<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>














































Jaarverslag GGD 2017.indd


1Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

GGD ZUID LIMBURG
JAARVERSLAG 2018

Verbinden in de praktijk 



2Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Voorwoord
2018 was voor de GGD Zuid Limburg een dynamisch jaar, waarin zich een aantal 
majeure ontwikkelingen aankondigde. Het was een jaar met gemeenteraads-
verkiezingen, waarna de GGD een aantal nieuwe bestuurders mocht begroeten.

Een jaar waarin heel wat uitdagingen op ons pad kwamen. Zo werden grote 
bestuurlijke stappen gezet om te komen tot één jeugdgezondheidzorg in 
Zuid-Limburg voor de jeugd van 0 tot 18 jaar. De vier partijen die tot nu toe op dit 
terrein actief zijn, zien de mogelijkheden om elkaar te versterken en zetten het 
traject in om te komen tot één organisatie. 

Daarnaast kwam het gezondheidsbeleid, waarin de realisatie van een trend-
breuk en het inlopen van de gezondheidsachterstanden in Zuid-Limburg cen-
traal staan, in 2018 in een nieuwe fase. De eerste coalities werden gesmeed 
tussen gemeenten, provincie, rijk, GGD en het onderwijsdomein. Partijen onder-
kennen dat het belangrijk is om in te zetten op de gezondheid van de jeugd. De 
focus wordt gericht op een beperkt aantal, succesvolle interventies om daarna 
schaalgrootte te creëren. De jeugd in Zuid-Limburg verdient het! 
2018 was ook het jaar waarin Veilig Thuis een onstuimige groei doormaakte. Dit 
stelde nieuwe eisen aan de interne organisatie en de samenwerking met de 
partners in de keten. Tegelijkertijd ging het dagelijkse werk door en werd van de 
medewerkers maximale inzet verwacht om de casussen binnen de afgesproken 
tijdslijnen en kwaliteitsnormen op te pakken. 

Wilt u meer weten over de activiteiten van de GGD Zuid Limburg in 2018?
Lees dan vooral verder!

Mirjam Clermonts - Aretz		
Bestuursvoorzitter GGD Zuid Limburg 	
	
Frank Klaassen
Voorzitter Directie GGD Zuid Limburg

Het jaarverslag 2018 is opgedeeld in vier delen.
De GGD als organisatie staat centraal in het deel 
concern. Vervolgens worden de drie programma’s 
verder uitgewerkt: 
•  Programma GGD
•  Programma Acute Zorg
•  Programma Veilig Thuis 
 



3Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

CONCERN PROGRAMMA
GGD

PROGRAMMA
ACUTE ZORG

PROGRAMMA 
VEILIG THUIS	

INHOUD



4Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

TOELICHTING OP 
DE JAARREKENING

REKENING VAN 
BATEN EN LASTEN 
2018

BALANS 
31 DECEMBER 
2018

GEZONDHEIDS-
ACHTERSTANDEN 
INLOPEN MET 
FUNDAMENTEEL 
ANDERE KEUZES

OVER DE GGDVERBINDEN MET 
AANDACHT VOOR 
KWALITEIT EN
VEILIGHEID	

CONCERN



5Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Verbinden met aandacht voor  
kwaliteit en veiligheid
2018 was het jaar van verbinden, het jaar van kwaliteit en veiligheid  
en ook het jaar van een zoektocht naar een aanpak die stevig  
genoeg is om de gezondheidsachterstanden die Zuid-Limburg 
heeft in te lopen.

GGD in alle gemeenten zichtbaar

Na de verhuizing eind 2017, werkt de GGD sinds 2018 vanuit het ver-
nieuwde kantoorgebouw in Heerlen. Na een periode van inregelen 
zijn medewerkers inmiddels helemaal gewend. Naast het hoofd- 
kantoor in Heerlen, werkt de GGD verspreid over heel Zuid-Limburg.  
Medewerkers werken vanuit meer dan 25 locaties in alle gemeenten 
van Zuid-Limburg. Zo kunnen de inwoners van Zuid-Limburg in hun 
eigen omgeving terecht bij de GGD. In 2018 is besloten dat voor de 
ambulance structureel een nieuwe post in Landgraaf komt. Dit om 
de dienstverlening voor het oostelijke deel van Parkstad verder te 
verbeteren. 

De explosieve groei van Veilig Thuis heeft in 2018 tot uitdagingen 
op huisvestingsgebied geleid. Het gebouw in Heerlen is te krap om 
alle nieuwe medewerkers te huisvesten. 

Veel aandacht voor vernieuwd bestuur

Na de gemeenteraadsverkiezingen in het voorjaar van 2018 mocht 
de GGD veel nieuwe leden in het Algemeen Bestuur verwelkomen. 
Vanzelfsprekend bracht de GGD een kennismakingsbezoek aan alle 
nieuwe bestuursleden. Ook werd een werkbezoek georganiseerd 

waarin het Algemeen Bestuur kennismaakte met de werkzaamheden 
van de GGD en elkaar. De GGD was actief betrokken bij de beantwoor-
ding van vele en een diversiteit aan vragen uit de gemeenteraden. 

In het eerste jaar van de nieuwe bestuursperiode bogen bestuurs-
leden zich over grote dossiers waaronder de toekomst van de 
jeugdgezondheidszorg in Zuid-Limburg, de nieuwe taken voor  
Veilig Thuis als gevolg van de aangescherpte meldcode, de  
thema’s voor het meerjarenperspectief van de GGD en de aanpak 
van Trendbreuk. 

Volop aandacht voor informatiebeveiliging en privacy
 
Nieuwe regelgeving op het gebied van onder andere privacy, soft-
warebeveiliging, uitwisseling van gegevens en controle op patiënt-
gegevens en medicatie hebben in 2018 voor veel werk gezorgd. 

Door de invoering van de Algemene verordening gegevensbescher-
ming (AVG) moeten registratiesystemen aan strengere (privacy) 
eisen voldoen. Informatie-uitwisseling met ketenpartners, zoals 
ziekenhuizen en andere GGD’en, verloopt nu via (extra) beveiligde 
servers. Naast deze ICT-aspecten, worden professionals in het    
dagelijks werk ook steeds vaker geconfronteerd met instellingen/ 
ketenpartners die vertrouwelijke informatie niet (direct) beschik-
baar willen of kunnen stellen. Iets dat eerder met een telefoontje 
was geregeld, moet nu via een officiële aanvraag geregeld worden. 
Dit met extra werk voor de professionals tot gevolg. De implementa-
tie van de maatregelen met betrekking tot de AVG zijn in 2018 naar 



6Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

wens verlopen. De NEN 7510 is sinds 2018 uitgangspunt niet alleen 
voor kwaliteit, maar ook voor informatiebeveiliging binnen de GGD.

Gegevens sneller toegankelijk via datawarehouse

De vraag om informatie met de spreekwoordelijke druk op de knop 
beschikbaar te hebben, neemt in hoog tempo toe. In 2018 zijn grote 
stappen gezet in de inrichting van het datawarehouse om de in- 
formatie van diverse afdelingen van de GGD, externe bronnen en  
onderzoeken op te slaan en toegankelijk te maken. Zo werd bijvoor-
beeld de maandelijkse beleidsinformatie die gemeenten over Veilig 
Thuis ontvangen, in 2018 via het datawarehouse gegenereerd. 

Steeds meer bovenregionale samenwerking

Samenwerken zit in de genen van de GGD. Het leggen van ver- 
bindingen is dagelijks werk voor de professionals. Om taken voor 
de toekomst robuust te kunnen blijven organiseren, wordt steeds 
meer bovenregionale samenwerking georganiseerd. Voor dossiers 
als de meldkamer, de forensische geneeskunde en seksuele gezond-
heid gebeurt dit op landelijk initiatief. Voor de ambulancezorg in 
Limburg en de GHOR is deze behoefte vanuit de Limburgse partners 
ontstaan. 

Zoektocht naar implementatie ambities 
gezondheidsbeleid

Het jaar 2018 werd ook gekenmerkt door een zoektocht naar hoe 
ambities van het regionale gezondheidsbeleid ‘gezondheid in 
Zuid-Limburg: van signaalrood naar bronsgroen’ in de praktijk in-
vulling krijgen. Professionals van de GGD hebben meegedacht over 
deze ontwikkeling. De programmalijnen van dit beleid - gezonde 
jeugd, gezonde wijk en kwetsbare personen - waren in 2018 leidend 
voor het werk van de GGD.



7Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Gezondheidsachterstanden inlopen 
met fundamenteel andere aanpak

In 2016 besloten de Zuid-Limburgse gemeenten dat het afgelopen 
moest zijn met de gezondheidsachterstanden van deze regio ten 
opzichte van de rest van het land. Samen stelden ze nieuw gezond-
heidsbeleid op: “Van signaalrood naar bronsgroen”. Na een inven-
tarisatie van projecten en acties die al lopen in de verschillende 
gemeenten, is het nu tijd om gezamenlijk de uitvoering op te pak-
ken. Willen we de trend doorbreken, dan moet het fundamenteel 
anders. Kernwoorden in de nieuwe aanpak zijn focus op de jeugd, 
verbindingen leggen en massa maken. Thomas Gelissen en Leon 
Geilen lichten dit toe. 

Een gezonde jeugd is de basis

Gelissen en Geilen zijn beiden betrokken bij het programmabureau 
Trendbreuk dat het Algemeen Bestuur van de GGD Zuid Limburg 
heeft ingesteld om effectief werk te maken van de nieuwe aanpak. 
De eerste is verantwoordelijk voor de aansturing van het program-
mabureau, de tweede voorzitter van de Stuurgroep Trendbreuk. 
“Een belangrijke verandering is dat we ons meer gaan richten op de 
jeugd”, zegt Thomas Gelissen. “Want een gezonde jeugd is de ba-
sis: als je gezond opgroeit, heb je daar in je latere leven op allerlei      
manieren profijt van. Daarbij willen we er vroeg bij zijn. We willen 
kinderen een zo goed mogelijke start geven door ouders al vóór de 
zwangerschap te begeleiden en waar nodig te ondersteunen.” 

Samenwerken over domeinen heen

Deze focus op de jeugd wil volgens Leon Geilen niet zeggen dat  
er geen aandacht is voor de andere leeftijdsgroepen. “Als we de 
toekomst van deze regio veilig willen stellen, moeten we aan de 
gezondheid van álle inwoners werken. In economisch opzicht gaat 
het goed met Zuid-Limburg, maar er is een groot personeelstekort. 
Als je voor elkaar krijgt dat mensen die nu thuis zitten weer gaan 
werken, levert dat niet alleen arbeidskrachten, maar ook gezond-
heidswinst op. Want wie meedoet in de samenleving blijft langer 
gezond.” De gezondheidsachterstanden in deze regio halen we alleen 
in als er over domeinen heen wordt samengewerkt, is de over- 
tuiging. Een van de concrete opdrachten van het programmabureau 
is dan ook het leggen van verbindingen. Binnen het gezondheids- 
domein, maar ook met economische partners en onderwijs. Scholen 
kunnen immers een flinke bijdrage leveren aan gezondheid.

Belangrijke rol onderwijs

Thomas Gelissen noemt als voorbeeld De Gezonde Basisschool 
van de Toekomst, www.degezondebasisschoolvandetoekomst.nl 
waar kinderen wat langer naar school gaan en de extra tijd vullen 
met sport, beweging, ontspanning en cultuur. Ook is er aandacht 
voor leefstijl en gezonde voeding. “Een tweejarige pilot wees uit  
dat leerlingen gezonder gaan eten, meer gaan bewegen en een ge- 
zonder gewicht hebben”, vertelt Gelissen. Scholen hebben ook nog 
een andere belangrijke rol, geeft Leon Geilen aan. Namelijk zorgen 



8Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

dat kinderen/jongeren op een goede manier doorstromen naar een 
vervolgopleiding of werk. “Kinderen uit kwetsbare gezinnen krijgen 
vaak een lager schooladvies, vanuit de gedachte: ze krijgen thuis 
tóch geen hulp”, zegt hij. Maar zo hou je overerving in stand, waar-
bij ongezondheid van generatie op generatie wordt doorgegeven. 
Hoe zorg je voor gelijke kansen voor alle kinderen en benut je ieders 
talent, óók met het oog op een goede aansluiting op de arbeids-
markt? In gesprekken met mensen uit het onderwijs komt dit regel-
matig aan bod: hoe helpen we elkaar bij onze gezamenlijke opgave 
de trend te breken?  

Urgentiegevoel

Kennis en inzichten delen en mensen meekrijgen: het zijn volgens 
Thomas Gelissen belangrijke taken van het programmabureau. “Er 
gebeuren al veel goede dingen in Zuid-Limburg. Maar op dit moment 
zijn het druppels op een gloeiende plaat. Als we een trendbreuk 
willen realiseren, moeten we ervoor zorgen dat bewezen effectieve 
interventies veel breder beschikbaar komen; we moeten gezamen-
lijk massa maken.” Een belangrijke partner in deze is de Provincie 
Limburg, die zich met haar Sociale Agenda 2025 nadrukkelijk inzet 
voor een vitaler Limburg en goede initiatieven ondersteunt. Het bij 
alle partijen toegenomen urgentiegevoel plús het besef “dat je 
krijgt wat je kreeg, als je blijft doen wat je deed”, stemmen Gelissen 
positief. “Als we bereid zijn hier met elkaar de schouders onder te 
zetten, ben ik ervan overtuigd dat we het tij kunnen keren.” Het zal 
wel een kwestie van lange adem zijn, waarschuwt Leon Geilen. 
“Aan het einde van deze beleidsperiode gaan we nog geen resultaten 
zien, maar laten we na 2020 vooral in gezamenlijkheid doorgaan.”  



9Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Over de GGD

De GGD Zuid Limburg is een gemeenschappelijke regeling, die is 
ingesteld door de gemeenten in Zuid-Limburg. Gemeenten hebben 
de taak om de lokale publieke belangen op het gebied van publieke 
gezondheid te behartigen. Gemeenten bepalen het gezondheids-
beleid en voeren hierop regie. De GGD adviseert gemeenten, levert 
data en kennis, verbindt partijen en is aanjager van processen die 
moeten leiden tot een betere gezondheid van de Zuid-Limburgers. 
Ook zorgt de GGD voor de uitvoering van de wettelijke taken uit de Wet 
publieke gezondheid en aanvullende taken die door de gemeenten 
aan de GGD zijn opgedragen. 

Collectieve ambitie

•	 De gezondheid en veiligheid van mensen en de samenleving 	
	 gaan ons aan het hart.
•	 We dragen daaraan bij op een manier die het verschil maakt, 	
	 vandaag en morgen.
•	 We staan midden in de maatschappij en zijn er als het nodig is.

Missie

De GGD Zuid Limburg beschermt, bewaakt en bevordert de gezond-
heid van alle Zuid-Limburgers met speciale aandacht voor mensen 
in een kwetsbare positie. Daarmee wil de GGD eraan bijdragen  
dat iedereen, van jong tot oud, actief kan deelnemen aan onze  
samenleving.

Bestuur

Zoals bepaald in de Wet gemeenschappelijke regelingen bestaat 
de bestuursstructuur uit een Algemeen Bestuur, een Dagelijks      
Bestuur en een voorzitter. De bestuurlijke verantwoordelijkheid 
voor de GHOR ligt bij het Veiligheidsbestuur Zuid-Limburg. De  
verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de GHOR-taken is via 
een bestuursovereenkomst opgedragen aan de GGD Zuid Limburg.

Directie 

De directie bestaat uit twee leden en is verantwoordelijk voor de 
dagelijkse leiding en het beheer van de organisatie en legt hierover 
verantwoording af aan het Dagelijks Bestuur. 

De organisatie 

De GGD Zuid Limburg kent 3 programma’s: GGD, Acute Zorg  
en Veilig Thuis. De taken van de GGD staan beschreven in het  
dienstverleningspakket en hebben een wettelijke grondslag in 
respectievelijk de Wet publieke gezondheid, de tijdelijke Wet  
ambulancezorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning. 



10Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Organisatie GGD Zuid Limburg

ACUTE 
ZORG

VEILIG
THUIS

GGD

GEZOND
ZUID-LIMBURG

3 PROGRAMMA’S

ONDER-
STEUNENDE 
DIENSTEN

gezonde wijk

gezonde 
jeugd

kwetsbare
personen

overige
taken

beschermende
 taken

DIRECTIE



11Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

De medewerkers vormen de GGD. Samen beschermen, bewaken en 
bevorderen zij de gezondheid van alle Zuid-Limburgers met speciale 
aandacht voor mensen in een kwetsbare positie. Om deze ambitie 
waar te maken, heeft de GGD bevlogen en betrokken medewerkers 
nodig. De GGD is immers een organisatie van mensen voor mensen. 

Digitalisering

Om nieuwe medewerkers een vliegende start te gunnen, startte in 
2018 een preboarding programma. Onderdeel hiervan is dat nieuwe 
medewerkers niet meer op papier alle noodzakelijke formulieren 
hoeven in te vullen. In een digitale omgeving worden zij op gebruiks-
vriendelijke wijze op de hoogte gebracht van de regelingen en andere 
informatie van de GGD. Nieuwe medewerkers zijn daardoor sneller 
ingewerkt en vinden gemakkelijker hun weg. In 2018 lag extra focus 

op het digitaliseren van de personeelsdossiers, waardoor mede-
werkers zelf hun dossier kunnen raadplegen. Daarnaast is ook aan-
dacht geweest voor het digitaliseren van processen om effectiever 
te kunnen werken.

Ontwikkeling, vitaliteit en diversiteit

De GGD Zuid Limburg is een ontwikkelgerichte en lerende organisatie. 
Met de implementatie van de norm van de Vereniging Nederlandse 
Gemeenten (VNG) voor functiewaardering (HR21) in 2018 werden 
generieke profielen geïntroduceerd. Dit draagt bij aan de arbeids- 
mobiliteit van medewerkers. De vitaliteit van de organisatie is ook 
sterk verbonden met de vitaliteit van de medewerkers. Een laag  
percentage frequent verzuim en een hoog nulverzuim, laten zien dat 
er een gezonde verzuimcultuur is. 

Personeel

 Personeel GGD Zuid Limburg 2016 2017 2018

Aantal fte 383 435 470

Aantal medewerkers 469 521 528
Instroom medewerkers 31 86 54
Doorstroom medewerkers 10 16 10
Uitstroom medewerkers 37 34 47
Ziekteverzuim 4,6% 5,4% 4,9%
Nulverzuim 34,5% 34,2% 29%
Gemiddelde leeftijd 46 jaar 44,9 jaar 44,6 jaar
Man / vrouw 43% / 57% 40% / 60% 38% / 62%



12Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Behalve naar vitaliteit streeft de GGD ook naar diversiteit in haar 
personeelsbestand, omdat een diverse werkomgeving leidt tot  
betere resultaten. Indicatoren hierbij zijn de gemiddelde leeftijd, het 
percentage man/vrouw en de verdeling fulltime- en deeltijdwerkers.

Nieuwe wetgeving

In 2018 zijn de eerste voorbereidingen getroffen voor de introductie 
van de Wnra (Wet normalisering rechtspositie ambtenaren), die in 
2020 in werking treedt. 

Klachten

Om als organisatie echt te ontwikkelen, is het belangrijk de signalen 
en klachten van burgers over de dienstverlening goed te registreren, 
op te lossen en vooral om ervan te leren. In 2018 zijn bij de GGD 75 
klachten ingediend. Op 31 december waren daarvan 7 klachten nog 
in behandeling. 65 klachten zijn via bemiddeling opgelost. 3 klachten 
zijn behandeld in de klachtencommissie en gegrond verklaard.

2016 2017 2018

Klachten 62 62 75

Opgelost via bemiddeling 57 55 65

Behandeld in klachtencommissie 3 1 3

Op 31-12 nog in behandeling 2 6 7



13Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Balans 31 december 2018
 31 december 2018  31 december 2017

Activa

Vaste activa

Materiële vaste activa
Investeringen met economisch nut 21.400.939 19.826.970

Financiële vaste activa
Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen 189.469 189.469

Totaal vaste activa 21.590.408 20.016.439

Vlottende activa

Voorraden 9.166 11.730

Uitzettingen met een rente typische looptijd
korter dan één jaar:

Vorderingen op openbare lichamen 1.550.252 963.857
Rekeningen couranten - -
Overige vorderingen 3.347.625 2.215.565

4.897.877 3.179.422

Liquide middelen 1.598.292 2.126.114

Overlopende activa 1.362.180 1.018.656

Totaal vlottende activa 7.867.515 6.335.922

Totaal activa 29.457.923 26.352.361

 31 december 2018  31 december 2017

Passiva

Vaste passiva

Eigen vermogen
Algemene reserve 3.210.226 3.307.579
Overige reserves 154.737 351.237
Nog te bestemmen resultaat -558.894 -97.355

2.806.069 3.561.463

Voorzieningen
Voorzieningen voor verplichtingen, verliezen en risico’s 233.362 166.294

Vaste schulden met een rente typische looptijd
van langer dan één jaar:
Onderhandse leningen van binnenlandse banken

en overige financiële instellingen 15.512.500 12.179.167

Vlottende passiva

Netto vlottende schulden met een rente typische
looptijd korter dan één jaar:

Banksaldi 2.042.159 2.917.949
Rekening couranten 2.540.076 1.561.773
Overige schulden 5.856.477 5.518.492

10.438.712 9.998.214

Overlopende passiva 467.280 447.223

Totaal vlottende passiva 10.905.992 10.445.437

Totaal passiva 29.457.923 26.352.361



14Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

 GGD Zuid Limburg Rekening Begroting Rekening Begroting Rekening Begroting Begroting Begroting
   2018 in €  2018 in €  2018 in €  2018 in €  2018 in €  2018 in €  2018 in €  2018 in €

GGD   GGD  
                 

      Veilig Thuis 
                 

      Veilig Thuis  Acute Zorg   Acute Zorg   Totaal                                Totaal                               

Opbrengsten

Bijdrage gemeenten basispakket            10.525.146            10.525.136            4.332.038            4.332.025                985.220                972.573         15.842.404          15.829.734 

Bijdrage gemeenten 5% regeling Veilig Thuis - -               408.782 - - -               408.782 -

Tarieven gemeenten plusproducten            2.234.146            2.262.390 - - - -            2.234.146            2.262.390 

Bijdrage gemeenten plusproducten              616.412       616.000 - - - -               616.412 616.000

Inkomsten uit centrumgemeenten - -              363.346 363.000 - -               363.346              363.000 

Bijdrage Rijk/Provincies           2.229.925           2.184.500 - -             1.599.609             1.584.836            3.829.534            3.769.336 

Bijdrage Nederlandse Zorgautoriteit - - - -           18.951.618           18.857.228         18.951.618          18.857.228 

Overige bijdragen        3.385.721           3.040.000                 30.478 38.500            2.255.016            2.184.678            5.671.215           5.263.178 

Incidentele bijdragen          138.172 -                 14.877 -                 31.495                 -              184.544 -

Totale opbrengsten      19.129.522         18.628.026          5.149.521          4.733.525          23.822.958          23.822.958         48.102.001       46.960.866 

Exploitatiekosten                
Personeelskosten          11.749.719          12.507.098            4.043.744            3.407.986           16.127.289           16.033.554          31.920.752         31.948.638 

Huisvestingskosten            940.316            1.000.000                 85.147               200.000            975.071             966.000            2.000.534            2.166.000 

Beheers- en administratiekosten            408.432            215.000               34.104              68.000             907.263             745.000            1.349.799           1.028.000 
Kosten vervoermiddelen                - - - -             746.182                710.000            746.182              710.000 
Kosten automatisering            376.479              1.028.000               52.626 150.000                633.022                790.000            1.062.127            1.968.000 

Kosten medische middelen              439.214               470.000 - -               652.061 600.000            1.091.275            1.070.000 

Kosten uitvoering van derden               180.161                 147.500 - -               466.188 463.500               646.349               611.000 

Afschrijvingskosten 23.402 25.000 - 25.000                1.028.691 1.025.000               1.052.093 1.075.000

Rente en bankkosten 97.910 - 12.194 - 92.702 35.000 202.806 35.000

Incidentele lasten               109.940 - - - 45.161 -                157.485 -

Totale exploitatiekosten        14.325.573    15.392.598            4.230.199           3.850.986          21.673.630          21.368.054         40.229.402        40.611.638 

OverheadOverhead 5.031.570 3.431.928 969.383 882.539 2.594.244 2.231.261 8.595.197 6.545.728

Resultaat vóór vennootschapsbelasting -227.621 -196.500 -50.061 - -444.916 - -722.598 -196.500

Vennootschapsbelasting 32.796 - - - - - 32.796 -

Mutaties in reserves gedurende het jaar 196.500 196.500 - - - - 196.500 196.500

Nog te bestemmen resultaat                -63.917 -                -50.061 -             -444.916 -               -558.894 -

Rekening baten en lasten 2018 per programma



15Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Het resultaat 2018 na vennootschapsbelasting (VPB) en voor de 
mutaties in de reserves bedraagt € 755.394 negatief. De reeds goed-
gekeurde onttrekkingen aan de reserves in 2018 bedragen € 196.500 
waardoor een nog te bestemmen resultaat van € 558.894 negatief 
resteert. 
 
Negatief resultaat GGD (€ 63.917)

Het resultaat voor het programma GGD groot - € 63.917 (negatief) is 
opgebouwd uit een positief resultaat voor het programma GGD 
groot € 37.098 (positief) en een negatief resultaat voortkomend uit 
de extra kosten die gemaakt zijn voor de doorontwikkeling van de  
1 JGZ organisatie groot € 101.015. De extra kosten voor 1 JGZ zijn 
niet additioneel vergoed door de gemeenten in 2018 waardoor het 
programma GGD een negatief resultaat laat zien.

Negatief resultaat Veilig Thuis (€ 50.061)

Het negatieve resultaat van Veilig Thuis betreft een positief resultaat 
inzake de reguliere begroting van € 5.868 en een negatief resultaat 
als gevolg van het inzetten van een verbetertraject m.b.t. de interne 
bedrijfsvoering € 55.929. De kosten inzake het verbetertraject zijn 
voor € 14.681 veroorzaakt door een extra opdracht van de deel- 
nemende gemeenten.

Negatief resultaat Acute Zorg (€ 444.916)

Het negatieve resultaat wordt veroorzaakt door hogere kosten 
voor personeel a.g.v. extra inhuur t.b.v. de performance en hogere 
kosten o.a. door hogere opleidingskosten en brandstofkosten.

Efficiency

Door onderlinge samenwerking met ketenpartners zijn met name 
incidentele voordelen behaald op (juridische) advieskosten. Door 
kennisdeling met ander GGD’en, veiligheidsregio Zuid-Limburg en 
ketenpartners zijn voordelen behaald op inzet voor extra capaciteit 
en inhuur van specifieke expertise.

Toelichting op de jaarrekening



16Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

REKENING VAN BATEN
EN LASTEN GGD

KWETSBARE 
PERSONEN 

GEZONDE WIJK

OVERIGE TAKEN

GEZONDE JEUGD

BESCHERMENDE 
TAKEN

GGD



17Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

GEZONDE JEUGD

Met veel kinderen en jongeren in Zuid-Limburg gaat het goed. Zo’n 80% groeit gezond op in een 
veelzijdige opvoed- en opgroeiomgeving. In de programmalijn gezonde jeugd, de eerste programma-
lijn binnen het gezondheidsbeleid van de Zuid-Limburgse gemeenten, is de ambitie om het             
percentage kinderen waar het goed mee gaat verder te vergroten. Om dit voor elkaar te krijgen, is 
er veel aandacht voor talentontwikkeling en het realiseren van een veilig opgroei- en opvoed-
klimaat. Het doorbreken van sociale overerving bij kwetsbare groepen is hierbij een belangrijke 
uitdaging. Ook een verbetering van vroegsignalering en het streven naar gezond gewicht hebben 
de aandacht. Alle doelstellingen in deze programmalijn zijn gericht op het versterken van de 
‘normale’ gezonde lijn en niet op mogelijke problemen en oplossingen hiervoor.

De jeugdgezondheidszorg speelt een belangrijke rol bij het gezond en veilig (laten) opgroeien en 
opvoeden van kinderen en is daarmee een belangrijke speler in de programmalijn gezonde jeugd.

NAAR ÉÉN JEUGDGEZONDHEIDZORG VOOR ZUID-LIMBURG

JEUGDGEZONDHEIDSZORG

GEZONDE JEUGD IN BEELD



18Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Naar één Jeugdgezondheidszorg  
voor Zuid-Limburg
De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) zorgt er samen met ouders voor dat 
kinderen gezond opgroeien. In onze regio zijn vier organisaties ver-
antwoordelijk voor de uitvoering van de JGZ: Envida, MeanderGroep 
en Zuyderland voor de JGZ 0-4 jaar. De GGD Zuid Limburg voor de 
JGZ 4-18 jaar. Deze vier zijn ervan overtuigd dat ze met het oog op een 
gezonde jeugd méér bereiken als ze hun krachten bundelen. In 2018 
gingen ze dan ook enthousiast aan de slag met de opdracht van de 
gemeenten om in 2020 te komen tot één JGZ voor Zuid-Limburg. Lidy 
van der Goot, hoofd JGZ GGD Zuid Limburg en Vivian Haine, directeur 
JGZ van Envida, geven leiding aan dit ontwikkeltraject. 

“Alleen samen kunnen we de gezondheidsachterstanden in deze 
regio inlopen”, zegt Vivian Haine. “Ook al doen we alle vier ons uiterste 
best om goede zorg te bieden, het levert onvoldoende resultaat op. 
Ons zorgaanbod is te versnipperd; we maken niet genoeg massa.” 
De overtuiging dat de organisaties de handen ineen moeten slaan, 
sluit naadloos aan op de ambitie van de Zuid-Limburgse gemeenten 
om in sterke coalities een trendbreuk te realiseren. In 2019 moet 
duidelijk worden hoe die ene JGZ eruit gaat zien. 

Jaar van verkennen

Lidy van der Goot noemt 2018 ‘een jaar van verkennen’. “In inspiratie-
sessies met professionals en management van de verschillende 
organisaties hebben we onszelf de vraag gesteld: als wij als JGZ 
willen bijdragen aan die trendbreuk, met welke thema’s moeten we 
dan vooral aan de slag en wat moeten we anders gaan doen?” Een 
van die thema’s is preventie en vroegsignalering. Vivian Haine: “We 

willen samen met onze ketenpartners een beweging naar voren 
maken, want daarmee kun je eerder problemen bij een kind of binnen 
een gezin oplossen en voorkom je ook veel zorgen en verdriet.      
Bovendien bespaar je op zorgkosten.” Dat maakt het belangrijk om 
laagdrempelig te blijven en de ontwikkeling van alle kinderen te volgen.
 
Lerend werken 

In lijn hiermee ligt wat Vivian Haine het ‘0-18 denken’ noemt. “Als 
een kind vier jaar is geworden, willen we niet tegen ouders moeten 
zeggen: ‘Ons deel zit erop; uw volgende afspraak hebt u bij de GGD’. 
Net zoals we ook niet meer willen dat ouders met een kind van drie 
en één van vijf naar verschillende organisaties toe moeten.” De JGZ 
anno 2020 werkt in een doorgaande lijn. En experimenteert daarom 
nu onder meer met een ‘gezinsspreekuur’. 

Lidy van der Goot en Vivian Haine over de rol van de ‘nieuwe’ JGZ: 

“Kinderen die zich gezond ontwikkelen zitten in een gezinsauto 
op een hoofdweg. Als zo’n gezin in de knel komt, kan de JGZ 
met extra ondersteuning en advies een spitsstrook openzetten. 
Is dat niet voldoende, dan zorgen we samen met onze keten-
partners voor pitstops, vlakbij de hoofdweg. Alleen als er meer 
nodig is, zorgen wij ervoor dat het kind/gezin de juiste afslag 
neemt voor extra zorg door één van de ketenpartners. We helpen 
daarna ook weer om terug op die hoofdweg te komen en blijven 
het kind/gezin volgen op zijn verdere reis.” 



19Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Dat experimenteren is een essentieel onderdeel van de nieuwe 
werkwijze. “We willen lerend werken”, zegt Haine. “Ons huidige 
dienstenpakket met vaste contactmomenten past niet bij de 
steeds veranderende werkelijkheid. We onderzoeken nu hoe we 
met die continue verandering omgaan.” Diezelfde open houding zie 
je volgens Van der Goot ook terug in de manier waarop de JGZ 
straks het gesprek met ouders wil voeren. “Niet: dit is ons aanbod. 
Maar: Hoe ziet u de ontwikkeling van uw kind? Wat doet u zelf al en 
hoe kunnen wij daarin ondersteunen?” 

Niet meer naast elkaar, maar echt samen 

In 2019 buigen de vier JGZ-organisaties zich onder meer samen 
met de gemeenten over de praktische kanten van één JGZ: welke 
vorm krijgt de nieuwe organisatie en wat is daarvoor nodig? Lidy 
van der Goot: “Dat is voor de medewerkers best spannend. We werken 
nu al vaak naast elkaar op één locatie. Straks gaan we het echt 
samen doen.” 



20Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Jeugdgezondheidszorg

De jeugdartsen, jeugdverpleegkundigen en doktersassistenten van 
de GGD volgen de lichamelijke, geestelijke en sociale ontwikkeling 
van kinderen van 4 tot 18 jaar. De meeste kinderen in Nederland 
groeien veilig en gezond op. Gezinnen waarvoor dit niet vanzelf-
sprekend is, krijgen extra aandacht. In het werk van de JGZ ligt de 
focus op preventie en het versterken van de eigen kracht van kinderen 
en ouders.

Meer no shows in Zuid-Limburg

JGZ is vrijwillig maar niet vrijblijvend. De overheid waarborgt zoveel 
mogelijk het recht van kinderen op de best mogelijke gezondheid 
en op gezondheidszorg. Gemeenten en JGZ streven er daarom 
naar om alle kinderen in beeld te hebben. Dit blijkt niet eenvoudig 
in het huidige tijdsgewricht, waarin het minder vanzelfsprekend is 
om de JGZ te bezoeken en de rol van de gebruiker van de zorg ver-
andert. Ondanks het laagdrempelige karakter en de extra inspan-
ningen van JGZ-professionals is in sommige wijken sprake van een 
hogere no show (niet op de afspraak verschenen zonder bericht). 
Juist daar waar ondersteuning en begeleiding wenselijk lijkt, worden 
ouders en kinderen niet altijd bereikt. 

Ondanks de vele inspanningen om alle kinderen in beeld te houden, 
lukt het in Nederland nog niet om het percentage te verhogen.  
Bijna de helft van de JGZ-organisaties in Nederland haalt de norm 
van 95% niet. Om meer inzicht te krijgen in de redenen van ouders 
om geen gebruik te maken van de aangeboden zorg, is de GGD 
Zuid-Limburg in 2018 gestart met een onderzoek. De resultaten 
van dit onderzoek worden in 2019 verwacht en bieden aanknopings-
punten voor het vergroten van het bereik van de JGZ. 

Structureel aandacht voor ziekteverzuim op scholen

Al sinds 2014 heeft Zuid-Limburg aandacht voor een integrale aan-
pak voor ziekteverzuim. Medische Advisering van de Ziekgemelde 
Leerling (M@ZL) waarbij de school samenwerkt met de jeugdarts 
en de leerplichtambtenaar om het ziekteverzuim terug te dringen. 
De aanpak is op alle scholen voor voortgezet onderwijs in Zuid-Limburg 
geïmplementeerd. Om in beeld te brengen of de aanpak (nog steeds) 
volgens de richtlijnen wordt uitgevoerd, is in 2018 het implementatie-
niveau van M@ZL in beeld gebracht. De aandachtspunten en aan-
bevelingen uit dit onderzoek worden in 2019 opgepakt. 

Om te onderzoeken of M@ZL ook een toegevoegde waarde heeft in 
het basisonderwijs is in 2018 een pilot uitgevoerd in de gemeente 
Brunssum. Een eerste evaluatie vindt plaats in 2019.

Veel risicozorg bij statushouders

Bij inburgering is weinig aandacht voor het thema gezondheid. De 
focus ligt op huisvesting, onderwijs en arbeid. Dit terwijl gezond-
heid belangrijk is voor een goede inburgering. Gefinancierd door 
het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) verzorgt de GGD 
de publieke gezondheidszorg voor asielzoekers in opvanglocaties. 
In de jaren 2016 - 2018 heeft de GGD van gemeenten (vanuit lande-
lijk additioneel beschikbaar gestelde gelden) extra middelen ont-
vangen om zorg te bieden aan statushouders. Nu niet langer meer 
sprake is van een verhoogde instroom van asielzoekers, is dit project  
in 2018 afgerond. 



21Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

In 2018 was, evenals in 2017, opnieuw zichtbaar dat JGZ relatief 
vaak risicozorg inzet voor kinderen van statushouders. Het betreft 
hier een kwetsbare groep met veel verschillende problemen. Om 
gezond gedrag in stand te houden of te bevorderen en gezondheids-
problemen te voorkomen is het belangrijk dat de ketenpartners goed 
met elkaar samenwerken en afstemmen.  
 
Extra aandacht voor kinderen met (beginnend) 
overgewicht 

Een belangrijke taak van de JGZ is het tijdig signaleren van leefstijl-
problematiek of (beginnend) overgewicht. De JGZ professionals 
kunnen vanuit hun deskundigheid het gesprek over leefstijl en ge-
wicht aangaan en daar waar nodig maatwerkondersteuning bieden 
of doorverwijzen naar een passend programma. Een van de veel- 
belovende programma’s, waar de GGD in 2018 actief bij betrok- 
ken was, is Your COACH Next Door. Dit initiatief, dat in de regio 
Maastricht-Heuvelland is gestart, richt zich op het voorkomen van 
overgewicht bij kinderen op een leuke en interactieve manier en 
dicht bij huis. Op maat wordt gekeken wat nodig is om het kind en 
gezin een gezonder leven te laten leiden, bij voorkeur met partners 
uit de wijk. 

Your COACH Next is bedoeld voor kinderen met (beginnend) over-
gewicht waarvoor tot nu toe nog geen geschikt programma  
beschikbaar was. De aanpak dicht het gat tussen preventieactivi- 
teiten vanuit o.a. Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) en de bege-
leiding vanuit de gezondheidszorg voor kinderen met obesitas. 
Kinderen met (beginnend) overgewicht vallen hierdoor niet meer 
tussen wal (preventie) en schip (gezondheidszorg). 

Goede resultaten voor Gezonde Basisschool van 
de Toekomst

In onze regio loopt de pilot De Gezonde Basisschool van de Toekomst. 
Doel is om te onderzoeken of kinderen die op de basisschool een  
gestructureerd dagritme aangeboden krijgen - met voldoende tijd 
voor onderwijs, sport, bewegen en spelen plus aandacht voor ge-
zonde voeding - een betere fysieke, emotionele en intellectuele 
groei doormaken dan hun leeftijdsgenoten op een ‘gewone’ basis-
school. Ook wordt onderzocht of een dergelijk dagritme tot meer 
rust en minder stress leidt voor zowel kinderen als ouders en  
bijdraagt aan een betere kwaliteit van leven. 

In 2018 werden de eerste resultaten bekend en die zijn zeer posi-
tief: op scholen die met dit nieuwe programma aan de slag zijn is 
een daling van de BMI van de leerlingen te zien. Kinderen bewegen 
meer en ook het eetgedrag is verbeterd. Daarnaast zijn er minder 
conflicten en wordt er minder gepest, waarschijnlijk doordat er 
meer structuur en een positievere sfeer is op de scholen. 
De Gezonde Basisschool heeft niet alleen een positief effect op de 
leerlingen zelf, maar ook op ouders en de wijk. Alle reden om dit 
bewezen effectieve concept verder uit te rollen naar andere basis-
scholen in de regio.



22Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

BMR

DTP

HPV

Gezonde jeugd in beeld 

Aantal vaccinaties + vaccinatiegraad

%

4.230
DTP 

(Difterie, tetanus en Polio) 

1.156
HPV bescherming

tegen baarmoederhalskanker

4.235
BMR 

(Bof mazelen, rode hond)

BMR, DTP en HPV: cijfers over 2017. Cijfers over 2018 zijn beschikbaar vanaf juni 2019

88.7%88.8 %41
 3.313

MenC
(MeningokokkenC)

%88.4

60%

70%

80%

90%

100%

50%

40%

30%

20%

10%

0%

2015 2016 2017

Ontwikkeling vaccinatiegraad



23Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

  
Jaarcijfers Jeugdgezondheidszorg 2018

Kinderen regulier gezien 2018 (totaal 16.088)*

70.964

1.410

2.355

72.374
Kinderen (14-17 jaar) 

woonachtig in 
Zuid-Limburg

Kinderen (14-17 jaar) 
woonachtig buiten

Zuid-Limburg

9.114
Kinderen

gezien op indicatie
(10.301 uitgenodigd)
(No show van 12%)

Kinderen in zorg bij JGZ
541

Kinderen met schoolverzuim 
wegens ziekte waarbij 
jeugdarts betrokken is

Kinderen elders in zorg

870
Kinderen verwezen

72
Kinderen waarbij 

meldcode 
kindermishandeling is ingezet

Gezonde jeugd in beeld

PGO-5 PGO-10 PGO-2e jaar VO PGO-SO Extra onderzoeken

5.370  
onderzocht  

(6.102 uitgenodigd)

4.004  
onderzocht  

(4.682 uitgenodigd)

939  
onderzocht  

(1.411 uitgenodigd) 1.040  
o.a. nieuwkomers 

15/16 jarigen

4.735  
onderzocht  

(5.961 uitgenodigd)

88% 85% 67%79%3% 7% 11%8%

Bereik Bereik BereikBereikNo show No show No showNo showNiet verschenen 
mèt bericht:

Niet verschenen 
mèt bericht:

Niet verschenen 
mèt bericht:

Niet verschenen 
mèt bericht:

9% 8% 22%13%

5.533
Kinderen gezien op indicatie 
zonder regulier onderzoek*

3.581
Kinderen gezien op indicatie 

na regulier onderzoek*

No show: niet verschenen zònder bericht.



24Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

GEZONDE WIJK

De gemeenten in Zuid-Limburg willen dat zoveel mogelijk mensen kunnen meedoen in de samen-
leving. Het gezondheidsbeleid sluit hierop aan met de ambitie sociaal economische gezondheids-
verschillen tussen de wijken in Zuid-Limburg te verkleinen. In de programmalijn de gezonde wijk 
sluiten we vanuit publieke gezondheid nauw aan bij de ontwikkelingen in de wijk en de kernen.  
Dat doen we bij voorkeur daar waar het sociale domein en de eerstelijnszorg elkaar vinden in  
wijkstructuren.

Om in de wijk iets te bereiken op het gebied van een gezonde leefstijl, participatie en gezondheid 
is samenwerking met bewoners en professionals een must. De GGD zoekt die verbinding op diverse 
manieren, zowel in directe relatie met de burgers als via de contacten met gemeenten en organisaties.

PUBLIEKE GEZONDHEID



25Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Publieke gezondheid
Publieke gezondheid richt zich op de gezondheid van iedereen in 
de samenleving, met speciale aandacht voor risicogroepen. Het 
doel is mensen in staat te stellen zo goed mogelijk mee te kunnen 
doen in de samenleving. Een goede gezondheid is daarbij belangrijk. 
Om gefundeerde keuzes te maken voor inzet van schaarse middelen, 
is het van belang een goed beeld te hebben van de wijken waar de 
problemen het grootst zijn. Dat maakt het belangrijk om kwalitatieve 
data te hebben op het gebied van gezondheid en participatie.

Voorbereidingen gezondheidsmonitor jeugd 
in volle gang

Een belangrijke wettelijke taak van de GGD is het monitoren van  
de gezondheid in Zuid-Limburg. Daarom worden periodiek data 
verzameld en geanalyseerd en worden trends in beeld gebracht. 
Dit als basis voor het (bijsturen van) beleid. 

In 2018 zijn de afrondende trendanalyses gemaakt van de data af-
komstig uit de vorige gezondheidsmonitor voor volwassenen en 
ouderen. Daarnaast zijn de voorbereidingen voor de nieuwe gezond-
heidsmonitor jeugd in volle gang. Zuid-Limburg volgt hierbij de  
landelijke ontwikkelingen om te komen tot harmonisatie van deze 
monitor. Dit om de uitkomsten beter met elkaar te kunnen verge- 
lijken. Niet alleen op nationaal niveau vindt afstemming plaats over 
het verzamelen en verwerken van gezondheidsdata, ook euregio-
naal is hiervoor aandacht. 

Ruim 200 wijkprofielen geven inzicht in 
gezondheid per wijk

De gegevens over de gezondheid in Zuid-Limburg worden beschik-
baar gesteld via www.gezondheidsatlaszl.nl Een gebruikersvrien-
delijke website die inzicht geeft in de gezondheid en het welzijn van 
de inwoners van Zuid-Limburg. De bezoeker van de website kan  
op thema, op doelgroep (jeugd of volwassenen/ouderen), maar 
ook per gemeente of wijk naar informatie zoeken. 

Om effectief in te kunnen spelen op de behoeften en vragen van 
inwoners van een bepaalde wijk, zijn in 2018 meer dan 200 wijk- 
profielen opgesteld. De wijkprofielen werden in september 2108 
aan de Zuid-Limburgse gemeenten gepresenteerd. 

Informatie over gezondheid, zorg, welzijn, wonen en leven in 
uw wijk vindt u via www.gezondheidsatlaszl.nl/wijkprofielen

Aan de slag met uitdagingen in de euregio 

Om de gezondheidssituatie in een grensregio als Zuid-Limburg te 
verbeteren, moet ook over de grenzen heen worden gekeken. Met  
de vraag of de zogenoemde ‘Limburg-factor’ ook voor de Euregio 
geldt, heeft de GGD in opdracht van de Provincie Limburg onder-
zoek gedaan naar de verschillen in gezondheid tussen de verschil-
lende grensregio’s. Deze inventarisatie laat duidelijke regionale 
verschillen zien. 



26Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Om de gemeenschappelijke uitdagingen op gezondheidsgebied 
samen op te pakken, is in 2018 gewerkt aan een uitvoeringsplan 
euPrevent. De GGD participeert in deze grensoverschrijdende 
samenwerking tussen professionals en organisaties, die zich inzet-
ten voor de volksgezondheid in de Euregio Maas-Rijn. 

Nationaal Preventie akkoord is impuls voor preventie

Door roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik aan te 
pakken, kan de gezondheid van heel veel Nederlanders verbeteren. 
Daarom heeft de Rijksoverheid in 2018 een Nationaal Preventie- 
akkoord gesloten. In dit akkoord maken meer dan 70 verschillende 
organisaties afspraken om roken, overgewicht en problematisch 
alcoholgebruik aan te pakken. Ook de GGD heeft hieraan via  
koepel-organisatie GGD-GHOR Nederland een bijdrage geleverd. 
Het Nationaal Preventieakkoord geeft een nieuwe impuls aan de 
vele initiatieven die er al zijn op dit vlak, zoals Jongeren Op Gezond 
Gewicht (JOGG), de Gezonde Schoolkantine en de Gezonde School. 

Factsheets over mantelzorg, jeugd GGZ  
en vrijwilligerswerk

De GGD Zuid Limburg hecht grote waarde aan de kwaliteit en het 
wetenschappelijk fundament van haar onderzoek en analyses. 
Daarom werkt zij al meer dan tien jaar intensief samen met de 
Universiteit Maastricht in de Academische Werkplaats Publieke 
Gezondheid (AWPG) Limburg. Dankzij maatschappelijk relevant 
wetenschappelijk onderzoek binnen de AWPG Limburg is de praktijk 
van de publieke gezondheid op een groot aantal terreinen, van 
infectieziekten tot jeugdgezondheidszorg, verbeterd. 

Om gemeenten te helpen in hun werk, werken praktijkprofessionals 
en masterstudenten aan antwoorden op vragen die gemeenten stel-
len en die handvaten kunnen bieden bij het gemeentelijk beleid.  
In 2018 werden factsheets gepresenteerd over de jeugd GGZ in 
Zuid-Limburg, mantelzorg en de opbrengsten van vrijwilligerswerk 
voor de vrijwilliger. 



27Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

KWETSBARE PERSONEN

Voor kwetsbare mensen is deelnemen aan de samenleving niet vanzelfsprekend. Ze hebben vaak 
op meerdere gebieden problemen en vinden het moeilijk om goed voor zichzelf te zorgen. Denk 
hierbij aan personen met verward gedrag, daklozen, verslaafden en zorgmijders, maar ook aan 
mensen met lichamelijke, psychische of verstandelijke beperkingen. 

In het gezondheidsbeleid is, via de programmalijn kwetsbare personen, aandacht voor deze mensen. 
Het is de ambitie om een gezonde en veilige leefomgeving voor hen te creëren en te zorgen voor 
een betere integratie van deze mensen in de wijk. Een gezamenlijke opgave voor gemeenten, welzijns-
instellingen, professionals en vrijwilligers.

De dienstverlening voor kwetsbare personen wordt door de GGD onder andere aangeboden via 
het Vangnet Openbare Geestelijke Gezondheidszorg en de psychosociale hulp.

OPENBARE GEESTELIJKE  GEZONDHEIDSZORG

KWETSBARE PERSONEN IN BEELD



28Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Openbare Geestelijke Gezondheidszorg

Sommige mensen hebben zorg nodig, maar zullen daar zelf niet 
om vragen of hulp weigeren. Deze mensen noemen we zorgmijders. 
Ze hebben vaak op verschillende gebieden problemen: ze hebben 
bijvoorbeeld een psychiatrische aandoening, zijn verslaafd, ver-
vuild of hebben schulden. Hulpverleners proberen deze mensen, 
soms ongevraagd, zo goed mogelijk te helpen. Dit heet Openbare 
Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ). Voor de regio’s Westelijke 
Mijnstreek en Maastricht-Heuvelland coördineert het Vangnet 
OGGZ van de GGD Zuid Limburg deze zorg. Voor de regio Parkstad 
coördineert Mondriaan dit via het meldpunt Bemoeizorg.

Nieuwe aanpak voor vangnet 

De afgelopen jaren is landelijk veel aandacht geweest voor de pro-
blematiek rondom personen met verward gedrag. Het gaat dan om 
mensen die de grip op hun leven (dreigen te) verliezen, waardoor 
het risico aanwezig is dat zij zichzelf of anderen schade berokkenen. 
Het door het kabinet en de Vereniging Nederlandse Gemeenten 
(VNG) samengestelde Schakelteam Personen met Verward Gedrag 
geeft gemeenten handvatten in de vorm van negen onderling        
samenhangende bouwstenen. In Zuid-Limburg werken de gemeenten 
samen met onder meer zorgaanbieders, de GGD, veiligheidshuizen 
en politie en justitie om met deze negen bouwstenen een goed  
werkend systeem te bouwen voor de ondersteuning van mensen 
met verward gedrag. 

De maatschappelijke aandacht voor het thema personen met ver-
ward gedrag heeft in 2018 geleid tot een aantal fundamentele  
wijzigingen in de aanpak van het Vangnet OGGZ en daarnaast is de 
bereikbaarheid verruimd naar de avonduren en het weekend. Voor-
heen werd het Vangnet pas ingezet als de situatie van een cliënt zo 

uit de hand was gelopen dat andere organisaties er geen grip meer 
op hadden. Het Vangnet is in die situaties nog steeds de aange- 
wezen partij om tot actie over te gaan, maar zet haar expertise  
nu ook in voor vroegtijdige signalering, snellere interventie en de  
ondersteuning van partners, familie en omstanders. 

Vangnet werkt mee aan pilot voor mensen met acuut 
huisvestingsprobleem

In 2018 heeft het Vangnet deelgenomen aan de pilot Regiecentrum 
crisisinterventie maatschappelijke opvang. In deze pilot, die in 
Maastricht plaatsvindt, wordt een kortdurende interventie ingezet 
voor mensen met een acuut huisvestingsprobleem als  gevolg van 
multi-problematiek. Er wordt naar nieuwe huisvesting gezocht en 
een plan van aanpak gemaakt voor de problemen van de persoon 
in kwestie. De gemeente Maastricht organiseert het Regiecentrum 
en doet dit samen met de maatschappelijke opvang en de GGZ. In 
2018 heeft het Vangnet in 40 casussen haar expertise beschikbaar 
kunnen stellen. De pilot loopt door tot maart 2019. Een evaluatie zal 
vervolgens input zijn voor de toekomstige invulling van dit initiatief.   

Meldpunt onverzekerden vaak onterecht ingeschakeld

Mensen met verward gedrag zijn relatief vaak zorgmijdend en on-
verzekerd. Om hen toch de zorg te kunnen geven die ze nodig hebben, 
is een subsidieregeling ingesteld. Zorgaanbieders kunnen hun kosten 
voor geleverde zorg aan een onverzekerde bij deze regeling decla-
reren. De GGD fungeert als meldpunt en onderzoekt de claim. Ook 
schakelt de GGD het vangnet in om de onverzekerde toe te leiden 
naar verzekering. 



29Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

In 2018 zijn in Zuid-Limburg 288 van dit soort meldingen gedaan. 
Bij een fors aantal meldingen bleek het echter niet te gaan om per-
sonen met verward gedrag (en daarmee ook niet om zorgmijders). 
Meldingen waren onder andere afkomstig van toeristen, seizoens-
werkers die gedurende korte tijd in Nederland werkzaam waren, of 
patiënten van wie onvoldoende persoonsgegevens beschikbaar 
waren. In overleg met de zorgverzekeraars is het proces inmiddels 
bijgesteld. Dit moet leiden tot minder onjuiste meldingen.  

Scenarioteam bij maatschappelijke onrust

Bij ingrijpende gebeurtenissen, zoals een zedendelict, zelfdoding, 
vermissing, ontvoering of bedreiging kunnen betrokkenen en om-
standers behoefte hebben aan specifieke deskundige hulp. Op ver-
zoek van de politie, openbaar ministerie en lokale overheid gaat in 
dit soort situaties onmiddellijk een zogenoemd scenarioteam aan 
de slag, dat door de GGD wordt samengesteld. Het team richt zich 
onder meer op acties die nodig zijn om maatschappelijke onrust te 
voorkomen of te beperken. De vaste samenwerkingspartners in 
een scenarioteam zijn Politie, Reclassering, Openbaar Ministerie, 
Slachtofferhulp Nederland en de gemeente(n) waarin de betreffende 
gebeurtenis zich voordoet. Soms wordt hier tijdelijk nog een orga-
nisatie aan toegevoegd, zoals (het bestuur van) een school of 
(zorg)instelling. In 2018 heeft de GGD 3 keer een scenarioteam    
samengesteld. 



30Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Kwetsbare personen in beeld

Vangnet OGGZ

nieuwe 
meldingen

Meldingen al langer in behandeling 
(sinds 2016)

Totaal 599 meldingen in behandeling

188 x
411



31Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

BESCHERMENDE TAKEN

De Wet publieke gezondheid bevat een aantal gezondheidsbeschermende en -bevorderende maatregelen 
voor de hele bevolking of specifieke doelgroepen, die om specialistische, medische deskundigheid vragen. De 
taken zijn infectieziektebestrijding, seksuele gezondheid, (technische) hygiënezorg en medische milieukunde.

Infectieziekten verspreiden zich gemakkelijk: door de toenemende internationale mobiliteit neemt de kans op 
grote uitbraken toe. Bovendien worden we ons meer en meer bewust van gezondheidsrisico’s in de eigen leef-
omgeving. Geluidshinder en luchtvervuiling zijn steeds terugkerende gespreksonderwerpen. Een overheid die 
burgers aanspreekt op gezond gedrag, mag rekenen op burgers die de overheid aanspreken op haar eigen 
(on)gezonde beleid. Een gezonde woon-, leer- en werkomgeving: we hechten er steeds meer waarde aan. 

Hoewel de gezondheidsbeschermende taken niet direct deel uitmaken van het gezondheidsbeleid, zijn juist 
deze taken de ruggengraat van de GGD; voor de publieke gezondheid in Nederland zijn ze onmisbaar.  
Gemeenten leggen de taken neer bij de GGD, die deze passend binnen de landelijke structuur uitvoert.
 

INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING

SEKSUELE GEZONDHEID

INFECTIEZIEKTEBESTRIJDING IN BEELD

HYGIËNE EN INSPECTIE IN BEELD

SEKSUELE GEZONDHEID IN BEELD

MEDISCHE MILIEUKUNDE IN BEELD

HYGIËNE EN INSPECTIE

MEDISCHE MILIEUKUNDE



32Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Infectieziektebestrijding

Overal om ons heen zijn ze: bacteriën, virussen en parasieten. 
Soms worden mensen daar ziek van: dan hebben ze een infectie-
ziekte. De meeste mensen worden vanzelf weer beter, maar van 
sommige infectieziekten kunnen mensen ernstig ziek worden. Veel 
infectieziekten zijn bovendien besmettelijk: mensen en ook dieren 
kunnen infectieziekten overdragen op anderen. Het is de taak van 
de GGD om verspreiding van deze ziekten zoveel mogelijk te voor- 
kómen, deze te signaleren en zo nodig te bestrijden. Dat is belang-
rijk vanwege het risico voor de volksgezondheid.  

Toename tuberculose in Zuid-Limburg blijft 
ook in 2018

Hoewel het aantal tuberculosepatiënten in heel Nederland in de  
afgelopen acht jaar afnam, neemt het aantal patiënten in Zuid- 
Limburg al vijf jaar toe. Ook in 2018 blijft het aantal stijgen. In 2018 
waren er in Zuid-Limburg 39 meldingen van tuberculose. Er werden 
in 2018 120 behandelingen uitgevoerd bij mensen met een latente 
besmetting (wel besmet maar niet ziek). In de landelijke bench-
mark staat Zuid-Limburg in de top drie van regio’s met de meeste 
tuberculosepatiënten per 100.000 inwoners. En zelfs op de eerste 
plaats als het gaat om het aantal gemelde latente infecties tuber-
culose per 100.000 inwoners. 

Extra vaccinatie voor meningokokken type W

Meningokokkenziekte is een verzamelnaam voor ziekten die worden 
veroorzaakt door een bacterie, de meningokok. Deze bacterie kan 
bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking veroorzaken. Er zijn ver-
schillende typen meningokokken. Sinds enkele jaren is er een lande-
lijke toename van mensen die ziek worden van meningokokken W. 

Omdat meningokokkenziekte ernstig is en de forse toename ook in 
2018 zichtbaar bleef, zijn in het najaar van 2018 de 14-jarigen in 
Nederland gevaccineerd  voor type ACWY. De vaccinatie bracht veel 
werk met zich mee voor de professionals van de GGD.

14-jarigen zijn één van de bevolkingsgroepen die een hogere 
kans hebben op de meningokokkenziekte. Hoewel de kans om 
ziek te worden ook voor hen heel klein is, spelen zij een belang-
rijke rol bij de verspreiding van de bacterie. Omdat zij intensieve 
sociale contacten hebben, kunnen ze de bacterie gemakkelijk 
oplopen en verspreiden. Door hen te vaccineren, beschermen 
we indirect de hele bevolking. 

Ongevoelig voor antibiotica

Steeds vaker blijken bacteriën ongevoelig voor antibiotica en is er 
sprake van antibioticaresistentie (ABR). Dit leidt tot meer ziekte-
last, meer sterfgevallen en ook meer kosten. Waar in voorgaande 
jaren de focus lag op de bestrijding van ABR in het ziekenhuis, 
groeit het besef dat ook buiten het ziekenhuis de toename van ABR 
beteugeld moet worden. De professionals van de GGD hebben  
hierin een actieve rol die nog verder verstevigd wordt doordat een 
meldingsplicht gaat gelden voor antibioticaresistentie. Als ABR 
zich voordoet, moet een melding gedaan worden aan de GGD zodat 
deze noodzakelijke maatregelen kan nemen. 

In Nederland komen nog relatief weinig antibioticaresistente bac-
teriën voor, maar de praktijk laat zien dat als gevolg van het inter- 



33Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

nationale verkeer een toenemende aanvoer van dergelijke  bacteriën 
zichtbaar is. Ook grenst Zuid-Limburg voor een groot deel aan  
België en Duitsland. Daar is het probleem groter dan in Nederland. 
Bovendien kent Zuid-Limburg een sterke vergrijzing; een kwets-
bare populatie bij wie antibioticagebruik juist meer voorkomt  
en daarmee een belangrijke risicofactor voor resistentie van eigen 
bodem.

Op weg naar een hogere vaccinatiegraad

Ingegeven door de vaak incorrecte informatie die beschikbaar is op 
het internet en via sociale media, neemt het aantal kritische prikkers 
in Nederland toe. Hierdoor zien we de laatste jaren een constante 
daling van de vaccinatiegraad, ook in Zuid-Limburg. Dit met als 
consequentie dat vaker uitbraken van bijvoorbeeld mazelen ont-
staan en sterfte als gevolg van baarmoederhalskanker weer meer 
zal voorkomen. De (bestuurlijke) behoefte om deze trend te keren, 
neemt snel toe.

De professionals van de GGD hebben de kennis en kunde om hierin 
een proactieve rol te nemen en hebben in 2018 verkend wat nodig is 
om de vaccinatiegraad in de regio te verhogen en/of te stabilise-
ren. Aandachtspunten zijn proactief informeren van de doelgroep, 
eenduidige informatie verschaffen en het bewaken van opkomst-
percentages en de vaccinatiegraad op gemeenteniveau. 



34Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

908 
telefoontjes 

van burgers en 
professionals 

145  meldingen 
 van infectieziekteclusters 
 in instellingen

Met name vanuit:

• 	de kinderopvang 		  74

• 	zorgcentra 			   43

• 	onderwijsinstellingen 	 24

Infectieziektebestrijding in beeld

Top 6 van meest gestelde vragen 

1.	 Vaccinatie 	 356
2.	 Insecten en 
	 dieren(beten) 	 47
3.	 Scabiës (schurft) 	 43
4.	 Kinkhoest 	 35
5.	 Besmettingsaccident 	 31
6.	 Antibioticaresistentie 
 	 (incl. MRSA) 	 31

Top 5 
 
1.	 Kinkhoest 	 174
2.	 Legionella 	 36
3.	 Hepatitis B 
	 dragerschap 	 23
4.	 Meningokokken-
	 ziekte	 10
5.	 Invasieve  
	 groep-A-
	 streptokokken 	 6



35Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Seksuele gezondheid

De sociaal verpleegkundigen van de GGD zien jaarlijks duizenden jon-
geren (onder de 25 jaar), die zich willen laten testen op seksueel over-
draagbare aandoeningen (soa) en/of vragen hebben over seksualiteit 
en anticonceptie. Daarnaast gaan ze naar groepen toe die meer dan 
anderen risico lopen op soa, om voorlichting te geven en te testen.

Thermometer seksuele gezondheid biedt inzicht

Om afgewogen keuzes te maken voor beleid en preventie, zijn ge-
gevens belangrijk. Die komen bijvoorbeeld van de thermometer 
seksuele gezondheid jongeren Limburg, die in 2016 voor het eerst 
werd gepubliceerd en nu jaarlijks wordt uitgebracht. De thermometer 
geeft een beeld van de seksuele gezondheid van de bijna 5.000 
Limburgse jongeren die jaarlijks het Centrum voor Seksuele Gezond-
heid van de beide Limburgse GGD’en bezoeken. Het instrument 
geeft inzicht in het aantal gevonden soa, ervaringen met alcohol of 
drugs in combinatie met seks en vragen rond seksualiteit die jongeren 
hebben. Ook wordt melding gemaakt van het anticonceptiegebruik 
en de onbedoelde zwangerschappen in de regio.

Op basis van deze gegevens zijn in 2018 extra spreekuren georga-
niseerd voor mannen die seks hebben met mannen en is gestart 
met het verstrekken van PrEP (middel dat beschermt tegen HIV) 
aan deze doelgroep. Ook lag de focus op doelgroepen met een laag 
opleidingsniveau. Dit met als doel de toegankelijkheid en doeltref-
fendheid van het Centrum voor Seksuele Gezondheid voor specifieke 
doelgroepen te verbeteren. Verder zijn de voorbereidingen gestart 
voor de implementatie van het project Nu Niet Zwanger dat in 2019 
start en deel uitmaakt van Kansrijke Start als onderdeel van de 
aanpak om gezondheidsachterstanden in te lopen. 

 
Uit het onderzoek Seks onder je 25e (2012-2017) blijkt dat de 
jeugd in Zuid-Limburg al vroeg begint met seks. Ongeveer 6% 
van de veertien- en vijftienjarigen heeft al geslachtsgemeen-
schap. Maar: 1 op de 10 seksueel actieve meisjes gebruikt niet 
structureel anticonceptie. Ook nog jongere kinderen zijn al bezig 
met seksualiteit. Ze zijn nieuwsgierig en experimenteren. 
Voor leerkrachten in het basisonderwijs is het moeilijk om te 
beoordelen of een kind grensoverschrijdend gedrag vertoont 
of iets doet wat normaal is voor die leeftijd. De training  
Sekswijzer en Grensoverschrijdend gedrag, die de GGD ook  
in 2018 weer heeft verzorgd, helpt leerkrachten in het basis-  
en voortgezet onderwijs hiermee om te gaan en het thema  
bespreekbaar te maken in de klas. 



36Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Seksuele gezondheid in beeld

Totaal aantal soa-tests in 2018

6.526
consulten

19,9%
soa-vindpercentage

59%
jongeren 

onder 
de 25 jaar

19%
consulten

mannen die 
seks hebben
met mannen
(alle leeftijden)

41%
personen

van 25 jaar
of ouder

4%
consulten

 vrouwelijke
sekswerkers 
(alle leeftijden)

3.833

21,5%

consulten

soa-vindpercentage

Jongeren onder de 25 jaar



37Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Hygiëne en inspectie 
De toezichthouders van Hygiëne en inspectie bezoeken behalve  
kinderdagverblijven en gastouders, onder andere ook schoonheids-
salons, tattoo- en piercingstudio’s en seksinrichtingen. Ook het  
toezicht Wmo maakt sinds een aantal jaren deel uit van het  
takenpakket.  

Nieuwe wettelijke kaders zorgen voor aanpassing 
toezicht kinderopvang

De Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK) is op 1 januari 
2018 in werking getreden. De Wet IKK verbetert de kwaliteit en de 
toegankelijkheid van de kinderopvang. De nieuwe kwaliteitseisen 
zijn opgedeeld in vier thema’s: de ontwikkeling van het kind centraal, 
veiligheid en gezondheid, stabiliteit en pedagogisch maatwerk en 
kinderopvang is een vak. Als gevolg van deze wetswijziging is het 
toezicht op de kinderopvang aangepast.

Vanaf 1 juli 2018 gelden ook extra landelijke eisen voor de voor- en 
vroegschoolse educatie (VVE). De toezichthouders van de GGD 
houden bij alle kinderdagverblijven toezicht op de naleving van 
deze eisen.   

GGD verzorgt toezicht Wmo

Dienstverlening in het kader van de Wet Maatschappelijke onder-
steuning (Wmo) gaat meestal goed, maar helaas gaat er ook wel 
eens iets mis. Gebeurt er iets ernstigs, dan moet de Wmo-verlener 
dit melden bij de GGD. Als de cliënt ernstig letsel overhoudt aan 
een incident of zelfs overlijdt, is dat een verplichting. Dat is het ook 
als een medewerker geweld heeft gebruikt tegen een cliënt of een 

onveilige situatie heeft veroorzaakt. Signalen en klachten over Wmo-
verleners kunnen ook binnenkomen via de gemeenten.

Soms gaat de toezichthouder van de GGD op inspectiebezoek. 
Maar in de meeste gevallen onderzoekt de Wmo-aanbieder het     
incident zelf. De zorgaanbieder is namelijk zelf verantwoordelijk 
voor de kwaliteit van zorg. De GGD houdt dan toezicht en beoor-
deelt de kwaliteit van het onderzoeksrapport. Lukt het de instelling 
niet om een incident behoorlijk te onderzoeken of wordt er onvol-
doende geleerd, dan is vervolgtoezicht door de GGD nodig. 

Melden van calamiteiten is belangrijk voor de cliënt en zijn familie, 
Wmo-verleners en gemeenten. Elke calamiteit is er één te veel. 
Vaak gaat het om heel verdrietige gebeurtenissen in het leven van 
mensen. Daarom is het belangrijk dat men er iets van leert.  

In 2018 zijn 22 meldingen gedaan, verdeeld over de regio’s Westelijke 
Mijnstreek (5), Parkstad (9) en Maastricht-Heuvelland (8). Daar-
naast werd de GGD regelmatig benaderd met vragen en signalen 
die niet tot een melding hebben geleid.



38Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Hygiëne en inspectie in beeld

 

Seksbedrijven
Controles bij seksbedrijven 
op het gebied van hygiëne 
en veiligheid.

428  x 

Jaarlijkse inspectie 
kinderopvang 

Kinderopvang, nieuwe locatie voor aanvang	      23

Kinderopvang, nader onderzoek		       85

Incidentele onderzoeken			          8

Vergunningverlening
Tattoo en piercing studio’s			       31

Schoonheidssalon met permanente make up     46

22  x

11x

Controle hygiëne en veiligheid van de asiel-
zoekerscentra inclusief gezondheidscentra
Indien van toepassing adviezen ter verbetering.

Asielzoekerscentra
3  x

Wmo-toezicht
Toezicht op aanbieders van 
Wmo-diensten n.a.v. calamiteiten
in 2018.

Onderzoek hygiëne en veiligheid 

1x 
Gemeenschapshuis



39Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Medische milieukunde
Omgevingsfactoren beïnvloeden de gezondheid van burgers. De unit 
Medische Milieukunde (MMK) adviseert gemeenten, scholen,  
woningbouwverenigingen en burgers over mogelijke gezondheids-
risico’s door milieufactoren en hoe deze risico’s zoveel mogelijk 
beperkt of voorkomen kunnen worden. Vanuit dit oogpunt denkt 
MMK ook mee bij nieuwe ontwikkelingen, zoals de aanleg van wegen 
en bedrijventerreinen, renovatie van woonwijken en scholen.

Vragen over geluid en gezondheid

In Zuid-Limburg ervaart ruim 23% van de volwassenen ernstige  
geluidhinder van één of meerdere bronnen. Wegverkeer en brom-
mers/scooters zijn de belangrijkste bronnen van geluidhinder.  
Behalve tot hinder kan blootstelling aan geluid ook leiden tot slaap-
verstoring en hart- en vaatziekten. In 2018 hebben de professionals 
vragen beantwoord van de gemeenten Stein en Voerendaal over 
wat de heersende geluidniveaus in hun gemeente betekenen  
voor de gezondheid van bewoners. Daarnaast heeft de GGD  
10 meldingen van burgers over een lage bromtoon behandeld in 
samenwerking met de Regionale Uitvoeringsdienst Zuid-Limburg  
(RUD ZL) en Adelante (audiologie en communicatie).

Advies over ongevallen met gevaarlijke stoffen

Er is het afgelopen jaar in Zuid-Limburg 19 keer een beroep gedaan 
op de kennis van de Gezondheidskundig Adviseur Gevaarlijke Stoffen 
(GAGS). Deze heeft advies uitgebracht bij een aantal huis-, tuin- en 
keukenongelukken, maar onder andere ook de consequenties voor 
de gezondheid van bezoekers en omwonenden ingeschat van een 
ammoniaklekkage bij sport- en recreatiecentrum Glanerbrook en 

een chloorlekkage bij het zwembad in Gulpen. Ook ondersteunde 
de adviseur gemeenten bij de communicatie over de risico’s van 
rook bij een aantal grote branden in de regio. Samen met de Officier 
van Dienst Geneeskundig en de Adviseur Gevaarlijke Stoffen van 
de brandweer keek hij onder meer naar de risico’s voor de hulp- 
verleners van een lekkage bij Chemelot. Tot slot heeft de GAGS 
meegedacht over de maatregelen die genomen moesten worden 
bij het aantreffen van een poederbrief. 

Groen: motor voor bewegen, ontmoeten en 
ontspannen

Een groene omgeving heeft via verschillende mechanismen een 
belangrijke positieve invloed op de gezondheid van mensen. Groen 
heeft een positief effect op het herstel van stress, zet aan tot bewegen 
en kan leiden tot ontmoetingen tussen mensen. Deze positieve effec-
ten gelden voor iedereen, maar zeer waarschijnlijk des te meer voor 
mensen in buurten met een lagere sociaaleconomische status.
In een onderzoeksproject getiteld ‘Groen: motor voor bewegen, 
ontmoeten en ontspannen’ inventariseert de GGD samen met de 
Universiteit Maastricht/onderzoeksinstituut ICIS in twee buurten 
met gezondheidsachterstanden in Maastricht het aanwezige open-
baar groen en de wensen van kinderen en ouderen ten aanzien van 
dit groen. Op basis hiervan wordt onderzocht wat het effect van 
groene ontwerpprincipes is op de gezondheid van een wijk. Daar-
mee kunnen de gemeenten in de toekomst nog beter geadviseerd 
worden over groen en gezondheid.



40Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Overige onderwerpen: 3   

Huisbezoeken met  
advies over gezond  
wonen

Medische milieukunde in beeld

52

Beleidsadviezen gemeenten
Bodem en 
grondwater-
verontreiniging

6

Intensieve 
veehouderij 

2

Binnenmilieu   152
Buitenmilieu      42
Overige               2

van burgers
196 vragen

Hinder door 
geluid/fijn stof/
stank
 

2

Onderzoek n.a.v. 
zorgen over aantal 
mensen met kanker 
in relatie tot 
leefomgeving:

Gezondheidskundig 
advies bij ongevallen 
met gevaarlijke stoffen

2
19 x



41Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

OVERIGE TAKEN

SOCIAAL MEDISCHE ADVISERING SOCIAAL MEDISCHE ADVISERING IN BEELD

FORENSISCHE GENEESKUNDE FORENSISCHE GENEESKUNDE IN BEELD

Naast taken die rechtstreeks een bijdrage leveren aan de invulling van het gezondheidsbeleid, 
maken ook forensische geneeskunde en sociaal medische advisering deel uit van het takenpakket 
van de GGD. Deze taken worden in opdracht van de Zuid-Limburgse gemeenten uitgevoerd. 



42Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Forensische geneeskunde

De forensisch artsen van de GGD zorgen in opdracht van de ge-
meenten voor de lijkschouw en doen waar nodig nader onderzoek 
bij overlijden. In opdracht van de politie zorgt de GGD ook voor de 
medische arrestantenzorg.

Toekomst forensische geneeskunde landelijk 
onderwerp van gesprek

Landelijk is de toekomst van de forensische geneeskunde al enkele 
jaren onderwerp van gesprek. In 2018 werd duidelijk dat het forensisch 
medisch onderzoek in de toekomst niet meer door de afzonderlijke 
GGD’en wordt georganiseerd, maar een bovenregionale invulling 
krijgt. De medische arrestantenzorg wordt beschouwd als markt-
taak en moet in de toekomst middels aanbesteding worden gecon-
tracteerd. In 2018 hebben de GGD’en in Nederland en Zuid-Limburg 
de eerste voorbereidingen getroffen voor deze wijziging.  

Intensieve samenwerking in Zuid-Nederland

Om ook in de toekomst in Zuid-Limburg kwalitatief goede forensische 
geneeskunde te kunnen garanderen, is samenwerking met andere 
GGD’en wenselijk. Dit wordt georganiseerd via het samenwerkings-
verband van de GGD’en in de drie zuidelijke provincies Limburg, 
Brabant en Zeeland. Dit samenwerkingsverband streeft naar een-
duidige procedures en registratie van werkzaamheden in een  
uniform registratiesysteem. Dit verbetert de uitwisselbaarheid van het  
artsenpotentieel tussen de afzonderlijke politieregio’s en maakt de 
dienstverlening robuuster. In 2018 zijn ook de voorbereidingen    
getroffen voor een vernieuwde profielopleiding voor forensisch   
geneeskundigen. 

Meer aandacht voor inzet bij forensisch artsen bij 
kindermishandeling en kwetsbaren

Forensisch-medische expertise bij kindermishandeling (FMEK) 
richt zich op het duiden van letselaspecten bij kinderen waarbij een 
vermoeden bestaat van kindermishandeling of seksueel misbruik. 
De werkzaamheden bestaan uit het beschrijven van letsel en het 
duiden van de mogelijke oorzaak van dit letsel. Deze rapportage 
moet zo zijn opgesteld dat ze stand houdt bij een eventueel straf-
rechtelijk vervolg. De werkwijze omtrent kindermishandeling in 
Zuid-Limburg wordt landelijk als best practice gezien. 

Begin 2018 heeft minister Hugo de Jonge (VWS) het programma 
‘Geweld hoort nergens thuis, programma aanpak huiselijk geweld 
en kindermishandeling 2018-2021’ gepresenteerd. Hierin dringt hij 
er opnieuw op aan beter gebruik te maken van de lokale expertise 
van de forensisch artsen bij het vermoeden van kindermishandeling 
of mishandeling van andere kwetsbaren (zoals ouderen). Landelijk 
is de GGD GHOR Nederland gevraagd om de forensisch medische 
expertise meer aandacht te geven en te streven naar een eenduidige 
werkwijze op dit gebied in Nederland. Daarbij wordt intensief          
samengewerkt met Veilig Thuis, huisartsen en specialisten (o.a. 
kinderartsen en specialisten ouderengeneeskunde). Dit heeft er in 
2018 onder meer in geresulteerd dat er voor de provincie Limburg 
een provinciaal expert is aangesteld, die voor de verbinding tussen 
het landelijke netwerk en de lokale professionals zorgt. 



43Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Forensische geneeskunde in beeld

463 X

298 X

7  X

Lijkschouw

Euthanasie

Forensisch Medisch Expertise 
bij Kindermishandeling (FMEK)

38 X
Nader Onderzoek 
Doodsoorzaak Kinderen 

Toelichting begrippen

Lijkschouw
Na overlijden wordt een lichaam doorgaans geschouwd door de behandelend 
arts. Doel is te onderzoeken of een verklaring van overlijden kan worden  
afgegeven. De arts mag alleen een verklaring van overlijden afgeven als hij 
ervan overtuigd is dat de patiënt door een natuurlijke oorzaak is overleden. 
Bij twijfel moet hij de gemeentelijke lijkschouwer (schouwarts) inschakelen.

Euthanasie
Een overlijden als gevolg van  euthanasie, hulp bij zelfdoding en levensbeëin-
diging zonder verzoek wordt niet als ‘natuurlijk’ beschouwd. Het is in dit geval 
niet toegestaan dat de behandelend arts een overlijdensverklaring afgeeft. 
Ook hier wordt de lijkschouwer ingeschakeld.

Nader Onderzoek Doodsoorzaak Kinderen 
In geval van onverwacht en onverklaard overlijden van een minderjarige  
(<19 jaar), kan met toestemming van de ouders nader onderzoek naar de 
doodsoorzaak plaatsvinden. Het hoofddoel is het achterhalen van de 
doodsoorzaak. Dit kan bijdragen aan de rouwverwerking.

Forensisch Medisch Expertise bij Kindermishandeling
De forensisch geneeskundige ondersteunt de vertrouwensarts van Veilig 
Thuis en de kindergeneeskunde in de ziekenhuizen met het beschrijven van 
letsels waarbij het vermoeden is van kindermishandeling.



44Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Sociaal medische advisering

De gemeenten ontvangen van burgers allerlei aanvragen voor on-
dersteuning, hulpmiddelen en vervoer. Het gaat dan bijvoorbeeld 
om een gehandicaptenparkeerkaart of leerlingenvervoer, of om 
een aanvraag in het kader van de Participatiewet of de Wmo. Om 
een zorgvuldig besluit te kunnen nemen, hebben de gemeenten 
vaak medisch advies nodig. Een deel van de Zuid-Limburgse  
gemeenten doet hiervoor een beroep op de sociaal medische ad- 
visering (SMA) van de GGD. De artsen van de GGD toetsen of het  
hulpmiddel / de ondersteuning op medische gronden kan worden 
toegekend.  

Het merendeel van de medische adviezen wordt afgehandeld door 
de aanvraag te bespreken met de consulent van de gemeente. In een 
aantal gevallen wordt de aanvrager uitgenodigd op het spreekuur 
van de GGD-arts. 

Behoefte aan integraal advies

Gemeenten willen deze dienstverlening beter laten aansluiten op de 
uitgangspunten van de decentralisaties. Daarbij gaat het niet langer 
om waar mensen ‘recht op hebben’, maar om wat ze nodig hebben 
om zo zelfstandig mogelijk te kunnen blijven meedoen in de samen-
leving. Vaak maken aanvragers gebruik van verschillende voorzie-
ningen uit bovengenoemde wet- en regelgeving. Een meer integrale 
benadering betekent niet alleen meer efficiency voor de gemeente, 
maar zeker ook minder ongemak voor de burger. De SMA-artsen 
van de GGD verbinden de vragen van de burger en kijken steeds 
meer over de grenzen van de beleidsterreinen heen om zo te komen 
tot het beste (integrale) advies.  

Artsen geschoold in positieve gezondheid

In 2018 zijn de artsen geschoold op het gebied van Positieve               
Gezondheid. In gesprek met gemeenten wordt uitgewerkt hoe zij 
hier in hun dagelijks werk invulling aan kunnen geven.  



45Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Sociaal medische advisering in beeld

Gehandicapten parkeerkaart	 733

WMO	 1.048

Bijzondere bijstand	 26

Participatiewet	 332

Leerlingevervoer en leerplicht 	 43

5.875 x bespreking
met het Medisch 
Advies Team
	

2.182 X adviezen



46Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Rekening baten en lasten 2018
GGD Zuid Limburg Rekening 2018 in € Begroting 2018 in € *

Opbrengsten

Bijdrage gemeenten basispakket 15.842.404 15.829.734

Bijdrage gemeenten 5% regeling Veilig Thuis 408.782 -

Tarieven gemeenten plusproducten 2.234.146 2.262.390

Bijdrage gemeenten plusproducten 616.412 616.000

Inkomsten uit centrumgemeenten 363.346 363.000

Bijdrage Rijk/Provincies 3.829.534 3.769.336

Bijdrage Nederlandse Zorgautoriteit 18.951.618 18.857.228

Overige bijdragen 5.671.215 5.263.178

Incidentele baten 184.544 -

Totale opbrengsten 48.102.001 46.960.866

Exploitatiekosten    

Personeelskosten 31.920.752 31.948.638

Huisvestingskosten 2.000.534 2.166.000

Beheers- en administratiekosten 1.349.799 1.028.000

Kosten vervoermiddelen 746.182 710.000

Kosten automatisering 1.062.127 1.968.000

Kosten medische middelen 1.091.275 1.070.000

Kosten uitvoering van derden 646.349 611.000

Afschrijvingskosten 1.052.093 1.075.000

Rente en bankkosten 202.806 35.000

Incidentele lasten 157.485 -

Totale exploitatiekosten 40.229.402                  40.611.638 

Overhead 8.595.197 6.545.728

Resultaat voor vennootschapsbelasting -722.598 -196.500

Vennootschapsbelasting 32.796 -

Mutaties in reserves gedurende het jaar 196.500 196.500

Nog te bestemmen resultaat -558.894 -

* inclusief begrotingswijziging



47Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

ACUTE
ZORG

REKENING VAN 
BATEN EN LASTEN 
ACUTE ZORG

GENEESKUNDIGE 
HULPVERLENINGS-
ORGANISATIE IN 
DE REGIO

ALS IEDERE 
SECONDE TELT

REGIONALE 
AMBULANCE
VOORZIENING



48Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

 

ALS IEDERE SECONDE TELT

REGIONALE  AMBULANCEVOORZIENING

GENEESKUNDIGE HULPVERLENINGSORGANISATIE IN DE REGIO

RAV IN BEELD

GHOR IN BEELD

De Regionale Ambulance Voorziening Zuid-Limburg (RAV ZL) bestaat uit de  ambulancezorg en 
de Meldkamer Ambulancezorg (MKA) en vormt samen met de GHOR het programma Acute Zorg.

Als elke seconde telt, rukken de ambulances met zwaailicht en sirene uit. Ook als een patiënt niet 
in levensgevaar is, maar wel dringend hulp nodig heeft, rijdt de ambulance er zo snel mogelijk 
naartoe. Daarnaast verzorgt de RAV vervoer op afspraak, bijvoorbeeld van ziekenhuis naar huis. 
De spin in het web van de ambulancezorg is de meldkamer. Hier coördineren de centralisten de 
ambulancezorg en hebben zij contact met melders, de ambulanceteams en andere zorgverleners. 
Patiënten moeten de best mogelijke zorg krijgen, of het er nu twee, twintig of tweehonderd zijn. 
De GHOR zorgt ervoor dat de opschaling van dagelijkse naar grootschalige geneeskundige  
hulpverlening soepel verloopt.



49Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Regionale ambulancevoorziening

Wie ambulancezorg nodig heeft, is bij de GGD Zuid Limburg in goede 
handen. De verpleegkundigen en chauffeurs, maar ook de centra-
listen op de meldkamer en de mensen achter de schermen zetten 
zich met hart en ziel in voor Zuid-Limburgers die ambulancezorg 
nodig hebben. De ambulances rukken steeds vaker uit; meer dan
58.500 keer per jaar. Het komt hierdoor steeds vaker voor dat niet 
meteen of in de directe omgeving een ambulance beschikbaar is. 
Toch blijven de prestaties van de Zuid-Limburgse ambulancedienst 
ook in 2018 goed. In 2018 werd opnieuw voldaan aan de 95% norm 
voor de aanrijtijden. 

Steeds hogere eisen voor kwaliteit van zorg

In de acute zorg worden steeds hogere eisen gesteld aan de tijdig-
heid en de kwaliteit van zorg. Het is dan ook niet vreemd dat kwaliteit 
van de zorg en samenwerking met de andere organisaties in de 
keten speerpunt waren voor 2018. Om nog beter te kunnen sturen, is 
in 2018 een nieuw systeem voor de registratie van ritgegevens in-
gevoerd en is veel aandacht geweest voor een goed gebruik hiervan.  

Ambulancepersoneel blijft leren

Ambulanceverpleegkundigen moeten voldoende bekwaam en vaar-
dig zijn, de benodigde kennis hebben en de juiste attitude om in elke 
situatie adequaat hulp te kunnen bieden. Daarom is een permanent 
educatieprogramma ingericht, waarbij ambulanceverpleegkundigen 
iedere 5 jaar een volledige test en iedere 2 jaar een praktische toets 
moeten afleggen. Daarnaast worden ritformulieren regelmatig ge-
analyseerd en rijden trainers mee in het kader van Support on the 
Job. De ervaringen met dit programma waren in 2018 positief.

Krapte op de arbeidsmarkt

In de ambulancesector is het steeds lastiger om voldoende gekwa-
lificeerd personeel te vinden. Ook in Zuid-Limburg zien we dit terug. 
Omdat vacatures steeds moeilijker ingevuld kunnen worden, groeit 
de druk op het huidige personeel. Dit leidt tot meer werkdruk bij 
medewerkers. Bovendien is werken in de acute zorg belastend:  
medewerkers worden regelmatig geconfronteerd met moeilijke    
situaties en piekbelastingen en werken in onregelmatige diensten. 
Ook wordt het ambulancepersoneel in de uitoefening van zijn taak 
steeds vaker geconfronteerd met de verruwing van de samenleving. 

Ambulancepost Landgraaf bewijst waarde

Om de performance wat betreft aanrijtijden in de oostelijke delen 
van Parkstad te verbeteren, is in 2017 als pilot een ambulancepost 
ingericht in Landgraaf. In 2018 is gebleken dat deze extra post  
inderdaad het gewenste effect heeft. De aanrijtijden zijn duidelijk 
verbeterd, zonder dat het ten koste gaat van de performance van 
de andere posten. Hierbij is ook rekening gehouden met de effecten 
van het gereedkomen van de Buitenring Parkstad Limburg. Op basis 
van de positieve resultaten is inmiddels besloten om toe te werken 
naar een permanente ambulancepost in Landgraaf. 

De acute zorgketen slibt dicht

Een goede samenwerking met ketenpartners is voor de ambulance-
zorg cruciaal. Goede afspraken en een goede informatievoor- 
ziening tussen partners zijn hierbij van groot belang, zowel binnen 
de regio als over de (lands)grenzen heen. De acute zorgketen wordt 
steeds vaker geconfronteerd met verstopping. 



50Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Zeker in de winter - als er een griepgolf is - ontstaan er situaties van 
onvoldoende capaciteit om aan de toenemende zorgvraag te kunnen 
voldoen. Dit hangt samen met de transities in de zorg, de vergrijzing 
en het feit dat ouderen langer zelfstandig thuis wonen. 

De partners onderzoeken samen alternatieve zorgpaden om te komen 
tot creatieve en toekomstbestendige oplossingen. In dit kader 
vond in 2018 het Lagerhuisdebat (Spoed)Zorg 2.0 plaats over de 
inrichting van de toekomstige zorg voor patiënten met een urgente 
zorgvraag. Deze avond werd georganiseerd door de Stuurgroep 
(Spoed)Zorg 2.0 waarin naast de GGD Zuid Limburg ook Zuyder-
land Medisch Centrum en de huisartsen uit de regio’s Parkstad en 
Westelijke Mijnstreek vertegenwoordigd waren. De bijeenkomst 
heeft geleid tot meer inzicht in de samenhang van de problematiek 
en daarmee aanknopingspunten voor het dagelijks werk. Deze sa-
menwerking krijgt verder vorm via het Netwerk Acute Zorg Limburg 
waarin de GGD’en, ziekenhuizen, GGZ-instellingen en huisartsen 
participeren. 

Eén meldkamer Limburg 

Sinds het najaar van 2016 werken de meldkamers ambulancezorg 
voor Noord- en Zuid-Limburg onder één dak vanuit de Meldkamer 
Limburg in Maastricht, waar ook de meldkamers van politie en 
brandweer gehuisvest zijn. In 2018 is voor de ambulancezorg (de 
witte kolom) gestart met het aannemen van meldingen op Limburg-
schaal. In de praktijk is nog steeds sprake van twee organisaties 
met onder meer verschillende processen en werkwijzen. Het prag-
matisch oplossen van deze verschillen vraagt in de praktijk meer 
tijd en aandacht dan vooraf voorzien.  
 

Vervoer van mensen met verward gedrag

In het publieke debat gaat het steeds vaker over de problematiek 
rondom personen met verward gedrag. Omwonenden maken melding 
van een incident, maar vervolgens is het voor de betrokken hulp- 
verleners lastig om te bepalen wat er nu moet gebeuren. Vaak is  
geen sprake van een strafbaar feit of een medische zorgvraag, 
waardoor inzet van de politie of ambulancezorg niet passend is. 
Tegelijkertijd is niets doen vaak ook geen optie. 

Landelijk zijn tal van pilots gestart om te komen tot een passen 
de aanpak van de problematiek. Voor het vervoer van deze men 
sen is in 2018 in Zuid-Limburg een pilot gestart, waarbij voor het 
verzorgingsgebied van GGZ-instelling Mondriaan vanuit de ambu-
lancelocatie Heerlen 24/7 een prikkelarm voertuig met deskundig 
personeel beschikbaar is. In het verzorgingsgebied Geleen-Sittard 
wordt dit vervoer verzorgd door een externe partij. Als een am- 
bulance ter plaatse komt bij een persoon met verward gedrag of  
ernstige psychische problemen, waarbij er geen medische indica-
tie is voor vervoer, kan de ambulanceverpleegkundige zelfstandig 
contact leggen met de crisisdienst van de GGZ instelling om dit 
prikkelarme voertuig in te zetten.



51Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Regionale ambulancevoorziening in beeld

Spoedvervoer

A1 ritten
voor levensbedreigende situaties

A2 ritten
voor situaties waar geen direct levensgevaar is, 
maar  wel sprake kan zijn van (ernstige) gezondheidsschade. 

Besteld vervoer
Vervoer op afspraak (geen spoed), bijvoorbeeld voor een onderzoek  
of behandeling in het ziekenhuis of een overplaatsing.

van de A1 ritten is binnen 
15 minuten ter plekke

van de A2 ritten is binnen
30 minuten ter plekke

95,1%

96,9%

                58.569 ambulanceritten >
                > 161 ritten per dag 207 medewerkers

25 ambulances 		
zorgen voor het 		
vervoer

5 standplaatsen

spoedvervoer
(44.763 ritten)

spoedritten
(per dag)

ritten besteld vervoer
(per dag)

besteld vervoer
(13.806 ritten)76%

123 38

24%



52Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Geneeskundige 
hulpverleningsorganisatie in de regio
In de Wet Veiligheidsregio is vastgelegd dat de Geneeskundige 
Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) belast is met de    
coördinatie, aansturing en regie van de geneeskundige hulpver- 
lening en met de advisering van andere overheden en organisaties 
op dat gebied. Anders dan politie, brandweer en ambulancedienst 
is de GHOR geen hulpdienst. De GHOR is een organisatie die ervoor 
moet zorgen dat bij grote ongevallen en rampen de verschillende 
organisaties die zich met geneeskundige hulpverlening bezighouden 
(ambulancedienst, ziekenhuizen, huisartsen, GGD, GGZ) samen één 
hulpverleningsketen vormen. Doel is dat slachtoffers altijd kunnen 
rekenen op de juiste zorg. Hoewel de GHOR deel uitmaakt van  
de GGD, ligt de bestuurlijke verantwoordelijkheid bij het Veilig-
heidsbestuur.

In 2018 heeft de GHOR 22 keer een coördinerende rol gespeeld  
bij een ongeval of ramp: de zogenoemde ‘warme organisatie’. Uit-
gangspunt van de GHOR is dat iedereen datgene blijft doen wat hij 
normaal gesproken ook doet. Ziekenhuizen blijven dus gewonden
opnemen en behandelen, huisartsen blijven huisartsenzorg verle-
nen. Het bijzondere zit met name in de hoeveelheid patiënten die in 
zeer korte tijd geholpen moet worden en in de intensievere samen- 
werking met andere zorginstellingen en met politie, brandweer en      
gemeente. Het is de taak van de GHOR om deze samenwerking 
goed te laten verlopen.

Als er geen ramp of zwaar ongeval is, bereidt de GHOR zich samen 
met haar partners voor. In 2018 heeft de GHOR kennis en expertise 
samengebracht, geadviseerd over relevante thema’s, werden risico’s 
in kaart gebracht en plannen ontwikkeld en veelvuldig geoefend. Dit 
heet de ‘koude organisatie’.

Aandacht voor extreme droogte in de zomer

Extreme droogte en hittegolf waren kenmerkend voor de zomer 
van 2018. Het bijzonder warme en zonnige weer ging gepaard met 
grote droogte. Aan het eind van het groeiseizoen bedroeg het neer-
slagtekort op veel plaatsen meer dan 300 mm, waarbij een normaal 
neerslagtekort neerkomt op ongeveer 100 mm te weinig regen. De 
meeste weerwaarschuwingen in Nederland, bijvoorbeeld code geel 
of oranje voor storm en onweer, waren voor Limburg.

Te veel hitte is, met name voor kwetsbare groepen zoals ouderen 
en jonge kinderen, gevaarlijk voor de gezondheid. Door de hitte  
staken ook blauwalgen de kop op, wat bij zwemmen gevaar voor de 
gezondheid kan opleveren. GGD Zuid Limburg adviseert de bevol-
king op het gebied van gezondheid en wees op het hitteplan en gaf 
tips over hoe ze de hitte de baas konden blijven. Daarnaast werd 
geadviseerd niet te zwemmen in water met blauwalg. 



53Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

GHOR adviseert over steeds meer evenementen

In Limburg vinden jaarlijks veel evenementen plaats. Om te zorgen 
dat een evenement gezond en veilig verloopt, adviseren de advi-
seurs van de GHOR de gemeenten op basis van landelijke  richtlijnen 
voor een optimale veiligheid en gezondheid bij evenementen. Het 
aantal evenementen waarover de GHOR een advies geeft is afgelopen 
sterk gestegen van 70 in 2015 naar 143 in 2018.



54Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Geneeskundige hulpverlening in beeld

23
incidenten in 2018

Incidenten met GRIP 1:     22

Incidenten met GRIP 2:       1

Incidenten met GRIP 3:       0

Incidenten met GRIP 4:       0	

143 X 
adviezen
over evenementen

De GHOR is nauw betrokken bij de vergunningverlening bij grote 
evenementen en let daarbij vooral op de veiligheid en gezondheid 
van deelnemers en bezoekers. Een veiligheidsplan maakt dan deel uit 
van de vergunning en moet door de evenementenorganisatie worden 
aangeleverd. Onder andere:  

•  Gelaener Kermis, Geleen

•  Cultura Nova, Heerlen

•  Pinkpop, Landgraaf

•  Heiligdomsvaart, Maastricht

•  Ironman, Maastricht

•  Oktoberfeesten, Sittard

•  WK Veldrijden, Valkenburg

Hoe ernstiger het incident,  
des te hoger het GRIP niveau
Bij een groot, complex incident moeten de hulpverleners van  
de verschillende hulpverleningsdiensten vanuit hun dagelijkse 
werkzaamheden snel kunnen omschakelen naar één multidisci-
plinaire organisatie om het incident die de incidentbestrijding  
ter hand neemt. Om een dergelijke opschaling eenduidig te laten 
verlopen is de GRIP structuur ontwikkeld (GRIP 1 tot en met 4). 
Hoe ernstiger het incident en hoe meer hulpverleningsorganisaties 
en gemeenten betrokken zijn, des te hoger het GRIP niveau.



55Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Rekening baten en lasten 2018
Acute Zorg Rekening 2018 in € Begroting 2018 in € *

Opbrengsten

Bijdrage gemeenten basispakket                985.220                985.220 

Bijdrage gemeenten 5% regeling Veilig Thuis - -

Tarieven gemeenten plusproducten - -

Bijdrage gemeenten plusproducten - -

Inkomsten uit centrumgemeenten - -

Bijdrage Rijk/Provincies             1.599.609             1.599.609 

Bijdrage Nederlandse Zorgautoriteit           18.951.618           18.951.618 

Overige bijdragen            2.255.016            2.255.016 

Incidentele baten                 31.495                 31.495 

Totale opbrengsten          23.822.958          23.822.958 

Exploitatiekosten    

Personeelskosten           16.127.289           16.033.554 

Huisvestingskosten            975.071             966.000 

Beheers- en administratiekosten             907.263             745.000 

Kosten vervoermiddelen             746.182                710.000 

Kosten automatisering                633.022                790.000 

Kosten medische middelen               652.061 600.000

Kosten uitvoering van derden               466.188 463.500

Afschrijvingskosten                1.028.691 1.025.000

Rente en bankkosten 92.702 35.000

Incidentele lasten 45.161 -

Totale exploitatiekosten          21.673.630          21.368.054 

Overhead 2.594.244 2.231.261

Resultaat voor vennootschapsbelasting -444.916 -

Vennootschapsbelasting - -

Mutaties in reserves gedurende het jaar - -

Nog te bestemmen resultaat             -444.916 -



56Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

VEILIG
THUIS

REKENING VAN 
BATEN EN LASTEN 
VEILIG THUIS

EEN VEILIG THUIS, 
DAT DOEN WE 
SAMEN



57Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

EEN VEILIG THUIS, DAT DOEN WE SAMEN! 
Ieder mens heeft recht op een veilig thuis en een stabiele leefomgeving. Door huiselijk geweld,     
seksueel geweld, kindermishandeling of ouderenmishandeling is dit niet voor iedereen vanzelf-
sprekend. Veilig Thuis is er voor iedereen die met geweld in afhankelijkheidsrelaties te maken 
heeft. We bieden een helpende hand, doorbreken onveilige situaties en zetten mensen in beweging.

Veilig Thuis is het advies- en meldpunt voor geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA) en biedt         
advies en ondersteuning aan iedereen die hiermee te maken heeft: burgers én professionals.     
Veilig Thuis is 24 uur per dag, 7 dagen per week bereikbaar.

Veilig Thuis is op 1 januari 2015 ontstaan door de samenvoeging van het voormalige  Advies- en 
Meldpunt Kindermishandeling (AMK) en het Steunpunt Huiselijk Geweld. De Zuid-Limburgse      
gemeenten hebben ervoor gekozen om Veilig Thuis onder te brengen bij de GGD Zuid Limburg.

VEILIG THUIS GROEIT

VEILIG THUIS IN VERBINDING

VEILIG THUIS IN BEELD



58Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Veilig Thuis groeit

Steeds meer inwoners van en professionals in Zuid-Limburg vinden 
de weg naar Veilig Thuis. Het aantal meldingen is snel gegroeid. 
Als je weet dat Veilig Thuis in 2015 ‘slechts’ 465 meldingen ontving 
en in 2018 bijna 4.200, kun je gerust stellen dat de organisatie de 
afgelopen jaren explosief is gegroeid. 

In 2018 kwam circa driekwart van alle meldingen van de politie,  
die in haar dagelijks werk veel met huiselijk geweld en kindermis- 
handeling in aanraking komt. Sinds medio 2017 heeft Veilig Thuis 
de taak om ook deze meldingen te registreren, te beoordelen en  
af te handelen. Een dergelijke groei van de organisatie zorgt voor 
uitdagingen, zowel in de bedrijfsvoering als in de samenwerking in 
de keten. 

“De politie is hofleverancier van de meldingen bij Veilig Thuis. 
Onze professionals slagen er steeds beter in om een afweging 
te maken welke melding een vervolg moet krijgen bij Veilig 
Thuis. Het aantal onterechte of incomplete meldingen hebben 
we tot bijna nul gereduceerd. Het is goed om te zien dat burgers 
en professionals steeds beter de weg naar het meldpunt vinden. 
Ik vind het dan ook bijzonder positief om te zien dat het aantal 
meldingen vanuit deze groepen in de afgelopen 4 jaar is ver-
dubbeld. Door deze meldingen kunnen we mogelijk geweld 
voorkomen. Het effect zou moeten zijn dat er een dalende 
trend in de politiemeldingen komt. Dan levert al het werk van 
de professionals in de keten het echte resultaat.”

Els Brekelmans - Politie Limburg

Veilig Thuis Zuid Limburg is medio 2018 positief beoordeeld door 
de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. De inhoud van het werk 
was al langere tijd in orde en nu ontving Veilig Thuis ook een posi-
tief bericht over de doorlooptijden. Toch waren er nog verschillende 
stagnaties in het werkproces. Het duurde in 2018 nog te vaak te 
lang voordat een casus werd overgedragen aan het lokale veld. 
Omdat dit knelpunt hardnekkiger was dan gedacht en de ingezette 
oplossingen te weinig duurzaam bleken, schakelde Veilig Thuis    
interimmanager Gert Cazemier in om de knelpunten in de bedrijfs-
voering te analyseren en toe te werken naar een passende oplossing. 

Gert Cazemier vertelt:
“Veilig Thuis (VT) levert goed werk. De professionals zijn deskundig, 
de kwaliteit van het werk is in orde en het grootste deel van het 
werk wordt binnen de gestelde wettelijke termijnen uitgevoerd. En 
ook als dat niet lukt, houden we zicht op de veiligheid. Acute situaties 
pakken we meteen op. Veel VT-organisaties in Nederland zoeken 
naar een efficiënte bedrijfsvoering, maar vooral ook effectieve     
samenwerking in een groeiende en veranderende omgeving. De 
knelpunten die we in Zuid-Limburg ook ervaren, zijn niet uniek.

Ik heb geconstateerd dat Veilig Thuis in Zuid-Limburg erg voorzichtig 
te werk gaat bij het inspelen op fluctuaties in de instroom. Er wordt 
te lang gewacht voordat de formatie wordt aangepast, vaak vanuit 
zuinigheid geredeneerd. Dit met als consequentie dat al een werk-
voorraad is ontstaan voordat extra capaciteit wordt ingezet. Ik werk 
op dit moment aan de invoering van sturing op basis van flow  
(personele formatie inzetten op basis van de voortgang van de     
primaire processen, en verbeteren en vereenvoudigen van de werk-
processen). 



59Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Een van de belangrijkste aandachtspunten voor de korte termijn 
is het versterken van de samenwerking met de keten. Vooral de        
samenwerking met het lokale veld (toegangsteams, wijkteams, 
aanbieders) bij het overdragen van casuïstiek heeft hierbij de aan-
dacht. We zetten erop in om de tijd tussen het moment van binnen-
komst van de melding bij Veilig Thuis en het moment van overdracht 
aan het lokale veld te verkorten. Dit in het belang van de cliënt die 
zo sneller geholpen kan worden. We zijn met gemeenten in gesprek 
over hoe we dit kunnen realiseren.”

Nieuwe regelgeving: op weg naar snellere en 
betere aanpak 

Veel slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling worden 
opnieuw slachtoffer. Het is zelfs zo dat eerder geweld de belang-
rijkste voorspeller is van toekomstig geweld; het gaat om langdurige 
problematiek. Om in de toekomst gezinnen waarin acuut of lang-
durig geweld speelt beter te herkennen en ondersteunen, is met 
ingang van 1 januari 2019 het Besluit verplichte meldcode huiselijk 
geweld en kindermishandeling gewijzigd. 

Tot enkele weken geleden kon een professional kiezen om óf zijn 
vermoeden te melden bij Veilig Thuis óf zelf hulp te verlenen aan 
het gezin. In de nieuwe situatie heeft de professional de plicht om 
melding te doen, ook als hij zelf hulp verleent. Zo kan Veilig Thuis 
over een langere periode alle signalen bundelen. Dit noemen we de 
radarfunctie. Zo kunnen we een betere inschatting maken van de 
veiligheid of onveiligheid in het gezin. 

Verwacht wordt dat de verplichte Meldcode de komende jaren leidt 
tot een verdere toename van het aantal meldingen bij en adviezen 
door Veilig Thuis. Nieuw is ook dat Veilig Thuis over een langere 
periode (gemiddeld tot anderhalf jaar na einde bemoeienis van Veilig 
Thuis) gaat monitoren of aan de gestelde veiligheidsvoorwaarden 

wordt voldaan en het nu ook daadwerkelijk veiliger is voor de slacht-
offers. Het doel: onveiligheid duurzaam stoppen. 

De voorbereidingen voor deze wijzigingen hebben in 2018 plaats-
gevonden. Alle medewerkers zijn geschoold en er zijn technische 
voorbereidingen getroffen voor een adequate registratie. 



60Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Veilig Thuis in verbinding

Veilig Thuis wil bijdragen aan het duurzaam stoppen van geweld, 
maar kan dit zeker niet alleen. Steeds meer aandacht gaat daarom 
uit naar de verbinding met ketenpartners, zoals politie, openbaar 
ministerie, gemeenten, toegangsteams, veiligheidshuizen, aanbieders, 
etc. Veilig Thuis werkt met vaste contactpersonen voor gemeenten 
en er is een goed werkende overlegstructuur met gemeenten en 
ketenpartners. Enerzijds is er aandacht voor monitoring van onder 
andere aantallen meldingen, doorlooptijden en tijdsinzet. Ander-
zijds is er volop aandacht voor het verbeteren van gemaakte samen-
werkingsafspraken.

Op basis van praktijkervaringen van professionals is in 2018 onder 
andere gewerkt aan een pilot voor een aangepaste werkwijze bij 
anonieme meldingen, het verbeteren van de correspondentie met de 
cliënt en de betrokken partners en een werkproces voor professio-
nals in het lokale veld. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen voor 
een zogenoemde screeningstafel: een overleg waarin professionals 
samen bekijken wie de hulpverlening het beste ter hand kan nemen 
en waar professionals gebruik kunnen maken van elkaars expertise. 
In de praktijk is verder geconstateerd dat bij complexe casuïstiek, 
waarbij zowel zorg- als veiligheidsaspecten een rol spelen, nog te 
weinig de expertise van het Veiligheidshuis wordt ingeschakeld. 
Ook dit heeft de aandacht. 
Niet alleen op lokaal en regionaal niveau wordt veel werk verzet. Op 
landelijk niveau hebben de Veilig Thuis organisaties in 2018 hard 
gewerkt aan meer uniformiteit van werken en registreren (informatie-
protocol 2.0). Ook is veel tijd besteed aan de voorbereidingen van 
de wijzigingen in verband met het Besluit verplichte Meldcode. 
Deze wijzigingen hebben onder andere geleid tot het (nieuwe) 
Handelingsprotocol Veilig Thuis 2019.

“Toen we als bestuurlijke adviescommissie in het najaar van 
2018 spraken over een analyse van de bedrijfsvoering van     
Veilig Thuis, was er bestuurlijk een breed besef dat dit ook het 
moment was om naar de hele keten te kijken en het hele proces 
te analyseren. Dit momentum hebben we benut. We hebben 
een externe partij in beeld laten brengen waar de kracht zit en 
welke aandachtspunten er zijn: Veilig Thuis is maar één schakel 
in het proces. We moeten de keten optimaliseren en niet alleen 
naar Veilig Thuis kijken.

Een belangrijk advies was om een nieuwe regiovisie en een 
meerjarenperspectief voor geweld in afhankelijkheidsrelaties 
te ontwikkelen (GIA). Daarnaast is het advies om de bestuurlijke 
samenwerking te versterken. Beide adviezen hebben wij unaniem 
omarmd. Wij hebben de regionale programmamanagers (van  
het actieprogramma) gevraagd om aan de slag te gaan met de  
regiovisie en het meerjarenperspectief. Zelf zal ik het voortouw 
nemen om te komen tot een versterking van de regionale be- 
stuurlijke samenwerking op het terrein van de GIA-keten; een  
nieuwe overlegtafel die verder kijkt dan Veilig Thuis is hierin 
een belangrijke eerste stap.”

Marion Leurs - Burgemeester Stein
Voorzitter bestuurlijke adviescommissie Veilig Thuis



61Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Geweld hoort nergens thuis 

Bij de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling zijn veel 
professionals en organisaties betrokken vanuit verschillende  
sectoren (zoals onderwijs, zorg en justitie). Het ministerie en de 
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) constateren dat het  
ondanks de inzet van al die partijen tot nu toe niet gelukt is om 
huiselijk geweld en kindermishandeling voldoende terug te dringen. 
Het landelijk actieprogramma geweld hoort nergens thuis moet 
hier verandering in brengen. 



62Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Veilig Thuis in beeld

94% triages  
binnen geldende termijn 

4.197 meldingen 
Burgers en professionals kunnen een melding doen bij Veilig  
Thuis. Zij vragen dan aan Veilig Thuis om de ernst van de situatie 
te beoordelen en te zoeken naar een passend vervolgtraject. 
Duidt een melding op acuut gevaar, dan onderneemt Veilig Thuis  
direct actie om de betrokkenen in veiligheid te brengen. 
Is er geen acuut gevaar, dan gaan de professionals van Veilig 
Thuis samen met het lokale team op huisbezoek. 
Hierna besluiten de partners samen welke hulp nodig is om een 
(blijvend) veilige situatie te realiseren.

Elke melding die bij Veilig Thuis binnenkomt moet binnen 5 werkdagen 
getrieerd worden. Op basis van een risicotaxatie wordt een besluit 
genomen over de noodzakelijke vervolgstappen. 

Aantal 
meldingen 

Aantal adviezen/
ondersteuning

2015 465 1.596

2016 623 1.826

2017 3.364 2.717

2018 4.197 3.567



63Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Veilig Thuis in beeld

Onderzoek wordt ingezet in risicovolle situaties waarbij 
onvoldoende zicht is op de veiligheid van de betrokkenen. 
In interactie met het cliëntsysteem wordt onderzocht óf en 
hóe geweldspatronen de veiligheid in de leefsituatie 
beïnvloeden en wat de impact is voor de kinderen en overige 
betrokkenen. De uitkomsten van het onderzoek geven richting 
aan de stappen die ondernomen moeten worden.  
Na het onderzoek draagt Veilig Thuis zorg voor het inzetten 
van de meest geëigende hulp of maatregelen die moeten leiden 
tot duurzaam herstel van de veiligheid.

Als duidelijk is welke problemen spelen, de cliënten openstaan voor hulp 
en de problemen herkennen, is onderzoek niet nodig. Veilig Thuis richt 
zich dan op het toeleiden naar passend vervolg; in veel gevallen een 
vorm van (gespecialiseerde) hulpverlening. Veilig Thuis legt contact met 
de betrokkenen en draagt er zorg voor dat een plan wordt opgesteld voor 
veiligheid, hulpverlening en herstel. Hierin is vastgelegd aan welke 
voorwaarden de hulpverlening moet voldoen. Veilig Thuis houdt ook 
na overdracht een verantwoordelijkheid, waarbij ze de veiligheid 
monitoren. 

Veilig Thuis leidt meldingen die via de politie binnenkomen, na beoorde-
ling, vaak door naar het lokale veld. Daarbij geldt als uitgangspunt dat 
‘wat lokaal kan ook lokaal moet’.

Vervolgtrajecten: 3.150

Onderzoeken: 
889x

Advies en ondersteuning: 3.567x
Veilig Thuis geeft advies & ondersteuning aan burgers en professionals. Ook biedt Veilig Thuis ondersteuning aan 
lokale teams waarbij Veilig Thuis niet alleen advies geeft, maar waar nodig ook samen op pad gaat.

85%  onderzoek of vervolgtrajecten binnen wettelijke termijn



64Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

Veilig Thuis Rekening 2018 in € Begroting 2018 in € *

Opbrengsten

Bijdrage gemeenten basispakket            4.332.038            4.332.025 

Bijdrage gemeenten 5% regeling Veilig Thuis               408.782 -

Tarieven gemeenten plusproducten - -

Bijdrage gemeenten plusproducten - -

Inkomsten uit centrumgemeenten              363.346 363.000

Bijdrage Rijk/Provincies - -

Bijdrage Nederlandse Zorgautoriteit - -

Overige bijdragen                 30.478 38.500

Incidentele baten                 14.877 -

Totale opbrengsten          5.149.521          4.733.525 

Exploitatiekosten    

Personeelskosten            4.043.744            3.407.986 

Huisvestingskosten                 85.147               200.000 

Beheers- en administratiekosten               34.104              68.000 

Kosten vervoermiddelen - -

Kosten automatisering               52.626 150.000

Kosten medische middelen - -

Kosten uitvoering van derden - -

Afschrijvingskosten - 25.000

Rente en bankkosten 12.194 -

Incidentele lasten 2.384 -

Totale exploitatiekosten           4.230.199           3.850.986 

Overhead 969.383 882.539

Resultaat voor vennootschapsbelasting -50.061 -

Vennootschapsbelasting - -

Mutaties in reserves gedurende het jaar - -

Nog te bestemmen resultaat                -50.061 -

Rekening baten en lasten 2018



65Jaarverslag 2018 | GGD Zuid Limburg

GGD ZUID LIMBURG

Geneeskundige Gezondheidsdienst 
(GGD) Zuid Limburg
Postbus 33, 6400 AA Heerlen
T  088 880 5000
E  info@ggdzl.nl 

Meer informatie over de diensten 
van de GGD: www.ggdzl.nl

© GGD Zuid Limburg 
Maart 2019

Tekst en eindredactie:  
GGD Zuid Limburg 

Dtp/vormgeving:
Margret Reijnders | Creatieve Communicatie


	Lege pagina



</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>