0.6. De hal is later in
                                                                          de ruimte geplaatst, dat is te zien
                                                                          aan het tegelpatroon dat in de hal
                                                                          doorloopt.




                                                                          Aan de voorzijde zijn twee ruimten
                                                                          afgescheiden van de kamer 0.7.
                                                                          Rechts het toilet en links een trap-
                                                                          kast. Deze ingreep en de deuren
                                                                          dateren alle uit dezelfde periode
                                                                          toen deze ruimte werd ingericht.
                                                                          Dat is te zien aan het patroon van
                                                                          de tegels rond de deuren. De deur-
                                                                          klinken zijn uit een latere periode.
                                                                          Rechts één van de vierruitsvensters
                                                                          in de linker zijgevel. De kozijnen
                                                                          zijn oud, maar de ramen zijn
                                                                          nieuw en voorzien van dubbel glas.




                                                          46 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Achterhuis, souterrain Hal
                                                                          0.1

                                                                          Van de kamer 0.7 is een hal afge-
                                                                          scheiden door een lichte scheiding-
                                                                          wand die aan de zijde van de hal is
                                                                          voorzien van een schrootjeswand.
                                                                          De vloer, het plafond en de wand-
                                                                          tegels van kamer 0.7 lopen door in
                                                                          deze ruimte.
                                                                          Op de foto de buitendeur (paneel-
                                                                          deur) in de achtergevel.




                                                                          Achterhuis, souterrain Ka-
                                                                          mer 0.2

                                                                          In het souterrain bevindt zich aan
                                                                          de rechterzijde een kamer met twee
                                                                          vensters in de achtergevel en twee
                                                                          vensters in de rechter zijgevel.
                                                                          Links is een tweeruits venster
                                                                          dichtgezet. Het kozijn is deels weg-
                                                                          gezaagd en het raam is verwijderd.
                                                                          In het penant tussen de vensters was
                                                                          een schoorsteenmantel die verbon-
                                                                          den was met een van de twee schoor-
                                                                          stenen op de achtergevel, naast de
                                                                          nok.




                                                          47 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Het achterste gedeelte van het sou-
                                                                          terrain heeft een stenen tongewelf.
                                                                          Dit gedeelte stamt vermoedelijk uit
                                                                          de 17de eeuw en is mogelijk een res-
                                                                          tant van een oudere kelder van de
                                                                          voorganger van het huidige gebouw.
                                                                          De achterzijde is geheel betegeld
                                                                          met witjes 13*13 cm.
                                                                          Rechts is in de hoek omstreeks
                                                                          1975 van oude ijsselstenen een bar
                                                                          gemetseld die aan de bovenzijde is
                                                                          afgewerkt met plavuizen.




                                                                          Voor dit gewelf is tegen de buiten-
                                                                          muur een plint aangebracht van
                                                                          witjes 13*13 cm. Ook dit duidt op
                                                                          een oude oorsprong van dit deel van
                                                                          het gebouw.




                                                          48 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                 versie: definitief 5-12-2023



                                                                                 De vloer is verwijderd. De ruimte
                                                                                 is toegankelijk uit ruimte 0.7 via
                                                                                 een schuifdeur uit de jaren ’70 van
                                                                                 de vorige eeuw.
                                                                                 Ook deze ruimte is voorzien van
                                                                                 troggewelven uit de bouwtijd.




6.4.2 Begane grond

De begane grond (vanaf de dijk beschouwd) bestaat uit verschillende ruimten waarbij de indeling nog oorspron-
kelijk is. Het voorhuis heeft een voor de 19de eeuw kenmerkende symmetrische indeling met een centrale mid-
dengang met aan weerszijde twee even grote kamers. De gang loopt door naar het achterhuis.
Het achterhuis heeft een eigen ingang in de rechter zijgevel. Achter deze deur een dwarse hal, van zijgevel tot
zijgevel. De indeling van het achterhuis wordt gekenmerkt door een breed rechterdeel en een smaller linkerdeel.
In de huidige situatie bestaat het rechterdeel uit één kamer en het linkerdeel uit twee kamers.




                                                          49 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Indeling van de begane grond.

                                                                          Tekening: Bureau Helsdingen op
                                                                          basis van opmeting van Verstoep
                                                                          bouwadvies en architectuur.




                                                                          Voorhuis Kamer 1.2

                                                                          Dit is de rechterkamer van het
                                                                          voorhuis. Hier is recent een schei-
                                                                          dingswand verwijderd die het ach-
                                                                          terste deel van de kamer (een keu-
                                                                          ken) afscheidde. In de vloer, rechts
                                                                          in de hoek bevindt zich het luik
                                                                          naar de kelder 0.3. De trap leidt
                                                                          naar de zolder van het voorhuis.




                                                          50 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Deze kamer heeft twee vensters aan
                                                                          de dijkzijde en drie in de rechter
                                                                          zijgevel aan de zijde van de oprit.
                                                                          De twee vensters in de voorgevel
                                                                          zijn voorzien van dubbel glas en
                                                                          kunnen niet meer schuiven. De ven-
                                                                          sters in de rechterzijgevel (links op
                                                                          de foto) hebben enkel glas.

                                                                          De voorzetwanden zijn verwijderd.
                                                                          De vloer bestaat uit brede grenen
                                                                          vloerdelen (24 cm.)




                                                                          Deze ruimte is, net als kamer 1.6
                                                                          in 1849 voorzien van een plafond.
                                                                          Boven het verwijderde plafond zijn
                                                                          geprofileerde balken tevoorschijn ge-
                                                                          komen en uit de aftekening van
                                                                          kleuren blijkt de oude indeling.
                                                                          Uit kleuronderzoek blijkt dat dit
                                                                          verfpakket dateert uit de periode
                                                                          1800 – 1849.




                                                          51 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          De boezem van de schouw is aan de
                                                                          bovenkant voorzien van een zwaar
                                                                          geprofileerde klassieke houten
                                                                          kroonlijst. Deze sloot samen met de
                                                                          geprofileerde platte plafondlijst (bo-
                                                                          ven het venster) aan op het plafond
                                                                          met 19de -eeuwse geprofileerde
                                                                          schroten.




                                                                          Voorhuis 1.3 Gang

                                                                          De centrale gang door het voorhuis,
                                                                          te zien richting van de voordeur. De
                                                                          voordeur is voorzien van een oud of
                                                                          een retro deurrooster, geplaatst in
                                                                          een eigentijds achterzetraam. De
                                                                          deur heeft modern hang- en sluit-
                                                                          werk.




                                                          52 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023




                                                                          De centrale gang door het voorhuis,
                                                                          te zien richting van het achterhuis.
                                                                          Ter weerszijden in de gang de twee
                                                                          paneeldeuren naar de beide ka-
                                                                          mers. Deze zitten, zoals gebruike-
                                                                          lijk in de 19de eeuw, exact tegenover
                                                                          elkaar.
                                                                          De houten vloer is belegd met plaat-
                                                                          materiaal.
                                                                          Het plafond is verwijderd. Daarbo-
                                                                          ven zijn de vloerplanken van de
                                                                          zolder te zien. Deze zijn geschil-
                                                                          derd met witkalk.




                                                                          Voorhuis Kamer 1.4

                                                                          Linker kamer aan de dijkzijde.
                                                                          Deze is in grootte en opzet verge-
                                                                          lijkbaar met kamer 1.2. Deze ka-
                                                                          mer is te bereiken via de gang 1.3.
                                                                          Hier is recent aan de achterzijde
                                                                          een badkamer en toilet verwijderd.
                                                                          Op de vloer liggen houten planken.
                                                                          De linkerwand is de linker buiten-
                                                                          gevel en deze is geheel blind. Moge-
                                                                          lijk waren hier in het verleden bed-
                                                                          steden tegen aan geplaatst. Waar-
                                                                          schijnlijk was er ook een schoor-
                                                                          steenmantel omdat hier op een oude
                                                                          foto van de linkerzijgevel een
                                                                          schoorsteen te zien is. Achter de
                                                                          wand zijn hiervan mogelijk bouw-
                                                                          sporen aanwezig.




                                                          53 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          De ramen en kozijnen aan de voor-
                                                                          zijde zijn vernieuwd in zesruits mo-
                                                                          del met dubbel glas. Hierbij zijn de
                                                                          bovenramen uitgevoerd als klep-
                                                                          raam.




                                                                          Boven het verwijderde plafond zijn
                                                                          geprofileerde balken tevoorschijn ge-
                                                                          komen en uit de aftekening van
                                                                          kleuren blijkt de oude indeling.
                                                                          De kleuren op de balklagen komen
                                                                          gedeeltelijk overeen met de kleuren
                                                                          in kamer 1.2. Ook dit verfpakket
                                                                          dateert uit de periode 1800 –
                                                                          1849.
                                                                          In de achtergevel een smal tweeruits
                                                                          tuimelraam met een achterzetraam.
                                                                          Dit raam is voorzien van diefijzers
                                                                          aan de buitenzijde.




                                                          54 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Achterhuis 1.1 Hal

                                                                          De hal achter de zijdeur in de rech-
                                                                          ter zijgevel.
                                                                          Deze ruimte heeft verschillende
                                                                          vloerniveaus. Halverwege is recent
                                                                          een scheidingswand verwijderd.
                                                                          Rechts een oude paneeldeur naar
                                                                          ruimte 1.6.




                                                                          Achterste deel van de hal, met
                                                                          schuifvenster in de linker zijgevel.
                                                                          Dit venster heeft een eigentijds
                                                                          hardhouten raam met hergebruikte
                                                                          raamgreepjes. Links op de foto de
                                                                          doorgang naar de gang 1.3. De pa-
                                                                          neeldeur staat naast de opening.
                                                                          Dit deel van de ruimte heeft brede
                                                                          onbehandelde vloerplanken, 24 cm.
                                                                          breed.
                                                                          De wanden hebben een hardboard
                                                                          betimmering.




                                                          55 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Voorste deel van de hal, met aan
                                                                          het eind de buitendeur in de rechter
                                                                          zijgevel. De deur heeft een onderpa-
                                                                          neel met daarboven vier ruiten met
                                                                          een ongeprofileerde roedeverdeling.
                                                                          Het bovenlicht is een tweeruits uit-
                                                                          zetraam. Rechts op de foto de door-
                                                                          gang naar de gang 1.3. Links op
                                                                          de foto de paneeldeur van een trap-
                                                                          kast.
                                                                          De plafonds zijn verwijderd. Thans
                                                                          zijn onbehandelde grenen balken in
                                                                          het zicht.




                                                                          De vloer direct achter de deur is be-
                                                                          legd met marmeren tegels, 60*60
                                                                          cm. Zonder voeg gelegd. Ook de
                                                                          plinten zijn – voor zover nog aan-
                                                                          wezig - van marmer.




                                                          56 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Achterhuis Kamer 1.5

                                                                          Deze kamer is ontstaan door de sa-
                                                                          menvoeging van twee ruimtes (een
                                                                          overloop en een slaapkamer) door
                                                                          het verwijderen van een scheidings-
                                                                          wand. De overloop kent drie trap-
                                                                          pen: één vanuit kamer 0.7 naar bo-
                                                                          ven (rechts op de foto); een vrij re-
                                                                          cente kleine trap naar de hal 1.1
                                                                          (midden) en de trap naar de zolder
                                                                          van het achterhuis (links).
                                                                          Links op de foto een van de twee
                                                                          paneeldeuren naar kamer 1.6.
                                                                          Op de vloer liggen brede houten
                                                                          planken (24 cm).




                                                                          In de wand tegen de achtergevel een
                                                                          verwijderd rookkanaal behorend
                                                                          bij de schoorsteenmantel in kamer
                                                                          0.7. Links van het rookkanaal
                                                                          was een betimmerde houten in-
                                                                          bouwkast.
                                                                          Rechts van het rookkanaal is even-
                                                                          eens een getimmerde houten legkast
                                                                          met een afgeschuinde hoek.
                                                                          Boven het verwijderde plafond zijn
                                                                          onbehandelde en ongeschaafde gre-
                                                                          nen balken aan het licht gekomen.




                                                          57 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Deze kamer heeft twee vensters in
                                                                          de linker zijgevel. Beide zijn voor-
                                                                          zien van binnenluiken, z.g. ‘schuif-
                                                                          blinden’. De ramen zijn vermoede-
                                                                          lijk een keer vervangen omdat de
                                                                          roeden niet meer geprofileerd zijn.
                                                                          Uit kleuronderzoek aan kozijn en
                                                                          luiken bleek een uitgebreid pakket
                                                                          van verflagen.
                                                                          De buitenwanden zijn voorzien
                                                                          van rachels met hardboard.




                                                                          In de onderdorpel van de vensters
                                                                          zijn rollen aangebracht waar de
                                                                          schuifblinden overheen rollen.




                                                          58 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Achterhuis Kamer 1.6

                                                                          Deze ruime en lichte kamer heeft
                                                                          twee vensters in de rechter zijgevel
                                                                          en twee vensters in de achtergevel.
                                                                          De ruimte is te bereiken via de hal
                                                                          1.1 en via de naastgelegen kamer
                                                                          1.5. Op de vloer brede houten plan-
                                                                          ken (24 cm breed).

                                                                          De boezem van de schouw is aan de
                                                                          bovenkant bij het plafond voorzien
                                                                          van een zwaar geprofileerde klas-
                                                                          sieke kroonlijst van hout.




                                                                          In deze ruimte was een houten pla-
                                                                          fond uit de 19de eeuw (1849) be-
                                                                          staande uit geprofileerde schroten
                                                                          met een brede licht geprofileerde
                                                                          platte omlijsting langs de wanden.
                                                                          Na het verwijderen van dit plafond
                                                                          zijn de onbehandelde grenen balken
                                                                          aan het licht gekomen. Deze bal-
                                                                          ken zijn beschreven en dragen de
                                                                          namen van werklieden en bewo-
                                                                          ners. Zie hoofdstuk ‘Bouwgeschie-
                                                                          denis’.
                                                                          Het achterste balkvak is verstevigd
                                                                          met diagonale balken ter verbete-
                                                                          ring van de stabiliteit.
                                                                          In het midden de paneeldeur naar
                                                                          de Hal 1.1.




                                                          59 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          De binnenwanden bestaan deels uit
                                                                          houten planken. De buitenwanden
                                                                          zijn voorzien van rachels met hard-
                                                                          board.
                                                                          De wand naar kamer 1.5 kent vier
                                                                          identieke paneeldeuren. V.l.n.r.:
                                                                          Trapkast, deur naar 1.5 voorste
                                                                          deel, deur naar 1.5 achterste deel en
                                                                          houten inbouwkast die is te zien in
                                                                          ruimte 1.5.
                                                                          Deze paneeldeuren dateren uit de
                                                                          bouwtijd van het achterhuis
                                                                          (1849).
                                                                          Op één van de deuren is kleuron-
                                                                          derzoek gedaan. Hieruit blijkt een
                                                                          uitgebreid verfpakket.




                                                                          Tegen de achtergevel een robuuste
                                                                          rood marmeren schouw in empire-
                                                                          stijl.




                                                          60 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                   versie: definitief 5-12-2023



                                                                                   Eén van de grenen balken met op-
                                                                                   schrift. Zie hoofdstuk met de bouw-
                                                                                   geschiedenis.




6.4.3 Zolder

De zolderverdieping bestaat uit twee zolders: één van het voorhuis, met een dwarskap en een van het achterhuis
met de kap in de langsrichting.
De zolder van het voorhuis is te bereiken via de trap in kamer 1.2. In deze zolder zijn recent enkele scheidings-
wandjes verwijderd, zodat het nu één grote open ruimte is. In deze ruimte staan drie identieke kapspanten. Voor
de beschrijving zie de paragraaf ‘constructie’.
De zolder van het achterhuis is te bereiken via de trap in de voormalige overloop die nu een onderdeel is van
kamer 1.5. In deze ruimte staan twee identieke kapspanten. Voor de beschrijving zie de paragraaf ‘constructie’.
De zolder van het achterhuis bestaat uit één grote open ruimte met daarvan afgescheiden een houten kamer.
De beide zolders zijn onderling verbonden door een doorgang zonder deur. De vloerniveaus van de beide
zolders zijn niet gelijk.




                                                          61 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Indeling van de beide zolders.

                                                                          Tekening: Bureau Helsdingen op
                                                                          basis van opmeting van Verstoep
                                                                          bouwadvies en architectuur.

                                                                          Op de kapspanten van het voorhuis
                                                                          bevinden zich telmerken bij de ver-
                                                                          bindingen. Die zijn op deze teke-
                                                                          ning in rood aangegeven.




                                                                          Voorhuis Zolder 2.1

                                                                          Zolder met zicht op de linker zijge-
                                                                          vel. Tussen de beide vensters was
                                                                          een smal rookkanaal naar een
                                                                          schoorsteen die in 1968 nog aanwe-
                                                                          zig was. De beide ramen zijn ver-
                                                                          vangen door nieuwe ramen (zonder
                                                                          profilering) met enkel glas.
                                                                          De geschilderde spanten tonen door
                                                                          hun kleuren de sporen van de ka-
                                                                          mertjes die hier in het verleden wa-
                                                                          ren.




                                                          62 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Zolder met zicht op de rechter zij-
                                                                          gevel. Tussen de beide vensters is het
                                                                          restant van een afgetopt rookka-
                                                                          naal naar de schoorsteen. De beide
                                                                          ramen zijn vervangen door nieuwe
                                                                          ramen (zonder profilering) met en-
                                                                          kel glas.
                                                                          Het dakbeschot is niet authentiek
                                                                          en bestaat uit platen van underlay-
                                                                          ment.
                                                                          De zolder van het voorhuis is te be-
                                                                          treden via een steile houten steek-
                                                                          trap.




                                                                          Bovenaan de trap bevindt zich een
                                                                          authentieke houten balustrade met
                                                                          traphek uit de 19de eeuw. Zowel de
                                                                          balustrade als het traphek zijn
                                                                          voorzien van fraai bewerkte gietij-
                                                                          zeren trapspijlen.
                                                                          Het traphek sluit in het verstek op
                                                                          de balustrade aan en kan met een
                                                                          fraaie gesmede grendel worden geslo-
                                                                          ten.




                                                          63 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Doorgang naar de zolder van het
                                                                          achterhuis. De scheidingswand be-
                                                                          staat uit verticaal beschot.




                                                                          Voorhuis Zolder 2.2

                                                                          Overzicht van de zolder van het
                                                                          achterhuis te zien in de richting van
                                                                          de achtergevel. Tegen de achtergevel
                                                                          twee rookkanalen. Het linker ka-
                                                                          naal was identiek aan het rechter
                                                                          en is recent verwijderd. Dit kanaal
                                                                          sloot aan op het rookkanaal in ka-
                                                                          mer 1.5 en 0.7. Tussen de beide
                                                                          rookkanalen een vierruits venster
                                                                          met een binnenluik.
                                                                          De vloer bestaat uit brede houten
                                                                          vloerdelen (24 cm).
                                                                          Op de balk de aftekening van ver-
                                                                          wijderde ophanghaken voor droog-
                                                                          latten om de was op te drogen.




                                                          64 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel           versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Afwerking van de ontmoeting van
                                                                          de beide spantbenen in de nok van
                                                                          de zolder.




                                                                          Overzicht van de zolder in de rich-
                                                                          ting van het voorhuis. Te zien zijn
                                                                          de verticale planken van het beschot
                                                                          dat de beide ruimtes van elkaar
                                                                          scheidt en het hoogteverschil tussen
                                                                          de vloerniveaus.
                                                                          Het dakbeschot is niet authentiek
                                                                          en bestaat uit platen van underlay-
                                                                          ment.
                                                                          Het traphekje is voorzien van dia-
                                                                          gonale spijlen.




                                                          65 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel          versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Achterhuis Kamer 2.3

                                                                          Naast de trap van de zolder van
                                                                          het achterhuis is een kleine afge-
                                                                          timmerde ruimte die vermoedelijk
                                                                          is bedoeld als dienstbodekamer.
                                                                          De ruimte is opgebouwd uit verti-
                                                                          cale houten delen en een paneel-
                                                                          deur.




                                                                          In deze kamer bevindt zich een
                                                                          grote dakkapel op het linker dak-
                                                                          vlak.
                                                                          In deze ruimte bevindt zich ook nog
                                                                          een houten inbouwkast.




                                                          66 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                    versie: definitief 5-12-2023



7 WAARDENSTELLING
In dit hoofdstuk worden de cultuurhistorische waarden van de voormalige directeurswoning van de steenplaats
‘Den Dikken Boom’, IJsseldijk Noord 12 te Ouderkerk aan den IJssel weergegeven. De verschillende onderde-
len van het pand (bouwmassa, draagconstructie, kapconstructie, exterieur, interieur) worden onderling vergele-
ken en gewaardeerd. De waardenstelling kan gebruikt worden als toetsingskader voor de beoordeling van de
veranderingen aan het gebouw.

7.1 Uitleg waardenstelling
Cultuurhistorische waardering
Historische waarden
Het woonhuis van ‘Den Dikken Boom’ te Ouderkerk is van historisch belang als onderdeel van en herinnering
aan de steenbakkerij en de agrarische geschiedenis van de IJsseldijk. Het gebied werd in de twaalfde eeuw ont-
gonnen. Sindsdien zijn aan de ontginningsas van de IJsseldijk steenbakkerijen en boerderijen gesitueerd, waar
IJsseldijk Noord 123 er één van is. Bijzonder en zeldzaam is de overgang van steenbakkerij naar agrarisch bedrijf.
Het pand boerderij herinnert tevens aan de bewoning van de lokale families Rijkaart en Vonk Noordegraaf.

Landschappelijke waarden en ensemblewaarde
Het monument is karakteristiek gesitueerd op de kruin van de dijk. De boerderij staat met de voorgevel even-
wijdig aan de dijk en daarmee niet geheel evenwijdig aan de kavel. Mogelijk was al sinds de twaalfde eeuw, sinds
de ontginning van de polder, sprake van bewoning op deze plek.
De boerderij heeft een verminderde landschappelijke waarde doordat van de oorspronkelijke erfbebouwing er
nog slechts enkele over zijn. Er is sprake van ensemblewaarde tussen de boerderij en de boenstoep en de grote
schuur. Er is sprake van ensemblewaarde tussen de ligging van de boerderij en de dijk.

Architectuurhistorische waarden
De boerderij heeft architectuurhistorische waarde vanwege de traditionele vorm van een directeurswoning /
herenhuis bij een steenplaats. De boerderij heeft voor de streek kenmerkende gevels van IJsselsteentjes.
De boerderij heeft bouwhistorische waarde vanwege de ouderdom van het gebouw, met in het voorhuis gemet-
selde binnenwanden, balklagen van enkelvoudige balken. Het bouwjaar is goed te dateren als vroeg 19de -eeuws
(voorhuis) en 1849 (achterhuis).
De boerderij is bovendien bouwhistorisch van waarde door beschreven balken in de achterste kamer. Deze
geeft de namen van bouwlieden en eigenaars tijdens de bouw in 1849.

Interne waardenstelling
Het historische herenhuis is in verschillende (vroeg-) negentiende-eeuwse bouwfasen tot stand gekomen. Deze
bouwfasen vormen de kern van het rijksmonument en zijn de meest waardevolle bouwfasen vanwege de histo-
rische en architectonische waarden die hierboven zijn besproken. De onderdelen uit deze bouwfasen zijn
daarom gewaardeerd met een hoge monumentwaarde.
De bouwfasen uit later tijd (de twintigste eeuw) hangen niet meer samen met de historische ontwikkeling van
de steenbakkerswoning of de agrarische bedrijfswoning en doen bovendien afbreuk aan de historische hoofd-
vorm en indeling van het gebouw. Deze onderdelen zijn daarom gewaardeerd met een indifferente monument-
waarde.
Nieuwe onderdelen die in vormgeving zijn gebaseerd op historische onderdelen in de boerderij zijn gewaardeerd
met een positieve monumentwaarde. De onderdelen maken geen belangrijk onderdeel uit van de ontwikkeling
van de boerderij, maar hebben materieel vanwege hun ouderdom/ constructie of vormgeving wel historische
waarde.



                                                          67 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel               versie: definitief 5-12-2023



Bouwmassa en exterieur
De bouwmassa van het monument is hoog gewaardeerd. De hoofdvorm is kenmerkend voor een steenbakkers-
woning. De toepassing van IJsselsteen is bovendien kenmerkend voor de streek.
Het voorhuis dateert uit de vroege 19de eeuw en is gewaardeerd met een hoge monumentwaarde. Dit geldt zowel
voor het metselwerk als voor de balklagen en de kozijnen en ramen uit dezelfde bouwfase. Deze onderdelen
zijn daarom ook gewaardeerd met een hoge monumentwaarde.
Het aangebouwde achterhuis uit 1849 vervangt een ouder, vrijstaand achterhuis. Sporen daarvan zijn nog aan-
wezig. Het achterhuis is gewaardeerd met een hoge monumentwaarde. Dit geldt zowel voor het metselwerk als
voor de balklagen en de kozijnen en ramen uit dezelfde bouwfase. Van bijzondere waarde zijn de beschreven
balken in de achterkamer 1.6. Deze onderdelen zijn daarom ook gewaardeerd met een hoge monumentwaarde.

Constructie, interieur en afwerking
De constructie van de kelder en de tongewelven in het achterhuis zijn gewaardeerd met een hoge monument-
waarde. De dragende buiten- en binnenwanden en de balklagen hebben een hoge monumentwaarde. De kap-
constructies van voorhuis en achterhuis hebben ook een hoge monumentwaarde. De traditionele indeling van
het voorhuis met een centrale gang heeft een hoge monumentwaarde. De schoorsteenmantels hebben eveneens
een hoge monumentwaarde.
De oude houten trappen hebben een hoge monumentwaarde, evenals de vloer van estrikken in de kelder. Dit
geldt ook voor de paneeldeuren. Positief gewaardeerd is de afwerking in ruimte 0.7 in het souterrain vanwege
de compleetheid van vloertegels, wandtegels en paneeldeuren. De meeste recente tussenwanden zijn inmiddels
verwijderd. Voor zover nog aanwezig hebben zij een indifferente waarde omdat zij niet bijdragen aan de monu-
mentwaarde van het gebouw.




                                                          68 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                 versie: definitief 5-12-2023



7.2 Waardenstelling weergegeven in plattegronden
Hieronder is aangegeven hoe de onderdelen van het pand worden gewaardeerd. Bij de waardering is rekening
gehouden met de ouderdom, de bouwhistorische waarde en de herkenbaarheid van de ontwikkeling van het
gebouw en de bouwgeschiedenis. De technische staat is niet van invloed op de bouwhistorische waarde. De
waardering wordt uitgedrukt in drie categorieën:

             Categorie 1; Hoge monumentwaarden, deze zijn van cruciaal belang voor de structuur en/ of de
             betekenis van het object of gebied.
             Categorie 2; Positieve monumentwaarden, deze zijn van belang voor de structuur en/ of de bete-
             kenis van het object of gebied.
             Categorie 3; Indifferente monumentwaarden, deze zijn van relatief weinig belang voor de structuur
             en/ of de betekenis van het object of gebied.
             Waardering balklagen/ zoldering/ kap
             Deze waardering wordt in de tekening aangegeven door een kruis in de betreffende ruimte te plaat-
             sen. De kleur komt overeen met de hierboven genoemde categorieën.
             Waardering plafonds. De kleur komt overeen met de hierboven genoemde categorieën.

             Waardering vloeren. De kleur komt overeen met de hierboven genoemde categorieën.

             Waardering van interieurelementen, met nummer. In de ruimte die zo is aangeduid bevinden zich
             waardevolle interieurelementen. De kleur komt overeen met de hierboven genoemde categorieën.




                                                          69 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                            versie: definitief 5-12-2023




Waardestellingsplattegrond souterrain. De voorgevel is onder. De tekening kan niet los worden gezien van de tekst. Tekening:
Bureau Helsdingen op onderlegger van Verstoep.
Toelichting interieurelementen:
    1) Witjes en gesmoorde estrikken
    2) Witjes op muur langs trap
    3) Wandtegels
    4) Schouw met sierlijst
    5) Eigentijdse bar




                                                          70 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                              versie: definitief 5-12-2023




Waardestellingsplattegrond begane grond. De voorgevel is onder. De tekening kan niet los worden gezien van de tekst. Tekening:
Bureau Helsdingen op onderlegger van Verstoep.
Toelichting interieurelementen:
    1) Luik naar kelder
    2) Schoorsteenmantel
    3) Verdwenen rookkanaal
    4) Teksten op balken
    5) Schoorsteenmantel
    6) Binnenluiken




                                                          71 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                              versie: definitief 5-12-2023




Waardestellingsplattegrond zolder. De voorgevel is onder. De tekening kan niet los worden gezien van de tekst. Tekening: Bureau
Helsdingen op onderlegger van Verstoep.
Interieurelementen:
     1) Traphek
     2) Traphek




                                                          72 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                  versie: definitief 5-12-2023



8 SAMENVATTING EN AANBEVELINGEN
Samenvatting bouwgeschiedenis
Het monumentale pand bestaat uit een voorhuis uit het begin van de 19de eeuw en een achterhuis uit 1849. Beide
bouwdelen hebben overeenkomsten (wanden van IJsselsteen, gesmoorde oudhollandse pannen), maar op de-
tailniveau zijn er tal van verschillen waar te nemen. De indeling is op onderdelen meerdere keren aangepast,
maar de kenmerkende hoofdvorm is herkenbaar gebleven.

Samenvatting waardering
De bouwmassa van het monument is hoog gewaardeerd. Het voorhuis en achterhuis zijn gewaardeerd met een
hoge monumentwaarde (metselwerk, balklagen, kapspanten, schoorsteenmantels, kozijnen en de ramen voor
zover deze nog uit de bouwtijd dateren). In het interieur heeft de structuur waarde, evenals de historische bin-
nenwanden en de paneeldeuren.
Van bijzondere waarde zijn de beschreven balken in de achterkamer 1.6.
Hoge waarde hebben ook de constructie van de kelder en de tongewelven in het achterhuis.
De oude houten trappen hebben een hoge monumentwaarde, evenals de vloer van estrikken in de kelder.

Positief gewaardeerd is de afwerking in ruimte 0.7 in het souterrain vanwege de compleetheid en ensemblewer-
king van vloertegels, wandtegels en paneeldeuren. De meeste recente tussenwanden zijn inmiddels verwijderd
en de resterende tussenwanden hebben een indifferente waarde.




                                                          73 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                        versie: definitief 5-12-2023



9 BRONNEN

Geraadpleegde literatuur

-   Cruyningen, Piet van, Jeroen Goudeau, Feyoena Grovestins, André Viersen en John van Zuijlen. Het boer-
    derijen boek. Zwolle: Waanders, 2003.
-   Fockema Andreae, S.J. e.a. Duizend Jaar Bouwen in Nederland. Amsterdam: Allert de Lange, 1957.
-   Richtlijnen voor bouwhistorisch onderzoek, gezamenlijke uitgave van o.a. de Rijksdienst voor het Cultureel erfgoed,
    de Stichting Bouwhistorie, de Rijksgebouwendienst. Den Haag, 2009.
-   Groningen, C. L. van. De Krimpenerwaard, de Nederlandse Monumenten van geschiedenis en kunst Zeist / Zwolle:
    Waanders, 1995.
-   Keizer, B. de en C.C.J. Lans. De bouwgeschiedenis van het dorp Ouderkerk a/d IJssel. Rotterdam: Ons Voorge-
    slacht, 1980.
-   Leeuw, Kees de e.a. (red.), Linten in de leegte. Handboek groene bebouwingslinten in de Utrechtse Waarden. Deel 2
    Streekeigen elementen Montfoort: gemeente Montfoort, 2008.
-   Olst, E.L. van. Landelijke bouwkunst Zuid-Holland Arnhem: SHBO, 1994.
-   Oostrom, F.W. van. “Bijgebouwen en erven, een inventarisatie.” In Boerderijen in Zuid-Holland: aquarellen van
    J. Verheul Dzn., redactie P. Ratsma, 26-32. Zutphen: Terra, 1989.


Overige bronnen
- Cultuurhistorische Waardekaart Zuid-Holland 2007


Websites

beeldbank.cultureelerfgoed.nl
www.bing.com/maps
www.google.com/maps
www.hvouderkerck.nl
www.topotijdreis.nl
www.joostdevree.nl
www.agriwiki.nl




                                                          74 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                          versie: definitief 5-12-2023



10 BIJLAGE KLEURHISTORISCH ONDERZOEK
Dit kleuronderzoek is uitgevoerd door middel van het maken van zogenaamde “toverballen”. Hierbij wordt
door langdurig schuren in een rond patroon het verfpakket verwijderd tot op het kale hout. Er ontstaat dan op
eenvoudige wijze inzicht in de opbouw van het verfpakket. Er is ook op sommige plekken gebruik gemaakt van
een scalpeltje om het kale hout goed zichtbaar te krijgen. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de ver-
trekken die onderzocht zijn in het pand. De overzicht foto’s dienen om een goed beeld te krijgen van het
kleurgebruik in het vertrek. Niet overal kon kleuronderzoek worden uitgevoerd: soms was het niet veilig genoeg
om bijvoorbeeld op de vloer een trap neer te zetten.


                                                                          Kamer 1.6                Kleuropbouw laag
                                                                          1e deur links bij        voor laag:
                                                                          binnenkomst via
                                                                          hal.                     0: hout
                                                                          (Paneeldeur uit          1: zandkleur
                                                                          1849)                    2: blauwgrijs
                                                                                                   3: lichtblauw
                                                                                                   4: lichtgrijs
                                                                                                   5: zandkleur
                                                                                                   6: roodbruin
                                                                                                   7: roomwit




                                                                          Kamer 1.6                Kleuropbouw laag
                                                                          Balk links bij bin-      voor laag:
                                                                          nenkomst via hal.
                                                                                                   0: hout
                                                                          Deze balk is mo-         1: roomwit
                                                                          gelijk als herge-        2: grijsblauw
                                                                          bruik toegepast          3: roomwit
                                                                          tussen de balken         4: licht oud roze
                                                                          van de zolder.
                                                                          Kort na de bouw-
                                                                          tijd in 1849 is deze
                                                                          balk uit het zicht
                                                                          verdwenen achter
                                                                          het plafond.




                                                          75 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                      versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Kamer 1.5:           Kleuropbouw laag
                                                                          kozijn naast het     voor laag:
                                                                          luik rechts.
                                                                                               0: hout
                                                                          Vermoedelijk uit     1: lichtgrijs
                                                                          de bouwtijd van      2: roomwit
                                                                          het achterhuis       3: zandkleur
                                                                          1849.                4: blauw
                                                                                               5: donkergroen




                                                                          Kamer 1.5:           Kleuropbouw laag
                                                                          Kozijn naast het     voor laag:
                                                                          luik links.
                                                                                               0: hout
                                                                          Vermoedelijk uit     1: heel licht grijs
                                                                          de bouwtijd van      2: roomwit
                                                                          het achterhuis       3: heel licht roze
                                                                          1849.                4: oudroze
                                                                                               5: licht groen
                                                                                               6: donkergroen




                                                          76 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                       versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Kamer 1.2.        Overzichtsfoto
                                                                                            van diverse kleu-
                                                                          Deze kleuren zijn ren op de plek
                                                                          uit de periode    waar tussen wan-
                                                                          voordat hier een  den hebben geze-
                                                                          plafond werd aan- ten.
                                                                          gebracht. Vermoe- Analyse van de
                                                                          delijk ouder dan  kleuren op de vol-
                                                                          1849.             gende foto’s.




                                                                          Kamer 1.2.            Kleuropbouw laag
                                                                          4e balk vanaf de      voor laag:
                                                                          deur.
                                                                                              0: hout
                                                                          Opvallend is het    1: lichtgroen
                                                                          beperkte aantal la- 2: donkergroen
                                                                          gen. Dat betekent
                                                                          dat tussen de
                                                                          bouwtijd van het
                                                                          voorhuis, en het
                                                                          aanbrengen van
                                                                          het plafond in
                                                                          1849 niet veel ja-
                                                                          ren zijn verstre-
                                                                          ken.


                                                                          Kamer 1.2.            Kleuropbouw laag
                                                                          5e balk vanaf de      voor laag:
                                                                          deur.
                                                                                                0: hout
                                                                          Conclusie als bo-     1: okergeel
                                                                          ven.




                                                          77 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                       versie: definitief 5-12-2023



                                                                          Kamer 1.2.            Kleuropbouw laag
                                                                          5e balk vanaf de      voor laag:
                                                                          deur.
                                                                                                Rechter deel balk
                                                                          Conclusie als bo-     met:
                                                                          ven                   0: hout
                                                                                                1: donkergroen

                                                                                                Linker deel balk:
                                                                                                0: waarschijnlijk
                                                                                                ook hout maar
                                                                                                was niet zichtbaar
                                                                                                te krijgen
                                                                                                1: lichtroze
                                                                                                2: donkerroze




                                                                          Kamer 1.2 aan de      Kleuropbouw laag
                                                                          dijk met houten       voor laag:
                                                                          schouw.
                                                                          Schilderwerk on-    0: hout
                                                                          der de trap.        1: blauw
                                                                                              2: donkergroen
                                                                          De groene kleuren 3: zeegroen
                                                                          corresponderen      4: grasgroen
                                                                          met de kleuren      5: wit
                                                                          van de balken. Dat
                                                                          betekent dat de
                                                                          trap uit de periode
                                                                          voor 1849 dateert.

                                                                          Kamer 1.4         In deze kamer was
                                                                                            gedetailleerd on-
                                                                          Deze kleuren zijn derzoek niet mo-
                                                                          uit de periode    gelijk om veilig-
                                                                          voordat hier een  heidsredenen.
                                                                          plafond werd aan- Overzichtsfoto
                                                                          gebracht. Vermoe- vanaf de deurope-
                                                                          delijk ouder dan  ning op het pla-
                                                                          1849.             fond (v.l.n.r.) drie
                                                                                            kleuren:
                                                                                            Donkergroen
                                                                                            Lichtgroen
                                                                                            Okergeel




                                                          78 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel                         versie: definitief 5-12-2023




                                                                          Zolder Voorhuis         Overzichtsfoto:
                                                                          2.1.                    spant heeft twee
                                                                                                  zichtbare kleuren:
                                                                          De kapspanten           Wit en donker-
                                                                          waren aan de on-        groen.
                                                                          derzijde donker-
                                                                          groen geschilderd.
                                                                          De lichte kleuren
                                                                          zijn van later tijd
                                                                          toen hier kamer-
                                                                          tjes werden ge-
                                                                          plaatst.




                                                                          Zolder Voorhuis         Detailfoto van het
                                                                          2.1.                    spant vorige foto.

                                                                          Zie boven.




                                                                          Wringhuis, kamer        Het plafond heeft
                                                                          0.5.                    twee zichtbare
                                                                                                  kleuren:
                                                                                                  Wit en steenrood.




                                                          79 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>Bouwhistorische opname IJsseldijk Noord 123 te Ouderkerk aan den IJssel   versie: definitief 5-12-2023




                                                          80 van 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>