<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Meerjarenbeleidsplan GGD Fryslân “Ús GGD”



Voorwoord

Voorwoord van de directeur wordt na vaststelling van het meerjarenbeleidsplan ingevoegd.




                                                                                           1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Samenvatting

Het meerjarenbeleidsplan GGD Fryslân 2015-2018 is een uitwerking van de collectieve
ambitie/meerjarenvisie van Veiligheidsregio Fryslân (VRF) (zie bijlage 1). Eerder is besloten om de
cyclus van het meerjarenbeleid van de VRF aan te laten sluiten op de beleidsperiode van de
gemeenteraden.
De bestuurscommissie gezondheid heeft in de strategiebijeenkomst van 24 september jl. input
gegeven voor het meerjarenbeleidsplan van de GGD. Ter voorbereiding hierop had al interne analyse
plaatsgevonden van relevante ontwikkelingen op het gebied van de publieke gezondheid.

Gezamenlijk heeft dit geleid tot de volgende speerpunten in het meerjarenbeleidsplan:

Wonen en leven in een gezonde wijk en omgeving:
GGD Fryslân wil aansluiten op de opgaven waar gemeenten de komende jaren voor staan. Een
belangrijke ontwikkeling hierbij is de decentralisaties in het sociale domein. GGD Fryslân kan hier van
toegevoegde waarde zijn door in te zetten op kennis over de gezondheid van de bevolking op wijk- en
dorpniveau (op de schaal van de gebiedsteams), en op basis hiervan in de wijk/het dorp gezamenlijk
te werken aan preventie van gezondheidsproblemen. GGD Fryslân doet dit door:
• haar monitoringfunctie te versterken. Zij doet dit door eigen data, vanuit de gezondheidsmonitors
    en vanuit registratiegegevens, zoveel mogelijk te bundelen met data/gegevens van andere
    organisaties en databases. Dit betekent tevens een intensivering van de samenwerking met
    andere organisaties op dit terrein. De aldus verkregen gegevens worden integraal beschikbaar
    gesteld op gemeente-, wijk- en/of dorpniveau;
• op basis van genoemde data, maar ook op basis van kennis/expertise en het netwerk in de
    wijk/omgeving (gebiedsteams, onderwijs, peuterspeelzalen, kinderopvang, huisartsen, e.d.),
    samen met gemeenten en partners in te zetten op gerichte preventieve programma’s met als doel
    voorkomen en/of tijdig signaleren van problemen en/of kwetsbaarheid. De ingezette programma’s
    zijn al bewezen effectief, of worden op hun effectiviteit onderzocht.

Versterking gezondheidsbescherming:
Gezien de ontwikkelingen (toename vragen, maatschappelijke gevoeligheid en complexiteit) op het
terrein van de infectieziektebestrijding en de medische milieukunde, en het feit dat GGD Fryslân ver
onder het waakvlamniveau (inspectienorm voor benodigde capaciteit) zit, is versterking noodzakelijk.
• GGD Fryslân gaat de functies infectieziektebestrijding en medische milieukunde op het
     waakvlamniveau brengen. Hiermee ontstaat de vereiste ruimte voor preventie en pro-actie op
     deze terreinen, alsmede voor het op peil brengen van de repressieve kant. Op basis van
     monitoring en analyse kan risicotaxatie plaatsvinden, waarmee gerichte acties kunnen worden
     ondernomen om uitbraken zoveel mogelijk te voorkomen. Om goed te kunnen monitoren is tevens
     versterking van de samenwerking met partners op dit terrein nodig;
• deze versterking kan alleen plaatsvinden als hiervoor extra budget beschikbaar komt.

Bovenlokale aanpak op thema’s:
Zowel uit het beeld van de gezondheidssituatie in Fryslân als uit de strategische bijeenkomst van de
bestuurscommissie komen de thema’s alcohol/drugs en overgewicht naar voren. Deze thema’s lenen
zich goed voor een bovenlokale aanpak. Andere thema’s, zoals de keuze voor specifieke doelgroepen
als (kwetsbare) ouderen of de aanpak van sociaal economische gezondheidsverschillen, spelen in de
ene gemeente meer dan in de andere. Op basis van gemeentelijke prioriteit zal, in combinatie met
speerpunt 1, hier aandacht aan worden besteed.
     • GGD Fryslân kiest, wat betreft de bovenlokale aanpak, voor de focus op twee leefstijlthema’s,
        namelijk alcohol/drugs en overgewicht. Voor het thema alcohol/drugs betekent dit een
        voortzetting van het project De Nuchtere Fries. Voor het thema overgewicht wordt een
        provinciale aanpak van JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht) ontwikkeld. Hierbij heeft de
        GGD een zelfde opzet als het project De Nuchtere Fries voor ogen: in samenwerking met de
        gemeenten en met andere partners.

Doelgroep 0-100
Lag de afgelopen jaren de focus vooral op jeugd, nu wordt gekozen voor een 0-100 benadering.
Hierbinnen vragen twee thema’s om specifieke aandacht:



                                                                                                      2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>   •   allereerst de groep ouderen, gezien de vergrijzing en toename van deze groep. De
       kwetsbaarheid van deze groep neemt toe met het ouder worden (o.a. door eenzaamheid en
       verminderde mobiliteit). Het is dan van belang om, binnen dat gegeven, zo lang mogelijk te
       kunnen blijven participeren aan de samenleving. Daar zal de inzet van de GGD voor deze
       groep dan ook op gericht zijn (bv. depressiepreventie en valpreventie);
   •   het tweede thema is dat van de sociaal economische gezondheidsverschillen, die eerder
       groter dan kleiner worden. De groepen met een lagere sociaal economische status (SES) zijn
       in het algemeen ongezonder, en vragen daarom meer aandacht. De aandacht voor deze twee
       specifieke thema’s wordt verbonden aan het speerpunt “Wonen en leven in een gezonde wijk
       en omgeving”, en zal dus vooral lokaal worden bepaald.

GGD Fryslân blijft uiteraard haar wettelijke en overgedragen taken uitvoeren, bovenstaande keuzes
bepalen echter het perspectief van waaruit deze taken worden uitgevoerd.




                                                                                                    3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave


Voorwoord                                1

Samenvatting                             2

Inhoudsopgave                            4

1. Inleiding                             5

2. Publieke gezondheid in Fryslân        5
2.1. Gezondheidssituatie in Fryslân      5

3. Ontwikkelingen                        7
3.1. Externe ontwikkelingen              7
3.2. Ontwikkelingen in wetgeving         8

4. Huidige situatie GGD Fryslân          9

5. Betekenis voor meerjarenbeleidsplan   10

6. Collectieve ambitie                   11
6.1. Plaats in de samenleving            11

7. Strategische doelstelllingen          11

8. Financiële meerjarenraming            13

Bijlagen:
1. Collectieve ambitie VRF               14




                                              4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1. Inleiding
Dit is het meerjarenbeleidsplan van GGD Fryslân voor de periode 2015 – 2018. De GGD, als publieke
gezondheidsdienst van gemeenten, sluit daarmee aan bij de beleidsperiode van de gemeenteraden.
GGD Fryslân is onderdeel van de Veiligheidsregio Fryslân (VRF), dat verder bestaat uit de onderdelen
Brandweer en Crisisbeheersing. De VRF heeft voor de gehele organisatie een collectieve ambitie als
meerjarenvisie ontwikkeld, wat de basis is voor de onderliggende meerjarenbeleidsplannen van de
afzonderlijke onderdelen.

Dit meerjarenbeleidsplan vormt het strategisch kader voor de komende beleidsperiode. In dit plan zijn
de missie, visie, collectieve ambities en strategische doelstellingen voor de komende periode
opgenomen. Dit vormt het kader voor de jaarlijkse begroting en afdelingsplannen.

Het plan is tot stand gekomen op basis van een analyse van de gemeentelijke collegeprogramma’s,
analyse en bespreking van trends en ontwikkelingen (hoofdstuk 3), en een strategiebijeenkomst met
de bestuurscommissie gezondheid (hoofdstuk 4).


2. Publieke gezondheid in Fryslân
                                                   1
In het rapport “Borging van de publieke gezondheid” wordt publieke gezondheid als volgt
gedefinieerd:

“Publieke gezondheidszorg kan gekarakteriseerd worden als zorg die:
•     collectief door de overheid wordt georganiseerd
•     actief en deels ongevraagd wordt aangeboden
•     een sterk accent legt op preventie.”

Een deel van de taken van de publieke gezondheid worden uitgevoerd door de GGD. Deze taken zijn
wettelijk vastgelegd in de Wet Publieke Gezondheid (WPG). Daarnaast voert GGD Fryslân ook
andere (overgedragen) taken uit, zoals de jeugdgezondheidszorg en de lijkschouw, en maatwerk- en
aanvullende taken, zoals de arrestantenzorg.

2.1. Gezondheidssituatie in Fryslân

De gemiddelde levensverwachting bij geboorte is voor Friezen 80,9 jaar. Dit is even lang als de
gemiddelde Nederlander. Wat opvalt is dat Friezen en Nederlanders gemiddeld even lang zonder
chronische aandoening leven (ongeveer 28 jaar), maar dat Friezen langer in goed ervaren
gezondheid, zonder beperkingen en in goede geestelijke gezondheid leven.

Een aantal ziekten, zoals diabetes en copd, komen op steeds jongere leeftijd voor. In toenemende
mate worden deze ziekten veroorzaakt door de moderne leefstijl. Ze worden daarom ook wel
aangeduid als ‘welvaartsziekten’. Recent onderzoek wijst zelfs uit dat 40 procent van de
kankergevallen wordt veroorzaakt door leefstijl, zoals in het geval van longkanker door roken. Ook
psychische aandoeningen, zoals depressie, houden vaak verband met de moderne leefomgeving.

Het aantal mensen met een chronische aandoening zal naar verwachting toenemen. In 2030 zal het
aantal mensen met een chronische ziekte oplopen tot 40% van de Nederlandse bevolking. Deze
toename komt voor het grootste deel door de groei en vergrijzing van de bevolking. Het aantal
mensen met een ouderdomsziekte als artrose, coronaire hartziekten, gezichtsstoornissen en COPD
(ziekten aan de luchtwegen) zal dan ook het sterkst toenemen. Daarnaast wordt een voortzetting
verwacht van de tendens dat veel chronische ziekten eerder opgespoord en effectiever behandeld




1
    Eindrapport “Borging van de publieke gezondheid en de positie van de GGD”, AEF, Utrecht, 2013

                                                                                                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>worden. Een langere overleving van mensen met een chronische ziekte leidt tot een hogere
prevalentie. Goede gezondheidsbevordering kan bijdragen aan het voorkomen van deze ziekten.

Ook komt het steeds vaker voor dat mensen meer ziekten en aandoeningen tegelijkertijd hebben. In
Fryslân heeft 58% van de volwassenen minimaal één chronische aandoening, 29% heeft ten minste
twee chronische aandoeningen. Hoewel het aantal mensen met een chronische aandoening toeneemt
naarmate mensen ouder worden, hebben al 2 op de 5 Friezen van 19 tot en met 34 jaar minimaal één
chronische aandoening.

Jeugd
Kijkend naar overgewicht onder de Friese jongeren valt vooral het hoge percentage overgewicht in
klas 1 vmbo op. 18% van de leerlingen heeft overgewicht. In groep 2 van het basisonderwijs is dit 9%,
in groep 7 15% en voor leerlingen van 2 havo/vwo is het 11%. Er is sprake van een stabilisatie ten
opzichte van de voorgaande jaren.

De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat de jeugd in Fryslân veel alcohol drinkt. Op 12-jarige
leeftijd heeft 5% van de jongeren in Fryslân alcohol gedronken, maar dit loopt snel op naar 85% bij de
18-jarigen. Van de laagopgeleide jongeren drinkt een groter deel (veel) alcohol dan van de hoger
opgeleide jongeren. Bingedrinken doet ongeveer een op de drie Friese jongeren. De trend is dat
alcoholgebruik in het algemeen lijkt te zijn afgenomen in de afgelopen jaren. Uit onderzoek van de
                                                                                      2
Universiteit van Utrecht, het Trimbos instituut en het sociaal en cultureel planbureau blijkt dat steeds
minder Nederlandse jongeren op jonge leeftijd alcohol drinken. Vooral ouders spelen hierin een
belangrijke rol.
Ruim een op de tien Friese jongeren rookt dagelijks. Onder laagopgeleide jongeren is dit meer
gemeengoed (16%) dan onder hoog opgeleide jongeren (2%). Het roken onder jongeren op het
voortgezet onderwijs in Fryslân lijkt niet of nauwelijks af te nemen.

Volwassenen/Ouderen
In Fryslân lijkt het aantal Friezen met overgewicht te stabiliseren, hoewel nog bijna de helft van de
volwassen Friezen (48%) kampt met overgewicht. Mensen met overgewicht hebben vaker te maken
met een chronische aandoening en psychische problemen. Ook komen aandoeningen als diabetes en
hart- en vaatziekten vaker voor onder mensen met ernstig overgewicht. Overgewicht neemt toe met
de leeftijd. Van de 19 tot en met 34-jarigen heeft 29% overgewicht, onder Friezen van 65 jaar en
ouder is dit toegenomen tot 58%. Onder Friezen met overgewicht heeft 39% de intentie binnen zes
maanden af te vallen. Daarnaast is bijna een op de tien Friezen inactief.

Het gebruik van genotmiddelen onder Friezen is afgenomen. In 2012 rookt een kwart van de Friezen
en is 11% van de Friezen een zware drinker. Daarnaast zegt een kwart van de volwassen Friezen wel
eens een periode depressief te zijn geweest.

Gezondheidsverschillen
Het verschil in gezondheid tussen hoog- en laagopgeleiden blijft bestaan. Nederlanders in de laagste
sociaal-economische klasse leven gemiddeld 7 jaar korter en genieten maar liefst 14 jaar minder van
een volledige gezondheid. Gezondheidsachterstanden hebben eveneens nadelige effecten op school-
en werkprestaties, waardoor aanvullende voorzieningen nodig zijn.

Ook in Fryslân ervaren mensen met een lagere opleiding hun lichamelijke en geestelijke gezondheid
als minder goed dan mensen met een hogere opleiding. Overgewicht, chronische aandoeningen,
beperkingen en eenzaamheid komen vaker voor bij Friezen met een lagere opleiding. Ook voldoen zij




2
    HBSC-rapport 2013

                                                                                                       6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>minder vaak aan de ontbijt- en fitnorm. Risicofactoren als roken, inactiviteit en overgewicht komen
vaker voor onder lager opgeleide dan onder hoger opgeleide Friezen.

Kwetsbare ouderen
In een groot gedeelte van Fryslân wordt in de periode 2012-2040 krimp van de bevolking verwacht.
Daar komt bij dat er een stijgend aantal 65-plussers zal zijn, waarbij de stijging in de groep van 75 jaar
en ouder het grootst is. Dit gaat samen met een toename van het aantal huishoudens in de groep van
75 jaar en ouder. Deze snel groter wordende groep alleenstaanden is in toenemende mate afhankelijk
van voorzieningen in de directe woonomgeving.

In 2012 gaf bijna een op de acht Friezen van 65 jaar en ouder aan mantelzorg te ontvangen. Nu
ontvangt 24% van de 75-plussers mantelzorg, onder 65- tot en met 74-jarigen is dit 6%. Hoe ouder
mensen zijn, hoe vaker zij mantelzorg ontvangen. Vrouwen ontvangen vaker mantelzorg (17%) dan
mannen (9%). De verwachting is dat de vraag naar mantelzorg in de toekomst verder toeneemt.

Deze groep is ook op andere vlakken kwetsbaar. Zo heeft 42% van de Friese 75-plussers een
verhoogd risico op het ontstaan van angst en depressie en is bijna de helft eenzaam. 32% heeft een
mobiliteitsbeperking, en is hierdoor in mindere mate zelfredzaam.


Infectieziekten en preventie
In het oog springende uitbraken van infectieziekten in Nederland in de afgelopen jaren waren de Q-
koorts (2007), nieuwe influenza A/H1N1 (2009), de bof (2009-2012), kinkhoest (2011-2012) en de
mazelen (2008 en 2013). Op populatieniveau leiden deze uitbraken tot relatief weinig ziektegevallen,
terwijl dit onder specifieke groepen of in specifieke gebieden soms wel hoog is. Ook kan de ziektelast
op individueel niveau groot zijn. Infecties kunnen namelijk leiden tot langdurige ziekte en zelfs sterfte.

Een aantal chronische infectieziekten dat complicaties op de lange termijn veroorzaken, zal in de
toekomst vaker voorkomen, vooral onder ouderen. Dit komt doordat mensen die op jongere leeftijd
zijn besmet met hiv, hepatitis B of hepatitis C, door steeds betere behandelmethoden steeds ouder
zullen worden.

Sinds 2002 is er sprake van een toename van het aantal MRSA-infecties. Door de vergrijzing, de
globalisering en het groeiende aantal complexe medische ingrepen wordt bovendien verwacht dat het
aantal MRSA-besmettingen zal toenemen. Daarnaast is aangetoond dat MRSA-dragerschap steeds
vaker buiten het ziekenhuis ontstaat. Het gaat hier bovendien om een agressieve variant die vooral
gezonde mensen treft. In Fryslân zijn er in het afgelopen jaar 19,6 nieuwe besmettingen met MRSA
per 100.000 inwoners bijgekomen. Dit zijn omgerekend in Fryslân zo’n 130 nieuwe besmettingen per
jaar.


3. Ontwikkelingen

3.1. Externe ontwikkelingen

Financieel-economisch
De financieel-economische situatie is niet alleen van invloed op de Friese burgers maar ook de
financiële mogelijkheden van de Friese gemeenten. Dit laatste heeft ertoe geleid dat er de afgelopen
beleidsperiode (2011-2014) 17% op de GGD is bezuinigd. Ook de komende jaren staan gemeenten
voor grote opgaven: invoeren van het decentrale beleid op het sociaal domein en tegelijkertijd
bezuinigen op dit terrein.
Alhoewel er sprake is van een voorzichtig economisch herstel, zijn de gevolgen van de economische
crisis van de afgelopen jaren nog wel zichtbaar, o.a. door toename van de schuldenproblematiek en
toename van de (jeugd)werkloosheid. Dit heeft ook gevolgen voor de gezondheid, de sociaal
economische gezondheidsverschillen (SEGV) worden niet kleiner. Het Rijk heeft voor de aanpak
hiervan de komende jaren extra middelen beschikbaar gesteld, de zgn. GIDS-gelden (Gezond In De
Stad). Vanaf 2015 worden hier de middelen van het programma “De zichtbare schakel” aan
toegevoegd. In Fryslân kunnen 18 gemeenten een beroep doen op deze gelden.

Demografisch


                                                                                                             7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>De bevolkingsprognose van de Provincie Fryslân (2013) laat zien dat er in de periode tot 2040, in
Fryslân, sprake zal zijn van een toename van de groep 65 plussers met 70%. De groep 50 tot 65
jarigen zal eerst nog wat toenemen, maar later fors afnemen. Alle jongere leeftijdsgroepen nemen tot
2040 alleen maar af in aantal. Er is dus sprake van vergrijzing en ontgroening.
Het totale aantal inwoners in Fryslân zal nog tot 2025 groeien en daarna zal er sprake zijn van krimp.
Op gemeentelijk niveau zijn grote verschillen te zien, sommige gemeenten hebben nu al met krimp te
maken.

Decentralisaties
Het takenpakket van de gemeenten wordt vanaf 2015 fors uitgebreid door de decentralisaties op het
gebied van jeugdzorg, arbeidsmarkt en participatie en zorg en ondersteuning. Deze decentralisaties
gaan tegelijkertijd gepaard met bezuinigingen.
De gemeenten geven dit met name vorm door de ontwikkeling van gebiedsteams. Deze teams
bestaan veelal uit generalisten die mensen in de wijk op velerlei gebied kunnen ondersteunen en
helpen. Door dichtbij en laagdrempelig hulp en ondersteuning te bieden en door in te zetten op
preventie, moet het beroep op de zwaardere zorg op termijn verminderd worden.

Gezondheidscrises
Er is een toename te zien van (mondiale) infectieziekten, zoals thans de uitbraak van Ebola in Afrika,
maar ook het MERS-corona virus, en in eigen land en provincie de Q-koorts, een mazelenuitbraak, en
met enige regelmaat een TBC-uitbraak. In Fryslân is er, in tegenstelling tot de rest van Nederland, een
toename te zien van TBC-uitbraken. De aanpak hiervan is, gezien de doelgroep, vaak complex. Ook
is er sprake van toenemende resistentie tegen antibiotica.
Daarnaast is er steeds meer aandacht voor milieueffecten op de gezondheid, zoals de isolatie van
huizen met PUR-schuim, het gebruik van landbouwgif, het plaatsen van scholen dichtbij snelwegen.

3.2. Ontwikkelingen in wetgeving

Wet verplichte GGz
De Wet Bopz wordt over enige tijd vervangen door de Wet Verplichte geestelijke gezondheidszorg. De
nieuwe wet wil gedwongen behandeling van mensen met psychische problemen minder ingrijpend
maken. Een belangrijk verschil is dat verplichte zorg straks ook buiten een instelling opgelegd kan
worden. De wet richt zich o.a. ook op de groep mensen met een psychische stoornis die niet bij een
zorginstelling in behandeling zijn. Voor een deel betreft dit zorgmijders. Hier krijgt het college van
B&W de bevoegdheid om een geneesheer-directeur aan te wijzen om een zorgmachtiging voor te
bereiden. De gemeenten moeten hiertoe een loket inrichten en krijgen hiermee een vangnetfunctie.
De verwachting is dat deze wet per 1 juli 2015 in werking zal treden.

Wet publieke gezondheidszorg
Het ministerie van VWS heeft opdracht gegeven aan het bureau AEF om te onderzoeken of de taken
van de publieke gezondheid voldoende zijn geborgd, en wat dit betekent voor de positie van GGD’en.
AEF concludeert dat vooral de klassieke GGD-taken (de beschermingstaken, zoals
infectieziektebestrijding) onvoldoende zijn geborgd en adviseert tevens om de GGD’en meer te
benutten bij de nieuwe gemeentelijke taken in het sociaal domein. Als belangrijkste pijlers van de
GGD worden benoemd: infectieziektebestrijding, crisisbeheersing, advies en toezicht.
Het ministerie van VWS heeft middels een brief aan de Tweede Kamer op dit advies gereageerd.
Daarin wordt o.a. ook melding gemaakt van het voornemen om te komen met een voorstel voor
aanpassing van de WPG, namelijk om daarin ook het Rijksvaccinatieprogramma en de hielprik op te
nemen. De verwachting is dat dit per 2018 in de WPG zal zijn geborgd. Dit betekent dat gemeenten
vanaf dat moment verantwoordelijk zijn voor “het zetten van de prik”, en dat de uitvoering hiervan
dient te gebeuren door de jeugdgezondheidszorg (zoals nu in de praktijk ook al het geval is).
VWS onderschrijft de vier pijlers voor de GGD:




                                                                                                         8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Deze vier pijlers zouden verder uitgebouwd en versterkt moeten worden. VWS wil hiervoor een
stimuleringsprogramma van drie jaar starten, waarin o.a. veldnormen worden ontwikkeld voor het
niveau van uitvoering van deze vier pijlers.

Landelijke speerpunten
In de Wet Publieke Gezondheid is eveneens opgenomen dat gemeenten bij hun gezondheidsbeleid
geacht worden aan te sluiten bij de landelijke prioriteiten zoals opgenomen in de landelijke
preventienota “Gezondheid dichtbij” (VWS, 2011). In deze landelijke nota is gekozen voor een
voortzetting van de speerpunten van de voorgaande periode: overgewicht, diabetes, depressie, roken
en schadelijk alcoholgebruik. In de nota wordt het accent gelegd op bewegen als belangrijk middel om
de genoemde problemen aan te pakken. Daarnaast wordt de jeugd als belangrijke doelgroep gezien
voor het gemeentelijk gezondheidsbeleid, met specifieke aandacht voor weerbaarheid. De landelijke
overheid gaat er ook vanuit dat gemeenten ervoor kiezen om gezondheid meer iets van hun burgers
zelf te maken. Een beroep doen op de eigen verantwoordelijkheid sluit aan bij de uitgangspunten van
de Wet maatschappelijke opvang (WMO), en ook bij de doelen van de decentralisaties.
De overige uitgangspunten van de landelijke nota zijn:
-        stimuleren van publiek private samenwerking op lokaal niveau
-        verbindingen leggen tussen verschillende beleidsterreinen en gezondheid
-        een bijdrage leveren aan het realiseren van ‘gezondheid in de buurt’.


Rol inspectie gezondheidszorg
De inspectie heeft aangegeven strakker te willen gaan sturen op toetsing en handhaving. De recente
rapportages van de inspectie over GGD Fryslân laten zien dat er op een aantal taken onvoldoende
wordt gescoord. Dit betreft de preventieve taken van infectieziektebestrijding (inclusief TBC) en een
tweetal taken van jeugdgezondheidszorg (in beeld hebben van risicogroepen, en scholing m.b.t.
kindermishandeling).
Met name de onvoldoende scores m.b.t. infectieziektebestrijding kunnen binnen de huidige capaciteit
niet aangepakt worden.

4. Huidige situatie GGD Fryslân
GGD Fryslân is te kenschetsen als een efficiënte, sobere GGD, die voornamelijk de wettelijke
basistaken uitvoert. De afgelopen beleidsperiode (2011 – 2014) is een totale bezuiniging van 17%
doorgevoerd (operatie ‘Skerp’). Deze bezuinigingen hebben consequenties gehad voor de uitvoering
van de primaire taken. In 2011 leken een aantal keuzes nog verantwoord, de ontwikkelingen (zie ook
3.1.) laten echter zien dat de huidige tijd een andere afweging vraagt. Dit geldt met name voor de
functies infectieziektebestrijding en medische milieukunde, die –zo blijkt zowel uit inspectierapporten
als uit de benchmark van GGD’en- onder de gestelde normen zitten. Hierdoor worden met name
preventieve en proactieve taken onvoldoende uitgevoerd.
De benchmark laat ook zien dat de formatie van epidemiologie en de jeugdgezondheidszorg onder het
gemiddelde zit. Ook de functies van bedrijfsvoering en het management zijn qua formatie aan de
magere kant. Dit beeld komt ook naar voren uit het onderzoek dat bureau Berenschot heeft gedaan
naar de bedrijfsvoering van Veiligheidsregio Fryslân.

Kijken we naar de huidige situatie van GGD Fryslân dan geeft dit het volgende beeld: met name de



                                                                                                        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>pijler van gezondheidsbescherming, en in mindere mate die van monitoring/signalering/advies, laten
het dak kantelen:




                              GGD Fryslân




                                  Rampen      Toezicht
                 Monitoren,       en crises   houden
                 signaleren
                 ,advies

  Uitvoeren-
  de taken
  gezond-
  heidsbe-



5. Betekenis voor meerjarenbeleidsplan
Het beschreven beeld en de ontwikkelingen levert, samengevat, een aantal aandachtspunten op ten
behoeve van het meerjarenbeleidsplan:

    -     aandacht voor leefstijl, met name gericht op het voorkomen van ‘welvaartsziekten’. Aandacht
          voor overgewicht en alcoholgebruik lijken daarbij belangrijke thema’s;
    -     aandacht voor kwetsbare groepen: ouderen, laag opgeleiden
    -     aansluiten bij doelen van decentralisaties: meerwaarde van GGD zit in preventie: mensen
          gezond houden. Gezondheid is niet alleen afwezigheid van ziekte, maar ook de mogelijkheid
          om met evt. ziekte/aandoening om te gaan en te kunnen (blijven) participeren
    -     bijdragen aan het behalen van de doelstellingen van decentralisaties: lokaal, dichtbij, ten
          behoeve van gebiedsteams: leveren van (medische) expertise, info/data over gezondheid in
          de wijk/dorp, netwerk in het voorliggend veld (onderwijs, peuterspeelzalen, kinderopvang,
          welzijnswerk, huisarts)
    -     aandacht voor ‘beschermingstaken’ zoals infectieziektebestrijding en medische milieukunde


Bestuurscommissie gezondheid
Aan de bestuurscommissie gezondheid is vervolgens gevraagd wat zij als gewenste koers zien voor
hun GGD in de komende beleidsperiode. Dit heeft geleid tot de volgende uitkomsten:
Als belangrijkste (gemeentelijke) gezondheidsproblemen zijn genoemd: alcohol/drugs, overgewicht,
en in mindere mate de sociaal economische gezondheidsverschillen en de doelgroep (kwetsbare)
ouderen.
Versterking van de beschermingstaken die zich onder de waakvlamnorm bevinden, zoals
infectieziektebestrijding, wordt wenselijk geacht. Vooral versterking op het gebied van preventie en
samenwerking.
Kerntaak van de GGD is preventie: voorkomen van problematiek, de basis gezond houden.
Differentiatie is daarbij belangrijk, aansluiten bij de problematiek die per gemeente en per persoon kan
verschillen. Hierbij is het van belang om goed in verbinding te zijn met de gebiedsteams en de
voorliggende voorzieningen in de wijk/het dorp (zoals eerste lijn, huisarts, onderwijs, welzijnswerk).
Om problemen goed te kunnen signaleren, is monitoring van groot belang. Voor de
jeugdgezondheidszorg geldt hierbij dat het belangrijk is om alle kinderen te blijven zien.




                                                                                                     10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>6. Collectieve ambitie
Op basis van de collectieve ambitie van Veiligheidsregio Fryslân (zie bijlage 1), de
gezondheidssituatie in Fryslân, de wettelijke kaders, de ontwikkelingen en –last but not least- de
gewenste koers van de bestuurscommissie gezondheid, is een meerjarenvisie als collectieve ambitie
opgesteld.



 ‘Health as the ability to adapt and to self manage, in the face of social, physical and emotional
 challenges’ (Machteld Huber, 2011)

 Deze definitie van (positieve) gezondheid van Machteld Huber staat centraal bij GGD Fryslân. In
 deze benadering van gezondheid staat functioneren, veerkracht en zelfregie centraal. Het is een
 positieve en actieve benadering van het begrip gezondheid.

 GGD Fryslân levert een bijdrage aan de zelfredzaamheid van de Friese burgers, zodat zij optimaal
 kunnen participeren in de samenleving. Dit zal op termijn moeten leiden tot een afname van het
 gebruik van voorzieningen in de specialistische, tweedelijns zorg.

 GGD Fryslân doet dit door op het terrein van de publieke gezondheid de onafhankelijke,
 betrouwbare en verbindende overheidsorganisatie te zijn:

 GGD Fryslân is voor gezondheid de “dijkbewaker”:



     - monitoren van de gezondheidssituatie van de Friese bevolking
     - alert op (uitbraak van) gezondheidsbedreigingen, en voorkomen van (verdere)
     verspreiding van ziektes en van escalatie van (medische en psychosociale) problematiek
     - preventief: de gezonde basis gezond houden
     Als de “dijken doorbreken” is GGD Fryslân voor publieke gezondheid de crisisorganisatie die
     alert en slagvaardig optreedt.



 GGD Fryslân bevordert de gezondheid van de Friese burgers (“dijkversterking”):



     -    richt zich op mogelijkheden van mensen, ook als er sprake is van kwetsbaarheid

6.1. Plaats in de samenleving
GGD Fryslân is een gemeentelijke basisvoorziening voor de publieke gezondheid. Vanuit deze positie
kan zij een goede bijdrage leveren aan het realiseren van de gemeentelijke doelstellingen in het kader
van de decentralisaties in het sociaal domein. Enerzijds door in te zetten op haar wettelijke kerntaken:
het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van de Friese burgers. Anderzijds door
vanuit een onafhankelijke positie (als overheid) lokale samenwerking te faciliteren en te ondersteunen.
Dit betekent dat de GGD zich, naast de uitvoering van de wettelijke en collectief overeengekomen
taken, ook wil richten op de uitvoering van taken die zich meer op het terrein van het sociale domein
bevinden. Voor een deel gebeurt dit nu ook al, zoals de maatwerktaken van de
jeugdgezondheidszorg. De komende periode ontstaat echter een nieuwe dynamiek, aangezien
gemeenten deze taken (deels) zullen gaan aanbesteden. De vraag is hoe GGD Fryslân zich hiertoe
kan verhouden en hoe gemeenten de rol van hun GGD daarbij zien.

7. Strategische doelstellingen
De strategische doelstellingen bouwen voor een deel voort op beleidskeuzes van de afgelopen
periode. Ook daarin waren zelfredzaamheid en eigen kracht (‘zelf beslissen over leefstijl’),
gezondheid in wijk en dorp, en alcohol en overgewicht al belangrijke thema’s. In de vorige
periode werd echter nadrukkelijk gekozen voor de doelgroep jeugd als prioriteit. De focus

                                                                                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>van dit meerjarenbeleidsplan verbreedt zich naar de doelgroep 0-100. Dit heeft te maken met de
demografische ontwikkelingen (vergrijzing en ontgroening) en ook met de decentralisaties in het
sociaal domein. Door verschuiving van taken van de AWBZ naar de WMO, en de daarmee gepaard
gaande bezuinigingen, is het belang van het voorkomen van uitval door ziekte voor alle
leeftijdsgroepen groter geworden.

Om de collectieve ambitie te realiseren zijn de volgende strategische keuzes en doelstellingen
geformuleerd voor de komende periode:

Wonen en leven in een gezonde wijk en omgeving:
GGD Fryslân wil aansluiten op de opgaven waar gemeenten de komende jaren voor staan. Een
belangrijke ontwikkeling hierbij is de decentralisaties in het sociale domein. GGD Fryslân kan hier van
toegevoegde waarde zijn door in te zetten op kennis over de gezondheid van de bevolking op wijk- en
dorpniveau (op de schaal van de gebiedsteams), en op basis hiervan in de wijk/het dorp gezamenlijk
te werken aan preventie van gezondheidsproblemen. GGD Fryslân doet dit door:
    • haar monitoringfunctie te versterken. Zij doet dit door eigen data, vanuit de
        gezondheidsmonitors en vanuit registratiegegevens, zoveel mogelijk te bundelen met
        data/gegevens van andere organisaties en databases. Dit betekent tevens een intensivering
        van de samenwerking met andere organisaties op dit terrein. De aldus verkregen gegevens
        worden integraal beschikbaar gesteld op gemeente-, wijk- en/of dorpniveau;
    • op basis van genoemde data, maar ook op basis van kennis/expertise en het netwerk in de
        wijk/omgeving (gebiedsteams, onderwijs, peuterspeelzalen, kinderopvang, huisartsen, e.d.),
        samen met gemeenten en partners in te zetten op gerichte preventieve programma’s met als
        doel voorkomen en/of tijdig signaleren van problemen en/of kwetsbaarheid. De ingezette
        programma’s zijn al bewezen effectief, of worden op hun effectiviteit onderzocht.

Versterking gezondheidsbescherming:
Gezien de ontwikkelingen (toename vragen, maatschappelijke gevoeligheid en complexiteit) op het
terrein van de infectieziektebestrijding en de medische milieukunde, en het feit dat GGD Fryslân ver
onder het waakvlamniveau (inspectienorm voor benodigde capaciteit) zit, is versterking noodzakelijk.
     • GGD Fryslân gaat de functies infectieziektebestrijding en medische milieukunde op het
         waakvlamniveau brengen. Hiermee ontstaat de vereiste ruimte voor preventie en pro-actie op
         deze terreinen, alsmede voor het op peil brengen van de repressieve kant. Op basis van
         monitoring en analyse kan risicotaxatie plaatsvinden, waarmee gerichte acties kunnen worden
         ondernomen om uitbraken zoveel mogelijk te voorkomen. Om goed te kunnen monitoren is
         tevens versterking van de samenwerking met partners op dit terrein nodig.
     • Deze versterking kan alleen plaatsvinden als hiervoor extra budget beschikbaar komt.

Bovenlokale aanpak op thema’s:
Zowel uit het beeld van de gezondheidssituatie in Fryslân als uit de strategische bijeenkomst van de
bestuurscommissie komen de thema’s alcohol/drugs en overgewicht naar voren. Deze thema’s lenen
zich goed voor een bovenlokale aanpak. Andere thema’s, zoals de keuze voor specifieke doelgroepen
als (kwetsbare) ouderen of de aanpak van sociaal economische gezondheidsverschillen, spelen in de
ene gemeente meer dan in de andere. Op basis van gemeentelijke prioriteit zal, in combinatie met
speerpunt 1, hier aandacht aan worden besteed.
     • GGD Fryslân kiest, wat betreft de bovenlokale aanpak, voor de focus op twee leefstijlthema’s,
        namelijk alcohol/drugs en overgewicht. Voor het thema alcohol/drugs betekent dit een
        voortzetting van het project De Nuchtere Fries. Voor het thema overgewicht wordt een
        provinciale aanpak van JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht) ontwikkeld. Hierbij heeft de
        GGD een zelfde opzet als het project De Nuchtere Fries voor ogen: in samenwerking met de
        gemeenten en met andere partners.

Doelgroep 0-100
Lag de afgelopen jaren de focus vooral op jeugd, nu wordt gekozen voor een 0-100 benadering.
Hierbinnen vragen twee thema’s om specifieke aandacht:
    • allereerst de groep ouderen, gezien de vergrijzing en toename van deze groep. De
        kwetsbaarheid van deze groep neemt toe met het ouder worden (o.a. door eenzaamheid en
        verminderde mobiliteit). Het is dan van belang om, binnen dat gegeven, zo lang
        mogelijk te kunnen blijven participeren aan de samenleving. Daar zal de inzet van

                                                                                                     12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>        de GGD voor deze groep dan ook op gericht zijn (bv. depressiepreventie en valpreventie);
    •   het tweede thema is dat van de sociaal economische gezondheidsverschillen, die eerder
        groter dan kleiner worden. De groepen met een lagere sociaal economische status (SES) zijn
        in het algemeen ongezonder, en vragen daarom meer aandacht. De aandacht voor deze twee
        specifieke thema’s wordt verbonden aan het speerpunt “Wonen en leven in een gezonde wijk
        en omgeving”, en zal dus vooral lokaal worden bepaald.

GGD Fryslân blijft uiteraard haar wettelijke en overgedragen taken uitvoeren, bovenstaande keuzes
bepalen echter het perspectief van waaruit deze taken worden uitgevoerd.

8. Financiële meerjarenraming
Bovenstaande keuzes en doelstellingen vragen om een uitzetting van het budget, met name om de
noodzakelijke versterking voor infectieziektebestrijding en medische milieukunde te kunnen realiseren.
Deze uitzetting wordt financieel vertaald in de kaderbrief en meerjarenraming vanaf 2016.
De overige keuzes en doelstellingen worden gerealiseerd door binnen de bestaande (budgettaire)
kaders te (her)prioriteren.




                                                                                                    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Bijlage 1. Collectieve ambities Veiligheidsregio Fryslân 2015 - 2018

In het licht van interne en externe ontwikkelingen heeft het directieteam van Veiligheidsregio Fryslân
de collectieve ambitie 2015- 2018 opgesteld. Dit is het overkoepelende document voor de meerjarige
beleidsplannen van de verschillende organisatieonderdelen en vormt de ‘collectieve ambitie’. De
collectieve ambitie gebruikt de metafoor van het VRF- huis, waarbij het fundament (collectieve
ambitie) duidelijk aangeeft “waar we voor staan”, “waar we voor gaan” en “hoe we dat willen
.doen”. De inrichting van het VRF- huis: “wat betekent dit voor de uit te voeren taken”, is opgenomen
in de meerjarenbeleidplannen van de verschillende kolommen.



 Waar staan we voor?
 Veiligheidsregio Fryslân is dé overheidsinstelling voor een gezonder en veiliger leven.

 Waar gaan we voor?
 Veiligheidsregio Fryslân is de samenwerkende alerte en slagvaardige organisatie op het terrein van publieke
 gezondheid en fysieke veiligheid dicht bij de burger.

 We doen dit onder het motto: “Meiïnoar Sûn en Feilich” (Samen gezond en veilig)

 Hoe doen we dat?
 Veiligheidsregio Fryslân streeft een drietal kernwaarden na waar de organisatie goed in is en door anderen op
 aangesproken wil worden. De bewustwording van deze kwaliteiten bij alle medewerkers is een wezenlijk onderdeel
 van de organisatievisie. De drie kernwaarden zijn: professioneel, betrokken en betrouwbaar. Deze waarden geven
 niet alleen richting en motiveren, maar verbinden eveneens.

 Wat doen we?
 Meer dan 700 medewerkers en 1200 brandweervrijwilligers werken samen aan brandweerzorg, publieke
 (jeugd)gezondheidszorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing.
 De kern van ons werk:
 • wij staan 24/7 paraat voor het bestrijden van branden, het verlenen van hulp bij incidenten en het alert leveren
 van slagkracht bij het bestrijden van rampen en het beheersen van crisis;
 • wij bewaken het gezond en het veilig opgroeien van alle kinderen van prenataal tot de leeftijd van
   19 jaar;
 • wij leveren een bijdrage aan het gezond leven en aan de zelfredzaamheid van de Friese burgers, zodat zij
 maximaal kunnen participeren in de samenleving.
 • wij werken samen, coördineren, voeren regie en brengen partijen bijeen;
 • wij adviseren over gezondheid en veiligheid;
 • wij monitoren ontwikkelingen op het terrein van gezondheid en veiligheid.

 Wat is onze ambitie?
 Voorop staat de ambitie, met de huidige inkomsten (afgezien van de inflatie in deze periode) van de gemeenten,
 een bijdrage te leveren aan een gezonder en veiliger Fryslân, voor zowel de burgers als de toeristen/bezoekers van
 de provincie. Daarbij hebben wij de maatschappelijke verantwoordelijkheid de taken efficiënt, effectief en
 resultaatgericht uit te voeren. Dit vraagt alertheid en slagvaardigheid, maar ook een gepaste bescheidenheid in wat
 wij oppakken en in het stellen van de juiste focus en ambitie. Om deze focus en ambitie duidelijk te maken zijn de
 volgende strategische beleidsdoelstellingen geformuleerd die richtinggevend zijn in het stellen van prioriteiten:
 - Alert & Slagvaardig: Veiligheidsregio Fryslân heeft een actueel inzicht in de gezondheid- en veiligheidrisico’s en
 wil het Kennis- en Expertisecentrum zijn op het gebied van publieke gezondheid en fysieke veiligheid voor de
 gemeenten, de instellingen/ bedrijven en de burgers in Fryslân. In geval van een brand, een incident, een ramp of
 een crisis is Veiligheidsregio Fryslân paraat en treedt alert en slagvaardig op.

 - Samenwerking: De diensten van Veiligheidsregio Fryslân vormen het herkenbare resultaat van
   de samenwerking met vele partners. Het geheel is meer dan de som der delen. Intern betekent dit het
   verstevigen van de samenwerkingsrelaties tussen medewerkers, afdelingen en collega’s. Extern
   betekent dit een focus op het verstevigen en uitbreiden van de relaties met burgers, gemeenten en
   ketenpartners.

 - Zelfredzaamheid: Veiligheidsregio Fryslân stimuleert de zelfredzaamheid en de eigen verantwoordelijkheid van
 burgers, bedrijven en instellingen. Tevens zal samen met burgers/ instellingen
 worden geïnvesteerd in redzaamheid voor de minder-zelfredzamen, in preparatieve en in preventieve maatregelen
 zodat de kansen op en de gevolgen van risico’s worden geminimaliseerd.

 - Klantgericht: Veiligheidsregio Fryslân hanteert een herkenbare afstemming van de diensten
   op de burgers. De regio hanteert hierbij als uitgangspunt de eigen verantwoordelijkheid/ zelfstandigheid    14
   van de burger en werkt op een manier die de sociale gemeenschap in Fryslân versterkt. De gemeenten
   zijn zichtbaar betrokken en eigenaar van de veiligheidsregio. Dit blijkt uit de vormgeving, de uitvoering
   en de verantwoording. Klanttevredenheid vinden we belangrijk en wordt regelmatig getoetst.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>