<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>ONTWERP-AGENDA VOOR
HET WADDENGEBIED 2050
Reactiedocument
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Foto voorkant: Shutterstock
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>REACTIEDOCUMENT
Reactie van de bij de Agenda betrokken partijen op
de zienswijzen over de concept ontwerp-Agenda.




                                                     Juli 2020
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                Inhoud
                1. Inleiding  .                  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 5
                1.1     Leeswijzer  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  5
                1.2 Agenda voor het Waddengebied 2050  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  5
                1.3 Het hoe en waarom van dit Reactiedocument  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  5
                1.4 Verdere procedure  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  6


                2. Onderwerpen uit de informele consultatie en reactie  .                                                                                   .  . 7
                2.1 Status en functie van de Agenda  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 7
                2.2 Natuur als hoofddoel   .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  8
                2.3 Scope en reikwijdte   .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  8
                2.4 Betrokkenheid   .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  8
                2.5 Doorwerking van de Agenda .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  9
                2.6 Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021 - 2026  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 10
                2.7 Relatie met ander beleid en regelgeving .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 10
                2.8 Governance Waddengebied en internationaal  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 10
                2.9 Financiering  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  11
                2.10 Kennis  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 12
                2.11 Betrokkenheid bewoners en leefbaarheid in het Waddengebied  .  .  .  .  .  . 12
                2.12 Waddeneconomie  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 13
                2.13 Energietransitie en open landschap  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 13
                2.14 Havens en bereikbaarheid   .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 14
                2.15 Parkeren boorplatforms  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 15
                2.16 Landbouw  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 15
                2.17 Diepe delfstoffenwinning  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 15
                2.18 Defensie en militaire activiteiten  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 16
                2.19 Relatie met de Noordzee  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 16
                2.20 Visserij  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 17



                Verklarende woordenlijst  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  .  . 18




Foto: Pixabay
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>1
Inleiding
1.1 Leeswijzer                                             In de Agenda worden de verschillende opgaven in
                                                           het gebied verbonden. De hoofddoelstelling van het
Hoofdstuk 1 gaat in op het hoe en waarom van dit           Rijksbeleid voor de Waddenzee is en blijft “duurzame
Reactiedocument en de verdere procedure om te              bescherming en ontwikkeling van de Waddenzee als
komen tot de Agenda voor het Waddengebied 2050             natuurgebied en het behoud van het unieke open
(hierna: Agenda). In hoofdstuk 2 volgt een overzicht       landschap”. De Waddenzee is onderdeel van het grotere
van de onderwerpen uit de informele consultatie en de      Waddengebied. Daarom schetst de Agenda ook het
reactie van de partners die de Waddenagenda hebben         perspectief voor het Waddengebied, voor zover dat
opgesteld. In dat hoofdstuk staat ook hoe de reacties      verband houdt met de hoofddoelstelling voor de
zijn meegenomen in de Ontwerp-Agenda. Achterin het         Waddenzee.
Reactiedocument staat een verklarende woordenlijst.
                                                           In de Agenda geven Rijk en regio hun gezamenlijke
                                                           langetermijnperspectief voor het Waddengebied tot
1.2 Agenda voor het                                        2050 en de gezamenlijke doelen. Daarnaast bevat de

Waddengebied 2050                                          Agenda handelingsprincipes en strategieën om deze
                                                           doelen te realiseren. Waar mogelijk en nodig zijn keuzen
Als binnenkort de Omgevingswet in werking treedt,          voor beleid geformuleerd. De Agenda heeft een looptijd
stelt het Rijk geen aparte (rijks)structuurvisie meer op   van tien jaar. Vijf jaar naar na vaststelling vindt een
voor de Waddenzee. Daarmee komt de Structuurvisie          evaluatie plaats.
voor de Waddenzee te vervallen. De hoofddoelstelling
voor de Waddenzee wordt verankerd in de Nationale          Onderdeel van de Ontwerp-Agenda is een doorkijk
Omgevingsvisie (NOVI), het bijbehorende Besluit            naar het Uitvoeringsprogramma Waddengebied
kwaliteit leefomgeving (Bkl) en bestaande regelgeving      2021-2026 (hierna: Uitvoeringsprogramma). In het
zoals de Wet natuurbescherming. Ook relevant is dat        Uitvoeringsprogramma krijgen strategieën een vertaling
het nieuwe beheerplan voor de Rijkswateren onderdeel       in acties voor de korte termijn, met waar zinvol en
wordt van het Nationale Waterprogramma (NWP). Om           mogelijk een schets van het werk op middellange en
gezamenlijk invulling te geven aan de bescherming en       lange termijn. Het definitieve Uitvoeringsprogramma
ontwikkeling van het Waddengebied hebben het Rijk          is binnen een jaar na het definitief vaststellen van de
en de regionale overheden in 2017 besloten om met de       Agenda gereed.
organisaties in de regio een gezamenlijke gebiedsagenda
voor het Waddengebied te ontwikkelen: de Agenda
voor het Waddengebied 2050. Ook voor de andere             1.3 Het hoe en waarom van
‘grote wateren’, zoals de Noordzee, het IJsselmeer en de   dit Reactiedocument
Zuidwestelijke Delta, zijn of worden gebiedsagenda’s
opgesteld. Dit gebeurt mede naar aanleiding van            In de periode van 29 oktober tot 17 december 2019
de vraag van de Tweede Kamer om duidelijkheid te           heeft een informele consultatie plaatsgevonden bij
geven over de ambities van het Rijk voor natuur en         de ‘achterbannen’ van de verschillende partners van
waterkwaliteit en de inrichting van watersystemen die      de Agenda. De informele consultatie vond plaats op
daarmee samenhangt.                                        basis van de conceptversie van de hoofdstukken 1




                                                                                                                      5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>    t/m 4 (versie 31 oktober 2019). Ook zijn ‘dwarslezers’
    gevraagd de conceptversie door te nemen. De opstellers
    van de Agenda hebben deze informele consultatie
    georganiseerd om een brede groep betrokkenen in een
    vroeg stadium mee te laten denken over de richting van
    de Agenda en zo alle kennis en ervaring te benutten. De
    zienswijzen zijn benut om de Ontwerp-Agenda aan te
    scherpen. In dit Reactiedocument reageren de partijen
    die de Agenda hebben opgesteld op de ingediende
    zienswijzen en lichten zij toe hoe de verschillende
    onderwerpen een plaats hebben gekregen in de
    Ontwerp-Agenda.



    1.4 Verdere procedure
    De Ontwerp-Agenda is in mei 2020 in concept besproken
    in het Omgevingsberaad Waddengebied (hierna:
    Omgevingsberaad). Het Omgevingsberaad heeft op
    basis daarvan een zwaarwegend advies uitgebracht
    aan het Bestuurlijk Overleg Waddengebied (hierna: BO
    Waddengebied) over de vaststelling van de Ontwerp-
    Agenda. Het advies van het Omgevingsberaad is geen
    onderdeel van dit Reactiedocument; het is te vinden op
    www.agendavoorhetwaddengebied2050.nl.
    Na instemming in het BO Waddengebied is de
    ontwerp-Agenda vrijgegeven voor formele consultatie.
    Onderdeel van de formele consultatie is een
    internetconsultatie (minimaal 4 weken), om een brede
    groep geïnteresseerden de mogelijkheid te geven op de
    Ontwerp-Agenda te reageren.
    Hiermee geven de partijen invulling aan het Verdrag van
    Aarhus1. Informatie over de internetconsultatie is
    te vinden op www.internetconsultatie.nl en op
    www.agendavoorhetwaddengebied2050.nl.
    Het BO Waddengebied neemt het besluit over de
    definitieve Agenda mede op basis van de uitkomsten
    van de formele consultatie. In een ‘Nota van Antwoord’
    bij de Agenda wordt opgenomen of en op welke wijze de
    reacties in de definitieve Agenda worden meegenomen.
    Na vaststelling wordt de Tweede Kamer per brief
    geïnformeerd over de definitieve Agenda.


    1
      Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak
    bij besluitvorming en toegang tot de rechter inzake
    milieuaangelegenheden, in werking sinds 2001.




6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>2
Onderwerpen uit de informele
consultatie en reactie
2.1 Status en functie van de                             De Agenda is zelfbindend voor de organisaties die de

Agenda                                                   agenda via een instemmingsverklaring onderschrijven:
                                                         deze organisaties zorgen voor de doorwerking van de
Verschillende reacties hebben betrekking op de           Agenda in relevante beleidsvisies, uitvoeringsprogramma’s
status, de functie en de scope van de Agenda.            en het beheer. Op nationaal niveau neemt het
                                                         Rijk de hoofddoelstelling voor de Waddenzee en
Met de Agenda bieden het Rijk en de provincies, samen    het Waddengebied op in de NOVI. Het ruimtelijk
met gemeenten, waterschappen, natuurorganisaties         instrumentarium dat nu is vastgelegd in het Besluit
en het bedrijfsleven, een gezamenlijk richtinggevend     algemene regels ruimtelijke ordening (Barro) gaat over
en integraal perspectief op de ontwikkeling van het      naar het Bkl. Beheerplannen van het Rijk zijn of worden
Waddengebied. De Agenda geeft hun gezamenlijke           onderdeel van het Nationaal Waterplan en het Nationaal
langetermijnperspectief voor 2050, met gezamenlijke      Waterprogramma. Daarmee blijft de bescherming van de
doelen en handelingsprincipes. Ook staan in de Agenda    Waddenzee geborgd. Ook regionale overheden dragen
strategieën voor het omgaan met de opgaven en            zorg voor de doorwerking in hun beleid en regelgeving.
dilemma’s. Waar mogelijk en nodig zijn keuzen voor
beleid geformuleerd. In het Uitvoeringsprogramma,        De Agenda is ook agenderend door nieuwe ontwikkelingen
dat de komende periode tot stand komt, krijgen           en opgaven te vertalen in uitvoeringsstrategieën. Het
de strategieën een verdere uitwerking. Het               Uitvoeringsprogramma biedt de betrokken partijen
Uitvoeringsprogramma geeft ook duidelijkheid over het    de mogelijkheid om de strategieën gezamenlijk te
trekkerschap en het tijdspad.                            implementeren via nieuw beleid, uitvoering van
                                                         maatregelen en beheer. De Agenda vormt ook letterlijk de
De hoofddoelstelling voor de Waddenzee is in de          agenda voor het BO Waddengebied voor de stappen naar
Agenda hetzelfde geformuleerd als in de Structuurvisie   het hoofddoel in de periode tot 2050.
Waddenzee: duurzame bescherming en ontwikkeling
van de Waddenzee als natuurgebied en behoud van          De Agenda leidt er niet toe dat taken of bevoegdheden
het unieke open landschap. Het toewerken naar deze       worden overgedragen. Iedere partij heeft een eigen rol en
hoofddoelstelling kan ook belemmeringen geven én         verantwoordelijkheid, maar partijen hebben elkaar wel
kansen bieden voor het Waddengebied als geheel.          nodig. De partijen werken de strategieën zelf uit in hun
Andersom kunnen ontwikkelingen in het Waddengebied       eigen beleid en regelgeving.
effecten hebben op of juist kansen bieden voor het
bereiken van de doelstelling voor de Waddenzee.          Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:
Daarom is dit de Agenda voor het gehele Waddengebied,    • Hoofdstuk 1 - Waarom een Agenda voor het
waarbij de hoofddoelstelling voor natuur en landschap       Waddengebied?
in de Waddenzee centraal staat.                          • Hoofdstuk 7 - Doorkijk naar het Uitvoeringsprogramma




                                                                                                                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>    2.2 Natuur als hoofddoel                                   2.3 Scope en reikwijdte
    Verschillende reacties hebben betrekking op                Verschillende reacties hebben betrekking op de
    de vraag hoe de bestaande bescherming van de               scope en de reikwijdte van de Agenda.
    Waddenzee geborgd blijft.
                                                               De Agenda richt zich op het Waddengebied:
    De Waddenzee is een van de belangrijkste en mooiste        de Waddenzee, inclusief de Eems-Dollard, de
    natuurgebieden van Nederland. De natuurwaarden             Waddeneilanden, de Noordzeekustzone boven de
    en het unieke open landschap zijn van nationaal en         eilanden en de vaste wal langs de Waddenzeekust van
    internationaal belang. De Waddenzee heeft dan ook niet     de provincies Noord-Holland, Fryslân en Groningen.
    voor niets de status van Werelderfgoed. Tegelijkertijd     Afhankelijk van de opgave kan de invloedssfeer van
    leiden nieuwe ontwikkelingen - denk bijvoorbeeld aan       de Agenda zich meer of minder ver uitstrekken. De
    klimaatverandering, de energietransitie, economische       gebiedsbegrenzing is opgenomen in de Ontwerp-Agenda.
    ontwikkeling en recreatie - tot nieuwe opgaven en
    kansen.                                                    De morfologische en ecologische processen in de
                                                               Waddenzee en de Noordzeekustzone hangen met elkaar
    Met deze Agenda blijft de hoofddoelstelling voor           samen. De Agenda benadert deze gebieden daarom als
    de Waddenzee uit de Structuurvisie Waddenzee               één geheel. De doorwerking in beleid en regelgeving
    onverminderd van kracht in het rijksbeleid (zie 2.1        kan voor deze gebieden verschillen, omdat ze onder
    in dit document). Bij alle ingrepen en handelingen         de Omgevingswet twee aparte gebieden blijven. Als
    is duurzame bescherming van de natuur en een zo            onderdeel van het Uitvoeringsprogramma onderzoeken
    natuurlijk mogelijke ontwikkeling van de Waddenzee         de partijen de kansen om de samenhang in beleid en
    het uitgangspunt. De doelstellingen voor het gehele        regelgeving te versterken.
    Waddengebied zijn afgestemd op de hoofddoelstelling
    voor de Waddenzee.                                         Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:
                                                               • Hoofdstuk 1 - Waarom een Agenda voor het
    De hoofddoelstellingen voor de Waddenzee en de                Waddengebied?
    doelstellingen voor het Waddengebied worden                • Hoofdstuk 7 - Doorkijk naar het
    verankerd in de NOVI. Voor bestaande wet- en                  Uitvoeringsprogramma
    regelgeving, beheerplannen en andere instrumenten
    heeft de Agenda geen consequenties. Als de Agenda
    leidt tot aanscherpingen van beleid en regelgeving,        2.4 Betrokkenheid
    verloopt dat via de formele besluitvormingsprocessen,
    bijvoorbeeld door actualisatie van het Bkl of het nieuwe   Verschillende reacties hebben betrekking op de
    Beheerplan Natura 2000. Daarmee blijft de bescherming      vraag of en hoe de decentrale overheden, natuur- en
    van het Waddenzee geborgd.                                 milieuorganisaties, het bedrijfsleven en bewoners
                                                               van het Waddengebied zijn of worden betrokken bij
    Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:              de Agenda.
    • Hoofdstuk 1 - Waarom een Agenda voor het
       Waddengebied?                                           De Agenda is een gezamenlijke agenda van
    • Hoofdstuk 3 - Hoofddoelen (3.1)                          Rijk, Waddenprovincies, eilandgemeenten en
    • Hoofdstuk 3 - Leidende principes voor handelen (3.2)     gemeenten langs de vaste-wal-kust, waterschappen,
    • Hoofdstuk 4 - Natuur van Wereldklasse (4.1)              natuurorganisaties, visserijorganisaties, organisaties




8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>voor recreatie en toerisme en de samenwerkende                      Waddengebied is de ontwerp-Agenda vrijgegeven voor
havens.                                                             formele consultatie. (zie 1.3 in dit document).


Het voormalige Regiecollege Waddengebied2 (RCW)                     Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:
heeft in 2018 voor zeven thema’s discussiepapers op                 • Hoofdstuk 1 - Waarom een Agenda voor het
laten stellen:                                                         Waddengebied?
• Havens als motor voor duurzame ontwikkeling.
• Open landschap en ruimtegebruik.
• Duurzame energie.
• Veerkrachtig voedselweb.
• Verduurzaming bereikbaarheid Waddengebied.                        2.5 Doorwerking van de
• Kansen innovatieve economische initiatieven.                      Agenda
• Demografische ontwikkelingen.
                                                                    Verschillende reacties hebben betrekking op
De discussiepapers schetsen de belangrijkste                        de vraag hoe uitwerking wordt gegeven aan de
ontwikkelingen, dilemma’s en oplossingsrichtingen. Op               Agenda.
basis van de discussiepapers heeft het RCW vervolgens
zes adviezen uitgebracht aan de Stuurgroep Agenda voor              Zodra de Omgevingswet in werking treedt, vervalt de
het Waddengebied. Het RCW heeft een gecombineerd                    huidige Structuurvisie Waddenzee. Op nationaal niveau
advies uitgebracht over de thema’s ‘Openheid landschap              krijgt de Agenda doorwerking via het instrumentarium
en ruimtegebruik’ en ‘Duurzame energie’. De publicatie              van de Omgevingswet. In de NOVI is de hoofdstelling
‘Als het getij verloopt...‘ (maart 2019) bundelt de                 voor het Waddengebied en de Waddenzee opgenomen.
adviezen en de discussiepapers.                                     De ruimtelijke kaders uit de Agenda worden op nationaal
                                                                    niveau verankerd in het Bkl. Op regionaal niveau verloopt
Tijdens twee werkateliers in Groningen (november 2017)              de doorwerking via de provinciale Omgevingsvisies van
en Den Helder (maart 2018) hebben de deelnemers                     de Waddenprovincies, de gemeentelijke Omgevingsvisies
per deelgebied - vertegenwoordigers van organisaties                en de ‘Blauwe Omgevingsvisies’ van de waterschappen.
in het Waddengebied - een perspectief geformuleerd
en besproken wat dat betekent voor de ambitie en                    De Agenda heeft ook een proces-ondersteunende
de opgaven. De ambities en het perspectief voor                     werking. De samenwerkende partijen kiezen er met deze
het hele Waddengebied zijn, gebruikmakend van de                    Agenda voor dat ze in een vroeg stadium met elkaar
discussiepapers en de adviezen van het RCW, vertaald in             in gesprek gaan over hun ambities en opgaven, ruim
opgaven en strategieën per thema. In het voorjaar van               voordat ze gebruikmaken van hun bevoegdheden en
2019 zijn de bestuurders geïnformeerd over de Agenda                juridische mogelijkheden. Door een vroegtijdige dialoog
tijdens regiobijeenkomsten in de drie provincies (januari           over dilemma’s en kansen bieden ze elkaar maximaal
2019 in Groningen, februari 2019 in Noord-Holland en                comfort bij soms moeilijke beslissingen. Soms helpt
Fryslân).                                                           gezamenlijke kennisontwikkeling en uitstel van oordeel
                                                                    om tot gezamenlijke keuzen te komen. De verwachting
De definitieve Agenda komt tot stand na een informele               is dat een dergelijk gebiedsproces tot intensievere
en een formele consultatie. Eind 2019 heeft de informele            samenwerking bij de uitvoering van projecten leidt.
consultatie plaatsgevonden bij de ‘achterbannen’ van de
verschillende organisaties die bij de Agenda betrokken              Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:
zijn (zie 1.3 in dit document). Na instemming in het BO             • Hoofdstuk 6 - Organisatie en doorwerking

2
 In het RCW waren Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen,
natuur- en milieuorganisaties, het bedrijfsleven en de wetenschap
bestuurlijk vertegenwoordigd.


                                                                                                                                9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>     2.6 Uitvoeringsprogramma                                 2.7 Relatie met ander beleid
     Waddengebied 2021-2026                                   en regelgeving
     Verschillende reacties gaan over de vraag hoe            Verschillende reacties gaan over de verhouding met
     uitvoering wordt gegeven aan de Agenda.                  bestaande wet- en regelgeving en de bestaande
                                                              bescherming van de Waddenzee.
     In de Agenda is een doorkijk opgenomen naar het
     Uitvoeringsprogramma. Het Uitvoeringsprogramma           De Agenda sluit aan bij bestaande gebiedsvisies en
     beslaat de volle breedte van de Agenda. Activiteiten     langetermijnafspraken. Waar nodig zijn de ambities
     kunnen bestaan uit de voortzetting (of start)            en uitvoeringstrategieën aangescherpt op basis
     van het gesprek over dilemma’s en kansen, de             van nieuwe ontwikkelingen en opgaven. De wet- en
     (verdere) verankering van de doelen in beleid en         regelgeving, beheerplannen en andere instrumenten zijn
     regelgeving, verdere verkenningen en onderzoeken         niet gewijzigd. Als de Agenda leidt tot aanscherpingen
     en de doorwerking in - soms al lopende -                 van beleid en regelgeving, verloopt dat via formele
     gebiedsprocessen, programma’s of projecten. Niet         besluitvormingsprocessen, bijvoorbeeld door de
     alle strategieën uit deze Agenda krijgen een plaats in   actualisatie van het Bkl of het nieuwe Beheerplan Natura
     dit eerste Uitvoeringsprogramma: de focus ligt op de     2000 in de komende jaren. Daarbij blijft de bescherming
     onderwerpen waar de partijen nu op korte termijn mee     van het Waddenzee geborgd (zie ook 2.2 in dit document).
     aan de slag willen. Uitgangspunt is dat de uitvoering
     zoveel mogelijk plaatsvindt via bestaande programma’s    In de Agenda staan principes, vertrekpunten voor
     en projecten. Het Uitvoeringsprogramma legt daar de      ruimtelijke kwaliteit en strategieën. De partijen brengen
     verbinding mee. Waar nodig worden nieuwe projecten       deze in alle relevante trajecten in, bijvoorbeeld bij
     geïnitieerd.                                             het opstellen en implementeren van de Regionale
                                                              Energiestrategieën (RES). Ook maatschappelijke
     Het (eerste) Uitvoeringsprogramma is binnen een          organisaties die bijdragen aan de totstandkoming van
     jaar na het definitief vaststellen van de Agenda         deze gebiedsagenda nemen hun verantwoordelijkheid om
     gereed. Het programma is een product van alle bij de     de gebiedsagenda te laten doorwerken in overlegtafels en
     Agenda betrokken organisaties en wordt vastgesteld       langetermijnafspraken.
     door het BO Waddengebied na advies van het
     Omgevingsberaad. Daarna wordt de voortgang van de        Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:
     uitvoering jaarlijks besproken in het BO Waddengebied.   • Hoofdstuk 6 - Doorwerking
     Het Uitvoeringsprogramma wordt elke twee tot drie
     jaar bijgesteld.
     Het proces om te komen tot het Uitvoeringsprogramma      2.8 Governance
     is parallel aan de afronding van de Agenda gestart.      Waddengebied en
     De doorkijk naar het Uitvoeringsprogramma in de
     Agenda geeft de onderwerpen waar de partijen nu
                                                              internationaal
     met prioriteit mee aan de slag willen. Het definitieve   Verschillende reacties hebben betrekking
     Uitvoeringsprogramma kan hiervan afwijken.               op de vraag wat de nieuwe governance voor
                                                              het Waddengebied betekent voor de huidige
     Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:            organisaties en wat de rol en positie is van de
     • Hoofdstuk 7 - Doorkijk naar het                        Beheerautoriteit Waddenzee. Daarnaast zijn vragen
        Uitvoeringsprogramma                                  gesteld over de internationale samenwerking.




10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Met de Agenda worden geen taken of bevoegdheden            Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en de provincies
overgedragen. Iedere organisatie behoudt zijn eigen        Noord-Holland, Fryslân en Groningen. Gemeenten
rol en verantwoordelijkheden. De organisaties die zich     zitten niet in dit opdrachtgeversoverleg, omdat ze geen
aan de gebiedsagenda hebben verbonden, werken              taak hebben in het beheer van de Waddenzee.
de strategieën zelf uit in hun eigen visies, beleid en
regelgeving.                                               De Agenda gaat ook in op de internationale
                                                           samenwerking rond de Waddenzee. De belangrijkste
De Agenda gaat uit van de nieuwe                           samenwerkingsverbanden zijn de trilaterale
governancestructuur in het Waddengebied die op de          samenwerking met Duitsland en Denemarken en
volgende drie pijlers berust: het BO Waddengebied,         de samenwerking met Duitsland binnen het Eems-
het Omgevingsberaad en de Beheerautoriteit                 Dollardgebied.
Waddenzee. Met deze nieuwe structuur blijven de
verantwoordelijkheden ongewijzigd, maar er ontstaat        Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:
een duidelijker onderscheid tussen beleid en beheer en     • Hoofdstuk 6 - De governance (6.3)
de besluitvormingslijn is eenduidiger.


Het BO Waddengebied bestaat uit bestuurlijke               2.9 Financiering
vertegenwoordigers van het Rijk, de
Waddenprovincies, kust- en eilandgemeenten                 Verschillende reacties hebben betrekking op de
en waterschappen en de voorzitter van het                  vraag hoe en door welke partij(en) de beoogde
Omgevingsberaad. Het BO Waddengebied richt zich op         maatregelen en de kennisontwikkeling worden
strategische besluitvorming over het beleid voor het       gefinancierd.
Waddengebied.
                                                           De ministeries van LNV en IenW en de
Het Omgevingsberaad is een structureel platform voor       Waddenprovincies investeren gezamenlijk in het
discussies over het Waddengebied en het uitwisselen        Waddengebied en blijven dat de komende jaren doen.
van informatie. Gebruikers, maatschappelijke               Ze werken met een gezamenlijke ambitie en inzet
organisaties en de Waddenacademie nemen deel               van middelen aan de grote opgaven voor de wadden:
aan dit beraad. Het Rijk en de regionale overheden         natuurherstel en -ontwikkeling, verduurzaming van
benutten het Omgevingsberaad actief om                     het medegebruik, klimaatadaptatie en versterking van
beleidsvoorstellen die van invloed zijn op het bereiken    het Werelderfgoed. Het gesprek over het beleid, de
van de gezamenlijke doelen voor het Waddengebied           ambities en de gezamenlijke inzet vindt plaats in het
te bespreken en te toetsen en als voorbereiding op het     BO Waddengebied.
BO Waddengebied. Het RCW is opgeheven.
                                                           Bij de invulling van het Uitvoeringsprogramma
Met de instelling van de Beheerautoriteit                  maken de partijen afspraken over de financiering
Waddenzee is de Beheerraad komen te vervallen. De          van de verschillende onderdelen. De financiering
Beheerautoriteit Waddenzee heeft als opdracht een          kan plaatsvinden via bestaande budgetten, nieuwe
integraal plan op te stellen voor het beheer van natuur,   cofinancierings-constructies en subsidieaanvragen bij
water en vis in de Waddenzee. De Beheerautoriteit          relevante programma’s en fondsen. Partijen spannen
Waddenzee wordt aangestuurd door een                       zich gezamenlijk in om de benodigde financiering
opdrachtgeversoverleg, bestaande uit de ministeries        te vinden en budgetten zo nodig te bundelen.
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en




                                                                                                                     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>     Besluitvorming over financiering van de maatregelen      2.11 Betrokkenheid
     zal plaatsvinden binnen de daarbij geldende financiële   bewoners en leefbaarheid
     kaders.
                                                              in het Waddengebied
     Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:            Verschillende insprekers vragen aandacht voor
     • Hoofdstuk 6 - Investeren in het Waddengebied (6.2)     de rol van bewoners van het Waddengebied,
     • Hoofdstuk 7 - Doorkijk naar het                        kleinschalig historisch medegebruik, de
        Uitvoeringsprogramma                                  leefbaarheid en de ‘Waddentoets’ en
                                                              het tijdig betrekken van bewoners bij de
                                                              beleidsvoorbereiding.
     2.10 Kennis
                                                              De inwoners hebben een belangrijke rol in het
     Verschillende reacties hebben betrekking op de           Waddengebied. Zij wonen en leven er, zijn trots op het
     kennishuishouding, de noodzaak tot versterken            Waddengebied en dragen dit uit. Bewoners ontlenen
     van de kennisontwikkeling, de programmering              hun identiteit, manier van leven en welbevinden aan
     van middelen voor kennisontwikkeling en                  het leven op het eilanden en de omringende natuur.
     monitoring.                                              Kleinschalig historisch medegebruik is onlosmakelijk
                                                              onderdeel van de verbondenheid van de bewoners
     Er is behoefte aan kennis over de manier waarop het      met hun omgeving. Daarnaast hebben bewoners
     Waddengebied zich ontwikkelt, kennis om doeltreffend     behoefte aan een gezonde en veilige leefomgeving,
     beleid te formuleren en kennis om de effecten van        bereikbare voorzieningen, voldoende en gevarieerde
     uitvoering, beheer en gebruik te kunnen evalueren.       werkgelegenheid en goede mogelijkheden voor
     Daarmee is kennis cruciaal in de cyclus voor beleid      vrijetijdsbesteding.
     en beheer van het Waddengebied. Na de informele          Het is cruciaal de bewoners te betrekken bij de plannen
     consultatie is in de Ontwerp-Agenda een apart            voor het Waddengebied. Bewoners brengen nieuwe
     hoofdstuk opgenomen over het onderwerp ‘Kennis’.         ideeën en initiatieven in voor een vitaal en leefbaar
     Daarin staat het voornemen te werken aan een meer        gebied en houden voorzieningen in stand. Zij zijn
     vraaggestuurde kennis- en innovatieagenda. Ook           het gezicht van het Waddengebied. Ook mensen
     zijn voorstellen opgenomen om de aansturing van          van buiten het gebied hebben een stem, vanwege
     onderzoek te verbeteren. De Agenda vormt de kapstok      de samenhang met andere regionale, nationale en
     voor de (toekomstige) kennishuishouding.                 internationale opgaven.
     Bij de uitvoering van (gebiedsbrede) opgaven kunnen
     specifieke kennisvragen of innovatiekansen aan de        In de Agenda is er bewust voor gekozen om naast de
     orde komen die vragen om een nadere uitwerking.          zorg voor natuur en economie ook de leefbaarheid,
     Deze vragen krijgen een plaats in de kennis- en          bereikbaarheid en veiligheid centraal te zetten. De
     innovatieagenda.                                         Agenda gaat specifiek in op de leefbaarheid in het
                                                              Waddengebied, zowel op de eilanden als langs de
     Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:            vaste wal, waarbij ook bereikbaarheid aandacht
     • Hoofdstuk 5 - Kennis als basis                         krijgt. De Agenda zet ook in op het behouden en
     • Hoofdstuk 7 - Doorkijk naar het                        vergroten van de verbondenheid van bewoners
        Uitvoeringsprogramma                                  met hun omgeving en sociaal-maatschappelijke
                                                              bewustwording, onder andere door de mogelijkheid
                                                              voor kleinschalig medegebruik te behouden.




12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:               2.13 Energietransitie en
• Hoofdstuk 3 - Leidende principes voor handelen (3.2)      open landschap
• Hoofdstuk 4 - Natuur van Wereldklasse (4.1)
• Hoofdstuk 4 - Een leefbaar Waddengebied (4.6)             Verschillende reacties hebben betrekking op de
                                                            vraag hoe behoud van het unieke open landschap
                                                            invulling krijgt, gelet op allerlei ontwikkelingen
2.12 Waddeneconomie                                         die plaatsvinden, zoals de energietransitie.

Verschillende reacties hebben betrekking op de              Onderdeel van de hoofddoelstelling voor de
vraag hoe economische belangen worden geborgd               Waddenzee is “het behoud van het unieke open
in de Agenda.                                               landschap”.
                                                            De ontwikkelingen die op het Waddengebied
De Agenda legt de verbinding tussen de verschillende        afkomen zijn divers. Grootschalige ontwikkelingen
opgaven in het gebied. Het uitgangspunt is dat              en ingrepen (zoals havenontwikkeling, nieuwe
medegebruik mogelijk is als de natuur niet wordt            kustverdedigingswerken, klimaatadaptatie, de
aangetast en het medegebruik duurzaam is.                   energietransitie en het toenemende toerisme)
                                                            kunnen tot nieuwe landschappen leiden. Andere
Een van de leidende principes is dat ecologie en            ontwikkelingen zijn makkelijker in te passen in het
economie elkaar versterken: “We investeren in robuuste      bestaande landschap. Het streven is in alle gevallen tot
en veerkrachtige natuur. In eerste instantie voor de        zo hoog mogelijke ruimtelijke kwaliteit te komen en
natuur zelf, maar ook om ruimte te houden voor              slimme combinaties te zoeken. De Agenda geeft geen
economische ontwikkeling. Economie en ecologie              ondergrens voor de minimale ruimtelijke kwaliteit.
versterken elkaar en dragen samen bij aan een vitaal en     De inzet is de kwaliteit vroegtijdig te borgen met een
veerkrachtig Waddengebied. Nieuwsgierigheid en begrip       flexibele benadering, gebaseerd op de bestaande
voor elkaars belangen vormen onze drijvende kracht om       werkwijze van de Waddenprovincies. Daarbij wordt
tot oplossingen te komen.”                                  gebruik gemaakt van het Waddenatelier, de Basiskaart
                                                            Landschap & Erfgoed en een gezamenlijke set
Ook in de toekomst blijven havens, toerisme, landbouw       ruimtelijke vertrekpunten.
en visserij de belangrijkste motoren van de economie in
het Waddengebied. De kustregio is een aantrekkelijke        Waddenatelier
omgeving voor forenzen en daarmee ook een drager            Ruimtelijke vraagstukken en opgaven kunnen worden
voor economische voorzieningen, zoals dienstverlening       ingebracht in het Waddenatelier. Het Waddenatelier
en detailhandel. De economische dragers staan niet los      adviseert initiatiefnemers en bestuurders over
van elkaar. Juist in het Waddengebied kunnen ze elkaar      grote opgaven, om de kwaliteit van het ontwerp te
versterken. Kansrijk zijn het verwerken van producten in    versterken. Het Waddenatelier bestaat uit een nog
de regio zelf, het verbinden van landbouw en visserij met   aan te stellen externe atelierleider en de ruimtelijke
recreatie en toerisme en het verbinden van landbouw         kwaliteitsadviseurs van de provincies. Per opgave
met energie.                                                wordt het team verbreed met betrokkenen en
                                                            specialisten. Agendering van onderwerpen kan op
Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:               verschillende manieren gebeuren: via de individuele of
• Hoofdstuk 3 - Hoofddoelen (3.1)                           samenwerkende overheden, het BO Waddengebied,
• Hoofdstuk 3 - Leidende principes voor handelen (3.2)      het Omgevingsberaad, het Waddenfonds of
• Hoofdstuk 4 - Duurzame Waddeneconomie (4.7)               initiatiefnemers.




                                                                                                                       13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>     Basiskaart Landschap & Erfgoed                            2.14 Havens en
     De landschappelijke kwaliteiten van het                   bereikbaarheid
     Waddengebied zijn vastgelegd op de Basiskaart
     landschap en Erfgoed. Deze kaart vormt de                 Verschillende reacties hebben betrekking
     gezamenlijke inhoudelijke basis voor de dialoog over      op de vraag hoe de bereikbaarheid van de
     opgaven en ontwikkelingen.                                havens gewaarborgd blijft, welke afspraken
                                                               worden gemaakt over de vaardiepte en welke
     Ruimtelijk vertrekpunten                                  uitbreidingsmogelijkheden de havens hebben.
     De ruimtelijke vertrekpunten bieden een handreiking
     om toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen goed            De Agenda bevat de opgave om de mobiliteit te
     in te passen in het Waddengebied: waar kunnen             verduurzamen en de bereikbaarheid van (zee)
     ontwikkelingen landen en hoe geven we ze vorm? De         havens en eilanden ook op lange termijn te blijven
     vertrekpunten dagen uit de landschappelijke diversiteit   garanderen. Tegelijkertijd is er de opgave om de
     in het gebied te vergroten volgens een eenduidige         baggerinspanningen te verminderen en de impact
     visie op het gebied. Ze vormen aansporingen om            op natuur en milieu zo klein mogelijk te maken.
     bepaalde karakteristieken te beschermen, behouden,        Bestaande afspraken over baggerinspanningen
     versterken, ontwikkelen of te transformeren. De           worden gerespecteerd, maar er wordt ook gekeken
     vertrekpunten gelden in principe voor het hele            naar oplossingen en kansen op de lange termijn.
     Waddengebied maar vormen geen blauwdruk.
                                                               Uitgangspunt voor de toekomstige bereikbaarheid
     De Agenda biedt de mogelijkheid om voor de                is het gebruik van de natuurlijke geulen voor de
     energieopgave te werken met een ‘cluster-                 vaarroutes van en naar de havens en Waddeneilanden.
     vensterbenadering’, zoals geadviseerd door het            Voor de economie en leefbaarheid is de bereikbaarheid
     RCW. Een van de strategieën is het uitvoeren van          van havens en eilanden belangrijk. Daarbij gelden
     een Energieverkenning voor het Waddengebied als           de huidige, zoals in het Natura 2000-beheerplan
     geheel om de kernwaarden van het Waddengebied             2016-2022 en het Beheerplan Rijkswateren 2016-2021
     te beschermen. Dit is een van de activiteiten in          vastgelegde, trajecten met bijhorende streefdiepten
     het Uitvoeringsprogramma voor de komende                  en -breedten. Deze zijn tevens de basis voor het
     jaren. Onderdeel van de Energieverkenning is een          nieuwe Nationaal Waterprogramma (NWP) 2022-
     ruimtelijke vertaling van de energieopgave voor het       2027 en daarop volgende NWP’s. Het uitgangspunt is
     Waddengebied als input voor de definiëring van de         dat diepte en/of breedte van de door de scheepvaart
     cluster-vensterbenadering. De uitkomsten van de           gebruikte geulen niet toenemen. Het belang van
     verkenning worden benut bij de implementatie van de       bereikbaarheid wordt ook onderschreven in het
     Regionale Energiestrategieën (RES).                       Pact van Marrum (2018), waarin de Coalitie Wadden
                                                               Natuurlijk en de Waddenzeehavens tevens aangeven
     Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:             verdere ontwikkeling te willen richten op vermindering
     • Hoofdstuk 3 - Ruimtelijke vertrekpunten (3.3)           van de impact op de natuurwaarden. Om de effecten
     • Hoofdstuk 4 - Landschap en cultureel erfgoed (4.2)      van baggeren te verminderen, bijvoorbeeld als nieuwe
     • Hoofdstuk 4 - Energietransitie (4.5)                    baggertechnieken dat mogelijk zouden maken,
     • Hoofdstuk 7- Doorkijk naar het                          is bijstelling in de toekomst mogelijk. Bijstelling
        Uitvoeringsprogramma                                   van baggerinspanningen en dimensies is in de
                                                               toekomst ook denkbaar als kennis van morfologische
                                                               ontwikkelingen daartoe aanleiding geeft en




14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>ontwikkelingen in de scheepvaart en mobiliteit dat           2.16 Landbouw
mogelijk maken. Deze aspecten worden meegenomen
in de langetermijnverkenningen onder strategie 4.            Verschillende reacties hebben betrekking op de vraag
Dergelijke bijstellingen gebeuren vervolgens via formele     hoe de toekomst van de landbouw eruit ziet, gelet op
inspraakprocedures in het kader van de zes-jaarlijkse        verzilting, en wat de energietransitie betekent voor
cyclus van het Nationaal Waterprogramma.                     landbouwgronden.
Havenuitbreidingen in de Waddenzee zijn niet                 De Agenda biedt verschillende aanknopingspunten
toegestaan, eventuele uitbreiding van havens vinden          voor het omgaan met verzilting in de landbouw:
landinwaarts plaats waarbij naast economische                zoetwater vasthouden, leren van experimenten met
wensen ook landschappelijke- en milieucriteria worden        het omgaan met verzilting in de reguliere teelt, waar
meegenomen.                                                  mogelijk kleinschalig experimenten met zouttolerantere
                                                             gewassen en rassen en zilte teelt toepassen in
Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:                specifieke gebieden als de Dubbele Dijk. De Agenda legt
• Hoofdstuk 4 - Duurzame bereikbaarheid (4.3)                daarbij de koppeling met de Regiodeal Natuurinclusieve
• Hoofdstuk 4 - Duurzame Waddeneconomie                      Landbouw Noord-Nederland in de noordelijke kleischil.
   onderdeel Havens (4.7)
                                                             Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:
                                                             • Hoofdstuk 4 - Duurzame Waddeneconomie
2.15 Parkeren                                                   onderdeel Landbouw (4.7)
boorplatforms
Verschillende reacties hebben betrekking op de               2.17 Diepe
discussie over de locatie voor het parkeren van              delfstoffenwinning
boorplatforms.
                                                             Verschillende reacties betreffen het verzoek om in
In de Structuurvisie Waddenzee (voorheen PKB                 de Agenda de ambitie op te nemen de winning van
Waddenzee) staat dat het kabinet ervoor zorgt dat er een     gas en zout sneller te beëindigen als de kans zich
alternatief buiten de Waddenzee komt voor het parkeren       daartoe voordoet.
van boorplatforms en andere offshore-installaties.
Het gaat om locaties waar de boorplatforms en andere         De gaswinning in het Waddengebied is onderdeel
offshore-installaties tijdelijk kunnen staan als er geen     van het kleineveldenbeleid van de overheid. De
plaats is in de haven. De gemeente Den Helder en Port        toekomst van de gaswinning moet worden bezien
of Den Helder willen de bestaande parkeerlocatie in          binnen de gewenste transitie naar duurzame energie.
de Waddenzee voorlopig blijven gebruiken tot er een          Het kabinet wil gas winnen in eigen land zolang en
parkeermogelijkheid op de Noordzee of in Haven Den           voor zover dit nodig is voor de Nederlandse gasvraag.
Helder is. De inzet van de Agenda is om modernisering        Randvoorwaarde is dat de gaswinning veilig is voor
en nieuwbouw van boorplatforms te faciliteren door           bewoners en omgeving. Daarbij blijft het principe van
met alle partijen samen een oplossing te zoeken voor         ‘hand aan de kraan’ gelden. De betrokken partijen
een tijdelijke parkeerfaciliteit buiten de Waddenzee in de   zetten zich ervoor in de winning van diepe delfstoffen
buurt van de haven van Den Helder.                           eerder te beëindigen als zich daarvoor kansen
                                                             voordoen, vanwege de wens om de Waddenzee te laten
Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:                meegroeien met de zeespiegelstijging en zorgen bij
• Hoofdstuk 4 - Duurzame Waddeneconomie                      bewoners.
   onderdeel Havens (4.7)




                                                                                                                       15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>     Nieuwe boringen naar gas in de Waddenzee zijn niet        terreinen te verduurzamen. De ambitie is de activiteiten
     toegestaan. Daarom wordt er schuin geboord vanaf          van Defensie in het Waddengebied te verduurzamen
     locaties op het land. Die locaties bevinden zich achter   en de impact van de activiteiten op de natuur in het
     de dijk op het vasteland. De inzet van de Agenda is de    Waddengebied verder te verminderen, ook bij een
     gaswinning uit de kleine velden in het Waddengebied       eventuele toename van defensieactiviteiten.
     passief af te bouwen. De verwachting is dat deze kleine
     voorraden rond 2035 zijn uitgeput. Er worden geen         Uitgangspunt van de Agenda is dat de haven van Den
     nieuwe opsporingsvergunningen meer gegeven voor het       Helder voldoende gebruiksruimte heeft voor de vitale
     zoeken naar gasvelden op land; de Waddenzee wordt         functie van Defensie voor de nationale veiligheid.
     hierbij tot het land gerekend.
                                                               Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:
     In 2011 is hebben provincie Fryslân, gemeenten en het     • Hoofdstuk 4 - Duurzame Waddeneconomie onderdeel
     waterschap met Frisia Zout afgesproken de zoutwinning        Havens (4.7)
     in ondergrondse locaties in Noordwest-Fryslân uiterlijk   • Hoofdstuk 4 - Overige thema’s onderdeel Defensie (4.8)
     in 2021 te beëindigen en volledig te verplaatsen
     naar locaties onder de Waddenzee, voor zover de
     natuurwaarden van de Waddenzee hierdoor niet in           2.19 Relatie met de Noordzee
     het geding komen. De concessie van Frisia is in 2012
     verlengd tot 2052. Er is een vergunning afgegeven voor    Verschillende reacties gaan over de vraag hoe de
     zoutwinning via een schuine boring vanaf Harlingen        strategieën voor de vaarroute, windparken, effecten
     Haven. In de Agenda is als strategie opgenomen de         van suppleties en rampenbestrijding samenhangen
     huidige concessie voor zoutwinning bij Harlingen als      met de Noordzee.
     uitgangspunt te nemen en geen nieuwe concessies voor
     zoutwinning onder de Waddenzee af te geven.               Het Waddengebied is heel kwetsbaar voor invloeden van
                                                               buitenaf. Ontwikkelingen in de Waddenzee hebben invloed
     Voor nader toelichting in de Ontwerp-Agenda:              op het omliggende gebied en andersom. Dat geldt voor
     • Hoofdstuk 4 - Overige thema’s onderdeel Diepe           morfologische en ecologische ontwikkelingen, maar zeker
        delfstoffen (4.8)                                      ook voor sociaaleconomische ontwikkelingen. Bij het
                                                               zoeken naar oplossingen en kansen worden daarom ook
                                                               aangrenzende gebieden in beschouwing genomen.
     2.18 Defensie en militaire                                De Noordzee is op meerdere onderdelen een belangrijke
     activiteiten                                              buur van het Waddengebied, met name voor de natuur,
                                                               de energietransitie en de Waddeneconomie. Door de
     Verschillende reacties gaan over de vraag hoe             energietransitie en de aanleg van windmolenparken zal de
     defensieactiviteiten in het Waddengebied worden           infrastructuur op de Noordzee drastisch veranderen.
     ingepast.
                                                               Onderdeel van de Agenda is dat de Waddenzeehavens
     In het Waddengebied vinden verschillende militaire        inzetten op een sleutelrol in de energietransitie, door
     activiteiten plaats. De afgelopen decennia zijn de        duurzame energie op te wekken op land en duurzame
     militaire activiteiten in het Waddengebied verminderd.    energieopwekking op de Noordzee te faciliteren. De
     Hierdoor is de druk op de Waddennatuur op                 visserijsector wil visserijgebonden initiatieven op het land
     verschillende plaatsen afgenomen. Ook op andere           en op de Noordzee stimuleren en faciliteren, om de druk
     manieren neemt de druk door militaire activiteiten        op de Waddenzee te verlichten en ruimte te bieden aan
     af, bijvoorbeeld door de verplichting om militaire        toekomstige visserijondernemers.




16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>In de Waddenzee liggen verschillende kabels, buizen       De visserij is ingebed in de gemeenschappen en
en leidingen waarmee gassen en andere stoffen,            vertegenwoordigt niet alleen een economische waarde,
elektriciteit en data worden getransporteerd. Er liggen   maar ook een maatschappelijke en culturele waarde.
kabels en leidingen tussen de eilanden en de vaste wal,   Een groot deel van de Nederlandse vissersvloot meert
maar ook van de vaste wal, via de Waddenzee, naar         af in de Waddenzeehavens voor het lossen van vis
winningslocaties in de Noordzee en naar andere landen.    en voor onderhoud en reparatie. De visserijgronden
                                                          bevinden zich zowel in de Waddenzee als in de
De ramp met MSC Zoë heeft laten zien dat een incident     Noordzee(kustzone).
op de Noordzee een directe bedreiging kan vormen
voor de kwaliteit van de Waddenzee en de eilanden.        De centrale opgave is de visserij zo in te richten dat
De toenemende bedrijvigheid op de Noordzee en             deze past bij de Waddenzee en Noordzeekustzone. De
de recente incidenten met impact op de Waddenzee          hoofddoelstelling voor de Waddenzee is duurzame
vragen om continu onderhoud en verbetering van            bescherming en ontwikkeling als natuurgebied.
preventieve maatregelen en een efficiënte organisatie     Dat leidt tot de opgave te komen tot economisch
van incidentenbestrijding. In de Agenda is daarom als     rendabele visserij die geen belemmering vormt
strategie opgenomen door onderzoek meer inzicht           voor herstel van de natuurwaarden en ongestoorde
te krijgen in de risico’s van grote containerschepen      natuurlijke processen in de Waddenzee. De Agenda
boven de Waddeneilanden onder verschillende               benoemt daarbij een belangrijk dilemma: “Hoe
weersomstandigheden. Indien de uitkomst van de            vinden we een goede balans tussen ruimte voor
onderzoeken daartoe aanleiding geven, zal Nederland       natuurherstel en -ontwikkeling en voor een duurzame
in overleg met Duitsland maatregelen agenderen bij        en toekomstbestendige visserij?”
het veiligheidscomité van de International Maritime
Organization (IMO). De Kustwacht waarschuwt schepen       Afspraken over verduurzaming van de visserij komen
bij een golfhoogte van 5 meter of meer de zuidelijke      nu per ‘deelsector’ tot stand. Er is geen overkoepelende
vaarroute te mijden en voor de noordelijke route te       langetermijnvisie en ook geen organisatie die door alle
kiezen.                                                   visserijsectoren gedragen wordt. De gebiedsagenda
                                                          heeft al wel geleid tot een gezamenlijk Platform visserij
Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:             waar discussies plaatsvinden over de visserij en de
• Hoofdstuk 4 - Energietransitie (4.5)                    verschillende ambities van de gebiedsagenda.
• Hoofdstuk 4 - Duurzame Waddeneconomie onderdeel         Samen met het Programma naar een Rijke Waddenzee
   Havens (4.7)                                           (PRW) verkent de visserij de vormgeving en werkwijze
• Hoofdstuk 4 - Duurzame Waddeneconomie onderdeel         van het te vormen integrale beheeroverleg over de
   Visserij (4.7)                                         visserijen in de Waddenzee en de Noordzeekustzone
• Hoofdstuk 4 - Overige thema’s onderdeel Calamiteiten    met vissers, natuurorganisaties, experts.
   (4.8)
                                                          Onderdeel hiervan is ook de bijdrage die de visserij kan
                                                          leveren aan het verzamelen en ontsluiten van kennis
2.20 Visserij                                             over visbestanden en schelpdieren, almede het op tijd
                                                          signaleren van veranderingen van in de natuurkwaliteit
Verschillende reacties hebben betrekking op de            en morfologische ontwikkelingen.
positie van de visserij.
                                                          Voor nadere toelichting in de Ontwerp-Agenda:
De visserij is een belangrijke inkomensbron voor          • Hoofdstuk 4 - Duurzame Waddeneconomie
bewoners van het Waddengebied en daarbuiten.                 onderdeel Visserij (4.7)




                                                                                                                      17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>     Verklarende woordenlijst
     Agenda                 Agenda voor het Waddengebied


     Bkl                    Besluit kwaliteit leefomgeving


     BO Waddengebied        Bestuurlijk Overleg Waddengebied


     NOVI                   Nationale Omgevingsvisie


     Omgevingsberaad        Omgevingsberaad Waddengebied


     Ontwerp-Agenda         Ontwerp-Agenda voor het Waddengebied


     RCW                    Regiecollege Waddengebied


     Uitvoeringsprogramma   Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021-2026




18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Colofon
De Agenda voor het Waddengebied is de gezamenlijke agenda van Rijk, Waddenprovincies,
eilandgemeenten en gemeenten langs de vastewalkust, waterschappen, natuurorganisaties,
visserijorganisaties, organisaties voor recreatie en toerisme, en de samenwerkende havens.
Meer informatie is te vinden op www.gebiedsagendawadden2050.nl.



Uitgave: 		                   Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW)
Tekst: 		                     Rijk-regio Projectgroep Agenda voor het Waddengebied 2050 / Wing
Begeleiding en vormgeving:    Wing
Tekstredactie:		              Renske Postma (www.dekrachtvantaal.nl)




Juli 2020




+31 (0)317 46 52 00
info@wing.nl
www.wing.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>