<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                       Signed By: Dijkstra, Sytze <s.dijkstra@noardeast-fryslan.nl>
                                                                       07/03/2025 11:08:16 CET
                         Behorend bij raadsbesluit d.d. 6 maart 2025   ID: 80306390-2a4f-45d7-acfc-f88113184306
                                                                       Auth: Scribble




Alle stimmen telle
Participatiebeleid Noardeast-Fryslân




19 december 2024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                1                                                    Participatiebeleid




INHOUDSOPGAVE

1     SAMENVATTING BELEIDSNOTITIE ................................................................................................2

2     INLEIDING ....................................................................................................................................3

2.1   Doel ......................................................................................................................................4

3     WETTELIJKE KADERS ....................................................................................................................4

4     PARTICIPATIE IN NOARDEAST-FRYSLAN ......................................................................................5

5     SOORTEN PARTICIPATIE (BURGERPARTICIPATIE & OVERHEIDSPARTICIPATIE) ...........................8

5.1   Right to Challenge ................................................................................................................8

5.2   Participatieladder ...............................................................................................................10

5.3   Participatieproces ...............................................................................................................11

6     PARTICIPATIE ONDER DE OMGEVINGSWET...............................................................................12

5.1   De mate van participatie bepalen .......................................................................................13

5.2   Hoe toetst de gemeente verplichte participatie? ................................................................15

7     PARTICIPATIEPOOL SOCIAAL DOMEIN .......................................................................................16

7.1   Huidige situatie participatieraden sociaal domein...............................................................16

7.2   Gewenste situatie ...............................................................................................................17

8     JONGERENPARTICIPATIE ............................................................................................................20

9     STEM VAN NOARDEAST .............................................................................................................21

10    OANHEAKKER .............................................................................................................................22

11    PARTICIPATIEVERORDENING .....................................................................................................22

12    PARTICIPATIE DAGELIJKS MAKEN ..............................................................................................23

13    BEGROTING ................................................................................................................................25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                        2                                                    Participatiebeleid



    BIJLAGEN ..............................................................................................................................................26

1   SAMENVATTING BELEIDSNOTITIE
    De gemeente Noardeast-Fryslân zet in op interactieve beleidsontwikkeling en participatie. Dit wil
    zeggen dat de gemeente beleid maakt mét inwoners in plaats van óver inwoners. Het doel van het
    participatiebeleid is om te zorgen dat in onze gemeente de stem van inwoners en andere
    belanghebbenden wordt meegenomen. Dit leidt tot beleid en plannen die beter aansluiten bij het
    dagelijkse leven van inwoners. (Hoofdstuk 1)

    Er zijn verschillende wetten die ons ieder op hun eigen manier sturen in de richting van meer
    participatie:
         1. Omgevingswet: pak maatschappelijke vraagstukken integraal aan en breng alle belangen in
             beeld om tot de best mogelijke oplossing te komen.
         2. Wet versterking participatie decentraal niveau: betrek inwoners bij de voorbereiding,
             uitvoering en evaluatie van beleid. Verbreed de inspraakverordening naar een
             participatieverordening.
         3. Wet open overheid: zorg voor openbaarheid en duurzame toegankelijkheid van publieke
             informatie.
         4. Participatiewet, Jeugdwet en Wmo: betrek cliënten bij de ontwikkeling, uitvoering en
             evaluatie van beleid en regelingen (Hoofdstuk 2).

    In Noardeast-Fryslân hebben we een aantal belangrijke waarden als het gaat om participatie. Deze
    staan in het participatiekader en zijn verder uitgewerkt in hoofdstuk 3:
        - De Mienskip op 1
        - Transparant
        - Heldere verwachtingen
        - Open houding
        - Gelijkwaardig

    Right to Challenge (RtC), het uitdaagrecht, is een bijzondere vorm van overheidsparticipatie, waarbij
    initiatiefnemers de gemeente kunnen uitdagen om taken over te nemen als zij denken dat het
    anders, beter en/of goedkoper kan. De dorpencoördinatoren spelen hier een belangrijke rol in. We
    nemen de werkwijze rondom RtC op in de participatieverordening die we als vervolg op het
    participatiebeleid gaan maken (Hoofdstuk 4).

    Onder de Omgevingswet stimuleren wij initiatiefnemers om aan participatie te doen. Participatie is
    verplicht wanneer er voor een vergunningsaanvraag een wijziging van het Omgevingsplan nodig is of
    wanneer het om een vergunning gaat voor een buitenplanse omgevingsactiviteit (bopa). Voor
    verplichte participatie heeft de gemeenteraad de volgende vier gevallen aangewezen:
        - Het realiseren van minimaal één windmolen waarvan de ashoogte hoger is dan 15 meter.
        - Het plaatsen van zonnepanelen op landbouw-of natuurgronden, ongeacht de grootte.
        - Het opwekken en/of opslag van andere vormen van energie (zoals: biomassa-installatie en
            waterstof).
        - Een activiteit die niet past binnen de doelen van de omgevingsvisie en/of in strijd is met
            ander door de gemeenteraad vastgesteld beleid.

    Voor deze verplichte participatie stellen we beleidsregels op en plaatsen we een format
    participatieverslag op de website (Hoofdstuk 5).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                  3                                   Participatiebeleid



    De positieve ervaringen binnen het sociaal domein om te werken met ervaringsdeskundigen willen
    we uitbouwen. Hiervoor richten we een participatiepool op waar de huidige platformen in op gaan.
    De verdere ontwikkeling van de participatiepool doen we samen met inwoners (Hoofdstuk 6).

    In NeF zijn verschillende initiatieven voor jongerenparticipatie op scholen. De afgelopen 2 jaar
    hebben hier ruim 200 jongeren aan deelgenomen. Door beter gebruik te maken van deze
    initiatieven kunnen we jongerenparticipatie binnen Noardeast nog gerichter inzetten (Hoofdstuk 7).

    Dit geldt ook voor een aantal instrumenten die we al hebben binnen de gemeente zoals de
    Oanheakker en de Stem van Noardeast, ons digitale participatieplatform (Hoofdstuk 8 en 9).

    Als vervolg op het participatiebeleid stellen we een participatieverordening op. We betrekken
    inwoners hierbij onder andere via de nieuw te ontwikkelen participatiepool (hoofdstuk 10).

    Participatie is een vast onderdeel van ons werk. Belangrijk is om een goede werkwijze te blijven
    delen en gezamenlijk en inwoners te blijven leren (hoofdstuk 11).

    De consequenties voor de begroting zijn opgenomen in hoofdstuk 12.

2   INLEIDING
    De gemeente Noardeast-Fryslân zet in op interactieve beleidsontwikkeling en participatie. Dit wil
    zeggen dat de gemeente beleid maakt mét inwoners in plaats van óver inwoners. Bij plannen van de
    gemeente moet het voor inwoners vanaf het begin duidelijk zijn waarover en hoe ze kunnen
    meedenken. Het gaat hier om het samenspel tussen gemeente en gemeenschap gericht op het
    realiseren van maatschappelijke doelen.

    Participatie gaat over het samenspel tussen gemeente, inwoners, ondernemers en maatschappelijke
    organisaties. Het kan zorgen voor kwalitatief beter beleid, doordat meerdere perspectieven en
    oplossingen worden meegenomen. Het kan ook zorgen voor meer draagvlak voor plannen doordat
    belanghebbenden inzicht krijgen in de belangen die de gemeente moet meewegen. Hierdoor kan het
    vertrouwen over en weer toenemen.

    Participatie is geen kant en klaar recept, maar een grondhouding van waaruit je werkt. Het roept
    verschillende beelden op; “Participatie is moeilijk omdat niet iedereen zijn zin kan krijgen”,
    “Participatie kost veel tijd” of “Voor goede participatie is vertrouwen nodig en dat is er nu niet”.
    Participatie gaat niet over gelijk krijgen of over het allemaal met elkaar eens zijn. Het is het zoeken
    naar een balans tussen belangen, kaders, overleggen en meters maken. Het gaat over samenwerken
    aan doelen van de gemeente en onze inwoners.

    Participatie is niet nieuw in Noardeast-Fryslân. Er is de afgelopen jaren in de praktijk al veel gedaan
    en geleerd. Sommige participatietrajecten zijn goed gegaan en andere minder. Van alle ervaringen is
    geleerd. Deze praktijkervaringen zijn gebruikt als basis bij het opstellen van dit participatiebeleid.

    De gemeente wil participatie breed toepassen in de gemeentelijke organisatie: van het sociaal
    domein tot vergunningen tot veiligheid en alles daar tussenin. Als eerste stap heeft de
    gemeenteraad begin 2022 het participatiekader vastgesteld. Hierin is een basis gelegd voor hoe de
    gemeente participatie vormgeeft. Het participatiebeleid is een vervolg hierop, waarin we een aantal
    concrete afspraken maken over hoe we participatie doen in de praktijk in Noardeast-Fryslân.

    Bij de totstandkoming van dit participatiebeleid is voortgebouwd op het participatiekader uit 2022.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                   4                                 Participatiebeleid



      De inbreng van inwoners over participatie die naar aanleiding van het participatiekader en later ook
      de omgevingsvisie is opgehaald is ook meegenomen. Er zijn gesprekken gevoerd met bestaande
      participatieplatformen, ambtenaren en leidinggevenden. Daarnaast is gebruikgemaakt van
      voorbeelden van andere gemeente, zoals Smallingerland, Groningen, Zeist en Rotterdam.

2.1   Doel
      Iedereen die in Noardeast-Fryslân woont en werkt heeft te maken met participatie: bestuurders,
      inwoners, ambtenaren, ondernemers en particuliere initiatiefnemers. Participatie is volgens de Wet
      versterking participatie op decentraal niveau:
              “een manier van beleidsvoering waarbij inwoners, individueel of georganiseerd, direct of
              indirect, de kans krijgen om invloed uit te oefenen op de voorbereiding, uitvoering of
              evaluatie van beleid”.

      Doel van dit participatiebeleid is om te zorgen dat in de gemeente Noardeast-Fryslân de stem van
      inwoners en andere belanghebbenden wordt meegenomen in het maken van beleid. Het gaat erom
      beleid en projecten uit te voeren in samenspraak met de mensen om wie het gaat. Dit leidt tot een
      bredere afweging in besluitvorming en beleid dat beter aansluit bij de leefwereld van inwoners en
      daarmee het vertrouwen tussen inwoners en gemeente over en weer verhoogt. Daarnaast is een
      doel van dit beleid om activiteiten en instrumenten op het gebied van participatie in onze gemeente
      te bundelen, zodat een overzicht ontstaat van wat we allemaal doen en we beter gebruik kunnen
      maken van alle instrumenten die we hebben.

      Er is de afgelopen jaren al op meerdere momenten gesproken en geschreven over participatie. Dit
      beleid sluit aan op de volgende doelen van de gemeente:
           - Doel Vastgesteld participatiebeleid uit Plan van Aanpak Programma Implementatie
               Omgevingswet, Het Invoeringsspoor / Spoor 2 (p. 4, p. 8, p.11)
           - Doel 201.2 (Programma Mienskip) Meer zelforganisatie, zelfsturing en eigen
               verantwoordelijkheid van burgers, Programmabegroting 2022 NEF
               Activiteit: er wordt een beleidskader voor participatie en een leidraad voor participatie
               ontwikkeld voor initiatieven vanuit de samenleving en gemeentelijke projecten. We gaan
               daarbij uit van het principe ‘ja, mits”.
           - Doel Meer samen met inwoners beleidsvoornemen door middel van interactieve
               beleidsvorming in lijn met de Omgevingswet uit het Lokaal akkoord Noardeast-Fryslân (p.35)
           - Het beleid sluit aan bij de doelen van de besturing-en organisatiefilosofie (BOF
               NEF)
           - Actieplan integraal een kind gericht armoede en schuldenbeleid 2022-2026: Iedereen denkt
               mee: samen beleid maken. We betrekken ervaringen van onze inwoners bij het beleid”
           - Ferbûn mei de Mienskip NEF 2022-2026 (p.29 en p.34): .En p.38: “De afgelopen vier jaar
               heeft NEF samen met ervaringsdeskundigenarmoedebeleid ontwikkeld met speciale
               aandacht voor kinderen en sociale uitsluiting. Dit beleid moeten we, in samenspraak met de
               doelgroep, verder doorontwikkelen”.
           - De samenwerkingsprincipes en de participatiespelregels zoals verwoord in de
               Omgevingsvisie (p.27-29)



3     WETTELIJKE KADERS
      Er zijn meerdere wetten die erop sturen dat gemeenten burgers betrekken bij het maken van beleid
      en het uitvoeren van projecten.

      Omgevingswet
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                 5                                   Participatiebeleid



    De Omgevingswet streeft ernaar maatschappelijke vraagstukken integraal aan te pakken. Dat
    betekent dat alle belangen in beeld moeten zijn om vervolgens tot de best mogelijke oplossing te
    komen. De Omgevingswet stimuleert daarom vroegtijdig participatie om belangen, meningen en
    creativiteit tijdens de voorbereiding en uitwerking van een initiatief op tafel te krijgen. Deze wet
    omvat vier kerninstrumenten: Omgevingsvisie, Omgevingsprogramma, Omgevingsplan,
    Omgevingsvergunning en stelt daarbij verschillende eisen op het gebied van participatie. In bijlage I
    staat een overzicht van de eisen die per instrument aan participatie worden gesteld.

    Wet versterking participatie op decentraal niveau
    De Wet versterking participatie op decentraal niveau wil de betrokkenheid van inwoners bij de
    voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid van hun gemeente, provincie of waterschap
    versterken. Met deze wet wordt de huidige inspraakverordening verbreed naar een
    participatieverordening. Ook wordt het uitdaagrecht, ook wel Right to Challenge genoemd, als
    specifieke vorm van participatie, wettelijk verankerd. Met het uitdaagrecht kunnen inwoners hun
    overheid uitdagen om de uitvoering van een taak over te nemen zoals het beheer of onderhoud van
    een park of buurthuis.

    Wet open overheid
    Openheid en transparantie zijn essentieel voor het vertrouwen tussen samenleving en overheid. De
    Wet open overheid bevordert dit door de openbaarheid en duurzame toegankelijkheid van publieke
    informatie bij bestuursorganen te verbeteren. In de Woo is geregeld welke informatie de overheid
    openbaar moet maken en om welke redenen informatie niet openbaar kan worden. Hier ligt een
    belangrijke link met participatie. Inwoners kunnen goed participeren wanneer de benodigde en
    relevante informatie actief openbaar wordt gemaakt en dus voor iedereen die mee wil doen
    beschikbaar is.

    Participatiewet, Jeugdwet, Wet maatschappelijke ondersteuning
    Al langere tijd bestaat vanuit de Participatiewet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en
    de Jeugdwet de verplichting om cliënten of hun vertegenwoordigers te betrekken bij de uitvoering
    van deze wetten. De vorm hiervoor is vrij. Belangrijk is dat cliënten en hun vertegenwoordigers een
    stem hebben bij de ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van beleid en regelingen. De gemeente
    dient in een verordening vast te leggen hoe zij cliënten of hun vertegenwoordigers betrekt bij de
    uitvoering van deze wetten.

    Al deze wetten geven aan de gemeente het signaal af om inwoners de kans te geven om invloed uit
    te oefenen op beleid en regelgeving. Met andere woorden, om participatie goed te regelen in de
    gemeente.


4   PARTICIPATIE IN NOARDEAST-FRYSLAN
    De sociale samenhang (Mienskip) in onze gemeente is sterk. Mensen pakken samen zaken op en
    zorgen voor elkaar. De inwoners zijn in veel dorpen onmisbaar voor het op peil houden van
    basisvoorzieningen in de dorpen. Denk aan dorpshuizen, maar ook sportvoorzieningen.

    De rol van de overheid verandert. Onze inwoners worden zelfbewuster en mondiger. Budgetten
    slinken en de taken van de gemeente nemen toe. De overheid kiest steeds vaker voor een meer
    regisserende, faciliterende en voorwaardenscheppende rol. We willen minder regelen en meer aan
    de samenleving overlaten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                             6                                  Participatiebeleid



We verschuiven van inspraak en toetsing achteraf naar actief betrekken voorafgaand aan een
project. En ook van het betrekken van inwoners bij gemeenteprojecten naar het ondersteunen van
inwoners met een eigen initiatief. We zijn er van overtuigd dat er mooiere plannen ontstaan als we
investeren in overleg vooraf in plaats van plannen (alleen) achteraf te toetsen. Vooroverleg helpt om
een beter begrip te krijgen van de verwachtingen en vereisten zodat een beter resultaat wordt
behaald.

Waarden
Participatie is maatwerk. Geen enkel traject is het hetzelfde. Daarom is het van belang om een set
waarden te hebben die wel altijd gelden wanneer we aan participatie doen. Deze vijf vormen de
basis van hoe wij werken. Ze zijn geformuleerd in het Participatiekader en verder uitgewerkt in de
Omgevingsvisie. Hieronder volgt een overzicht van deze waarden en een uitleg hoe ze zich vertalen
naar de praktijk.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                     7                                          Participatiebeleid




             1. DE MIENSKIP OP 1
         De Mienskip zijn we samen: bewoners, ondernemers, organisaties en gemeente. Samen weten we beter
         wat er speelt en nodig is. Daarom maken we er werk van maatschappelijke opgaven met elkaar op te
         pakken en te realiseren.
             •     We sluiten aan bij initiatieven die de Mienskip versterken.
             •     We onderhouden contact met inwoners, begeven ons in netwerken en vangen signalen op.
             •     We zorgen voor diversiteit in participatie. We letten erop dat verschillende geluiden gehoord
                   worden.

             2. TRANSPARANT
         Door ervoor te zorgen dat alle relevante informatie breed toegankelijk is, kan iedereen aanhaken en is
         duidelijk wat er gebeurt met de uitkomsten van het proces.
             •     We zorgen voor een helder proces, we geven duidelijk aan hoe het proces is opgebouwd en
                   wanneer je mee kunt doen.
             •     We maken informatie breed toegankelijk, beschikbaar en begrijpelijk.
             •     We geven aan wat we met de uitkomsten doen, aan de voorkant en achteraf.

             3. HELDERE VERWACHTINGEN
         Doen wat je zegt en zeggen wat je doet, maakt je als initiatiefnemer betrouwbaar. Daarom zijn we
         duidelijk over wat niet kan en wat juist wel.
             •      We maken duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden en rollen.
             •      We zijn open over de ruimte die er is: wat staat vast en waar kun je nog iets van vinden? ‘Nee’
                    is ook een antwoord. Dit noemen we de participatiebelofte.

               4. OPEN HOUDING
         We staan open voor de wijsheid van de groep en onverwachte ideeën. Dat maakt oplossingen rijker. We
         luisteren met oprechte aandacht en inlevingsvermogen naar ieders inbreng.
               •   We betrekken inwoners, organisaties en ondernemers zo vroeg mogelijk.
               •   We luisteren actief en staan open voor ideeën en denken mee.
               •   We nodigen inwoners uit om met plannen te komen en inbreng te geven.

              5. GELIJKWAARDIG
         Iedereen die dat wil moet kunnen meedoen, om zoveel mogelijk belangen te kunnen meewegen in
         besluiten. We zorgen voor uitnodigende gespreksomgevingen waar we elkaar met respect en als gelijken
         behandelen.
              •    We zorgen ervoor dat het in de verschillende fasen van het proces gemakkelijk is om aan te
                   haken.
              •    We wegen persoonlijke belangen en het algemene belang, op zoek naar de gemene deler.




Huidige situatie
Bij verschillende plannen en projecten in de afgelopen jaren had participatie een plek. Bij het maken
van de Omgevingsvisie waren er bijvoorbeeld dialogen met 500 inwoners in de Oanheakker en
hebben 400 leerlingen via een Mentimeter hun stem laten horen. In 2022 deed de gemeente mee
aan een pilot met het digitale platform de Stem van Noardeast. Ruim 120 bewoners van Fûgellân
hebben zo hun stem laten horen en besloten over de kleur van de straatstenen en het soort groen
dat ze wilden in hun wijk. In deze pilot is nadrukkelijk ervaring opgedaan met het formuleren van de
participatiebelofte: het van tevoren bepalen van de impact van de stem van inwoners of andere
participanten.

We werken nauw samen met lokale netwerken zoals dorpsbelangen en de wijkraden, maar ook met
verschillende inwonersplatformen binnen het sociaal domein. De dorpencoördinatoren en de
gebiedsteams hebben een belangrijke rol. Voor beleidsmedewerkers wordt het steeds normaler om
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                  8                                  Participatiebeleid



      de telefoon te pakken als er een zienswijze binnenkomt en de afdeling beheer overlegt al sinds jaar
      en dag over het wel of niet meenemen van een stoepje bij het uitvoeren van onderhoud. Participatie
      is een term die we inmiddels allemaal kennen. We hebben ervaring opgedaan, maar we zijn nog niet
      uitgeleerd.

      Waar werken we naartoe?
      We werken toe naar een situatie waarin gemeente en inwoners elkaar opzoeken voor het uitwerken
      van plannen en beleid. Ondanks het risico dat we het niet overal met elkaar over een eens zijn. We
      zoeken contact en werken samen. Dit geldt ook voor de samenwerking binnen de gemeentelijke
      organisatie. Goede participatie mogelijk maken vraagt om over de grenzen van beleidsterreinen en
      afdelingen heen te kijken. We brengen zoveel mogelijk belangen in beeld en gaan op zoek naar de
      beste oplossingen. We sluiten aan bij initiatieven van inwoners en realiseren gezamenlijk de doelen
      van de gemeente. Er zijn verschillende instrumenten beschikbaar om participatie vorm te geven.



5     SOORTEN PARTICIPATIE (BURGERPARTICIPATIE &
      OVERHEIDSPARTICIPATIE)
      Binnen participatie is een onderscheid te maken tussen overheidsparticipatie en burgerparticipatie.
      Burgerparticipatie gaat over het deelnemen van inwoners aan de voorbereiding, uitvoering en
      evaluatie van gemeentelijk beleid of gemeentelijke plannen. Dit is bijvoorbeeld de manier waarop
      inwoners geïnformeerd worden of meedenken over de plannen voor hun wijk.
      Overheidsparticipatie gaat over de betrokkenheid van de overheid bij initiatieven en ideeën van
      burgers en maatschappelijke organisaties. Hierbij ondersteunt de overheid de actieve rol van
      burgers en geeft ruimte voor participatie in het bestuurlijk proces.


           Burgerparticipatie en overheidsparticipatie

                 Gemeente            Betrekt         Burger-
                heeft initiatief    inwoners       participatie




                   Inwoners
                                    Gemeente       Overheids-
                     hebben
                                   ondersteunt     participatie
                    initiatief




      Bij overheidsparticipatie zijn inwoners initiatiefnemer en geeft de gemeente ruimte aan deze
      initiatieven. Een speciale vorm hiervan is Right to Challenge.

5.1   Right to Challenge
      Het Right to Challenge (RtC) staat voor het recht om uit te dagen. De kern van de aanpak is dat een
      groep (georganiseerde) inwoners taken van gemeenten kan overnemen als zij denken dat het
      anders, beter, slimmer en/of goedkoper kan. De relatie tussen overheid en inwoners verandert zo in
      een opdrachtgever-opdrachtnemer relatie. (Bron: www.vng/right-t0-challenge)

      Het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA bewoners), een landelijke vereniging
      van bewonersinitiatieven geeft de volgende definitie:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                      9                                           Participatiebeleid



        “Het Right to Challenge, geeft een bewonerscollectief dat ziet dat een dienst beter uitgevoerd
        kan worden en de capaciteit heeft om dat zelf te doen, de mogelijkheid om deze dienst over
        te nemen. Denk aan openbaar groen, zorg en welzijn, de bibliotheekdienst of
        werkgelegenheid. Dat zijn diensten waar mensen in wijken en buurten zich zorgen om maken
        en waar bewonerscollectieven aan bij willen dragen” (Bron:
        https://www.lsabewoners.nl/meebeslissen/het-right-to-challenge/).


     In Noardeast-Fryslân zijn er een paar voorbeelden van bewonersinitiatieven die in de buurt komen van
    het uitdaagrecht. Het eerste voorbeeld is een groenstrook in Tolhuis waar bewoners zelf het onderhoud
     op zich hebben genomen. Dit initiatief is inmiddels weer gestopt. Een ander voorbeeld is het Pompster
        vervoer. Naar aanleiding van het nieuws van de schoolsluiting in Kollumerpomp namen ouders het
   initiatief om zelf vervoer van en naar de naburige school te organiseren. In no time lag er vanuit het dorp
       een plan dat ondersteund werd door alle inwoners. Een goede samenwerking tussen collega’s bij de
   gemeente zorgde voor duidelijkheid over de wettelijke kaders. De grondhouding van daaruit was denken
                                               in “hoe kan het wel?”
        Omdat de inwoners hierbij geen taak hebben overgenomen, gaat het technisch gezien niet om het
     uitdaagrecht. De manier waarop er gewerkt is om dit initiatief mogelijk te maken is wel een voorbeeld
                          van hoe je je als gemeente bij het uitdaagrecht kunt opstellen.




Uit de voorbeelden van binnen de gemeente Noardeast-Fryslân blijken de volgende punten
belangrijke voorwaarden te zijn voor het inspelen op initiatieven van burgers:
    - signalen oppikken van inwoners,
    - naast deze inwoners gaan staan, de rek opzoeken (hoe kan het wél)
    - goede samenwerking tussen ambtenaren, inwoners en raad
Uiteindelijk gaat het bij Right to Challenge over de vraag ‘hoe kunnen we de samenwerking tussen
overheid en inwoners zo organiseren dat lokaal initiatief mogelijk is?’

Uit een bezoek aan de gemeente Rotterdam waar men al een aantal jaren actief is met het
uitdaagrecht kunnen we een aantal observaties en leerpunten halen:
    - Initiatieven die zich lenen voor uitdaagrecht zijn alle huidige voorzieningen en taken die de
        gemeente uitvoert, behalve wettelijke taken op het gebied van vergunningverlening,
        toezicht en handhaving. Voorbeelden zijn het schoonmaken op een markt, beheer van een
        speeltuin of het inrichtingsplan van een straat.
    - Realiseer je dat Right to Challenge spannend is voor betrokkenen binnen de gemeentelijke
        organisatie. Het gaat niet om een extra subsidiepotje maar om het budget van de gemeente
        zelf. Als je wordt uitgedaagd, dan gaat het om je eigen budget.
    - Het is belangrijk dat initiatiefnemers zijn geworteld in de buurt en dat hun initiatief door de
        buurt wordt gedragen.
    - Het is van belang om flexibel om te gaan met kaders rond om Right to Challenge. Van de 18
        challenges die in Rotterdam vanaf de start zijn uitgevoerd is er voor de meeste afgeweken
        van het kader.
    - Het is belangrijk om in het oog te houden dat inwoners vaak niet op kunnen tegen
        commerciële partijen. Hier kun je rekening mee houden door ‘geen winstoogmerk’ mee te
        nemen als criterium voor initiatieven of door een deel van het budget van onderaannemers
        open te stellen voor challenges.
    - Het is belangrijk dat initiatieven bijdragen aan de doelen van de gemeente. Initiatieven die
        daaraan bijdragen krijgen voorrang.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                    10                                    Participatiebeleid



          -   De doelstelling van een challenge wordt gebaseerd op het doel en de uitkomst die de
              gemeente voor zichzelf had geformuleerd. Een uitdager hoeft het niet beter te doen dan de
              gemeente.


          Wat gaan we (meer) doen:
          - We nemen Right to Challenge (conform wettelijke verplichting) op in de
             participatieverordening.
          - Dorpen- en wijkencoördinatoren zijn voor Right to Challenge oog en oor voor initiatieven. Zij
             zorgen voor contact tussen inwoners en ambtenaren en staan hierbij naast de inwoners.
          - We verwijzen inwoners met een initiatief naar de mogelijkheid om lid te worden van het
             landelijk bewonersplatform: https://www.lsabewoners.nl/lid-worden/. LSA is het landelijk
             samenwerkingsverband actieve bewoners. Dit is een vereniging van bewonersinitiatieven in
             heel Nederland, die belangen behartigt van en kennis deelt met bewonersinitiatieven.
          - We leggen contact met Kennisnetwerk participatie en uitdaagrecht en verkennen mogelijke
             deelname aan leerateliers voor ambtenaren.


5.2   Participatieladder
      Bij Right to Challenge heeft de gemeente een faciliterende rol en ligt de regie voor het initiatief bij
      de externe partij. In de participatieladder hieronder is te zien dat dat het hoogste niveau van
      participatie is. Te zien is ook dat op de lagere niveaus in de ladder de gemeente het voortouw
      neemt. Hoe hoger je komt op de ladder, hoe meer de inwoners zelf in de lead komen en hoe meer
      de gemeente ondersteunend wordt.

              PARTICIPATIELADDER
              Niveau          Kenmerken                             Rolverdeling en relevantie
         1    Faciliteren     Autonomie bij de externe              Overheid is voorwaardenscheppend,
                              partners, die zijn eigenaar van       externe partij heeft regie.
                              inhoud en proces.                     Relevant bij uitvoering door externen.
         2    Mede beslissen Overheid en externe partners           Overheid is partner, externen zijn mede
                              zijn samen, gelijkwaardig             eigenaar.
                              eigenaar van inhoud en                Relevant bij besluitvorming of
                              proces.                               agendasetting.
         3    Co-produceren   Gezamenlijk, gelijkwaardig            Overheid stelt kaders, externen zijn partner.
                              eigenaarschap van inhoud,             Relevant bij ontwikkelen en gezamenlijke
                              partners hebben invloed op            strategie of aanpak.
                              proces.
         4    Advies vragen   Tweerichtingsverkeer, zenden          Overheid luistert, externen zijn
                              en ontvangen, overheid                adviseur.
                              volledig eigenaar van het             Relevant bij agendasetting, verbeteren,
                              proces, externen mede                 beleidskwaliteit of versterken draagvlak.
                              eigenaar van de inhoud.
         5    Raadplegen      Tweerichtingsverkeer, zenden          Overheid wil toetsen, externen zijn
                              en ontvangen, overheid                klankbord.
                              volledig eigenaar, externen           Relevant bij evaluatie of toetsen draagvlak.
                              hebben invloed op de inhoud.
         6    Informeren      Eenrichtingsverkeer, overheid         Overheid is leidend, externen zijn
                              volledig eigenaar van inhoud          toehoorder.
                              en proces.                            Relevant bij verantwoorden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                   11                                   Participatiebeleid




      De participatieladder kan helpen bij het bepalen van de rol van de gemeente, initiatiefnemers en
      participanten. Het kan zijn dat in een langer durend traject de rollen van participanten veranderen.
      Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat iemand aan het begin van een traject geïnformeerd moet worden,
      zodat hij op de hoogte is en dat in het vervolg van het project iemand met de gemeente om tafel zit
      om gezamenlijk een plan uitwerken en dus op de ladder op co-produceren zit.

      Onder participanten verstaan we partijen die deelnemen aan het participatieproces. Dat kunnen zijn
      burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties of andere bestuursorganen.

5.3   Participatieproces
      Ieder participatieproces is maatwerk. Er is geen kant-en-klaar stappenplan dat je langsloopt
      waarmee je een perfect participatietraject hebt. Participatie is wel in een aantal processtappen op te
      delen die altijd genomen moeten worden en die soms ook meerdere keren herhaald moeten
      worden in een participatietraject. Deze gelden zowel voor initiatieven in het fysieke als in het sociale
      domein.




                         Wat speelt       Belangen en                        Organiseren
                            er?            motivaties       Samenspel            en
                                            in beeld                          evalueren




      Stap 1 – Wat speelt er?
      In deze stap beschrijf je het vraagstuk. Op welk publiek probleem zoeken we een antwoord? Wat is
      een mogelijke impact op het gebied en inwoners? En met welk doel willen we participeren?
      Mogelijke doelen van participatie zijn:
          - Perspectieven in beeld brengen: achterhalen hoe de meningen rond het vraagstuk liggen.
              Bijvoorbeeld in de verkennende fase van een initiatief.
          - Kwaliteit van aanpak en beleid vergroten: ervaringskennis en collectieve wijsheid aanboren
              en alternatieve oplossingen doordenken.
          - Legitimiteit/ draagvlak vergroten: acceptatie vergroten en onbehagen verminderen.
          - Eigenaarschap stimuleren: eigen verantwoordelijkheid en invloed van participanten
              vergroten.
          - Ontplooiing: democratische vaardigheden van betrokkenen versterken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                 12                                  Participatiebeleid



    Stap 2 - Belangen en motivaties in beeld
    Deze stap begint met een goede stakeholdersanalyse. Dit betekent dat je alle mensen die
    belanghebbend zijn bij een initiatief of project in kaart brengt. Iemand die veel merkt van het
    project, heeft een groter belang en daarmee ook meer inbreng in het projectplan. Iemand die er niet
    zoveel van merkt, hoeft ook een minder grote rol te spelen in de participatie. Belangrijk is hier ook
    om de ruimte voor invloed te bepalen: wat ligt al vast en op welke punten is samenspraak mogelijk?
    Wat gebeurt er met de inbreng van participanten?

    Stap 3 - Samenspel
    In deze stap maak je procesafspraken, dus afspraken over de manier van werken tijdens de
    participatie. Wie heeft welke rollen en verantwoordelijkheden het participatieproces? Welke
    waarden gelden in het samenspel? Hoe zorgen we voor een proces waarin zoveel mogelijk geluiden
    gehoord worden?

    Stap 4 - Organisatie
    Deze stap gaat over het plannen en organiseren van de participatie. Wat hebben deelnemers
    praktisch nodig om mee te kunnen doen? Hoeveel tijd vraagt elke stap? Hoe zit het met budget en
    welke werkvormen passen bij de participatie?



        Wat gaan we (meer) doen?
        - We maken een handreiking participatie voor medewerkers en delen en bespreken deze via
           werkoverleggen.
        - We nemen een participatieparagraaf op in ons projectsjabloon.
        - We stellen een format stakeholders analyse beschikbaar.
        - In college- en raadsvoorstellen beschrijven we bij de toelichting op welke manier participatie
           heeft plaatsgevonden en wat daarvan de uitkomsten waren.
        - Bij grotere (gevoelige) projecten vragen we de raad via een startnotitie om instemming te
           geven op het participatietraject.




6   PARTICIPATIE ONDER DE OMGEVINGSWET
    De Omgevingswet stimuleert vroegtijdige participatie om belangen, meningen en creativiteit tijdens
    de voorbereiding en uitwerking van een initiatief op tafel te krijgen. Op welke manier de gemeente
    Noardeast-Fryslân participatie aanpakt als we zelf initiatiefnemer zijn, is beschreven in hoofdstuk 4.
    Het kan zijn dat de initiatiefnemer een externe partij is. Hoe wij initiatiefnemers (anders dan de
    gemeente zelf) faciliteren bij participatie en hoe we hun participatie inspanningen toetsen staat
    beschreven in dit hoofdstuk.

    De gemeente Noardeast-Fryslân vindt participatie belangrijk voor een transparant, inclusief en
    effectief besluitvormingsproces bij het aanvragen van een omgevingsvergunning. Participatie is voor
    externe initiatiefnemers in alle gevallen gewenst. De gemeente stimuleert dan ook alle
    initiatiefnemers om aan participatie te doen. Onder initiatiefnemer verstaan we degene die de
    activiteit (het plan) wil gaan uitvoeren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                              13                                   Participatiebeleid




Verplichte participatie
Bij de aanvraag van een omgevingsvergunning is het voor een aantal gevallen verplicht om aan
participatie te doen. Het gaat daarbij om plannen waarbij van de regels van het gemeentelijke
omgevingsplan moet worden afgeweken. Daarvoor is dan een omgevingsvergunning voor een
buitenplanse omgevingsplanactiviteit (bopa) nodig. De gemeenteraad van Noardeast-Fryslân heeft
de volgende activiteiten aangewezen:

    -   Het realiseren van minimaal één windmolen waarvan de ashoogte hoger is dan 15 meter
    -   Het plaatsen van zonnepanelen op landbouw-of natuurgronden, ongeacht de grootte
    -   Het opwekken en/of opslag van andere vormen van energie (zoals: biomassa-installatie en
        waterstof)
    -   Een activiteit die niet past binnen de doelen van de omgevingsvisie en/of in strijd is met
        ander door de gemeenteraad vastgesteld beleid.

Participatie is ook verplicht wanneer er voor een vergunningsaanvraag een wijziging van het
omgevingsplan nodig is. Deze verplichting ligt wettelijk bij de gemeente. Het college kan dan met
initiatiefnemer afspreken dat deze zorg draagt voor de uitvoering van de participatie voordat de
aanvraag kan worden ingediend.

5.1      De mate van participatie bepalen
De mate van participatie die nodig is voor een initiatief hangt af van twee belangrijke factoren:
     - Heeft het initiatief impact op een grote of een kleine groep mensen?
     - Hoe groot is de impact van het initiatief op deze mensen?
Bij het bepalen van de mate van participatie gaan we uit van drie levels. Deze levels zijn gebaseerd
op de Quickscan participatie (https://quickscanparticipatie.nl/). Per participatielevel bieden we
initiatiefnemers een uitleg voor het maken van een participatieplan.

Level 1: beperkte participatie
Het gaat hier om initiatieven die een kleine impact hebben op een kleine groep mensen. Alleen de
directe omgeving merkt er iets van. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het plaatsen van een dakkapel
of een kleine verbouwing aan het huis, bijvoorbeeld een schutting of een garage.

Level 2: actieve participatie
Dit level geldt voor de meeste initiatieven die invloed hebben op de hele omgeving en duidelijk
merkbaar zijn. Het gaat hier bijvoorbeeld om het bouwen van een nieuwe bedrijfsloods op
agrarische grond, het bouwen van een woning of over het maken van een café, B&B of winkel in een
woonhuis.

Level 3: intensieve participatie
Bij dit level gaat het om plannen voor een groter gebied, bijvoorbeeld om projectontwikkeling. Veel
mensen merken het en er spelen veel belangen. Voorbeelden zijn het realiseren van een nieuwe
woonwijk of een uitbreiding van een bestaande, het uitbreiden van een bedrijventerrein, het
veranderen van een boerderij naar recreatie of zorgvoorzieningen, het vestigen van een bedrijf of
het vernieuwen van een wijk. Deze plannen zijn voor een groter gebied van belang en hebben voor
een grote groep inwoners in en buiten de gemeente (maatschappelijke) gevolgen.

Een initiatiefnemer bepaalt zo eerst voor zichzelf welk niveau van participatie past bij zijn plan.
Vervolgens gebruikt hij onderstaande infographic om te zien welke stappen hij moet zetten om
belanghebbenden bij zijn plannen te betrekken. De volgorde is voor alle levels hetzelfde.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                            14                                 Participatiebeleid




Bij elk level hoort een format participatieplan. Dit bieden we aan via de website. Het format is
beperkt op level 1 en uitgebreider op level 3. In de Quickscan die de basis vormt voor
initiatiefnemers anders dan de gemeente zelf, staan vier niveaus van invloed die participanten in een
participatieproces kunnen hebben. Deze zijn gebaseerd op de Factor C-methode die ook door de
rijksoverheid wordt gebruikt. Dit zijn: meeweten, meedenken, meedoen en meebeslissen. Deze
niveaus worden in onderstaande tabel uitgelegd.

 Niveau          Doel                Rol participant      Rol                   Participatie-middel
                                                          initiatiefnemer
 Meeweten        Bewustwording       Geen actieve rol     Informeren            Huis-aan-huis
                                                                                krant, website
                                                                                gemeente,
                                                                                inloopavond
 Meedenken       Verbeteren van      Denkt mee, levert    Uitnodigen,           Digitale peiling (via
                 kwaliteit van       inbreng en ideeën    vragen stellen,       de Stem van
                 beleid                                   luisteren             Noardeast),
                                                                                Oanheakker
 Meedoen         Eigenaarschap       Werkt mee aan        Maakt participant     Atelier (zoals bij de
                                     plannen, bijv. in    onderdeel van         herinrichting van
                                     een werkgroep,       projectaanpak,        de markt in
                                     heeft actieve rol    werkt samen met       Dokkum), een
                                                          participant           denktank
 Meebeslissen Zeggenschap            Is medebeslisser,    Geeft zeggenschap     Digitale stemming
                                     heeft bepalende      aan participant,      (via de Stem van
                                                          faciliteert
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                             15                                   Participatiebeleid



                                      invloed op project                          Noardeast), Right-
                                      of uitvoering                               to-Challenge

De rol van participanten kan per fase van een project veranderen. Iemand kan bijvoorbeeld in het
beginstadium participeren op het niveau van meeweten en later in het project op het niveau van
meedoen.

5.2     Hoe toetst de gemeente verplichte participatie?
Uit de Omgevingswet volgt dat de uitgevoerde participatie enige inhoud moet hebben gehad. De
manier waarop participatie moet plaatsvinden en is daarbij vormvrij. Het college beoordeelt of er
voldaan is aan de participatieverplichting. Belangrijk hierbij is dat de uitgevoerde participatie
passend is bij de impact en omvang van een initiatief.

Bij verplichte participatie toetst het college de participatie op basis van het verslag van de
initiatiefnemer. Uit het verslag moet op te maken zijn:
     - Wat de gevolgen van het initiatief zijn voor de omgeving volgens initiatiefnemer en volgens
          participanten
     - Het gekozen participatieniveau
     - Participanten die zijn uitgenodigd
     - Participanten die bij het participatieproces zijn betrokken
     - De verschillende belangen van participanten
     - Wat er met de inbreng van participanten is gedaan
     - Hoe het verslag is gedeeld met participanten.
Het college kan in twee gevallen oordelen dat de participatie onvoldoende is geweest: a) als er geen
participatie is gedaan of b) als de participatie onvoldoende is uitgevoerd. In beide gevallen krijgt de
initiatiefnemer de gelegenheid dit gebrek in de aanvraag binnen een nader te bepalen termijn te
herstellen. Als de initiatiefnemer dit gebrek niet voldoende herstelt, kan het college de aanvraag
buiten behandeling laten.



    Wat gaan we (meer) doen?
    - We stellen beleidsregels op over hoe het college participatie toetst als dat verplicht is
       aangewezen bij een vergunningsaanvraag. We maken deze regels bekend via
       https://www.officielebekendmakingen.nl/ en plaatsen ze op de website van de gemeente.
       (Zie bijlage II)
    - We evalueren deze beleidsregels een jaar na de ingangsdatum.
    - We stellen een format participatieverslag beschikbaar voor initiatiefnemers via de website.
       (zie bijlage III)
    - We evalueren de informatie op de website met inwoners en ondernemers medio 2025 en
       besluiten op basis daarvan of de Quickscan tool in zijn geheel moet worden
       geïmplementeerd.
    - We stellen een lijst met mogelijke stakeholders beschikbaar via de website.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                                          16                                         Participatiebeleid



7     PARTICIPATIEPOOL SOCIAAL DOMEIN
      De wetten binnen het sociaal domein, maar ook daar buiten, stimuleren de gemeente om bij de
      beleidsontwikkeling en uitvoering van deze wetten cliënten actief te betrekken. De afgelopen jaren
      heeft de gemeente Noardeast-Fryslan steeds meer ingezet op interactieve beleidsontwikkeling in
      het sociaal domein. De gemeente vindt het gebruiken van ervaringskennis hierbij belangrijk. Dit sluit
      aan bij een ontwikkeling die landelijk en in veel andere gemeenten plaatsvindt.

      Steeds meer beleidsmakers willen ervaringskennis beter benutten. Door bij de leefwereld van
      mensen aan te sluiten krijgen ze meer inzicht in de gevolgen van beleid (Movisie, 2024). Hierdoor
      sluiten beleid en regelingen beter aan op de behoeften en de dagelijkse praktijk van mensen voor
      wie ze bedoeld zijn. Dit is een vorm van participatie die we in Noardeast-Fryslân verder willen
      uitbouwen in een zogenoemde participatiepool.



        Ervaringen, ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid
        Het is van belang drie begrippen te onderscheiden: ervaringen, ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. Eén ervaring
        leidt niet meteen tot de benodigde kennis voor de verbetering van beleid. Wanneer je ervaringen bundelt en er
        bijvoorbeeld met een groep op reflecteert, ontstaat ervaringskennis. Als iemand in staat is diens ervaringskennis in te
        zetten om lotgenoten, onderzoekers, organisaties of beleidsmakers te helpen, is er sprake van ervaringsdeskundigheid
        (Movisie, 2024).




7.1   Huidige situatie participatieraden sociaal domein
      In Noardeast-Fryslân hebben we de afgelopen jaren al ervaring opgedaan met het gebruiken van
      ervaringskennis in beleidsontwikkeling. Op dit moment wordt er gewerkt met de volgende groepen:
          - De Participatieraad is sinds 2017 actief binnen Noardeast-Fryslân. Deze raad heeft tot taak
              om gevraagd of ongevraagd het college te adviseren over beleid dat betrekking heeft op het
              terrein van de Wmo 2015, Jeugdwet, Participatiewet en aanverwante wetten die participatie
              in de samenleving beogen en van invloed zijn op de positie van de inwoners van de
              gemeente.
          - Sinds 2018 is er het Platform voor elkaar. Dit platform is opgericht door een groep actieve
              inwoners, ondersteund door de gemeente en stichting Welzijn het Bolwerk. In het platform
              zitten ervaringsdeskundigen op het gebied van armoede en schulden. Het platform heeft
              onder andere als doel samen met de gemeente het armoede en schuldenbeleid te
              ontwikkelen en het taboe dat rust op armoede te doorbreken.
          - In juli 2016 werd in Nederland het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een
              handicap (kort: VN-verdrag Handicap) van kracht. Vandaaruit zijn er verschillende
              inclusiepanels opgericht binnen de gemeente. Dit zijn werkgroepen van
              ervaringsdeskundigen op diverse terreinen. Een belangrijk doel van de inclusiepanels is om
              een inclusieve samenleving te krijgen door mensen met elkaar in contact te brengen en zo te
              zorgen voor meer begrip voor elkaar.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                                   17                                  Participatiebeleid




           Voorbeeld interactieve beleidsontwikkeling armoede- en schuldenbeleid.

           Tijdens de ontwikkeling van het nieuwe actieplan Integraal en Kindgericht armoede- en
           schuldenbeleid 2022-2026 is er nauw samengewerkt met ervaringsdeskundigen van het
           Platform Voor Elkaar. Een werkgroep van ervaringsdeskundigen is bij elke fase van de
           ontwikkeling van het actieplan betrokken geweest. We zijn gestart met het ophalen van input
           bij een tal van organisaties binnen de gemeente. Dit is onder andere gedaan door het
           organiseren van ‘Meedenksessies’. Elke sessie bestond uit een thema waarin de
           ervaringsdeskundige de ruimte kreeg diens verhaal te doen.

           Tijdens deze sessies is informatie opgehaald die verwerkt is in het uiteindelijke actieplan. De
           ervaringsdeskundigen hebben een actieve bijdrage geleverd tijdens de schrijf-fase van het
           actieplan. Telkens weer stonden zij er voor open de concepten te lezen en te voorzien van
           feedback. Als gemeente hebben we hierdoor meer inzicht gekregen in de leefwereld van
           inwoners die te maken hebben met het armoede- en schuldenbeleid. Met als resultaat dat het
           beleid beter aansluit op wat de inwoner nodig heeft.

           Daarnaast hebben we ervaren dat het samenwerken met inwoners wederzijds begrip kan
           opleveren. De ervaringsdeskundigen gaven aan zich gehoord te voelen. Ook hebben ze meer
           inzicht in waar de gemeente wel of niet invloed op heeft.




      Geleerde lessen
      Naast het belang van ervaringskennis in beleidsontwikkeling hebben we van de samenwerking met
      de huidige groepen een aantal dingen geleerd:
          - Goed contact tussen de groep en de gemeente is een voorwaarde voor een goede
              samenwerking. Ambtenaren zijn hierbij aan zet.
          - Goede begeleiding is belangrijk. Deze begeleiding moet passen bij de behoefte van de groep.
              Dit kan variëren van administratieve ondersteuning tot gespreksleiding. De begeleiding moet
              een schakelfunctie kunnen vervullen tussen gemeente en de groep zelf.
          - Aansluiten bij de energie en behoeften van een groep is van belang. Sommige groepen
              willen alleen online bij elkaar komen, andere fysiek. Sommige groepen willen kortdurend
              meedenken, andere meer structureel.
          - Meedenksessies zijn een goede manier om samen met inwoners beleid te maken of te
              verbeteren.

7.2   Gewenste situatie
      We willen interactieve beleidsontwikkeling samen met inwoners verder ontwikkelen. We bouwen
      voort op dat wat goed werkt en laten los wat minder goed werkt. De focus ligt op het gebruiken van
      ervaringskennis. We ontwikkelen zo een nieuwe structuur voor een participatiepool sociaal domein,
      die gemeentebreed kan worden ingezet.

      We werken toe naar een participatiepool met daarin zoveel mogelijk doelgroepen voor wie de
      gemeente beleid uitvoert. De groepen in deze pool bepalen ieder hun eigen ritme en manier van
      bijdragen. Iemand kan onderdeel zijn van meerdere doelgroepen. Een mantelzorger kan
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                           18                                 Participatiebeleid



bijvoorbeeld ook een nieuwkomer zijn. Een jongere kan ook iemand met een kleine portemonnee
zijn. En zo zijn er meerdere combinaties te bedenken.

Met deze participatiepool geven we uitvoering aan de wettelijke verplichting om inwoners te
betrekken bij beleid, zoals geformuleerd in de Participatiewet, de Jeugdwet en de Wet
maatschappelijke ondersteuning. Daarbij sluiten we aan op de manieren waarop verschillende
groepen betrokken willen worden. Jongeren willen misschien kortdurend meedenken over een
project, ouderen willen misschien maandelijks bij elkaar komen en vaker inbreng geven.

Daarnaast maken we binnen het sociaal domein ook gebruik van andere instrumenten die
beschikbaar zijn om participatie vorm te geven, zoals bijvoorbeeld de Stem van Noardeast of de
Oanheakker. Per vraagstuk wordt gekeken wat het best passende instrument is.




      Hoe past de participatiepool binnen de vereisten van de wetten binnen het sociaal
      domein?

      De gemeente dient in een verordening vast te leggen hoe zij cliënten of hun
      vertegenwoordigers betrekt bij de uitvoering van deze wetten. Hierin moet in ieder geval
      aandacht zijn voor:
          - De wijze waarop zij in de gelegenheid worden gesteld voorstellen voor het beleid
             te doen: de groepen worden betrokken bij de beleidsontwikkeling, tijdens dit
             proces kunnen zij hun input geven
          - De wijze waarop zij vroegtijdig in staat worden gesteld gevraagd en ongevraagd
             advies uit te brengen bij de besluitvorming over verordeningen en
             beleidsvoorstellen De groepen maken dynamische samenwerkingsafspraken met
             de betreffende beleidsambtenaar
          - De wijze waarop zij worden voorzien van ondersteuning om hun rol effectief te
             kunnen vervullen: Er wordt gezorgd voor begeleiding (dit kan zijn door de
             betreffende beleidsambtenaar of een organisatie). We reserveren budget voor
             training en ontwikkeling.
          - De wijze waarop zij deel kunnen nemen aan periodiek overleg De groepen bepalen
             dit zelf in samenspraak met de begeleiding. De kerngroep komt periodiek bij elkaar
             voor overleg
          - De wijze waarop zij onderwerpen voor de agenda van dit overleg kunnen
             aanmelden De groepen maken dynamische samenwerkingsafspraken met de
             betreffende beleidsambtenaar
          - De wijze waarop zij worden voorzien van informatie die voor een adequate
             deelname aan het overleg nodig is. De groepen maken dynamische
             samenwerkingsafspraken met de betreffende beleidsambtenaar


Samengevat zijn dit de uitgangspunten voor de participatiepool:
   - We werken samen volgens de gestelde participatiewaarden van Noardeast-Fryslân (zie
      hoofdstuk 3).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                      19                                    Participatiebeleid



            -   Contact tussen gemeente en verschillende doelgroepen is de basis: we kennen de mensen
                ‘voor wie we het doen’ (beleid maken/ regelingen uitvoeren, etc.)
            -   Ervaringskennis geeft richting: we maken gebruik van ervaringen van cliënten/ gebruikers
                en bundelen deze. Dit geeft richting voor het maken van beter beleid en regelingen.
            -   Ruimte voor ontwikkeling en experiment: we laten de vorm ontstaan in overleg met
                inwoners. Dat betekent dat we de werkwijze nu niet dichttimmeren, maar alleen de
                uitgangspunten vaststellen. We leren door te doen.
            -   Maatwerk: ieder vraagstuk heeft een eigen aanpak. Belangrijk is dat we kunnen schakelen
                als een vraag zich voordoet. We werken met een maatwerk aanpak en volgen geen
                bureaucratisch proces.
            -   Laagdrempelig: we zorgen ervoor dat de groepen bekend zijn binnen de gemeente en
                benaderbaar zijn voor inwoners en ambtenaren. Omgekeerd zijn de ambtenaren bekend
                binnen de pool en benaderbaar.
            -   Waardering: we waarderen de tijd en energie die inwoners beschikbaar stellen door goed
                gebruik te maken van hun tijd en input en door duidelijke terugkoppeling te geven over wat
                we doen met hun inbreng.
            -   Doelstelling participatiepool: de participatiepool organiseert jaarlijks minimaal 1
                themabijeenkomst voor inwoners, ambtenaren of politici.
            -   Ondersteuning gemeente: de groepen in de pool krijgen ondersteuning vanuit de
                gemeente. Hierbij gaat het over ruimte om bij elkaar te komen, notulist, gespreksleiding,
                workshops etc. Dit kan een tijdelijke of meer structurele vorm krijgen, afhankelijk van de
                behoefte van de groep.
            -   Kerngroep participatie: we vormen een kerngroep participatie en ervaringskennis, met
                daarin een afvaardiging van inwoners uit de verschillende groepen en ambtenaren. Deze
                kerngroep beheert de pool en evalueert hoe de gemeente gebruik heeft gemaakt van
                ervaringskennis in beleid en projecten. De kerngroep komt 3 keer per jaar bij elkaar.

         Onderstaande afbeelding laat de doelgroepen en de werkwijze zien. De plaatsing van de groepen
         laat zien dat er soms overlap is. Iemand kan deel uitmaken van meerdere doelgroepen. De plaatsing
         van de groepen is willekeurig. Er zijn nog meer combinaties mogelijk.


                        Participatiepool                                   Ondernemers
                                                                            -vereniging
                       Vraagstuk of ontwikkeling                                              Werkgroep
                                                                                           binnenstad = mix
                                                                                             van groepen
                                                                                Wijkraad



                                                                     Dorpsbelang


                                  Thema’s


                                       ………

square                       Kerngroep participatie
                              en ervaringskennis
                                                             Samenwerkings-
                                                             platform Welzijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                20                                  Participatiebeleid




    Wat gaan we (meer) doen:
       - Huidige platformen gaan op in de nieuwe vorm van de participatiepool.
       - We verwerken de wettelijke vereisten en werkafspraken in de nieuw te maken
           participatieverordening.
       - Deze werkafspraken en de verordening werken we verder uit mét de participatiepool.




8   JONGERENPARTICIPATIE
    Jongerenparticipatie betekent dat kinderen en jongeren actief meedoen, meepraten en
    meebeslissen over zaken die voor hen belangrijk zijn en op plekken waar zij zelf deel van uitmaken.
    Bron: www.nji.nl/jeugdparticipatie. Dit geldt voor vraagstukken op het fysieke en het sociale
    domein. Medezeggenschap en participatie van jonge inwoners is belangrijk voor Noardeast-Fryslân.
    Zij zijn in de toekomst volwassen burgers in onze gemeente en het is belangrijk om hen mee te
    nemen in hoe de gemeente beleid en plannen maakt en welke invloed zij daar zelf op hebben.
    Daarbij hebben jongeren vaak een frisse en vernieuwende blik op het maken, uitvoeren en
    evalueren van beleid.

    Binnen de gemeente lopen momenteel meerdere initiatieven op het gebied van
    jongerenparticipatie. Een aantal daarvan loopt via scholen in de gemeente. Dit zijn bijvoorbeeld de
    Miensker Challenge en Tienskip.

    De Miensker Challenge werkt met uitdagingen die geformuleerd worden door bijvoorbeeld de
    gemeente of woningbouwcorporaties (https://www.mienskerchallenge.frl/). Deze uitdagingen
    worden dan in het kader van burgerschapsontwikkeling uitgewerkt door schoolklassen op zowel
    basis- als voortgezet onderwijs. Voor de inrichting van het stadsstrand in het Harddraverspark
    hebben kinderen en jongeren meegedacht naar aanleiding van een uitdaging van de gemeente.
    Daarnaast waren jongeren aangehaakt door middel van het jongerenwerk in de gemeente.

    Tienskip is een vergelijkbaar initiatief dat jongeren via scholen benadert. Het startpunt van deze
    werkwijze ligt bij jongeren zelf: zij worden uitgedaagd om na te denken over wat ze zouden willen
    veranderen en naar aanleiding daarvan een plan te maken. Dit gebeurt tijdens de zogenaamde
    Tienskipdagen. Voor de extra gemotiveerde jongeren volgt een natraject onder de noemer
    Ereburgers: hierin werken de jongeren een plan verder uit. De planning van Tienskipdagen wordt
    onder ambtenaren en raadsleden bekendgemaakt. Zij kunnen zich aanmelden als begeleider tijdens
    deze dagen en zo in gesprek gaan met jongeren over specifieke beleidsvragen.

    De afgelopen twee jaar hebben ruim 200 jongeren uit Noardeast-Fryslân met een van de twee
    initiatieven meegedaan. Daarmee is de blik van jongeren betrokken bij het ontwikkelen van beleid
    en plannen. Onlangs heeft een student van de Universiteit van Utrecht onderzoek gedaan naar de
    ervaringen van gemeenten in Fryslân in het betrekken van jongeren bij het beleidsvormingsproces.
    Noardeast-Fryslân heeft hieraan meegewerkt. Een van de aanbevelingen vanuit dit onderzoek was
    om meer gebruik te maken van netwerkorganisaties zoals Tienskip, omdat deze manier van werken
    goed aansluit bij jongeren. Een managementsamenvatting van dit onderzoek is te vinden in bijlage
    IV.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                               21                                 Participatiebeleid



    Naast de Miensker Challenge en Tienskip hebben we in Noardeast-Fryslân elk jaar een nieuwe
    kinderburgemeester. Dit is een basisschool leerling uit groep 8. De kinderburgemeester is aanwezig
    bij diverse evenementen. Bijvoorbeeld bij de intocht van Sinterklaas. De kinderburgemeester
    vertegenwoordigt alle kinderen in onze gemeente. Daarnaast zet de kinderburgemeester zich vaak
    ook in voor een bepaald doel of project. Aan het einde van zijn termijn mag de kinderburgemeester
    een motie indienen voor dit project.

    Daarnaast loopt het traject maatschappelijke diensttijd onder begeleiding van het Bolwerk. Jongeren
    tussen de 12 en 30 jaar kunnen hier een eigen project kiezen en uitvoeren wat zij belangrijk vinden
    voor de gemeente. Het afgelopen jaar was er een groep bezig om met graffiti een binnenplaats te
    verfraaien.

    We komen tot de conclusie dat er op dit moment werkzame initiatieven zijn met een grote
    reikwijdte. De uitdaging is om hier beter gebruik van te maken en om jongeren gerichter mee te
    laten denken over beleid en projecten binnen de gemeente. Door jongeren via scholen te betrekken
    sluiten we aan bij de leefwereld van jongeren. We zetten in op meer en laagdrempelig contact en
    inhoudelijke betrokkenheid van jongeren, ook via de Participatiepool. Voor de vorm laten we ruimte
    aan de behoefte van jongeren, zodat zij zelf aan kunnen geven hoe zij gehoord en betrokken willen
    worden.


       Wat gaan we (meer) doen?
       - We maken de huidige initiatieven en hun werkwijze bekend bij ambtenaren via
          werkoverleggen. We wijzen op de mogelijkheden op challenges aan te leveren of om
          begeleider te zijn bij Tienskipdagen.
       - In de nieuw te ontwikkelen participatiepool betrekken we jongeren als doelgroep en laten
          hen zelf meedenken over manieren waarop ze betrokken willen worden. Hierbij kan de
          betrokken ambtenaar gebruik maken van Reloading democracy: een leerwerktraject voor
          jongerenparticipatie verzorgd door onder andere het Nederlands jeugdinstituut of SALTO.




9   STEM VAN NOARDEAST
    Om zoveel mogelijk verschillende mensen te bereiken, zetten we naast fysieke participatie ook in op
    digitale participatie. We gebruiken hiervoor een digitaal participatieplatform genaamd de Stem van
    Noardeast. Hiermee kunnen we de mening en inbreng van grotere groepen mensen peilen of
    inwoners laten meebeslissen over een van tevoren bepaald onderwerp. Op deze manier bereiken we
    ook de mensen die geen interesse hebben in fysieke bijeenkomsten. Daarmee krijgen we andere
    geluiden en inbreng die we mee kunnen nemen in het ontwikkelen van beleid en projecten.

    De Stem van Noardeast is in eerste instantie gebruikt als pilot om de inwoners van Fûgellân te
    betrekken bij keuzes voor vernieuwing in de wijk. Onlangs is de Stem van Noardeast gebruikt in het
    participatietraject rondom Harddraverspark. Belangrijk hierbij is op te merken dat dit digitale
    platform altijd aanvullend wordt gebruikt op fysieke participatiemomenten. Hiermee krijgen we een
    mooie mix van stemmen en belangen van inwoners.

    De Stem van Noardeast is relatief eenvoudig te gebruiken voor partijen in de gemeente die een rol
    spelen in participatie. Te denken valt aan dorpsbelangen of wijkraden. Ook binnen de nieuwe
    participatiepool kunnen we gebruik maken van de Stem van. Bijvoorbeeld om een peiling uit te
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                                                             22                                            Participatiebeleid



     voeren onder inwoners en zo mensen te bereiken die niet zo snel naar een bijeenkomst komen om
     hun stem te laten horen.

     De Stem van Noardeast is momenteel opgenomen in de begroting onder Omjouwing & Ekonomy.
     Voorstel is om dit platform onder te brengen bij ICT vanuit de gedachte dat dit een instrument is dat
     door de hele ambtelijke organisatie en mogelijk ook door partijen als dorpsbelangen gebruikt kan
     worden.


       Wat gaan we (meer) doen:
          - We gaan meer gebruik maken van de Stem van Noardeast door het proces en de werkwijze
              van dit platform beter bekend te maken bij ambtenaren
          - We bieden andere partijen zoals dorpsbelangen, wijkraden of de participatiepool de
              mogelijkheid gebruik te maken van de Stem van Noardeast




               Proces Stem van Noardeast
          Initiatiefnem                               Samen met COM en overige interne betrokkenen
            er (IN) wil                                (bijv. dorpencoördinator) wordt het vraagstuk
             (digitale)                                           verkend en gedefinieerd:
              peiling                  IN neemt                 Wie kan er meedoen, Wat is de
           organiseren               contact op met    participatiebelofte? (waarover kan en mag men
                als                  Communicatie       wel én niet wat vinden – waar zit de ruimte?),
            onderdeel                    (COM)         wat is het gewenste resultaat, wat doen we met
              van het                                 de inbreng, welke fasering past daar bij? Vindt de
          participatiepl                              participatie ook offline plaats? Hoe koppelen we
                an                                                   de resultaten terug?




                                                          COM presenteert
                                                                 IN de
                           IN levert benodigde              testomgeving.                               Het
                            informatie aan bij            Idealiter vindt er                    participatieproces
                                  COM.                   nog een test bij de                    begint en met de
                                                          doelgroep plaats,                      vooraf bepaalde
                            COM richt Stem                                                                             IN koppelt terug
                                                              de ‘digitale                     communicatiemidd
                             van-pagina in,                                                                          via stem van wat er
                                                          klantreis’ (zijn de                    elen wordt men
                               volgens de                teksten duidelijk, is                                          met de uitslag
                                                                                                      tijdens
                           afspraken die zijn                      de                                                   wordt gedaan
                                                                                                  verschillende
                           gemaakt. Idealiter            participatiebelofte                        momenten
                               eerst in de                   helder, is het                     gevraagd om mee
                             testomgeving.                 technische deel
                                                                                                     te doen.
                                                         gebruiksvriendelijk
                                                                   ).




10   OANHEAKKER
     De Oanheakker is een aanhanger die de afgelopen tijd regelmatig is ingezet voor verschillende
     participatietrajecten. Bijvoorbeeld bij het maken van de Omgevingsvisie haalden 25 collega’s
     informatie op bij alle dorpen en stadswijken. De Oanheakker is een dialoogwagen die is ingericht op
     een goed gesprek en is te reserveren via Topdesk.



11   PARTICIPATIEVERORDENING
     De wet versterking participatie decentraal niveau stelt gemeenten verplicht om de
     inspraakverordening te vervangen door een participatieverordening. Daarin moet het uitdaagrecht
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                 23                                  Participatiebeleid



     een plek krijgen. De wet treedt naar verwachting op 1 januari 2025 in werking. Er geldt een
     overgangstermijn van 2 jaar, dit betekent dat elke gemeente voor 1 januari 2027 over een
     participatieverordening moet beschikken.




       Wat gaan we (meer) doen:
          - We stellen de participatieverordening op volgend op dit participatiebeleid.
          - We onderzoeken of de verschillende wetten over participatie, van Participatiewet tot
              Omgevingswet in deze verordening kunnen worden opgenomen.
          - We stellen de verordening op in samenspraak met inwoners en de participatiepool.




12   PARTICIPATIE DAGELIJKS MAKEN
     Participatie is onderdeel van het werk van iedere ambtenaar, maar ook van de raad en onder invloed
     van de Omgevingswet ook steeds meer van initiatiefnemers, zoals (maatschappelijke) ondernemers
     en inwoners. Belangrijk is ook om dat zo te blijven benadrukken. Participatie is niet per definitie
     geregeld als er allemaal instrumenten en raden zijn. Deze kunnen ook afleiden van waar het allemaal
     om draait: dat we als gemeente, ondernemers en inwoners samen werken aan de doelen die de
     gemeenteraad en het college in hun beleid hebben afgesproken.

     Samenwerking begint bij contact en elkaar opzoeken. Voor een goede samenwerking tussen
     gemeente en inwoners is een goede interne samenwerking tussen ambtenaren nodig. De werkgroep
     participatie met wie dit beleid tot stand is gekomen krijgt een rol in het dagelijks maken van
     participatie door het delen van goede voorbeelden en het evalueren van het beleid. Werkenderwijs
     maken we de samenwerking iedere een keer een stapje beter.

     Voor veel ambtenaren geldt dat ze zelf ook inwoners zijn van de gemeente. Hoe kun je beter
     participeren dan beginnen bij jezelf en je af te vragen hoe en waarvoor jij graag benaderd zou willen
     worden? (en waarvoor niet)


     Wat gaan we meer doen?
        - We beleggen participatie als expertise bij de dorpencoördinatoren en de afdeling
            communicatie.
        - We versterken de competenties van ambtenaren op het gebied van omgevingsmanagement
            door het volgen van trainingen.
        - We passen participatie toe in onze werkprocessen door voorbeelden te bespreken en
            hiervan te leren.
        - We stimuleren erop uitgaan in de gemeente, bijvoorbeeld door ons als ambtenaren aan te
            melden als begeleider bij burgerschapsdagen op scholen of door tijdens een teamdag een
            dorp of wijk te bezoeken en daar bijvoorbeeld aan de slag te gaan met de klussenlijst van
            dorpsbelangen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>24   Participatiebeleid
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                                 25                                   Participatiebeleid



13   BEGROTING
     Wat                     Wie                      Hoe            Kosten-        Kosten      Kosten
                                                                     opbouw         2025        2026
     Contact leggen          Beleidsmedewerker        Afstemming     40 uur per     €36.000     Nog
     doelgroep en vorm                                met            nieuwe                     bepalen
     vinden                                           gebieds-       groep
                                                      team
                                                                     3 nieuwe
                                                                     groepen =
                                                                     12.000
     Begeleiding per         Bolwerk/                 Afstemming     8.500 per      Al          €42.500
     doelgroep,              beleidsmedewerker        met groep      doelgroep      opgeno-
     bestaande groep                                                                men in
                                                                     Incl.          begroting
                                                                     begeleiding,
                                                                     attenties,
                                                                     activiteiten
     Jaarlijkse activiteit   (Een van de)             Via besluit    75 uur         €7.500      €7.500
     ervaringskennis         doelgroepen              in kerngroep   totaal
                                                      participatie

     Periodieke evaluatie    Beleids-                 3 keer per     40 uur         €4.000      €4.000
     en doorontwikkeling     medewerkers en           jaar
     participatiepool        afvaardiging
                             doelgroepen
     Wervings-               Beleidsmedewerker        Bijv. huis  10.000            €10.000     Pm
     activiteiten            en communicatie          aan huis of
     gemeentebreed                                    met de Stem
                                                      van
                                                      Noardeast &
                                                      netwerk
                                                      groepen
     Scholing                                                     3 dagdelen        €7.500      €7.500
     beleidsontwikkeling                                          incompany
     en ervaringskennis                                           training &
     voor ambtenaren                                              intervisie
     Scholing                                                     Diverse           €7.500      €7.500
     beleidsontwikkeling                                          trainingen
     en ervaringskennis                                           open
     voor doelgroepen                                             inschrijving
                                                                  Totaal            €72.500     €69.000
                                                                  Totaal
                                                                  2025-2026               €141.500
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                            26                                  Participatiebeleid



BIJLAGEN
Bijlage I Participatieverplichting kerninstrumenten omgevingsvisie

 Kerninstrument                                    Participatie verplichting
 Omgevingsvisie                                    Verplichte participatie vanuit de gemeente
 Omgevingsplan/ wijzigingsbesluit                  Verplichte participatie vanuit de gemeente
 omgevingsplan
 Omgevingsprogramma                                Verplichte participatie vanuit de gemeente
 Omgevingsvergunning binnenplanse                  Vrijwillige participatie vanuit initiatiefnemer
 omgevingsactiviteit
 Afwijking omgevingsplan >>                        Verplichte participatie vanuit initiatiefnemer
 Omgevingsvergunning buitenplanse
 omgevingsactiviteit

     1. Het realiseren van minimaal één
        windmolen waarvan de ashoogte hoger
        is dan 15 meter.
     2. Het plaatsen van zonnepanelen op
        landbouw- of natuurgronden, ongeacht
        de grootte.
     3. Het opwekken en/of opslag van andere
        vormen van energie (zoals: biomassa-
        installatie en waterstof).
     4. Een activiteit die niet past binnen de
        doelen van de omgevingsvisie en of in
        strijd is met ander door de
        gemeenteraad vastgesteld beleid.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                               27                                Participatiebeleid



Bijlage II Beleidsregels verplichte participatie



Beleidsregels verplichte participatie bij omgevingsvergunningen en
wijzigingen omgevingsplan op initiatief van derden gemeente
Noardeast-Fryslân 2024
Deze beleidsregels gaan over de beoordeling of voldaan is aan de participatieverplichting
bij door de gemeenteraad aangewezen gevallen van buitenplanse
omgevingsplanactiviteiten (16.55, lid 7, Omgevingswet) en bij aanvragen tot wijziging van
het omgevingsplan door de initiatiefnemer anders dan gemeente.

Aanwijzing gevallen verplichte participatie
De gemeenteraad heeft gevallen van activiteiten aangewezen waarin participatie van en overleg met
derden verplicht is voordat een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een buitenplanse
omgevingsplanactiviteit, waarvoor het college bevoegd gezag is, kan worden ingediend.

Voldoende participatie
Uit de participatieverplichting (artikel 16.55, lid 7, Omgevingswet) volgt dat de uitgevoerde
participatie enige inhoud moet hebben gehad. Heeft de aanvrager van de omgevingsvergunning
voor de aangewezen buitenplanse omgevingsplanactiviteit in het geheel niet aan enige participatie
gedaan? Dan heeft de aanvrager niet voldaan aan het aanvraagvereiste.

Heeft de aanvrager wel in enige mate aan participatie gedaan? Dan moet het college van
burgemeester en wethouders beoordelen of er sprake is van voldoende participatie. Wanneer
sprake is van onvoldoende/voldoende participatie heeft de wetgever niet aangegeven. Dit zal
afhangen van de aard en gevolgen van de aangevraagde activiteit op de fysieke leefomgeving. De
participatie-inspanning van de aanvrager moet proportioneel zijn ten opzichte van de aangevraagde
activiteit.

Hoe groter de impact, hoe belangrijker het college het vindt dat er vooraf aan omwonenden en
andere belanghebbenden is gevraagd welke zorgen of belangen zij zien bij het initiatief en dat
initiatiefnemer iedereen zoveel als mogelijk bij het initiatief betrekt.

De wetgever heeft de keuze voor de vorm van participatie bewust bij de aanvrager gelaten. Het
college beoordeelt enkel of er voldaan is aan de participatieverplichting. Het college doet dat door te
beoordelen of de aanvrager in redelijkheid heeft kunnen volstaan met de uitgevoerde participatie.

Buiten behandeling laten aanvraag bij niet of onvoldoende participatie
De aanvraag om vergunning kan buiten behandeling kan worden gelaten als de aanvrager niet of
onvoldoende inhoud heeft gegeven aan de verplichte participatie, en als hij de gelegenheid om dit
gebrek te herstellen niet voldoende heeft benut.

Daarom is het wenselijk om beleidsregels vast te stellen die gebruikt kunnen worden om te
beoordelen of de aanvrager voldoende aan participatie heeft gedaan en of daarmee voldaan is aan
de aanvraagvereiste op basis van 4.81 Algemene wet bestuursrecht.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                              28                                   Participatiebeleid



Deze beleidsregels geven vroegtijdig duidelijkheid aan de initiatiefnemer en belanghebbenden over
het participatieproces.

De beleidsregels gelden ook voor voorbereiding aanvraag wijziging omgevingsplan door
initiatiefnemer
De verplichting om een wijziging van het omgevingsplan voor te bereiden met participatie geldt voor
de gemeente als het bevoegd gezag. Het komt voor dat een initiatiefnemer anders dan de gemeente
een wijziging van het omgevingsplan aanvraagt en een concreet belang heeft bij de wijziging. Het
college kan dan met de initiatiefnemer afspreken dat deze zorg draagt voor de uitvoering van de
participatie voordat de aanvraag kan worden ingediend. Dat kan de gemeente niet dwingend
opleggen, wegens strijd met de regels over participatie. Indien door een initiatiefnemer een
aanvraag tot wijziging van het omgevingsplan is gedaan en het college heeft aangegeven dat
initiatiefnemer voor participatie zorg draagt bij de voorbereiding van die aanvraag, dan kunnen deze
zelfde beleidsregels worden toegepast.



Beleidsregels

Het college van burgemeester en wethouders van de Noardeast-Fryslân,
gelezen het voorstel van xx
gelet op artikel 4.81, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht en artikel 16.55,
lid 7 van de Omgevingswet,
overwegende dat de gemeenteraad gevallen aan kan wijzen van activiteiten waarin
participatie verplicht is voordat een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een
buitenplanse omgevingsplanactiviteit, waarvoor het college bevoegd gezag is, kan worden
ingediend;
dat de participatie vormvrij is, maar wel voldoende inhoud moet hebben;
dat de aanvraag om vergunning buiten behandeling kan worden gelaten als:
    1.     de aanvrager niet of onvoldoende inhoud heeft gegeven aan de verplichte participatie, en
    2.     als hij de gelegenheid om dit gebrek te herstellen niet voldoende heeft benut;
dat het wenselijk is beleidsregels vast te stellen die gebruikt kunnen worden om te
beoordelen of de aanvrager voldoende aan participatie heeft gedaan;
dat deze beleidsregels vroegtijdig duidelijkheid scheppen aan de initiatiefnemer en
belanghebbenden over het participatieproces;


BESLUIT:
vast te stellen de Beleidsregels verplichte participatie bij omgevingsvergunningen en wijzigingen
omgevingsplan op initiatief van derden gemeente Noardeast-Fryslân 2024



Artikel 1 Begripsbepalingen
In deze beleidsregels wordt verstaan onder
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                            29                                  Participatiebeleid



   a. buitenplanse omgevingsplanactiviteit: een activiteit die niet voldoet aan de regels van het
      omgevingsplan en die niet toestemmingsvrij is
   b. impact: de invloed van de beoogde ontwikkeling op de fysieke omgeving
   c. participatie: het actief en vroegtijdig betrekken van belanghebbenden bij de ontwikkeling
      van plannen, initiatieven en ideeën die impact hebben op de fysieke leefomgeving
   d. initiatiefnemer: degene die de activiteit wil gaan verrichten
   e. participant: iemand die deelneemt aan het participatieproces (dat kunnen zijn burgers,
      bedrijven, maatschappelijke organisaties, andere bestuursorganen en dergelijke)


Artikel 2 Toepassingsbereik
   1. Het betreft een aanvraag van initiatiefnemer voor één of meer door de gemeenteraad
      aangewezen gevallen van buitenplanse omgevingsplanactiviteiten waarbij het doen van
      participatie verplicht is gesteld (16.55, lid 7, Omgevingswet).

   2. Als een initiatiefnemer (niet de gemeente zelf) voornemens is een aanvraag tot wijziging van
      het omgevingsplan in te dienen en daarbij een direct betrokken belang heeft, dan maakt het
      college afspraken met initiatiefnemer over de uitvoering van de participatie bij dat initiatief,
      voordat de aanvraag kan worden ingediend. Deze beleidsregels zijn in dat geval ook van
      toepassing op dat participatieproces.


Artikel 3 Regels
    1. De initiatiefnemer is verantwoordelijk voor het participatieproces.

    2. De initiatiefnemer heeft aan participatie gedaan en verstrekt daarbij gegevens over
       participatie van en overleg met participanten aan het college.

    3. De participatie vindt plaats op een passende wijze, rekening houdend met de grootte van
       de impact op de omgeving. Daarbij kan worden uitgegaan worden van drie niveaus:

    Niveau         Impact               Initiatief                            Gewenste
                                                                              participatie level
    1              Beperkt              Alleen de directe omgeving merkt      Beperkte participatie
                                        er iets van                           (level 1)
    2              Duidelijk merkbaar   Heeft invloed op de hele omgeving     Actieve participatie
                                                                              (level 2)
    3              Groot                Gaat om een groot gebied, veel        Intensieve
                                        mensen merken het en er spelen        participatie (level 3)
                                        veel belangen

    4. De initiatiefnemer geeft in een verslag over de participatie het volgende aan:
       a. Beschrijving van het initiatief en het verwachte effect op de fysieke leefomgeving
       b. Van welk niveau van impact sprake is
       c. Welke participanten zijn uitgenodigd en met wie overleg is gevoerd
       d. Wat de belangen zijn van participanten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                            30                                  Participatiebeleid



       e. Op welke manier participanten zijn betrokken bij het proces
       f. Wat de inbreng was van participanten, wat de zorgen waren, waar was samenspraak of
          waar was sprake van conflicterende belangen
       g. Wat met de inbreng van participanten is gedaan
       h. Hoe participanten kennis konden nemen van de inhoud van het verslag.

    5. Het college stelt een voorbeeld beschikbaar voor het maken van een verslag. Daarin zijn de
       volgende onderdelen opgenomen:

   Onderdelen verslag       Toelichting

  Initiatief                Beschrijving van het initiatief en het verwachte effect op de fysieke
                            leefomgeving (zoals verkeer, groen, water, milieu, bebouwde omgeving,
                            landschap).


  Impactniveau              1 (Beperkt), 2 (Duidelijk merkbaar) of 3 (Groot)

  Participanten             Het opstellen van een lijst van participanten. Toestemming voor naam/adres is
                            nodig (NAW); anders anonieme vermelding. Ook genodigden die niet hebben
                            geparticipeerd vermelden (met toestemming).

  Belangen                  De belangen van initiatiefnemer en die van de participanten zijn op de lijst van
                            uitgenodigde participanten aangegeven.

  Proces                    Beschrijving van hoe participanten zijn betrokken bij het participatieproces.

  Rolneming                 Beschrijving wat de rol was (of rollen waren) in het participatieproces van elke
                            participant.
  Inbreng                   Beschrijving wat de inbreng per participant is geweest.


  Aanpassingen              Beschrijving van wat er met de inbreng van de participanten is gedaan of juist
                            niet is gedaan. Geef aan welke wijzigingen zijn aangebracht en aan welke
                            wensen en eisen niet voldaan is, inclusief onderbouwing.

  Kennis nemen van          Aangeven hoe het participatieverslag is gedeeld met de participanten. Ook
  verslag                   genodigden die niet geparticipeerd hebben kunnen het verslag krijgen.




Artikel 4 Beoordeling
    1. Het college oordeelt over de wijze waarop de participatie is uitgevoerd op basis van het door
    de initiatiefnemer aangeleverde verslag.

   2. Uit het verslag van initiatiefnemer is het volgende op te maken:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                         31                                   Participatiebeleid



             a. Wat de gevolgen van het initiatief zijn voor de omgeving volgens initiatiefnemer
                en volgens participanten
             b. Het gekozen participatieniveau
             c. Participanten die zijn uitgenodigd
             d. Participanten die bij het participatieproces zijn betrokken
             e. De verschillende belangen van participanten
             f. Wat er met de inbreng van participanten is gedaan
             g. Hoe het verslag is gedeeld met participanten.


3. Het college maakt bij de beoordeling of de participatie voldoende is uitgevoerd, gebruik van
   het volgende toetsingskader bij de verschillende onderdelen van het participatieproces:

Onderdelen participatieproces       Toetsingskader



Initiatief                          Er is een heldere beschrijving van het initiatief en de effecten op de
                                    fysieke leefomgeving.

Impactniveau                        Bij het gebruikmaken van de tabel van de gemeente is 1, 2 of 3
                                    ingevuld en anders is uit beschrijving duidelijk op te maken of er
                                    sprake is van beperkte, duidelijk merkbare of grote impact op de
                                    fysieke leefomgeving.

Participanten en hun belangen       Er is een lijst met naam, adres, woonplaats van de participanten
                                    met een beschrijving van het belang per participant.


Betrokkenheid participanten bij     Het is aangetoond dat participanten betrokken zijn geweest bij het
proces                              gevolgde participatieproces en daarin een rol hebben gespeeld


Inbreng                             Er is een beschrijving per participant wat de inbreng van die
                                    participant is geweest.

Aanpassingen                        Er is een beschrijving wat er met de inbreng van alle participanten is
                                    gedaan. Inclusief een onderbouwing van de keuzes.


Het delen van het verslag           Er is aangetoond dat het participatieverslag is gedeeld met
                                    participanten.

Passendheid participatieproces      De uitgevoerde participatie is passend in relatie tot de omvang en
                                    impact van het initiatief op de omgeving
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                           32                                 Participatiebeleid




Artikel 5 Herstel gebreken/buiten behandeling stellen aanvraag
   1. Indien het college oordeelt dat de participatie onvoldoende is geweest, dan stelt het college
      de initiatiefnemer in de gelegenheid dit gebrek in de aanvraag binnen een nader te bepalen
      termijn te herstellen.
   2. Indien de initiatiefnemer in de gelegenheid is gesteld het gebrek in de aanvraag te herstellen
      en participatie naar oordeel van het college ook daarna niet voldoende heeft
      plaatsgevonden, dan kan het college de aanvraag buiten behandeling laten.
   3. Indien de initiatiefnemer aangeeft geen participatie te hebben toegepast en dit ook niet
      voornemens is te gaan doen én het college de initiatiefnemer de kans heeft geboden dit
      gebrek te herstellen, dan laat het college de aanvraag buiten behandeling.


Artikel 6 Bekendmaking en inwerkingtreding
   1. De beleidsregels worden bekend gemaakt via https://www.officielebekendmakingen.nl/ en
   treden in werking op xxx

Artikel 7 Citeertitel
   1. Deze beleidsregels worden aangehaald als:
   Beleidsregels verplichte participatie bij omgevingsvergunningen en wijzigingen omgevingsplan
   op initiatief van derden gemeente Noardeast-Fryslân 2024
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                                          33                               Participatiebeleid



Bijlage III Format participatieverslag

Participatieverslag
In dit verslag kunt u aangeven wat u heeft gedaan aan participatie voor uw initiatief.

Initiatief
Beschrijf uw initiatief. Geef aan wat de mogelijke effecten op de fysieke leefomgeving zijn
(verkeer, groen, water, milieu, bebouwde omgeving, landschap)

……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………


Impactniveau
Geef aan wat de mate van impact is op de leefomgeving. Benoem als dat mogelijk is het
niveau: 1 (beperkt), 2 (duidelijk merkbaar) of 3 (groot).

……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………


Participanten en belangen
Maak een lijst van participanten en hun belangen. Beschrijf per participant het belang.

Geef aan:
   - Wie heeft u uitgenodigd?
   - Wie waren er aanwezig?
   - Wie hebben zich afgemeld?

Graag het adres van de genodigden erbij vermelden. Vraag toestemming voor het
vermelden van naam adres (NAW); anders anonieme vermelden.

……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………


Proces
Geef een korte beschrijving van de participatievorm(en) die u heeft gebruikt (persoonlijk, via
e-mail, telefonisch, koffiedrinken of een inloopavond). Welke gegevens hebt u laten zien, wat
hebt u besproken? Kunt u dit met documenten nog beter uitleggen? Stuur deze dan mee.
Denk bijvoorbeeld aan de uitnodigingsbrief of e-mail, of een presentatie. Graag de data erbij
vermelden.
Hoe heeft u belanghebbenden bij het proces betrokken?

Wat heeft u gedaan om hen te informeren of te betrekken bij uw initiatief?

……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                        34                              Participatiebeleid



Rollen participanten
Participanten kunnen verschillende rollen hebben bij participatie: meeweten, meedenken,
meedoen en meebeslissen. Bij beperkte participatie is het minimaal gewenste niveau
meeweten. Bij actieve participatie is het minimaal gewenste niveau gewenste meeweten
(informeren) en meedenken (adviseren). Bij intensieve participatie is het minimaal
gewenste niveau meeweten (informeren) en meedenken (adviseren) en meedoen. Indien
mogelijk en gewenst, kunt u de betrokkenen mee laten beslissen in hoe het plan er uit komt
te zien.

Het kan zijn dat verschillende mensen verschillende rollen hebben gehad. Geef dat aan.

Wat is de rol geweest van de participanten?
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………


Inbreng
Geef een beschrijving wat de inbreng van verschillende participanten was of een
samenvatting daarvan. U mag deze digitaal of op papier aan ons geven. Hebben
betrokkenen hun reacties op papier gezet? Stuur die dan mee. Het is niet nodig om de
reactie te beschrijven.

Wat waren de reacties op uw plan?

……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………


Aanpassingen
Geef aan wat er met de inbreng van de participanten is gedaan juist niet is gedaan. Geef
aan welke wijzigingen zijn aangebracht en aan welke wensen en eisen niet voldaan is en
geef in beide gevallen aan waarom. Geef ook aan wat er gedaan is met conflicterende
belangen.
Wat heeft u met de inbreng van participanten gedaan?

Wat waren de aanpassingen aan het plan na reacties en waarom?

Welke zaken zijn niet aangepast na reacties en waarom?

……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                                                                                                                           35         Participatiebeleid



Bijlage IV Managementsamenvatting afstudeeronderzoek jongerenparticipatie


      Managementsamenvatting
                                 Deze samenvatting bevat de conclusie van mijn afstudeeronderzoek naar
                            jongerenparticipatie bij beleid in Friese gemeenten, waaruit 3 aanbevelingen kunnen
                                                    worden gedaan richting gemeenten.




                                                       Hoofdvraag
                       “Hoe verklaren gemeenten in Friesland de beperkte beleidsparticipatie van jongeren en welke
                                 methoden gebruiken zij om jongeren te betrekken bij beleidsparticipatie?”




                                                     Verklaringen
     Volgens gemeenteambtenaren zijn de voornaamste redenen voor jongeren om niet te participeren:




                                                                    Jongeren kunnen betwijfelen of ze gehoord zullen
                   Weinig vertrouwen
                                                                       worden en of hun input gebruikt zal worden


                                                                    Jongeren ervaren moeite met contact hebben met
                   Gebrekkig contact
                                                                     de gemeente en de gemeente met de jongeren


                                                                    Jongeren vinden de beleidsonderwerpen binnen
            Oninteressante onderwerpen
                                                                             gemeenten niet interessant


                                                                    Jongeren zien de waarde van participeren niet in
               Irrelevante onderwerpen
                                                                                     voor zichzelf


                                                                        Het duurt jongeren te lang voordat beleid
              Gebrek aan snel resultaat
                                                                              daadwerkelijk wordt ingezet


                                                                Jongeren ervaren geen tijd om te participeren naast
                     Gebrek aan tijd
                                                                             hun andere bezigheden


                                                                    Jongeren hebben beperkte kennis over politiek of
            Gebrek aan (politieke) kennis                               beleid of jongeren weten niet af van de
                                                                           mogelijkheden om te participeren




                                                         Methoden
     Friese gemeenten gebruiken diverse vormen van participatie waarbij het
     niveau zich vooral bevindt op het raadplegen van jongeren, wat inhoudt dat
     jongeren mee kunnen praten over beleid maar dat de gemeente hier geen
     verplichte consequenties aan hoeft te verbinden. Hoe hoger de jongere op
     de ladder staat, hoe interactiever het beleid is, waarbij ‘informeren’ als
     uitzondering geldt aangezien hier geen enkele sprake is van interactiviteit.
     Ondanks de wens en inspanning van gemeenten om jongeren te betrekken,
     blijkt het bereiken, betrekken en het vasthouden van een representatieve
     groep jongeren een uitdaging. Aangezien er nog ruimte is voor verdere
     ontwikkeling van participatievormen die jongeren meer invloed kunnen
     geven op hun eigen omgeving, worden er uit dit onderzoek drie
     aanbevelingen voorgesteld.



       Best-practices
                Dit onderzoek toont aan dat Friese gemeenten het belangrijk vinden om jongeren te betrekken bij beleid, maar
                vaak worstelen met de manier waarop dit het beste kan worden gedaan. Gemeenten experimenteren met creatieve
                initiatieven zoals QR-codes, bingokaarten, pizzasessies, festivals en speeddates om een breder spectrum aan
                jongeren te bereiken. Hoewel niet alle initiatieven succesvol zijn, zetten gemeenten waardevolle stappen die nuttig

       1        kunnen zijn voor andere gemeenten. De eerste aanbeveling is daarom dat gemeenten meer met elkaar in gesprek
                gaan en best-practices uitwisselen. Het is zinvol om de methoden die succesvol zijn in het effectief betrekken van
                jongeren bij beleidsparticipatie met elkaar te delen. Door samenwerking kunnen nieuwe inzichten worden
                opgedaan die de gemeentelijke initiatieven voor jongerenparticipatie bij beleid kunnen bevorderen.




            Samenwerking met jongerenorganisaties
      Uit het onderzoek is gebleken dat een groot netwerk essentieel is om jongeren te bereiken, waarbij organisaties
      als Tienskip effectief zijn. Vanwege de kloof tussen jongeren en gemeenten, is het effectiever om dit soort




                                                                                                                          2
      organisaties als Tienskip in te zetten die via hun werkwijze beter aansluiten bij de behoeften van jongeren en
      top-down organisatie voorkomt. Ook zijn projectdagen onder schooltijd nuttig om politieke betrokkenheid en
      kennis te bevorderen zonder extra tijdsinvestering van jongeren. De tweede aanbeveling is dat gemeenten,
      zowel binnen als buiten Friesland, meer moeten samenwerken met jongerenorganisaties, zoals Tienskip om
      jongerenparticipatie en hun invloed op beleid te vergroten.




      Meer gerichte communicatie
                      Jongeren worden voornamelijk bereikt via direct contact van gemeenteambtenaren en tussenpersonen/-
                      instellingen/-organisaties. De gemeentelijke communicatiemiddelen zijn gericht op alle inwoners, waardoor de
                      reactie van jongeren beperkt blijft. Rechtstreekse benadering blijkt effectief, maar online communicatie via




         3
                      sociale media kan ook waardevol zijn, gezien de actieve aanwezigheid van jongeren op deze platforms. Het is
                      essentieel dat deze communicatie specifiek op jongeren gericht is en aansluit op hun leefwereld. Gemeenten
                      zouden dit bijvoorbeeld kunnen bereiken door een communicatieteam van jongeren in te zetten die dezelfde
                      taal spreken. Een gerichte Instagram-campagne kan bijvoorbeeld een breed spectrum aan jongeren bereiken.
                      De derde aanbeveling is daarom om meer in te zetten op sociale media, gericht op jongeren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>