<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Duurzaamheid en
Participatie in
Meierijstad

Opdrachtgever:
Rkc Meierijstad
Arnhem, 30 mei 2018

Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Duurzaamheid en
Participatie in
Meierijstad

Opdrachtgever:
Rkc Meierijstad
Arnhem, 22 juni 2018

Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha




Contactpersoon:
Bas Grol
+31 6 27 08 55 62
grol@kplusv.nl




©KplusV
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                           6.1       Bevindingen                                  30
Inhoud

1           Inleiding                                                 5    Bijlagen
1.1         Introductie en aanleiding                                 5
1.2         Onderzoeksvragen                                          5    Bijlage 1 Bestudeerde documenten                       33
1.3         Aanpak & Scope                                            6    Bijlage 2 Interviews                                   34
2           Maatschappelijk initiatief en de rol van de overheid      8    Bijlage 3 Scan Sociale media & longlist initiatieven   35
3           Initiatieven op het gebied van ecologische duurzaamheid   11   Onze contactgegevens                                   39
3.1         Inventarisatie van stakeholders en initiatieven           11
3.2         Indruk van de initiatieven                                14
4           Casestudies                                               17
4.1         GroeneWoudGAS                                             17
4.2         Mastazonneweide                                           19
4.3         Houtindustrie Schijndel                                   21
4.4         Verspillingsfabriek                                       23
5           Het bevorderen van duurzaamheid: Aanknopingspunten
            voor het stimuleren van maatschappelijk initiatief        25
5.1         Informatie aan en sturing door de raad                    25
5.2         Ervaringen gemeenteraad met burgerparticipatie            25
5.3         Behoeften initiatieven en duurzaamheidsbeleid             26
5.4         Aanjagen verduurzaming met maatschappelijk initiatief:
            Kansrijke onderwerpen                                     27
6           Conclusies en aanbevelingen                               30




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                      4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                   2. Het betrekken van inwoners, organisaties en bedrijven in de
1 Inleiding
                                                                                      gemeentelijke beleids- en besluitvorming.
1.1 Introductie en aanleiding
In het collegewerkprogramma ‘Mijlpalen van Meierijstad’ (van 18 mei 2017)          1.2 Onderzoeksvragen
worden 5 centrale thema's aangewezen. Duurzaamheid en participatie zijn            De volgende vragen leveren de basis van het onderzoek:
twee van deze centrale thema's die voor alle beleidsterreinen leidend zijn.
                                                                                   Hoofdvraag
Duurzaamheid en participatie zijn twee thema's die inherent met elkaar             Hoe kan de gemeenteraad van Meierijstad lokale initiatieven van burgers,
verbonden zijn. De gemeente kan zijn beleidsdoelstellingen op het gebied           bedrijven en maatschappelijke organisaties op het terrein van de ecologische
van duurzaamheid niet behalen zonder samenwerking met inwoners, lokale             dimensie van duurzaamheid aanjagen, stimuleren en faciliteren?
bedrijven en organisaties. Participatie is hierbij het middel: door initiatieven
de ruimte te geven en aan te jagen, te stimuleren en te faciliteren.               Deelvragen
                                                                                   1. Hoe presteert de gemeente Meierijstad op de sociale / economische /
Met dit Rekenkameronderzoek worden deze twee thema's aan elkaar                       ecologische dimensies van duurzaamheid?
verbonden, door:                                                                      1.1. Welke conclusies verbinden we aan de uitgevoerde nulmeting?
 Een nulmeting uit te voeren naar de sociale, economische en ecologische             1.2. Hoe verhoudt de huidige situatie zich tot de ambities van de
   dimensie van duurzaamheid (uitgevoerd door Telos).                                        gemeente?
 Een inventarisatie van de verschillende lokale initiatieven van burgers,         2. Welke lokale initiatieven van burgers, bedrijven en maatschappelijke
   bedrijven en maatschappelijke organisaties op de ecologische dimensie              organisaties in de ecologische dimensie van duurzaamheid zijn er in de
   van duurzaamheid.                                                                  gemeente Meierijstad?
 Een verkenning van de rol van de gemeenteraad bij het aanjagen,                     2.1. Wat zijn de doelen van de initiatieven?
   stimuleren en faciliteren van lokale initiatieven.                                 2.2. In welk stadium van volwassenheid bevinden deze projecten zich?
                                                                                      2.3. In hoeverre sluiten de initiatieven aan bij het beleid van de
De nulmeting is uitgevoerd door Telos. Onderhavig rapport gaat in op de                      gemeente?
initiatieven op de ecologische dimensie van duurzaamheid en de verkenning          3. Wat kunnen we leren van de ervaringen van de lopende initiatieven?
van de rol van de gemeenteraad.                                                       3.1. Wat zijn succes- en faalfactoren bij initiatieven?
                                                                                      3.2. In hoeverre zijn initiatieven ondersteund door de gemeente en de
Participatie zien wij als                                                                    raad?
1. Maatschappelijke initiatieven gestart door inwoners, organisaties en               3.3. Hebben initiatiefnemers behoefte aan ondersteuning door
   bedrijven.                                                                                gemeente en raad?
                                                                                             Zo ja, op welke wijze?




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>4. Hoe gaat de gemeenteraad van Meierijstad om met dergelijke
   maatschappelijke initiatieven?                                                       Nulmeting door Telos en gezamenlijke interpretatie
   4.1. Hoe vervult de raad zijn kaderstellende, controlerende en
                                                                                        De resultaten van de nulmeting zijn gezamenlijk door Telos en KplusV
         volksvertegenwoordigende rol?
                                                                                        geïnterpreteerd en gekoppeld aan de ambities geformuleerd door de
   4.2. Hoe signaleert de raad (de vraag naar) initiatieven in de
                                                                                        gemeente.
         gemeente?
   4.3. Welke middelen om projecten aan te jagen, te stimuleren en te
         faciliteren zijn gebruikt?                                                     Interviews
   4.4. Hoe wordt de raad door de gemeente geïnformeerd?                                Middels interviews met verschillende medewerkers van de gemeente wordt
   4.5. Hoe heeft de raad gestuurd?                                                     inzicht verkregen in de lokale context, organisatie, omgang met initiatieven
                                                                                        en wordt de inventarisatie uit de scan getoetst en aangevuld. Er zijn diverse
De eerste deelvraag is beantwoord in het duurzaamheidsportret opgesteld                 medewerkers uit verschillende domeinen (van onder andere duurzaamheid,
door Telos. In deze rapportage worden deelvragen 2, 3 en 4 beantwoord.
                                                                                        afval en grondstoffen, economische zaken en communicatie) gesproken.

1.3 Aanpak & Scope                                                                      Sessie met de raad
Het onderzoek naar maatschappelijk initiatief is uitgevoerd aan de hand van
                                                                                        Op 1 februari is een sessie met de raad gehouden. Hier is ingegaan op de rol
de volgende stappen:
                                                                                        van de raad in participatie en duurzame initiatieven. In de sessie is informatie
                                                                                        verstrekt over participatie en de mogelijke rol van de raad, waarna er een
Scan nieuwsberichten en sociale media
                                                                                        aantal stellingen aan de raad zijn voorgelegd. De inzichten opgedaan in deze
Middels een scan1 van (lokale) nieuwsbronnen en twitter is een beeld                    sessie zijn gekoppeld aan de literatuur over participatie.
gevormd van de initiatieven op de ecologische dimensie van duurzaamheid.
                                                                                        Casestudies
Documentstudie
                                                                                        Als laatste is er gesproken met vier duurzame initiatieven in de gemeente
De gemeente heeft diverse documenten aangeleverd (zoals 'Mijlpalen van
                                                                                        Meierijstad. Deze zijn:
Meierijstad', raadsvragen en collegestukken). Deze documenten worden                     GroeneWoudGAS (Sint-Oedenrode).
bestudeerd om een beeld te krijgen van het beleid.                                       de Mastazonneweide (Sint-Oedenrode).
Ook is er literatuur omtrent participatie onderzocht. Op basis van deze                  De Houtindustrie Schijndel (Schijndel).
literatuur wordt enige achtergrond op het gebied van participatie geschetst              De Verspillingsfabriek (Veghel).
en worden er aanknopingspunten voor de Raad gegeven.

1   In bijlage 3 wordt een uitgebreide beschrijving gegeven van de opzet van de scan.




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                           6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>In de gesprekken is ingegaan op het doel en de status van het initiatief (de   Hoofdstuk 2 gaat in op de theorie van participatie. Hoofdstuk 3 levert een
volwassenheid), de relatie met de gemeente en raad en succes- en               overzicht van de initiatieven en spelers in de gemeente Meierijstad.
faalfactoren. Op basis van de cases worden enkele lessen getrokken met         Hoofdstuk 4 beschrijft de resultaten van de casestudies. Hoofdstuk 5 gaat in
betrekking tot het faciliteren, stimuleren en aanjagen van duurzame            op aanknopingspunten voor het stimuleren van maatschappelijk initiatief op
initiatieven.                                                                  het terrein van de milieudimensie van duurzaamheid. Het beschrijft de
                                                                               ervaringen van de raad met maatschappelijke initiatieven en waar
Scope                                                                          initiatieven vanuit de gemeente behoefte aan hebben. In hoofdstuk 6
                                                                               worden de conclusies weergegeven.
In dit onderzoek wordt als scope de ecologische dimensie van duurzaamheid
genomen (tegenover economische en sociale duurzaamheid). In het
volgende hoofdstuk wordt verder op begripsverduidelijking en -afbakening
ingegaan.

Kijkend naar beleid en organisatie, is de situatie in de gemeente vanaf de
fusie (1 januari 2017) genomen.

Daarnaast zijn initiatieven die binnen de gemeentegrenzen van de gemeente
Meierijstad vallen, onderzocht. Als het gaat om stakeholders in het
ecosysteem, is er breder gekeken naar de omgeving en zijn relevante
regionale partijen ook meegenomen in het onderzoek.

'Highlights' en Leeswijzer
Belangrijke 'highlights' van het de rapportage zijn:
 Paragraaf 3.1.2: Plot van de initiatieven. Hierin worden de gevonden
    initiatieven in Meierijstad geplot op de verschillende dimensies van
    ecologische duurzaamheid.
 Paragraaf 4.2.1 en 4.2.2: De verhouding tussen de beleidsambities van de
    gemeente en de lokale initiatieven.
 Paragraaf 6.3: Middelen om initiatieven te stimuleren, aanjagen en
    faciliteren. Hierin worden de rol en de mogelijkheden voor de raad in
    burgerparticipatietrajecten beschreven.




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2 Maatschappelijk initiatief en de rol van de                                  Schematisch weergegeven ziet dit er als volgt uit:
overheid
Een centrale vraag in de verschuivende verhouding tussen overheid en
samenleving is: "Hoe kan overheid inspelen op activiteiten van burgers,
organisaties en bedrijven die een maatschappelijk effect proberen te                                                        Opdrachtgever
bewerkstelligen?" Activiteiten van burgers, organisaties en bedrijven kunnen                                                Facilitator
zelfstandig of onder directe overheidsinvloed plaatsvinden. Sommige                                                         Netwerkondersteuner
initiatieven schuren dicht tegen het gemeentelijk beleid aan of kunnen als                                                  Toeschouwer
onderdeel van gemeentelijk beleid worden gezien. Andere initiatieven staan
juist 'los' van de activiteiten van de gemeente.

In de omgang met burgerinitiatieven kan de overheid vier verschillende
rollen aannemen, afhankelijk van het soort initiatief:                         Figuur 3. Verschillende rollen van de overheid bij maatschappelijke initiatieven
1. De overheid als opdrachtgever. Dit betreft bijvoorbeeld projecten of
    initiatieven die feitelijk voortkomen uit gemeentelijk beleid en direct    Bij deze rollen wordt er een onderscheid gemaakt tussen 'burgerparticipatie'
    onder invloed en verantwoordelijkheid vallen. Denk aan het opdracht        en 'overheidsparticipatie'. Burgerparticipatie wil hierbij zeggen: een
    geven van bouwen van woningen met nul op de meter.                         deelname van samenleving en markt bij overheidsbeleid. Initiatieven sluiten
2. De gemeente als facilitator van initiatieven, bijvoorbeeld in de vorm van   aan bij bestaand beleid. Dit is veelal het geval bij de overheid als
    financiering of beleid / projecten waarbij initiatieven ondersteund        opdrachtgever. Bij overheidsparticipatie ligt het initiatief bij de gemeenschap
    worden. Voorbeeld hiervan is een website waarop bewoners kunnen            en markt. De overheid kan vervolgens beoordelen waar zij kan inspringen om
    inschatten wat de kosten en baten zijn van duurzame investeringen in       burgerinitiatieven aan te jagen, te stimuleren, te faciliteren of juist
    woningen. Door burgers te informeren over mogelijkheden, faciliteert de    belemmeringen weg te nemen.
    overheid lokale ondernemers.
3. De overheid als netwerkondersteuner. De overheid faciliteert netwerken,     2.1.1 Voorbeelden per rol
    bijeenkomsten en samenwerkingen met partners, die vervolgens een           Hieronder worden een aantal voorbeelden gegeven van de manier waarop
    waarbij vanuit gemeentelijk beleid samenwerking wordt gezocht met          lokale overheden invulling (kunnen) geven aan verschillende rollen.
    partners.
4. De overheid als toeschouwer. De overheid speelt geen actieve rol, de
    burgerinitiatieven zijn zelfstandig.




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Opdrachtgever: circulair en lokaal aanbesteden                                              Diverse gemeenten in Nederland kopen energie collectief in. In Alkmaar4
De gemeente Amsterdam is initiatiefnemer2 van “Het Betonketenoverleg”.                      hebben bewoners zich ingeschreven voor het overstappen op groene
Doel van dit overleg is om al het betonnen bestratingsmateriaal in                          energie. De gemeente legt dit aanbod bij energieleveranciers, die vervolgens
Amsterdam 100% te recyclen. Momenteel bepaalt de aannemer nog zelf hoe                      een bod kunnen doen op het leveren van energie. De aanbieder met het
de verwerking van afvalbeton wordt aangepakt. De gemeente wil hier                          goedkoopste bod wint. Zodoende faciliteert een gemeente huishoudens om
sturend in gaan optreden, bijvoorbeeld door de eisen in standaard                           de overstap naar groene energie te maken, waarbij de collectieve inkoop
aanbestedingen van de gemeente aan te passen. Betonproducten (zoals                         zorgt voor een relatief lage prijs.
klinkers, tegels en stoepbanden) worden dan aan het eind van de
levenscyclus in de regio verwerkt tot nieuwe betonproducten.                                Netwerkondersteuner
                                                                                            Gemeente Doetinchem organiseert jaarlijks een aantal “Energie
In het lokale inkoopbeleid kan worden opgenomen dat bij enkelvoudige en                     Dialoogtafels”. Dit zijn bijeenkomsten bedoeld voor grote bedrijven (m.n.
meervoudige onderhandse aanbestedingen bij voorkeur offertes worden                         industrie en agrarisch), het midden- en kleinbedrijf (m.n. detailhandel en
aangevraagd bij lokale ondernemers. Zo kan de gemeente als "launching                       zakelijke dienstverlening), maatschappelijke organisaties (onderwijs,
customer" en vanuit een opdrachtgeversrol lokale bedrijven stimuleren.                      energiecoöperatie en waterschap) en inwoners/burgerinitiatieven. Doel van
                                                                                            de bijeenkomsten is om met de betrokkenen in gesprek te gaan over de
Facilitator                                                                                 energieopgave. Door hen te informeren, te inspireren en te faciliteren
Een voorbeeld van een faciliterende overheid is de zogeheten "GoudApot" 3.                  ontstaat er enthousiasme om ook zelf met duurzaamheidsprojecten aan de
Dit is een fonds van de gemeente Gouda, waarbij burgers en organisaties                     slag te gaan.
subsidies kunnen aanvragen voor (duurzame) initiatieven. In 2016 heeft de
gemeente met een totaalbudget van ca. €200.000 119 initiatieven financieel                  Toeschouwer
ondersteund. De gemeente heeft hierbij kaders aangegeven waarvoor het                       De gemeente Amersfoort richt zich voor hun ambitie “Afval loos in 2030” dit
budget beschikbaar is gesteld. De uitvoering van de projecten geschiedt door                jaar op de sector bouw en demontage. Het doel is om circulair
burgers en lokale organisaties.                                                             ondernemerschap in deze sector te stimuleren en in een later stadium de
                                                                                            overige sectoren bij de opgave te betrekken. Dit betekent dat initiatieven in



2
    https://www.amsterdam.nl/wonen-leefomgeving/duurzaam-amsterdam/voorbeelden/beton-
                                                                                            4
    recyclen/                                                                                   https://duurzaambouwloket.nl/nieuws-alkmaar-bespaart-met-collectieve-inkoop-van-36.html
3

https://www.gouda.nl/Bestuur_en_organisatie/Publicaties_en_besluiten/Nieuwsberichten/Posi
tieve_evaluatie_van_GoudApot en https://www.goudapot.nl/public.php?num=500




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                                         9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>andere sectoren op dit moment niet actief door de gemeente worden            Duurzame oplossingen worden in de praktijk niet uitgevoerd door
ondersteund, de gemeente is hier toeschouwer.                                 belemmeringen door wetgeving. Wat kan de gemeente doen om deze
                                                                              drempels weg te nemen?
2.1.2 Ecosysteem
Elke lokale situatie kent zijn eigen spelers en werkwijzen, die op een    Kortom: in de nieuwe verhouding met de samenleving kan de overheid niet
                                                                          alles alleen. Daarom kan de overheid ambities formuleren, bekijken welke
bepaalde manier in evenwicht zijn met elkaar. Dit noemen wij het lokale
                                                                          spelers in het ecosysteem kunnen bijdragen en deze (in een
ecosysteem. Net als bij een biologisch ecosysteem zijn de verschillende
                                                                          participatieproces) bij elkaar te brengen om gezamenlijk invulling te geven
spelers hierin onlosmakelijk met elkaar verbonden, is er sprake van
                                                                          aan de uitvoering van beleid.
wederzijdse afhankelijkheid en is het systeem dynamisch.
Verstoringen (bezuinigingen, nieuwe wet- en regelgeving,
lokale ontwikkelingen) hebben invloed, maar door gerichte
interventies van actoren weet het systeem hierop in te spelen
waardoor na verloop van tijd weer balans ontstaat. De
volgende figuur geeft een overzicht van verschillende
elementen in het ecosysteem.

Indien de gemeente maatschappelijke impact beoogt, dient zij
rekening te houden met de verschillende elementen in het
ecosysteem. Hiervoor gelden vragen als: wat wil de gemeente
bereiken en op welk element kan er worden ingespeeld?

Voorbeelden zijn:
 De gemeente wil met innovatieve oplossingen komen. Is
   er voldoende toegang tot innovatie (bijvoorbeeld
   hogescholen en universiteiten in de regio?) of
   ondernemerschap, die deze innovatieve oplossingen
   kunnen bieden?
 De gemeente wil kleine initiatieven laten doorgroeien.
   Kunnen deze bij stakeholders aankloppen voor                           Figuur 4. Elementen in het ecosysteem.
   ondersteuning, kennis of mogelijke financiering?




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                           10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                  3.1.1 Stakeholders in het ecosysteem
3 Initiatieven op het gebied van ecologische
                                                                                  In de interviews met medewerkers is gevraagd naar de belangrijkste
duurzaamheid                                                                      stakeholders en (samenwerkings)organisaties op het gebied van
                                                                                  duurzaamheid. De volgende stakeholders zijn naar voren gekomen:
In dit hoofdstuk gaan we in op de initiatieven op het gebied van ecologische
duurzaamheid in de gemeente Meierijstad. We gaan in op de gevonden
initiatieven, het stadium van volwassenheid en de aansluiting met het             Energie coöperaties
gemeentelijk beleid. De volgende onderzoeksvragen worden behandeld.                  Energie Coöperatie Schijndel

  2. Welke lokale initiatieven van burgers, bedrijven en maatschappelijke         Verenigingen
     organisaties in de ecologische dimensie van duurzaamheid zijn er in             Platform Ondernemend Meierijstad
     de gemeente Meierijstad?                                                        Sportverenigingen
     2.1. Wat zijn de doelen van de initiatieven?
     2.2. In welk stadium van volwassenheid bevinden deze projecten
                                                                                  Woningen en gebouwen
            zich?
     2.3. In hoeverre sluiten de initiatieven aan bij het beleid van de              Area (woningcorporatie)
                                                                                     Wovesta (woningcorporatie)
            gemeente?
                                                                                     VVE's

3.1 Inventarisatie van stakeholders en initiatieven                               Landbouw en voedsel
Op basis van een scan van nieuwsbronnen en sociale media, de interviews              ZLTO
met de medewerkers van de gemeente en telefonische gesprekken met                    Agrifood
stakeholders en initiatieven in de gemeente is een inventarisatie gemaakt            Fairtrade Werkgroep
van de initiatieven op het gebied van ecologische duurzaamheid in de                 Streekwinkels / Winkels met streekproducten
gemeente Meierijstad.
                                                                                  Burgers / Ondernemingen / Dorp coöperaties
Deze inventarisatie geeft een beeld van de initiatieven die er zijn en is niet       Houtindustrie
uitputtend. Het is lastig gebleken alle initiatieven in beeld te krijgen; zowel      De Verspillingsfabriek
de gemeentelijke organisatie als stakeholders hebben aangegeven ook geen             Dorp coöperatie Wijbo
volledig beeld te hebben van de initiatieven die in de gemeente spelen.              Dorp coöperatie 't Mid
                                                                                     Dorpsraad Ollan
                                                                                     Katholieke bond voor Ouderen




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                          11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>     Lokale installatie/ montagebedrijven                                                         De figuur deelt de initiatieven op 2 manieren in:
                                                                                                   1. De indeling van de verschillende domeinen, zoals gehanteerd door Telos.
Groen / Omgeving                                                                                   2. De afstand van het initiatief tot het gemeentelijk beleid.
     Dierenweide
     De Groene Jongens / Schaapskudde                                                             Voor de indeling gebruiken we de eerder geformuleerde indeling, aan de
     Staatsbosbeheer                                                                              hand van de (mogelijke) rol die een overheid kan innemen bij participatie5.
     Schaapse Kooi Schijndel                                                                      1. De overheid als opdrachtgever.
                                                                                                   2. De gemeente als facilitator van initiatieven.
Afval / Grondstoffen / Recycling                                                                   3. De overheid als netwerkondersteuner.
     Repair Café                                                                                  4. De overheid als toeschouwer (zelfstandige initiatieven).
     Stichting Kringloop
     Milieustraten                                                                                In de figuur is te zien dat er relatief veel initiatieven zijn op het gebied van
                                                                                                   Energie en Afval & Grondstoffen. Meer dan de helft van de geplotte
Water / Lucht                                                                                      initiatieven (17) richten zich op energie.
     Industriebedrijven
     Waterschap Aa & Maas                                                                         Daarnaast merken we op dat in veel gevallen de gemeente samenwerking
     Waterschap Dommel                                                                            zoekt met partners, zowel ontstaand vanuit het beleid, alsmede ontstaand
                                                                                                   vanuit initiatief. Drie van de gevonden initiatieven zijn ontstaan buiten
Onderwijsinstellingen                                                                              interventie van de gemeente om, bij 10 initiatieven is de gemeente als
     HAS Hogeschool                                                                               netwerker te kenmerken, bij 8 initiatieven als facilitator en bij 6 als
     TU Eindhoven                                                                                 opdrachtgever.
     Basisonderwijs / Middelbaar Onderwijs
                                                                                                   Kijkend naar de spreiding over de kernen, dan is het beeld als volgt:
3.1.2 Plot van initiatieven                                                                         8 gevonden initiatieven in Schijndel;
Bijlage 3 geeft een overzicht van de gevonden initiatieven. Hieronder zijn de                       10 gevonden in Veghel;
initiatieven geplot.                                                                                5 gevonden in Sint-Oedenrode;
                                                                                                    5 verspreid over de gehele gemeente.


5   Hierbij hebben we een inschatting gemaakt op basis van de aangeleverde informatie. Het kan      Dit is een zelfstandig opgezet initiatief, maar in de gesprekken is aangegeven dat Energie
    zijn dat de gemeente meerdere rollen heeft, of dat de rol van de gemeente over de tijd          Coöperatie Schijndel een belangrijke partner is en dat deze goed contact onderhoud met de
    verandert. Bij het indelen naar de vier categorieën hebben we met name gekeken naar het         gemeente. Daarom krijgt deze een plek in categorie 3.
    ontstaan en de huidige situatie. Als voorbeeld is de Energie Coöperatie Schijndel te noemen.




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                                                    12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha   13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>3.2 Indruk van de initiatieven                                                                       gemeente. Zij vinden het van belang dat de gemeente en raad de gestelde
In deze paragraaf worden de algemene indrukken van de initiatieven                                   lange termijndoelen helder voor ogen hebben en daar ook naar handelen.
behandeld. In hoofdstuk 4 worden de casestudies beschreven.
                                                                                                     Sluitende businesscase en kennis van de markt
3.2.1 Doelen, volwassenheid en succes- en faalfactoren
                                                                                                     De gesproken ondernemingen geven aan dat – naast de idealistische
De geïnventariseerde initiatieven kennen een diversiteit aan doelen. In
                                                                                                     overwegingen – ook de financiële aspecten van belang zijn. Ondernemingen
algemene zin zijn er twee soorten initiatieven te identificeren:                                     streven ernaar een sluitende businesscase te hebben en niet (deels)
1. Initiatieven waarbij duurzaamheid het primaire doel is of onderdeel is
                                                                                                     afhankelijk te zijn van subsidies. Ze proeven dat er vanuit de markt steeds
    van de core business.
                                                                                                     meer vraag is naar duurzame oplossingen. Daarbij is het voor dergelijke
2. Initiatieven waarbij duurzaamheid een secundair of bijkomstig doel is.                            initiatieven van belang dat zij de (lokale) markt en afnemers van producten
                                                                                                     goed in beeld hebben.
Bij initiatieven van de eerste categorie kan worden gedacht aan de
Verspillingsfabriek of de Mastazonneweide. Bijdragen aan verduurzaming is                            Helderheid en transparantie omtrent regelgeving en werkzaamheden
een kernonderdeel van het doel van het initiatief. Uit de gesprekken met
                                                                                                     gemeente
dergelijke initiatieven, medewerkers van de gemeente en de
                                                                                                     In relatie tot de gemeente vinden de initiatieven het van belang een goed
samenwerkingspartners blijken de volgende factoren van belang bij het
                                                                                                     zicht te hebben op de regelgeving en werkzaamheden van de gemeente. Een
behalen van het doel6:
                                                                                                     terugkerend knelpunt is aanvragen voor vergunningen (bijvoorbeeld het
                                                                                                     wijzigen van bestemmingsplannen of vergunningen voor het plaatsen van
'Nek uitsteken' en risico op conflict
                                                                                                     zonnepanelen). Diverse initiatieven geven aan dat de relatie met de
Diverse initiatiefnemers hebben aangegeven zich te willen inzetten voor een
                                                                                                     gemeente goed is (via bijvoorbeeld de accountmanagers), maar dat het
duurzame wereld. Idealisme is daarbij een belangrijke drijfveer. Initiatieven
                                                                                                     veelal op voorhand niet duidelijk is of de gemeente vergunningen gaat
als de Mastazonneweide en GroeneWoudGAS geven aan hun 'nek uit te                                    toekennen of niet. Langdurige en stroperige procedures bij de gemeente
steken' en risico's te nemen, door met innovatieve oplossingen te komen. Dit
                                                                                                     doen het enthousiasme bij initiatiefnemers afnemen.
kan nog wel eens weerstand oproepen bij tegenstanders. Deze initiatieven
vinden het daarom van belang dat zij zich gesteund voelen vanuit de                                  Kortgezegd: bij initiatieven die duurzaamheid als primair doel en 'core
gemeente en raad, zij dragen immers bij aan doelstellingen van de
                                                                                                     business' hebben, is het van belang dat de gemeente deze initiatieven de
                                                                                                     ruimte en rugdekking geeft, transparant is over zijn procedures en

6   Deze factoren zijn geïdentificeerd op basis van de casestudies en de gesprekken met               overeen met factoren genoemd in landelijke rapportages. Het rapport Vertrouwen in burgers
    medewerkers van de gemeente (o.a. beleidsmedewerker burgerparticipatie) en                        noemt (p. 121-122) wederzijds vertrouwen tussen overheid en initiatiefnemers en de
    samenwerkingspartners. In hoeverre deze factoren representatief zijn voor alle initiatieven is    behoefte aan een langetermijnvisie zeer belangrijk. Ook worden 'logge overheidssturcutren'
    niet onderzocht. De genoemde factoren zijn wel herkenbaar uit eerder onderzoek en komen           en beperkt zicht op als drempel benoemd (p. 118).




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                                                  14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>werkzaamheden en actief communiceert wat de mogelijkheden op het                Volwassenheid initiatieven
gebied van verduurzaming zijn.                                                  Qua volwassenheid zijn er twee types initiatieven. Ten eerste zijn er de
                                                                                langer lopende initiatieven, die zich al een aantal jaren richten op
Bij initiatieven van de tweede categorie kan worden gedacht aan het             verduurzaming. De Energie Coöperatie Schijndel en de Houtindustrie vallen
installeren van zonnepanelen bij sportverenigingen, verduurzamen van            hieronder. Uit de gesprekken met deze initiatieven blijkt dat deze initiatieven
bedrijfsvoering (zoals de Houtindustrie) of het duurzame ouderentransport.      al langere tijd (5 à 10 jaar) zich richten op bepaalde
Voor dergelijke initiatieven zijn de volgende factoren van belang:              duurzaamheidsdoelstellingen. Tegelijkertijd geven zij aan dat het door
                                                                                capaciteitsgebrek lastig is om door te groeien naar een grotere organisatie.
Financiële aspecten
Duurzame energieopwekking heeft voor verschillende initiatieven niet alleen     Ten tweede zijn er de initiatieven die mede tot stand komen vanuit het
een 'idealistisch' motief, maar ook financiële motieven. Verduurzaming          gemeentelijk beleid: het verduurzamen van woningen en gebouwen, het
wordt interessant wanneer dit goedkoper is dan alternatieven. Dit geldt         project de leest en het elektrische ouderentransport. Dergelijke initiatieven
bijvoorbeeld op het gebied van energieopwekking en vervoer (elektrische         zijn ofwel in de plannings- of opstartfase, of zijn net van de grond gekomen
voertuigen). Diverse initiatieven hebben aangegeven dat dergelijke financiële   (zoals het elektrische ouderenvervoer). Vanuit de gemeentelijke organisatie
motieven niet onderschat moeten worden als reden om te starten met een          wordt aangegeven dat de ideeën voor deze initiatieven al langer op de
initiatief.                                                                     planken liggen, maar deze door praktische problemen nog niet in een verder
                                                                                stadium zijn gekomen. De initiatieven zijn gestart in samenwerking met de
Bewustwording                                                                   overheid en zijn daarmee relatief jong.
Door enkele initiatiefnemers is aangegeven dat nog veel te winnen is op
bewustwording. Bedrijven (op de industrieterreinen in Schijndel en Veghel)      Gezien de scope van het onderzoek (bij de scan van sociale media zijn
zouden nog veel kunnen doen om te verduurzamen. Ook bewoners kunnen             initiatieven gezocht vanaf 2015), is het niet onverwacht dat de meeste van
nog veel doen aan verduurzaming, bijvoorbeeld door het overstappen op           de gevonden initiatieven relatief jong zijn (bestaand sinds ca. één à twee
groene energie of isolatie.                                                     jaar). Uit de gesprekken blijkt ook dat de meeste initiatieven de afgelopen
                                                                                jaren gestart zijn.
Ook enkele medewerkers van de gemeente hebben in de interviews
aangegeven dat er nog veel op bewustwording te winnen valt. Gesprekken          Samenvattend: de initiatieven zijn relatief jong, redelijk verspreid over de
met samenwerkingspartners blijven vrijblijvend, leiden niet tot een concrete    verschillende kernen en richten zich met name op verduurzaming van
samenwerking of blijven bij praktische problemen hangen.                        energieopwekking dan wel vermindering van energiegebruik. Veel van de
                                                                                initiatieven kennen een relatie met de gemeente, die dan wel in een




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                  15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>opdrachtgever-, netwerk of facilitatorrol opereert. Belangrijkste rol die de
gemeente oppakt is die van netwerker.

3.2.2 Doelen en aansluiting initiatieven bij gemeentelijk beleid
De gevonden initiatieven sluiten voor een groot deel aan bij de doelstellingen
geformuleerd in het Mijlpalendocument. Zowel in het Mijlpalendocument als
bij de initiatieven ligt de nadruk op het onderdeel energie. Wij herkennen
met name initiatieven waar zowel een rol voor de gemeente is als voor
samenwerkingspartners. Deze vinden vooral plaats op het gebied van
verduurzamen van (huur)woningen, zoals de subsidieverordening voor
verduurzamen woningen (isoleren), prestatieafspraken met
woningcorporaties en het project de Leest (renovatie 100 woningen naar
BENG ).




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                    16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>4 Casestudies
In dit hoofdstuk gaan we in op een aantal dieper onderzochte cases. Hierbij    zijn Van der Velden B.V (handelskweker
wordt een beeld vergaard van de ervaringen van de initiatieven, het stadium    van potplanten) en de Van
van volwassenheid, de mate van ondersteuning door de gemeente en de rol        Kaathovengroep (specialist op het gebied
die de gemeente speelt of mogelijkerwijs kan spelen. De volgende               van het verwerken van reststromen uit de
onderzoeksvragen worden behandeld.                                             voedingsindustrie).


    1. Wat kunnen we leren van de ervaringen van de lopende initiatieven?      Het oorspronkelijke idee om de mest in te
       1.1. Wat zijn succes- en faalfactoren bij initiatieven?                 zetten als energiebron stamt uit 2008. Na
       1.2. In hoeverre zijn initiatieven ondersteund door de gemeente         het aanvragen van een vergunning en
             en de raad?                                                       subsidie via de SDE+ regeling is het
       1.3. Hebben initiatiefnemers behoefte aan ondersteuning door            project rond 2012 vast te komen zitten.
             gemeente en raad?                                                 Een groep omwonenden heeft zich in
             Zo ja, op welke wijze?                                            deze periode georganiseerd in de
                                                                                                                                 Bron: twitter.com
                                                                               Stichting Tegengas en is een gerechtelijke
                                                                                                                                 @frankrooi
4.1 GroeneWoudGAS                                                              procedure begonnen tegen het initiatief.
                                                                               De bezwaarmakers vrezen geurhinder en
4.1.1 Beschrijving                                                             gezondheidsrisico's. Sindsdien zit het initiatief vast in langlopende
GroeneWoudGAS is een duurzaam initiatief van melkveehouder Van                 gerechtelijke procedures. Zo heeft de Stichting Tegengas in 2014 het college
Genugten VOF in Sint-Oedenrode. De initiatiefnemer is voornemens een           van het toenmalige Sint-Oedenrode verzocht de vergunning in te trekken. De
biovergister te bouwen om rundveemest uit de directe omgeving om te            raad van state heeft in 2016 de bezwaren van de Stichting Tegengas
zetten in gas. Met een dergelijke installatie wordt beoogd jaarlijks 750       verworpen78, waarna de oorspronkelijke vergunningen zijn goedgekeurd. De
huishoudens uit Sint-Oedenrode van gas te voorzien. Daarnaast wil de           provincie heeft echter in de zomer van 2017 de vergunningenverlening weer
initiatiefnemer een educatiecentrum realiseren. Plan is om dit gebouw uit      teruggedraaid, op grond van de natuurbeschermingswet 9 en het landelijke
duurzaam hout van het GroeneWoud te bouwen en bezoekers een inkijkje te        Programma Aanpak Stikstof (PAS). De initiatiefnemer is tegen dit besluit in
geven in het productieproces van energie uit koemest. Belangrijke partners     beroep gegaan. Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant heeft vervolgens in


7   http://www.boerderij.nl/Rundveehouderij/Nieuws/2016/8/Melkveehouder-mag-   8   https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/zoeken-in-uitspraken/tekst-
    biogasinstallatie-blijven-exploiteren-2857864W/                                uitspraak.html?id=88626&summary_only=
                                                                               9   https://www.bd.nl/sint-oedenrode/plan-mestvergister-rooi-opnieuw-vertraagd~a5bdfc4a/




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                             17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>december 2017 zich uitgesproken, op basis waarvan de originele vergunning              4.1.3 Succes en faalfactoren
wel weer verleend is.10 Momenteel loopt er nog de planschadezaak tegen                 Het initiatief kon in het voorstadium snel gebruik maken van de SDE+
het initiatief, ten gevolge van wijzigingen in het bestemmingsplan. Ze hebben          regeling en leunen op het netwerk in de gemeente Meierijstad (met name de
meerdere keren onderzoek laten verrichten door een extern bureau, daarbij              Van Kaathovengroep). Het initiatief werd belemmerd door de gerechtelijke
zijn geen aanwijzingen gevonden dat de plannen van GroeneWoudGAS                       procedures door de Stichting Tegengas en de bemoeilijking bij de
nadelige effecten hebben voor de omwonenden. Tijdens het laatste externe               vergunningverlening door de provincie.
onderzoek is er wél aan het licht gekomen dat er een kleine kans is op
geuroverlast voor omwonenden. Naar aanleiding van deze bevinding is er                 Initiatief          GroeneWoudGAS
met een expertteam aan de slag gegaan om de installatie volledig                       Locatie             Sint-Oedenrode
emissieloos te ontwerpen.                                                              Categorie           Energie / Afval & Grondstoffen
                                                                                       Volwassenheid       Nog niet begonnen. De initiatiefnemer hoopt na uitspraak over de planschade de
4.1.2 Aansluiting bij duurzaamheidsbeleid en relatie met de gemeente                   initiatief          biovergister te kunnen bouwen.
De biovergister maakt deel uit van twee onderdelen van duurzaamheid:                   Succesfactoren          Subsidiering middels SDE+ regeling
energie en afval en grondstoffen. Dergelijke initiatieven van                                                  Sterk netwerk in de gemeente met kennis over verwerken van reststromen
landbouwbedrijven en melkveehouders kunnen bijdragen aan het opnieuw
gebruiken van reststromen, waarmee energie voor huishoudens in de
                                                                                       Faalfactoren            Belemmeringen door procedures omtrent vergunning verstrekking
gemeente kan worden opgewekt. De gemeente heeft tot nu echter nog geen
                                                                                                               Langslepende procedures door tegenstanders van het initiatief
visie over landbouw en duurzaamheid in zijn beleid opgenomen.
                                                                                                               Veel vergaderingen in netwerken en dit niet omzetten in actie

                                                                                       Mogelijke rol van de Facilitator:
De initiatiefnemer geeft aan dat de relatie met de gemeente goed is. Bij
                                                                                       gemeente:             Het versneld oppakken van planschadeprocedures.
onderdelen waar de gemeente in beeld is geweest is de samenwerking
                                                                                                           Netwerker
uitstekend verlopen. De melkveehouderij heeft goed contact met
                                                                                                               Het peilen van duurzame initiatieven op het gebied van landbouw en
medewerkers van de gemeente op het gebied van duurzaamheid. Deze zijn
                                                                                                                melkveehouderij
ook goed op de hoogte van de situatie van de veehouder en de stichting. Een
commissie zal zich buigen over de zaak, waarna het waarschijnlijk is dat de            Mogelijke rol van de    Beoordeling leveren over planschadeprocedure
gemeenteraad ook een uitspraak zal moeten doen over het toekennen of                   raad                    Uitspraak doen over duurzame initiatieven en mogelijke conflicten met
afwijzen van de planschade.                                                                                     bewoners en belangenverenigingen in relatie tot (lange termijn)
                                                                                                                duurzaamheidsdoelstelling gemeente Meierijstad



10   http://www.boerderij.nl/home/nieuws/2017/12/vergunning-voor-mestverwerker-sint-
     oedenrode-226827E/




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                                     18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>4.2 Mastazonneweide

4.2.1 Beschrijving
Drie ondernemers willen in de Mastadriehoek (gelegen tussen de
Nijnselseweg en de A50) een zonnepark aanleggen. Met het zonnepark zou
energie opgewekt kunnen worden voor ca. 2000 huishoudens (oftewel 7
GWh). Daarnaast willen de initiatiefnemers op het terrein ook een educatief
centrum opzetten. Bezoekers kunnen hier informatie vinden over het gebruik
van groene energie, maar ook praktische informatie over de installatie van
zonnepanelen op daken en grond. De ondernemers hebben in januari 2018
een plan ingediend bij de gemeente om een vergunning aan te vragen.

De ondernemers bestaan uit Solisplan, Bosbes en Mastaanhangwagens.
                                                                                   Bron: maps.google.com
Solisplan heeft de afgelopen jaren meerdere PV-systemen geïnstalleerd voor
bedrijven en particulieren. De onderneming zorgt voor het ontwerp,              zijn met hoe energie wordt opgewekt en wat de gevolgen van 'grijze' stroom
installatie en de organisatie van de financiering. De initiatiefnemers hebben   zijn. Daarnaast spelen financiële overwegingen een belangrijke rol voor
aangegeven twee jaar geleden plannen te hebben gehad om op een andere           klanten die zonnepanelen willen installeren. Potentiele klanten zijn veelal
locatie een zonnepark aan te leggen. Dit plan is vastgelopen bij het            geïnteresseerd welke besparing dan wel opbrengst de zonnepanelen leveren.
aanvragen van de vergunningen, waarna de ondernemers zich op andere
mogelijkheden voor zonne-energie hebben gericht.                                4.2.2 Aansluiting met duurzaamheidsbeleid, relatie met de gemeente en
                                                                                succes en faalfactoren
Deelname aan andere initiatieven in de regio                                    Het plan en de aanvraag voor vergunningen ligt nu bij de gemeente.
                                                                                Aangegeven wordt dat proces helderder en duidelijker aan de
Solisplan installeert PV-systemen voor inwoners en ondernemers en heeft bij
                                                                                initiatiefnemers kan worden gecommuniceerd. De initiatiefnemers geven aan
honderden projecten in de regio zonnepanelen geïnstalleerd. De installaties
                                                                                'hun nek uit te steken' en ook vragen vanuit andere bewoners en bedrijven
worden op diverse manieren gefinancierd, zoals crowdfunding of SDE+
                                                                                te krijgen. Daarom is het belangrijk dat zij zelf ook helder kunnen
regeling. In de projecten kunnen bewoners aansluiten als afnemer van
                                                                                communiceren wat lukt en wat niet. De gemeente heeft aangegeven ernaar
energie, maar ook deelnemen als investeerder.
                                                                                te streven binnen 8 weken te reageren op het plan van de initiatiefnemers en
                                                                                dat het bestemmingsplan voor de Mastadriehoek gewijzigd moet worden. De
Motivatie voor de initiatiefnemers is onder andere de verduurzaming van
                                                                                eerste reactie van de gemeente was positief, maar het contact is sinds de
energieopwekking in de regio. Aangegeven wordt dat mensen niet bekend




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                             19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>aanvraag verminderd. De ondernemers nemen zelf het initiatief in het              Initiatief       Mastazonneweide
contact met de gemeente door veelvuldig te bellen en te mailen.                   Locatie          Sint-Oedenrode
                                                                                  Categorie        Energie
De financiële aspecten zijn met name voor bedrijven belangrijk in hun             Volwassenheid    Voorstadium. De plannen zijn bij de gemeente aangeleverd
                                                                                  initiatief
overwegingen te kiezen voor het opwekken of leveren van zonne-energie.
Daarbij wordt aangegeven dat de klanten uit twee groepen bestaan. Aan de          Succesfactoren       Een snelle en transparante procedure bij het verstrekken van
                                                                                                        vergunningen.
ene kant is er de groep die positief tegenover zonnepanelen staat en deze
                                                                                                       Een duidelijk kader en spelregels voor de initiatiefnemers, zodat zij zich
graag wil installeren. Aan de andere kant is er de groep die niet erg bekend is
                                                                                                        kunnen richten op projecten waar de mogelijkheden tot het plaatsen
met zonne-energie of hier nog geen interesse in heeft. Er kan volgens de
                                                                                                        van zonnepanelen het grootst is.
initiatiefnemers nog voldoende gedaan worden aan bewustwording onder de
                                                                                                       Voldoende mogelijkheden (grond, daken en bedrijvigheid) voor het
bedrijven die nog niet bekend zijn met de mogelijkheden van zonne-energie.                              installeren van zonnepanelen en het afnemen van energie).
                                                                                                       Veel burgers en bedrijven die 'graag willen.'
De initiatiefnemers geven aan dat bij een langdurige en ondoorzichtige                                 Enthousiasme bij alle partijen.
procedure er een risico is dat het enthousiasme afneemt. Graag zien ze een        Faalfactoren         Langdurige en niet transparante aanvraagprocedures.
snelle en heldere procedure waarbij de verwachtingen vanuit de gemeente                                Duidelijke kaders en spelregels vanuit de gemeente.
duidelijk zijn, zodat de initiatiefnemers weten waar ze aan toe zijn. Indien de                        Duidelijke communicatie en verwachtingenmanagement vanuit de
gemeente het bestemmingsplan niet kan wijzigen, horen de initiatiefnemers                               gemeente.
dat graag ook tijdig, zodat zij hun energie aan andere projecten kunnen                                Onbekendheid met mogelijkheden zonne-energie bij deel van bedrijven
geven. Verwachtingenmanagement, communicatie, helderheid en                                              en bewoners in de gemeente.
                                                                                  Mogelijke rol van Facilitator:
transparantie zijn daarom van belang in deze en verdere fase van het
                                                                                  de gemeente:       Het versneld oppakken van aanvraagprocedures en wijzigingen in
initiatief.
                                                                                                        bestemmingsplannen.
                                                                                                   Facilitator / Netwerker
                                                                                                       Bewustwording creëren bij groep bedrijven en bewoners die nog niet
                                                                                                        bekend is met de mogelijkheden van zonne-energie.
                                                                                  Mogelijke rol van    Aandringen op verbeteren en versnellen aanvraagprocedure wijziging
                                                                                  de raad               bestemmingsplan.
                                                                                                       Toezien op het vertalen van beleid (duurzaamheidsdoelstellingen) naar
                                                                                                        de praktijk.




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                                   20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>4.3 Houtindustrie Schijndel

4.3.1 Beschrijving
De Houtindustrie Schijndel is een houtbewerkingsbedrijf, gelokaliseerd langs
de Zuid-Willemsvaart en de N279 bij Schijndel. Bij het bewerken van het hout
komen verschillende soorten houtresten vrij. Deze restromen worden
gebruikt om energie op te wekken, middels een Bio-wkk installatie (bio-
warmtekrachtkoppeling). De opgewekte energie wordt gebruikt voor het
verwarmen van de eigen gebouwen en leveren van energie voor de
verschillende productie en bewerkingsprocessen. Het overschot aan energie
wordt via Vandenbron en de Energie Coöperatie Schijndel verkocht aan
particulieren.
                                                                                     Bron: mooischijndel.nl
De energie-installatie draait al sinds 1997, waarbij sinds 2015 energie via de
                                                                                  4.3.2 Aansluiting bij duurzaamheidsbeleid en relatie met de gemeente
Energie Coöperatie Schijndel aan de markt wordt aangeboden. De installatie
                                                                                  De Houtindustrie heeft aangegeven dat de keuze om zelf energie op te
heeft een elektriciteitscapaciteit van 8,4GWh per jaar. De hoeveelheid
                                                                                  wekken 'niet meer dan logisch is'. Het gebruiken van reststromen voor het
opgewekte elektriciteit is vergelijkbaar met het jaarlijkse energieverbruik van
                                                                                  opwekken van energie is in de eerste plaats een financiële overweging
2.400 Nederlandse huishoudens.
                                                                                  geweest, waarbij de kosten voor productieprocessen verlaagd zijn.

Het familiebedrijf heeft in 2016 3.104 zonnepanelen laten plaatsen op de
                                                                                  De Houtindustrie heeft een vaste contactpersoon (de accountmanager) bij de
daken van de verschillende loodsen. De zonnepanelen bij de houtbewerker
                                                                                  gemeente. De relatie met de gemeente wordt omschreven als goed.
worden geplaatst met SDE+-subsidie uit 2014. De zonnepanelen kunnen
jaarlijks 750.000 kWh opwekken (vergelijkbaar met het jaarlijkse
                                                                                  In het contact met de gemeente geeft de initiatiefnemer aan "niet bijzonder
elektriciteitsverbruik van 215 huishoudens). Momenteel wordt de energie uit
                                                                                  betrokken te zijn" maar bijvoorbeeld wel aanwezig is geweest bij een
deze zonnepanelen nog niet vermarkt. Daarbij bekijkt de Houtindustrie
                                                                                  "energietransitieoverleg", waar onder andere de Rabobank aanwezig is
momenteel of er op acht andere gebouwen en een veldje naast enkele
                                                                                  geweest: "je merkt dat er veel enthousiasme is door alle partijen. Echter is
loodsen ook zonnepanelen geplaatst kunnen worden.
                                                                                  het niet duidelijk wie wat doet. Het heeft ook een vrijblijvend karakter. Als
                                                                                  ondernemer wil je graag duidelijkheid, zodat je je eigen plannen kan maken,
                                                                                  je weet bij wie je moet zijn als je iets nodig hebt en zo je plannen kan




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>realiseren. Zorg ook dat je snel over kan tot actie en blijf niet te lang in      gemeente duurzaam wil zijn, dan moet je kijken hoe je het samen met
overleggen hangen, dat haalt het enthousiasme eruit."                             bedrijven oplost".

Op de vraag wat de gemeente kan betekenen voor dergelijke initiatieven,           Initiatief              Houtindustrie Schijndel
wordt vooral gewezen op het verstrekken van financiële middelen en het            Locatie                 Schijndel
verstrekken van vergunningen: "de wil om zelf energie op te wekken is er bij      Categorie               Energie / Afval & Grondstoffen
veel partijen, maar de eerste drempel is toch het financiële plaatje. Op het      Volwassenheid initiatief Volwassen (20+ jaar)
moment dat er geld is, zijn bedrijven slim genoeg om dit zelf op te pakken."      Succesfactoren              Ter beschikking stellen van financiële middelen ("trekkersrol door de
                                                                                                               overheid")
4.3.3 Succes- en faalfactoren                                                                                 'Overgaan op actie' en risico nemen.
Volgens de Houtindustrie zijn er een aantal factoren geweest die voor slagen                                  Helderheid en duidelijkheid

van het initiatief hebben gezorgd: financiële mogelijkheden, het beschikken                                   Zie bedrijven als klanten en trek samen op. In de praktijk is dit
                                                                                                               bijvoorbeeld het meedenken bij toezichthouden en handhaven en bij
over de juiste vergunningen en de lokale relaties om de energie te kunnen
                                                                                                               het verstrekken van vergunningen
vermarkten. Het bewustzijn over duurzaamheid is daarbij niet een bepalende
                                                                                  Faalfactoren                Belemmeringen door regelgeving en bestemmingsplannen
factor geweest: "pas sinds een tiental jaren spreekt men steeds meer over
                                                                                                              Gebrek aan duidelijkheid en blijven hangen in overleggen
duurzaamheid, terwijl wij dit al 20 jaar geleden financieel en bedrijfsmatig
                                                                                  Mogelijke rol van de    Facilitator:
logisch vonden". Er wordt daarbij aangegeven dat als andere partijen ook
                                                                                  gemeente:                   Verstrekken van financiële middelen
dergelijke initiatieven willen starten, ze dit "vooral moeten doen" en "niet te
                                                                                                              Meedenken en pragmatische insteek bij toezicht en handhaving
lang moeten stilstaan bij vragen als: wat is mijn terugverdientijd?" De
                                                                                                              Aanpassen bestemmingsplannen
energiecentrale en zonnepanelen hebben volgens de initiatiefnemers sinds
                                                                                                          Toeschouwer:
de eerste dag besparingen opgeleverd en zijn daarmee sinds de eerste dag                                      Ruimte laten aan initiatief
succesvol.                                                                        Mogelijke rol van de        Verkennen van mogelijkheden van verstrekken van financiële
                                                                                  raad                         middelen door de gemeente
Daarnaast is het aanvragen van de vergunningen voor het installeren van de                                    Bij vaststellen bestemmingsplan rekening houden met vervolg
zonnepanelen een factor geweest. Voor het veldje naast het terrein zal het                                     initiatief
bestemmingsplan gewijzigd moeten worden: "als de gemeente wil dat er wat
gebeurt, zal deze zelf verantwoordelijkheid moeten nemen". Hier is
bijvoorbeeld gewezen op de ODBN (Omgevingsdienst Brabant Noord). Er
wordt aangegeven dat er "strenger toezicht wordt gehouden. Juist als de
gemeente wil dat er duurzame initiatieven ontspringen, dan zal dit ook
moeten doorwerken bij de partij die toezicht houdt en handhaaft: als de




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                                      22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>4.4 Verspillingsfabriek                                                          de topjes van tomaten, die ongeschikt zijn voor maaltijdsalades,
                                                                                 overblijfselen van paprika's die in voorverpakte satéprikkers verkocht
4.4.1 Beschrijving                                                               worden, of kromme courgettes die vanwege regelgeving niet in de schappen
In 2016 is De Verspillingsfabriek is gestart als voedselproducent. Het bedrijf   belanden.
maakt onder andere soepen, sauzen, compotes en maaltijdcomponenten op
basis van verspilde producten en reststromen van andere bedrijven in de          Stapsgewijs kreeg de initiatiefnemer een beter beeld van de markt en
keten. Naast het maken van voedselproducten, wordt de locatie waarin de          levering van restproducten en -stromen. Na een impactlening van de
Verspillingsfabriek is gevestigd ook gebruikt als 'hub' voor kennis en           Rabobank is de Verspillingsfabriek gestart in 2016. Momenteel wil de
expertise, bijeenkomsten en events op het gebied van hergebruik van              Verspillingsfabriek zijn business-case sluitend maken en de komende jaren
reststromen en duurzaamheid. De Verspillingsfabriek is gehuisvest in een         doorgroeien.
gerenoveerd fabriekspand in Veghel.
                                                                                 4.4.2 Relatie met de gemeente
Bob Hutten is met het initiatief begonnen nadat zijn cateringbedrijf 'Hutten'    De relatie met de gemeente is goed en er wordt samengewerkt bij
zich ging richten op het verminderen van eigen afval- en reststromen. De         evenementen in het kader van duurzaamheid. In de maand maart zijn er
verspilling van voedsel in het cateringbedrijf is teruggedrongen van 23% naar    bijvoorbeeld allerlei evenementen geweest in het kader van de 'Maand van
8,1%. Bij het verminderen van de eigen stromen is de cateringmarkt               de verspilling'. Alle scholen uit Meierijstad zijn op bezoek geweest en er
bekeken, of daar ook gebruik gemaakt kon worden van reststromen. Daaruit         acties geweest waar kinderen recepten konden bedenken, waarbij de
bleek dat de                                                                     wethouder als jurylid in de finale optrad. Op deze punten is het contact met
verschillende                                                                    de gemeente erg goed.
bedrijven in de keten,
zoals telers, tuinders,                                                          Daarnaast probeert de Verspillingsfabriek zijn business-case sluitend te
veilingen en                                                                     maken en zijn eigen bedrijfsvoering te verduurzamen, bijvoorbeeld door het
producenten, rest- of                                                            gebruik van zonnepanelen of gebruik van restwarmte van andere bedrijven.
bijstromen hebben.                                                               Het is voor de Verspillingsfabriek momenteel niet helder wat de gemeente
Ook bij het                                                                      precies kan betekenen in een doorgroei en verduurzaming van het bedrijf.
produceren van (kant
en klare) producten                                                              De gemeente kan ook informatie bij de Verspillingsfabriek ophalen. De
voor de retail                                                                   activiteiten van de Verspillingsfabriek of het businessmodel kunnen andere
(supermarkten) is er                                                             bedrijven inspireren. Ook kunnen andere bedrijven leren van de huisvesting
sprake van verspilling.     Bron: deverspillingsfabriek.nl                       in een gerenoveerd fabriekspand. De gemeente kan kennisuitwisseling met
Voorbeeld hiervan zijn




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>andere bedrijven stimuleren, om zo verduurzaming van andere bedrijven te                Initiatief          Verspillingsfabriek
stimuleren.                                                                             Locatie             Veghel
                                                                                        Categorie           Voeding/Afval & Grondstoffen
De politiek moet de ambities van de gemeente op het gebied van                          Mogelijke rol van   Facilitator:
duurzaamheid vastleggen en vasthouden aan de ambities in de komende                     de gemeente:            Het organiseren van evenementen in samenwerking met de
jaren. Indien er belangenverschillen zijn tussen initiatieven, is het aan de                                     verspillingsfabriek
politiek om deze verschillen te overbruggen.                                                                    De gemeente kan meer faciliteren op het gebied van duurzame energie,
                                                                                                                 als aanspreekpunt met informatie voor bedrijven
                                                                                                            Netwerker
4.4.3 Succes en faalfactoren
                                                                                                                Partijen met elkaar verbinden, met name voedselbedrijven en agrariërs in
De Verspillingsfabriek probeert de komende jaren door te groeien. Er is op                                       de regio
dit moment een gunstige marktontwikkeling. Tegelijkertijd zijn de lokale
                                                                                        Volwassenheid       De verspillingsfabriek bestaat 3 jaar. Momenteel wil het initiatief doorgroeien.
telers (in Meierijstad) niet allemaal in het vizier, terwijl hier veel potentie ligt.   initiatief
Bij veel telers zijn al afspraken met afnemers elders uit het land.                     Succesfactoren          Marktontwikkelingen
                                                                                                                Sterk netwerk in het gehele land met partijen over het verwerken van
                                                                                                                 reststromen
                                                                                        Faalfactoren            Lokale marktpartijen zijn al aangesloten bij andere gelijksoortige
                                                                                                                 initiatieven
                                                                                        Mogelijke rol van       Politieke ambities op het gebied van duurzaamheid vastleggen
                                                                                        de raad                 Inspringen bij belangenverschillen




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                                           24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>5 Het bevorderen van duurzaamheid: Aanknopingspunten voor het stimuleren van
maatschappelijk initiatief
In dit hoofdstuk gaan we in op de rol van de raad. De bevindingen uit de        veranderende rol van de raad bij burgerparticipatie en zijn er een aantal
vorige hoofdstukken worden aangevuld met de informatie vergaard uit de          stellingen aan de raad voorgelegd. Op basis van deze stellingen is het gesprek
sessie met de raad. In paragraaf 5.1 en 5.2 worden de resultaten beschreven     aangegaan, waarbij is ingegaan op de vraag: hoe gaan we als raad met
die betrekking hebben op de raad. In paragraaf 5.3 gaan we in op de             duurzame initiatieven om?
behoeften van initiatieven. Paragraaf 5.4 gaat in op kansrijke onderwerpen
voor het aanjagen van verduurzaming met maatschappelijk initiatief.             Samenwerking met inwoners, organisaties en bedrijven vindt vaak ad hoc en
                                                                                niet op systematische wijze plaats. Er is (door gebrek aan beleid op het
5.1 Informatie aan en sturing door de raad                                      gebied van participatie en duurzaamheid) nog geen stapsgewijze of
De raad wordt op verschillende manieren geïnformeerd over het                   systematische aanpak voor participatietrajecten op het gebied van
duurzaamheidsbeleid. De gemeente heeft een niet uitputtende lijst van           duurzaamheid. Tegelijkertijd zien we dat de raad weinig ervaring heeft met
                                                                                burgerparticipatie.
raadsinformatiebrieven aangeleverd (een overzicht is te vinden in bijlage 1).
Momenteel stuurt de raad nog op case by case basis. Het Mijlpalen
                                                                                Het belang van het betrekken van duurzame initiatieven wordt echter door
document biedt in principe de kaders voor het duurzaamheidsbeleid. Omdat
                                                                                een meerderheid van de aanwezige raadsleden ingezien en onderschreven.
er nog geen uitgewerkt duurzaamheidsbeleid in de gemeente is, is het nog        De aanwezige raadsleden lijken overwegend positief te staan tegenover het
niet mogelijk om op basis van een uitgewerkte langetermijnvisie te sturen. Er   betrekken van burgers en initiatieven in planvorming.
zijn wel bijeenkomsten georganiseerd met initiatiefnemers, waarbij ook
raadsleden aanwezig zijn geweest. Zodoende heeft de raad wel enig zicht op      Daarbij worden wel kanttekeningen gemaakt en aangegeven dat er risico's
wat er in de gemeente speelt, maar is input van initiatieven nog niet           zijn. Het kan zo zijn dat de raad tegen een initiatief stemt, vanwege kaders en
structureel in planvorming vastgelegd.                                          regelgeving of omdat de raad een bepaalde afweging moet maken. Hoe
                                                                                houdt de raad burgers in een dergelijke situatie betrokken en schrik je ze niet
Het college heeft de raad geïnformeerd middels een RIB in november 2017.        af?
Hiermee wordt de stand van zaken met betrekking tot klimaatneutraliteit
weergegeven.                                                                    Bovendien is de raad zoekende naar zijn rol en welke kennis er is onder de
                                                                                initiatieven over de werkzaamheden van de raad (en hoe politieke
                                                                                besluitvorming over het algemeen werkt).
5.2 Ervaringen gemeenteraad met burgerparticipatie
Op 1 februari hebben KplusV en de Rekenkamercommissie een sessie met
vertegenwoordigers uit de raad georganiseerd. Hierbij is ingegaan op de




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>5.3 Behoeften initiatieven en duurzaamheidsbeleid                                Helderheid omtrent instrumenten
In deze paragraaf wordt kort ingegaan op een aantal thema's die regelmatig       Meerdere malen is door de initiatieven aangegeven dat het niet duidelijk is
bij de gesprekken met medewerkers en initiatiefnemers terugkeren. De raad        waarvoor zij naar de gemeente kunnen: kan de gemeente ze doorverwijzen
kan rekening houden met deze thema's bij een verdere invulling van het           naar andere mogelijke samenwerkingspartners? Kan de gemeente subsidie
duurzaamheidsbeleid.                                                             verstrekken op het gebied van duurzaamheid? Welke stappen kan een
                                                                                 bedrijf nemen om te verduurzamen? Door duidelijk te communiceren wat
Behoefte aan duidelijke ambities en als gemeente en raad aan deze ambities       inwoners, organisaties en bedrijven van de gemeente kunnen verwachten en
vasthouden                                                                       waar ze moeten zijn om te verduurzamen, kunnen zij makkelijker stappen
Momenteel is er nog geen beleidskader duurzaamheid in Meierijstad. Het           ondernemen. Denk hierbij aan:
gebrek aan beleid en concrete doelen zorgt ervoor dat er bij initiatieven         Goede communicatie op de website van de gemeente, waarin de
onduidelijkheid is over wat de gemeente op het gebied van duurzaamheid               mogelijkheden voor verduurzaming voor inwoners en bedrijven worden
beoogt. Helderheid verschaffen op dit gebied zorgt ervoor dat initiatieven           uiteengezet, met doorverwijzingen naar relevante
weten waar ze aan toe zijn en waar ze ondersteuning door de gemeente                 samenwerkingspartners.
                                                                                  Accountmanagers die bedrijven die willen verduurzamen goed
kunnen verwachten.
                                                                                     informeren over de mogelijkheden en dit communiceren aan bedrijven.
                                                                                  Actief benaderen van bedrijven om verduurzaming aan te jagen.
Helderheid omtrent regelgeving en werkzaamheden gemeenten
Initiatieven zullen vrijwel altijd worden geconfronteerd met regelgeving die     Een goed onderhouden netwerk
wordt gehandhaafd door de gemeente. Denk aan bouwvergunningen voor
                                                                                 In de gemeente Meierijstad zijn diverse organisaties waar inwoners,
zonnepanelen of installaties, of aan het wijzigen van bestemmingsplannen.
                                                                                 bedrijven en organisaties naartoe kunnen met vragen omtrent
Door helderheid te verschaffen omtrent regels waar initiatieven tegenaan
                                                                                 verduurzaming. Denk aan de POM, Energie Coöperatie Schijndel en de
kunnen lopen, weten initiatiefnemers beter wat ze kunnen verwachten. Het
                                                                                 Verspillingsfabriek. Doorlopend overleg en afstemming met deze partijen
kan zomaar zijn dat een initiatief niet door kan gaan of dat initiatieven zich
                                                                                 houdt het netwerk warm.
moeten aanpassen aan wet- en regelgeving. Dit kan belemmerend werken.
Door helderheid te verschaffen wat 'wel en niet mogelijk is', wat het
                                                                                 Het netwerk is van cruciaal belang bij het behalen van de ambities. Zorg in
uitgangspunt van de gemeente is, transparant en snel te communiceren en
                                                                                 het onderhoud van het netwerk dat de partijen voldoende in staat zijn bij te
processen te stroomlijnen, krijgen initiatieven de ruimte om zich te
                                                                                 dragen aan het beleid. Wordt er gecommuniceerd dat inwoners zich bij een
ontplooien.
                                                                                 energiecoöperatie kunnen aansluiten voor groene stroom, dan is het ook van
                                                                                 belang dat deze energiecoöperatie beschikt over de middelen om dit
                                                                                 daadwerkelijk te doen (de Energie Coöperatie Schijndel heeft bijvoorbeeld
                                                                                 aangegeven een tekort aan capaciteit te hebben om de ambities waar te




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                              26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>maken). Door dergelijke problemen te signaleren en af te stemmen hoe dit      In een participatietraject kan worden bekeken hoe dit verder vorm wordt
op te lossen, worden samenwerkingspartners in staat gesteld bij te dragen     gegeven. De gemeente kan zich door diverse partijen laten raadplegen hoe
aan het behalen van de ambities.                                              dit probleem het effectiefst kan worden aangepakt. Dit kan door interviews
                                                                              af te nemen bij samenwerkingspartners en bijvoorbeeld een enquête of
5.4 Aanjagen verduurzaming met maatschappelijk initiatief:                    inspraakavond voor (inwoners)verenigingen te organiseren. Zodoende kan
Kansrijke onderwerpen                                                         de gemeente toetsen welke instrumenten kunnen worden ingezet om
                                                                              elektriciteitsverbruik terug te dringen (zoals bijvoorbeeld een
Op basis van het duurzaamheidsportret en de onderzoeksactiviteiten, zijn er
                                                                              communicatieplan of energieloket, de subsidieverordening gericht op het
een aantal onderwerpen geselecteerd die mogelijkerwijs kansrijk zijn om
                                                                              terugdringen van energieverbruik en afspraken met
verduurzaming aan te jagen en waarbij maatschappelijk initiatief essentieel
                                                                              woningbouwcoöperaties). Ook kan de gemeente bekijken vanuit welke rol
is. Deze onderwerpen zijn geselecteerd op basis van de volgende criteria:     (opdrachtgever, faciliterend, netwerkend of toeschouwend) dit probleem het
 De score van het onderwerp in het duurzaamheidsportret.
                                                                              effectiefst kan worden aangepakt.
 De doelen zoals geformuleerd in het document 'Mijlpalen van
     Meierijstad' (zie hiervoor ook de rapportage van Telos).                 Mogelijk te betrekken samenwerkingspartners zijn:
 De aanwezige organisaties en initiatieven in de gemeente Meierijstad
                                                                               Platform Ondernemend Meierijstad (met kennis van lokale installateurs
     (zoals weergegeven in hoofdstuk 3).                                        en bedrijven die zich kunnen inzetten).
 De invloed die inwoners, organisaties en bedrijven kunnen uitoefenen op
                                                                               Lokale ondernemers en installateurs.
     deze onderwerpen.                                                         Energie Coöperatie Schijndel.
                                                                               Woningbouwcoöperaties.
Energie: elektriciteitsverbruik huishoudens                                    Inwoners(verenigingen).

Uit het duurzaamheidsportret blijkt dat de gemeente relatief laag scoort op
het energieverbruik van huishoudens. In het 'Mijlpalen-document' blijkt dat   Energie: zonnepanelen en windenergie
de gemeente voornemens is in te zetten op het stimuleren van energie          Uit het duurzaamheidsportret blijkt dat de gemeente gemiddeld scoort op
neutrale gebouwen en renovatie en afspraken met woningbouwcoöperaties.        het gebruik van zonnepanelen. Tegelijkertijd zijn er verschillende initiatieven
Ook wil de gemeente woningisolatieprojecten stimuleren. Diverse partijen      op dit gebied (Energie Coöperatie Schijndel en de Mastazonneweide). De
hebben tijdens de gesprekken aangegeven niet goed te weten waar ze            ambitie vanuit het Mijlpalen-document is het stimuleren van
moeten zijn om huizen te verduurzamen.
                                                                              energieopwekking met zonnepanelen. Net als bij het vorige punt kan de
                                                                              gemeente kijken welke partijen hier een rol in kunnen spelen, waar de
De gemeente kan bekijken hoe de ambities geconcretiseerd kunnen worden
                                                                              behoefte bij de inwoners ligt en wat er nodig is om energieopwekking met
en in de uitvoering vorm kunnen krijgen. Het betrekken van
maatschappelijke partners en inwoners is hierbij van cruciaal belang, omdat   betrekking tot zonnepanelen te stimuleren. In de gesprekken kan ook
de gemeente deze ambities niet alleen waar kan maken.                         worden bekeken welke belemmeringen (regelgeving of weerstand vanuit




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                              27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>inwoners) het plaatsen van zonnepanelen kent. De gemeente kan zich laten                De gemeente kan bekijken in hoeverre zij extra kan inzetten op het
adviseren door partners en bekijken welke partijen een rol kunnen spelen.               gescheiden inzamelen. De gemeente heeft hierbij een aantal opties: het
                                                                                        verhogen van de inzamelfrequentie in het centrum van Veghel, financiële
Mogelijk te betrekken samenwerkingspartners zijn:                                       prikkels introduceren voor verenigingen voor de inzameling van OPK,
 Platform Ondernemend Meierijstad (met kennis van lokale installateurs                 palletisering van de harde tuinfractie (takken e.d. die worden omgezet in
  en bedrijven die zich kunnen inzetten).                                               pallets die vervolgens worden gebruikt of verbrand voor energie) of
 Lokale ondernemers en installateurs.                                                  composteringsinitiatieven12 (waarbij groente- en fruitafval wordt ingezameld,
 Energie Coöperatie Schijndel.
                                                                                        gecomposteerd en bijvoorbeeld over akkers kan worden gestrooid). Gft-afval
 Inwoners(verenigingen).
                                                                                        mag in Nederland alleen commercieel worden ingezameld door
                                                                                        afvalinzamelbedrijven, waarmee er ruimte is voor initiatieven vanuit de
Daarnaast scoort de gemeente op het gebied van windenergie zeer laag. Het
                                                                                        samenleving.
plaatsen van windmolens op de gemeentelijke grond is geen sinecure. Indien
de gemeente in het beleidskader ambieert om energieneutraal te zijn (op
                                                                                        Middels een participatietraject kan bekeken worden hoe de gemeente zijn
middellange of lange termijn), is het wel van belang te bezien in hoeverre
                                                                                        ambities verder kan verwezenlijken. Mogelijk te betrekken partijen zijn:
windenergie hier een rol kan spelen 11. Input vanuit verschillende partijen (in
                                                                                         Afvalinzamelaar.
een raadplegende vorm) kan bijdragen aan het bepalen van een strategie op                Lokale basisscholen en verenigingen die OPK inzamelen.
dit gebied.                                                                              De Verspillingsfabriek.
                                                                                         Initiatieven als Stadswormerij (ter verkenning van de mogelijkheden).
Afval
Uit het duurzaamheidsportret blijkt dat de scores op het gescheiden                     Infrastructuur en bereikbaarheid
inzamelen van gft en OPK (oud papier en karton) te verbeteren zijn. Gezien              Uit het duurzaamheidsportret blijkt dat de score op dit onderwerp verbeterd
de ambities (beter scheiden en behalen VANG-doelstellingen, belonen van
                                                                                        kan worden. Het aantal schone voertuigen en laadpalen kan verhoogd
gedrag en stappen zetten naar een circulaire economie) zijn hier enkele
                                                                                        worden.
aanknopingspunten voor een participatietraject. OPK wordt in Meierijstad
ingezameld bij verenigingen en basisscholen. Gft wordt in de gemeente
                                                                                        Over het algemeen zijn bedrijvigheid en industrie verantwoordelijk voor een
gescheiden ingezameld. Dergelijke inzamelsystemen hebben over het
                                                                                        groot deel van het afnemen van (grijze) energie en het veroorzaken van
algemeen een positief effect op het scheidingspercentage.                               uitstoot van broeikasgassen13. Er zijn verschillende clusters van
                                                                                        bedrijventerreinen in de gemeente en er is een geluid dat de gemeente nog

11   In 2016 heeft de gemeente Veghel onderzoek laten uitvoeren naar het plaatsen van   12 Stadswormerij is een sociale onderneming die zich richt op het composteren van lokaal
     windenergie op industrieterreinen.                                                    ingezameld groente- en fruitafval.
                                                                                        13 https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2017/36/uitstoot-broeikasgassen-in-2016-licht-gestegen




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                                       28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>niet erg zichtbaar is op het gebied van het verduurzamen van                   Intensieve veehouderij: bodem en water
bedrijventerreinen. Wil de gemeente verder verduurzamen, dan verwachten        Uit het duurzaamheidsportret blijkt dat de gemeente slecht scoort op de
wij dat hier nog veel winst op te behalen is.                                  kwaliteit van bodem en water. Een mogelijke verklaring hiervoor is de
                                                                               hoeveelheid landbouw en veehouderij in de gemeente. Opvallend is dat –
Voorbeelden van het verduurzamen van infrastructuur, bereikbaarheid en         ondanks het feit dat de gemeente een intensieve landbouw en veehouderij
bedrijventerreinen zijn:                                                       kent – er beleidsmatig (nog) geen doelen op dit gebied zijn geformuleerd.
 Een verbeterde verkeersregulatie van en naar bedrijventerreinen. De          Daarnaast blijkt uit de interviews dat de gemeente spelers in deze sector niet
   gemeente scoort hier minder goed op. Mogelijke interventies zijn het        goed in beeld heeft. Tegelijkertijd is er een initiatief als het
   hernieuwen van het verkeersbeheersplan, verbeteren doorstroom, het
                                                                               GroeneWoudGAS, dat mest van vee wil hergebruiken, maar tegen
   installeren van laadpalen en stimuleren van elektrisch rijden.
                                                                               vergunningen en weerstand vanuit inwoners oploopt.
 Zonnepanelen op daken.
 Gebruik reststromen (voor bijvoorbeeld energieopwekking).
                                                                               Een traject op dit gebied kan daarom inzicht verschaffen in de vraag wat de
                                                                               gemeente op dit vlak kan doen. Een verkennend traject, waarin
Een participatietraject op dit gebied kan zich richten op de vraag waar
                                                                               (vertegenwoordigers van) landbouwbedrijven en veehouderijen worden
bedrijven behoefte aan hebben: hebben zij de mogelijkheden omtrent
verduurzaming in beeld? Wat hebben zij van de gemeente of                      geïnterviewd, kan duidelijkheid verschaffen. Op basis van de gesprekken kan
                                                                               de gemeente beslissen in hoeverre zij beleid op dit onderwerp vaststelt en
samenwerkingspartners nodig om te verduurzamen? Zien zij de financiële
                                                                               welke initiatieven zij kan aanjagen.
mogelijkheden op dit gebied? Wat kunnen zij leren van andere initiatieven in
de gemeente? Zodoende kan de gemeente input ophalen om dit
                                                                               De gemeente kan zich laten adviseren bij het vaststellen van beleid, welke rol
duurzaamheidsbeleid gericht op bedrijvigheid te concretiseren en verder
                                                                               zij in dit onderwerp kan spelen en mogelijke interventies zij komende jaren
vorm te geven.
                                                                               hierop kan uitvoeren.
Mogelijk te betrekken partijen zijn:
                                                                               Mogelijk te betrekken partijen zijn:
 Beheerders bedrijventerreinen.
                                                                                ZLTO.
 (grote) industrie en bedrijven.
                                                                                Provincie Noord-Brabant.
 Partijen die ervaring hebben opgedaan, zoals T&G groep.
                                                                                GroeneWoudGAS.
 POM.
                                                                                Afnemers (zoals Unilever).
 Aannemers en installateurs.
                                                                                Inwonersverenigingen.
 Accountmanagers van de gemeente.




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                              29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>6 Conclusies en aanbevelingen
6.1 Bevindingen                                                                Dit wordt – mede – veroorzaakt doordat de gemeente net gefuseerd is en
De gemeentelijke organisatie, raad en initiatieven vinden de thema's           dat er op beide onderwerpen nog geen beleidskaders vastgesteld zijn. Door
duurzaamheid en participatie zeer belangrijk en onderschrijven dat deze        de fusie is de gemeente zich organisatorisch aan het heroriënteren. Ambities
thema's onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Zonder de samenleving         zoals geformuleerd in het 'Mijlpalen van Meierijstad' document ('meer
kan de gemeente zijn doelstellingen niet halen. De initiatieven moeten         duurzaamheid' en 'meer participatie') worden door alle partijen
andersom weten wat de gemeente beoogt en dienen helderheid te krijgen          onderschreven, maar blijven abstract: hoe dit de komende jaren wordt
over de mate waarin zij de ruimte krijgen om zich te ontplooien.               opgepakt door de gemeente is nog niet altijd even duidelijk. Voor zowel
                                                                               participatie als duurzaamheid geld dat deze zich nog in een pril stadium
Voor zowel duurzaamheid als participatie geldt dat de eerste stappen           bevinden.
genomen zijn. Wij zijn verrast door het aantal en de diversiteit van
initiatieven dat in de gemeente te vinden is en het enthousiasme waarmee       Wij krijgen het signaal dat ook de raad nog erg zoekende is op beide thema's.
de initiatiefnemers zich inzetten voor een duurzaam Meierijstad.               Met name op het gebied van participatie heeft de raad nog weinig ervaring.
                                                                               Er wordt nog veel gedacht in risico's. Het is echter niet alleen de raad die
Op het gebied van participatie heeft de gemeente de eerste ervaring            zoekend is. Wij stellen vast dat de verschillende relevante spelers worstelen
opgedaan. Er zijn informatie- en inspraakavonden georganiseerd waar            met de vraag hoe om te gaan met duurzaamheid en participatie. Er zijn nog
inwoners input hebben kunnen leveren op verschillende vormen van beleid.       geen kaders, uitgangspunten, doelstellingen, processen en rollen in
De griffie bekijkt in hoeverre burgerparticipatie verder kan worden ingebed    samenwerkingsverbanden vastgelegd. Om de thema's duurzaamheid en
in het besluitvormingsproces van de raad.                                      participatie naar een volgend niveau te tillen, dienen ambities, doelen en
                                                                               processen verder te worden geconcretiseerd en gestructureerd.
Op het gebied van duurzaamheid is door zowel medewerkers van de
gemeente als initiatiefnemers aangegeven dat het tijd wordt dat er meer op     6.1.1 Beantwoording Onderzoeksvragen
het onderwerp doorgepakt wordt. Vanuit de gemeente is aangegeven dat de
samenwerking met partijen veelal ad hoc tot stand komt en dat er sprake is     Hoofdvraag
van het 'plukken van laaghangend fruit'. Door initiatiefnemers is aangegeven   Hoe kan de gemeenteraad van Meierijstad lokale initiatieven van burgers,
dat evenementen en bijeenkomsten rondom duurzaamheid in de gemeente            bedrijven en maatschappelijke organisaties op het terrein van de ecologische
veelal een vrijblijvend karakter hebben.                                       dimensie van duurzaamheid aanjagen, stimuleren en faciliteren?




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                             30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>De bevindingen van de deelvragen over de stand van zaken op het terrein             3.3.    Hebben initiatiefnemers behoefte aan ondersteuning door
van duurzaamheid (deelvraag 1) zijn opgenomen in het deelrapport van                        gemeente en raad?
Telos.                                                                                      Zo ja, op welke wijze?


Deelvragen                                                                       De initiatieven geven aan dat er sprake is van een sterk lokaal netwerk en dat
                                                                                 iedereen elkaar goed weet te vinden. Ook hebben de initiatieven geen
2. Welke lokale initiatieven van burgers, bedrijven en maatschappelijke          moeite om financiering te vinden. Wanneer er contact is met de gemeente
   organisaties in de ecologische dimensie van duurzaamheid zijn er in de
                                                                                 (bij evenementen, via de wethouder of accountmanagers) wordt dit contact
   gemeente Meierijstad?
                                                                                 als prettig ervaren.
   2.1. Wat zijn de doelen van de initiatieven?
   2.2. In welk stadium van volwassenheid bevinden deze projecten zich?
                                                                                 De gesproken initiatieven geven aan behoefte te hebben aan duidelijkheid
   2.3. In hoeverre sluiten de initiatieven aan bij het beleid van de
                                                                                 omtrent het beleid, instrumenten die de gemeente kan inzetten en
          gemeente?                                                              regelgeving. De initiatieven geven aan dat zij graag willen weten wat de
                                                                                 ambities van de gemeente op het gebied van duurzaamheid zijn en dat zij
Er zijn in de scan en interviews meer dan 30 initiatieven gevonden in de
                                                                                 graag zien dat de gemeente deze ambities actief uitdraagt. Voor de
gemeente. Deze verschillen van samenwerking tussen gemeente en partners,         gemeente is een voorbeeldrol weggelegd. Aangegeven is dat bijeenkomsten
zelfstandige initiatieven van kleine ondernemers en inwoners tot (grote)
                                                                                 omtrent duurzaamheid veelal een vrijblijvend karakter hebben. Er wordt
bedrijven die hun bedrijfsvoering verduurzamen. Qua onderwerpen ligt het
                                                                                 graag gezien dat de gemeente 'de kar trekt'. De initiatieven willen zich graag
accent bij energie, maar op alle dimensies van ecologische duurzaamheid zijn     gesteund voelen door de gemeente en raad, met name als er een (risico op)
relevante initiatieven gevonden.
                                                                                 conflict is.

Ook in volwassenheid is er een grote diversiteit. Er zijn initiatieven die net   Regelgeving kan belemmerend werken en de initiatiefnemers willen graag
gestart zijn, of nog in voorstadium zitten, maar ook initiatieven die al meer
                                                                                 weten waar ze aan toe zijn en niet voor onverwachte verassingen komen te
dan 20 jaar aan duurzame energieopwekking doen. Relevant voor het beleid
                                                                                 staan (zoals het afkeuren van aanvragen). Graag zien de initiatiefnemers dat
is dat jonge initiatieven behoefte hebben te weten waar ze staan: wat is het     de gemeente transparant is over zijn werkzaamheden en dat processen
standpunt van de gemeente op het gebied van duurzaamheid? Welke
                                                                                 omtrent aanvragen, vergunningen en wijzigingen van bestemmingsplannen
regelgeving komen de initiatieven tegen? Bij welke vormen van
                                                                                 vlot verlopen.
ondersteuning kunnen zij aankloppen bij initiatieven?
                                                                                 4. Hoe gaat de gemeenteraad van Meierijstad om met dergelijke
3. Wat kunnen we leren van de ervaringen van de lopende initiatieven?
                                                                                    maatschappelijke initiatieven?
   3.1. Wat zijn succes- en faalfactoren bij initiatieven?                          4.1. Hoe vervult de raad zijn kaderstellende, controlerende en
   3.2. In hoeverre zijn initiatieven ondersteund door de gemeente en de
                                                                                          volksvertegenwoordigende rol?
         raad?




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                                 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>    4.2.    Hoe signaleert de raad (de vraag naar) initiatieven in de
            gemeente?
    4.3.    Welke middelen om projecten aan te jagen, te stimuleren en te
            faciliteren zijn gebruikt?
    4.4.    Hoe wordt de raad door de gemeente geïnformeerd?
    4.5.    Hoe heeft de raad gestuurd?

De raad vervult zijn verschillende rollen op traditionele wijze en heeft weinig
ervaring met burgerparticipatietrajecten en bijbehorende werkwijzen.
De raad heeft op het gebied van duurzaamheid nog geen
participatietrajecten gestart (vanuit zijn kaderstellende rol) en heeft beperkt
zicht op trajecten waarbij wordt samengewerkt met partijen vanuit de
samenleving (vanuit zijn controlerende rol). De raad is niet actief op zoek
naar initiatieven in de gemeente, maar krijgt informatie hierover binnen via
inspraakavonden, het nieuws en vanuit het college en ambtenarij.

De raad kan verschillende stappen ondernemen om initiatieven aan te jagen,
te stimuleren en te faciliteren, aansluitend bij de behoeften van de
initiatieven (zoals geformuleerd onder onderzoeksvraag 3). Hierbij is het
belangrijk om helderheid te verkrijgen op drie terreinen: regelgeving,
ambities en doelstellingen van de gemeente en de vraag wat de gemeente
kan betekenen voor initiatieven.




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                     32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Bijlage 1 Bestudeerde documenten
                                                                               Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De Raad en
Beleidsdocumenten                                                               Burgerparticipatie, 2010.
 Mijlpalen van Meierijstad 2016-2020.                                         Paul 't Hart. Ambtelijk Vakmanschap 3.0. 2013.
                                                                               Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling. Swingen met lokale kracht.
Raadsvragen, moties en raadsinformatiedocumenten                                2013.
 Motie participatie en duurzaamheid (PvdA - 06-04-2017). Deze motie is        Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid. Vertrouwen in Burgers.
   ingetrokken.                                                                 2013.
 Besluitvorming kaderstelling fairtrade Meierijstad (hamerstuk - 22-06-       Raad voor Openbaar Bestuur. Loslaten en vertrouwen. 2013.
   2017).                                                                      Laarbeek Groeit! Duurzaamheidsprogramma 2016-2020 Gemeente
 Nieuwvestiging intensieve veehouderij Nijnsel. Vergadering van 13-07-         Laarbeek.
   2017 geraadpleegd
   via:https://channel.royalcast.com/meierijstad/#!/gemeentemeierijstad/2
   0170713_2
 Collegebesluit subsidieaanvraag innovatieve aanpakken fase 2 (26-09-
   2017).
 Artikel 33 vraag over duurzame herontwikkeling bestaande gebouwen
   (D66 - 05-10-2017).
 RIB duurzaamheid en energieneutraliteit bijlage Nulmeting
   energieneutraliteit Meierijstad (versie 27-11-2017) – met bijbehorende
   brief.

Secundaire Bronnen over participatie
 Oratie hoogleraar Heinrich Winter. Bestuurlijke organisatie en
   Geschilbeslechting in het sociaal domein. 2014.
 Nico de Boer, Albertine van Diepen en Lucas Meijs, Swingen met lokale
   kracht Overheden en de netwerksamenleving. 2013.
 Ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. De Doe-
   Democraties. Nota ter Stimulering van een vitale samenleving. 2013.
 Sherry Arnstein. A ladder of Citizen Participation. 1969.




22 juni 2018. Ons kenmerk 1017246-006/bgr/tha                                                                                                          33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Bijlage 2 Interviews
Gemeente Meierijstad
Albert Notenboom                 - Verkeer en vervoer
Edwin Jaspers                    - Programmadrager
Erik Koopmans                    - Verduurzaming vastgoed
Geert van Etten                  - Beleid onderwijs en vastgoed
Harry van Rooijen                - Wethouder
Marian van Weert                 - Beleidsmedewerker duurzaamheid
Marieke Zandbergen               - Beleidsmedewerker duurzaamheid
Maryse Slingerland               - Burgerparticipatie
Monique van den Biggelaar        - Afval
Willy van de Geest               - Communicatie

Gesproken samenwerkingspartners
Energie Coöperatie Schijndel (telefonisch)
Platform Ondernemers Meierijstad (telefonisch)
ZLTO (telefonisch)
Kringloop D'n Einder (telefonisch)
Verspillingsfabriek (case)
GroeneWoudGAS (case)
Mastazonneweide (case)
Houtindustrie Schijndel (case)




                                                                    34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Bijlage 3 Scan Sociale media & longlist initiatieven
Voor de inventarisatie van de initiatieven zijn de volgende stappen           Voor de longlist is gezocht naar berichten die teruggaan tot 1 januari 2016.
ondernomen. De zoektocht richt zich op een zo breed mogelijk beeld            Op basis van deze longlist is een analyse uit te voeren: wat zijn de
krijgen van initiatieven op de milieu-dimensie van duurzaamheid (of           belangrijkste onderwerpen? Wat zijn de voornaamste organisatievormen
aansluitend bij de terminologie van Telos: het ‘ecologisch kapitaal’ van de   die de initiatieven gestart zijn? Op basis van deze analyse, gesprekken met
gemeente).                                                                    medewerkers van de gemeente, de Rkc en de inschatting van KplusV
                                                                              wordt een short-list gemaakt met initiatieven die verder onderzocht
                                                                              worden en voor een gesprek worden uitgenodigd.
Stappen
De zoektermen zijn gebaseerd op de indeling die Telos hanteert bij het        Zoektermen
vaststellen van de benchmark. Deze zijn aangevuld met zoektermen
                                                                              De volgende zoektermen zijn gehanteerd.
bestaande uit thema’s en onderwerpen waar initiatieven zich op richten.
                                                                                   Duurzaamheid
                                                                                   Duurzaam
Deze zoektermen zijn gecombineerd met de volgende plaatsen:                        Duurzame energie
 Meierijstad
                                                                                   Duurzame initiatieven
 Veghel                                                                           Klimaatneutraal
 Schijndel                                                                        CO2
 Sint-Oedenrode
                                                                                   CO2-neutraal
                                                                                   Groene energie
Zo is er steeds een search uitgevoerd met twee zoektermen:                         Klimaatadaptatie
                                                                                   Mitigatie
[onderwerp] + [plek].                                                              Circulaire economie
                                                                                   Biobased
De combinaties van zoektermen zijn vervolgens ingevuld op de volgende              Milieu
sites:                                                                             Natuurbeheer
 www.twitter.com                                                                  Natuur
 twitter.com/TVSchijndel                                                          Uitstoot
 twitter.com/StadkrantVeghel                                                      Verminderen uitstoot
 www.bd.nl                                                                        Windenergie
 www.bndestem.nl                                                                  Windmolens
 www.mooischijndel.nl




                                                                                                                                                        35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>   Windpark                           Longlist
   Zonnepanelen                       De volgende organisaties, initiatieven en nieuwsberichten zijn gevonden.
   Zonnestroom
   Energiecoöperatie
                                       Organisaties en initiatieven op het gebied van duurzaamheid
   Postcoderoos
   Isolatie                           Energie coöperaties
   Recycling                             Energie Coöperatie Schijndel
   Afval                                  Verenigingen
   Afvalloos
                                          Platform Ondernemend Meierijstad
                                          Sportverenigingen
   Bodem                                  Woningen en gebouwen
        o Bodemsanering
                                          Area (woningcorporatie)
        o Vermesting
                                          Wovesta (woningcorporatie)
        o Stikstof
                                          VVE's
   Lucht
        o emissie                          Landbouw en voedsel
        o fijnstof                        ZLTO
        o stikstofoxiden                  Agrifood
   Hinder en calamiteit                  Fairtrade Werkgroep
        o lichtvervuiling                 Streekwinkels / Winkels met streekproducten
        o lichtbelasting                   Burgers / Ondernemingen / Dorp coöperaties
        o geluidshinder                   Houtindustrie
   Water                                 De Verspillingsfabriek
        o kwaliteit water                 Dorp coöperatie Wijbo
        o kwaliteit oppervlaktewater      Dorp coöperatie 't Mid
        o grondwater                      Dorpsraad Ollan
        o drinkwaterkwaliteit             Katholieke bond voor Ouderen
   Natuur en landschap                   Lokale installatie/ montagebedrijven
        o natuurlijke biodiversiteit       Groen / Omgeving
        o biodiversiteit
                                          Dierenweide
   Energie
                                          De Groene Jongens / Schaapskudde
   Afval en grondstoffen
                                          Staatsbosbeheer




                                                                                                                  36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>   Schaapse Kooi Schijndel                                            Nieuwsberichten en algemene ontwikkelingen
    Afval / Grondstoffen / Recycling
   Repair Café                                                        Politiek / Besluiten / Raad
   Stichting Kringloop                                                'initiatief wethouder VVD duurzame     'https://meierijstad.d66.nl/2017/09/22/meierijstad
   Milieustraten                                                      woningen                               -en-duurzaamheid-wil-nog-zo/
    Water / Lucht                                                      Zonnepanelen Zwijsenpark, raad heeft   https://meierijstad.d66.nl/2017/09/22/meierijstad-
   Industriebedrijven                                                 tegengestemd                           en-duurzaamheid-wil-nog-zo/
   Waterschap Aa & Maas                                               Motie D66 vrijstelling leges           https://meierijstad.d66.nl/2017/04/06/motie-
   Waterschap Dommel                                                                                         aangenomen-vrijstelling-leges-energie-neutrale-
                                                                                                              verbouw/
    Onderwijsinstellingen
                                                                       Raad stemt in met voorstel subsidie    http://mooischijndel.nl/nieuws/7937/37937/geme
   HAS Hogeschool                                                     verduurzamen woningen                  enteraad-akkoord-met-subsidie-voor-
   TU Eindhoven                                                                                              verduurzamen-woningen
   Basisonderwijs / Middelbaar Onderwijs
                                                                       Bijeenkomsten / Lezingen
De medewerkers van de gemeente hebben ook aangegeven welke acties      TedXVeghel, duurzame initiatieven      https://twitter.com/harryvanrooijen/status/873118
de gemeente onderneemt op het gebied van duurzaamheid. Deze zijn                                              236304220163
(niet uitputtend):                                                     Bijeenkomst met verschillende partijen http://mooischijndel.nl/nieuws/7930/33236/staats
 Start met pilot verduurzaming eigen gemeentelijk vastgoed.                                                  secretaris-dijksma-brengt-bezoek-aan-meierijstad
 Zonnepanelen op dak gemeentelijk vastgoed.                           Platform ondernemend Meierijstad       http://www.platformondernemendmeierijstad.nl/e
 Duurzame inkoop en aanbesteding.                                     houdt 31 oktober een bijeenkomst       vents/pom-bijeenkomst-duurzaam-ondernemen/
 Duurzaamheidsaspecten in verbreed gemeentelijk rioleringsplan.       omtrent duurzaam ondernemen
 Prestatieafspraken woningbouwcoöperaties.
 Aanpak verduurzaming huurwoningen door woningbouwcoöperaties.        Gemeente
 Project de Leest (renovatie 100 woningen naar BENG).                 Gemeente in zee met Greenwheels        https://www.bd.nl/veghel/gemeente-meierijstad-
 Project stimuleren toepassen spouwmuurisolatie.                                                             in-zee-met-greenwheels~a84c64e9/
 Subsidieverordening verduurzaming bestaande particuliere woningen.   Gemeente Meierijstad stapt over op     http://www.hartvoorschijndel.nl/gemeente-stapt-
 Taskforce POM.                                                       groene stroom                          over-op-groene-stroom
 Ecco (Energy Community Cooperations).                                Plaatsing zonnepanelen stadhuis Veghel https://veghel.nieuws.nl/nieuws/4236/zonnepanel
 Onderzoek kansen Geothermie.                                                                                en-op-stadhuis-veghel/
 Duurzame herontwikkeling collegepark Zwijssen.                       Waterfiltratiesysteem onder markt      https://www.bd.nl/veghel/blauwe-kratten-onder-
                                                                       Veghel                                 de-markt-veghel~a129e4f9/




                                                                                                                                                                37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>Plannen
Onderzoek windturbines Veghel          https://www.bd.nl/veghel/onderzoek-
                                       windturbines-in-veghel~a55f4d06/
Zonnepark korenstreep                  https://www.bd.nl/veghel/energie-van-eigen-
                                       bodem-met-zonnepark-korenstreep-in-
                                       veghel~a9167fc7/


Overig
Solly systems, zonnepanelen. Eindhoven, http://mooischijndel.nl/nieuws/7937/37700/schijn
maar initiatiefnemen woont in Schijndel. delaar-doet-mee-aan-het-klokhuis-onderneemt-
                                         backstage
Lina-auto van bio composiet, TU        http://mooischijndel.nl/nieuws/7937/36028/eerst
Eindhoven                              e-auto-ter-wereld-van-bio-composiet-maakt-
                                       proefrit-in-schijndel




                                                                                           38
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Onze contactgegevens


KplusV                  Thema's

Vestiging Arnhem
Postbus 60055
6800 JB Arnhem
Westervoortsedijk 73
6827 AV Arnhem
T +31 (0)26 355 13 55

Vestiging Amsterdam
Postbus 74744
1070 BS Amsterdam
Science Park 402
1098 XH Amsterdam
T +31 (0)20 669 90 66

E info@kplusv.nl
I www.kplusv.nl




                                  39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>