<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>   Inhoudsopgave

   Hoofdlijnen van onze
   controle

   Bestuurlijke afhandeling
   en publicatie
           CONCEPT ACCOUNTANTSVERSLAG 2024
   Resultaat en

           Gemeente Noardeast-
   weerstandsvermogen

   Kernpunten van de
   controle

           Fryslân
   Overzicht van niet-
   gecorrigeerde verschillen

   Overige onderwerpen

           20 mei 2025
   Onafhankelijkheid
   gewaarborgd

   Afsluiting




                Per saldo persoonlijker
Accountantsverslag 2024                      1
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                               Aan de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân
                               Postbus 1
                               9100 AA DOKKUM
   Inhoudsopgave

   Hoofdlijnen van onze        Behandeld door: I
   controle                    Ons kenmerk: 2024
                               Datum:          20 mei 2025
   Bestuurlijke afhandeling
   en publicatie
                               Geachte leden van de raad,
   Resultaat en                Hierbij ontvangt u de controleverklaring bij de jaarrekening 2024 van uw organisatie alsmede een exemplaar van de gewaarmerkte
   weerstandsvermogen          jaarstukken. Onze controleverklaring hebben wij gedateerd op 12 juni 2015. Dit is de datum waarop de eerste bespreking in de raad
                               plaatsvindt.
   Kernpunten van de
   controle                    In deze brief gaan wij in op de strekking van onze controleverklaring, mogelijke geconstateerde afwijkingen, de bestuurlijke
                               afhandeling van de jaarstukken en rapporteren wij, voor zover dit noodzakelijk of vereist is, over onze bevindingen en adviezen.
   Overzicht van niet-         Onze bevindingen en opmerkingen daarbij zijn bedoeld om het algemeen bestuur te ondersteunen bij de bestuurlijke afhandeling
   gecorrigeerde verschillen   van de jaarstukken.

   Overige onderwerpen         Wij benadrukken dat verspreiding van de controleverklaring met handtekening en de gewaarmerkte jaarrekening niet is toegestaan.
                               In hoofdstuk 2 leggen wij uit waarom dat belangrijk is en hoe u aan de publicatieverplichtingen kunt voldoen.
   Onafhankelijkheid
                               NB DE CONTROLE IS GEDEELTELIJK NOG ONDERHANDEN. WIJ VERWACHTEN GEEN MATERIELE CIJFERMATIGE CORRECTIES MEER
   gewaarborgd                 MAAR SLUITEN AANPASSINGEN IN TOELICHTINGEN EN TEKSTEN NIET UIT OMDAT ONZE BEOORDELING VAN DE JAARSTUKKEN
                               VERSIE 10 MEI 2025 NOG GAANDE IS.
   Afsluiting
                               Met vriendelijke groet,

                               Eshuis Registeraccountants B.V.




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                            2
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                 Inhoudsopgave
     Inhoudsopgave

     Hoofdlijnen van onze        1. De hoofdlijnen van onze controle ........................................................................................ 4
     controle
                                 2. Bestuurlijke afhandeling en publicatie ................................................................................. 6
     Bestuurlijke afhandeling
     en publicatie               3. Resultaat en weerstandsvermogen ...................................................................................... 7
     Resultaat en                4. Kernpunten van de controle ................................................................................................ 9
     weerstandsvermogen
                                 5. Overzicht van niet-gecorrigeerde verschillen ..................................................................... 21
     Kernpunten van de           6. Overige onderwerpen ........................................................................................................ 23
     controle
                                 7. Onafhankelijkheid gewaarborgd ........................................................................................ 25
     Overzicht van niet-
     gecorrigeerde verschillen   8. Afsluiting ............................................................................................................................ 26
     Overige onderwerpen         Bijlage bij accountantsverslag 2024 gemeente Noardeast-Fryslân........................................... 27
     Onafhankelijkheid
     gewaarborgd

     Afsluiting




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                          3
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                 1. De hoofdlijnen van onze controle
     Inhoudsopgave               Onderwerp             Bevindingen

     Hoofdlijnen van onze                              Wij verstrekken een goedkeurende controleverklaring over de getrouwheid van de jaarrekening. Onderdeel
                                 Strekking van de
                                                       hiervan is ook de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording. Ook verklaren wij dat de specifieke
     controle                    controleverklaring
                                                       uitkeringen die in de SiSa-bijlage zijn opgenomen getrouw en rechtmatig verantwoord zijn.
     Bestuurlijke afhandeling                          Over 2024 is een resultaat gerealiseerd van € 0,9 miljoen positief. Het resultaat over boekjaar 2024 is de
     en publicatie                                     optelsom van een totaalbedrag aan gerealiseerde baten van € 200,2 miljoen en € 206,4 miljoen aan
                                                       gerealiseerde lasten. Het saldo van baten en lasten is daarmee € 6,2 miljoen negatief. De raad heeft een aantal
                                                       mutaties is de reserves goedgekeurd en het saldo daarvan is € 7,1 miljoen positief. Dit betekent dat u meer heeft
     Resultaat en
                                                       onttrokken heeft aan de reserves dan toegevoegd.
     weerstandsvermogen
                                 Resultaat 2024 en
                                 vermogenspositie      Dit betekent dat het totale eigen vermogen is gedaald en ultimo 2024 komt op € 56,8 miljoen (2023: € 62,9
     Kernpunten van de
                                                       miljoen). Vanuit uw eigen analyses blijkt dat uw vermogenspositie op dit moment voldoende is, maar dat de
     controle
                                                       komende jaren door ‘het ravijnjaar’ uw financiële positie wel stevig onder druk komt te staan. Om die reden
                                                       bereidt u momenteel bezuinigingen voor. Wij adviseren u overigens om een meerjaren-doorkijk van uw
     Overzicht van niet-
                                                       vermogenspositie in de jaarstukken op te nemen om dit perspectief beter zichtbaar te maken.
     gecorrigeerde verschillen
                                                       Wij hebben tijdens onze controle enkele bevindingen geconstateerd. Deze hebben wij opgenomen in hoofdstuk
     Overige onderwerpen         Controleverschillen
                                                       4. De controleverschillen zijn van een omvang die een goedkeurend oordeel niet in de weg staan.
                                                       Wij hebben tijdens de jaarrekeningcontrole geen significante gebreken in de administratieve organisatie of
     Onafhankelijkheid
                                                       interne beheersing aangetroffen die van invloed zijn op ons oordeel. In onze managementletter hebben wij onze
     gewaarborgd
                                                       bevindingen ten aanzien van de interne beheersing meer in detail beschreven. We hebben geconstateerd dat de
                                                       organisatie de opvolging van de adviezen uit onze managementletter actief heeft opgepakt en dat diverse
     Afsluiting                  Kwaliteit van de
                                                       verbeteringen in gang zijn gezet.
                                 interne beheersing
                                                       Belangrijke uitdaging voor u is het doorzetten van de organisatieontwikkeling, het versterken van de verbinding
                                                       tussen de financiële en vakafdelingen en het daarmee verstevigen van de financiële grip. Het inmiddels
                                                       opgestarte project Financieel Comfort moet hier invulling aan geven.
                                                       Het college heeft, op basis van een voorgeschreven format, in de jaarrekening verantwoording afgelegd over de
                                                       rechtmatigheid van de jaarrekening. Het college heeft verklaard niet rechtmatig te hebben gehandeld.
                                 Rechtmatigheids-
                                                       Hierbij heeft het college de in de financiële verordening opgenomen, door de raad vastgestelde,
                                 verantwoording
                                                       verantwoordingsgrens van € 2,2 miljoen gehanteerd. De belangrijkste oorzaak van deze conclusie betreft de
                                                       begrotingsrechtmatigheid.



Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                    4
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                           Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording getrouw is opgesteld.
                                                           Tijdens de controle hebben wij met u gesproken over frauderisico’s, fraudesignalen en uw interne beheersing. In
                                                           2024 heeft u onder andere de frauderisicoanalyse geactualiseerd en door het college laten vaststellen. Daarnaast
     Inhoudsopgave                                         heeft u ons bevestigd dat er in de organisatie geen gevallen van fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik zijn
                                 Signalen van fraude,
                                                           gemeld. Wij hebben tijdens de controle ook geen aanwijzingen verkregen dat er bij u sprake is van fraude dan
                                 misbruik en oneigenlijk
                                                           wel misbruik of oneigenlijk gebruik.
     Hoofdlijnen van onze        gebruik
                                                           Wij adviseren u om de frauderisicoanalyse verder door te ontwikkelen naar een fraudebeheersplan en tevens
     controle
                                                           een aanvullend beleid op te stellen ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O-beleid), dit is
                                                           momenteel in voorbereiding.
     Bestuurlijke afhandeling
                                                           Iedere jaarrekening bevat schattingen, bijvoorbeeld met betrekking tot de waardering van vaste activa,
     en publicatie
                                                           (oninbare) vorderingen, voorzieningen en het afgrenzen van verplichtingen.
                                 Belangrijke
                                                           Binnen gemeente Noardeast-Fryslân hebben de belangrijkste schattingen betrekking op het inschatten van de
     Resultaat en                schattingen in de
                                                           waardering van de grondexploitaties, de vorderingen en op de hoogte van de (onderhouds)voorzieningen. U
     weerstandsvermogen          jaarrekening
                                                           heeft hier voldoende grip op en wij hebben vastgesteld dat de door het college gehanteerde schattingen redelijk,
                                                           consistent en passend zijn.
     Kernpunten van de
     controle                                              Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd met inachtneming van de Nota Verwachtingen Accountantscontrole
                                 Verantwoording            die hierover regels bevat. Wij hebben bij de voor u van toepassing zijnde specifieke uitkeringen geen fouten
     Overzicht van niet-         specifieke uitkeringen    geconstateerd die de rapporteringstolerantie voor specifieke uitkeringen overschrijden. Er is één onzekerheid
     gecorrigeerde verschillen                             van € 82.444 geconstateerd welke is opgenomen in de rapporteringstabel SiSa in de bijlage.
                                                           Uw IT-omgeving vraagt steeds meer aandacht en krijgt die ook. De eisen die in de praktijk gesteld worden aan IT
     Overige onderwerpen                                   en dataveiligheid nemen nog steeds toe maar op alle fronten de norm halen is gelet op uw schaalgrootte
                                                           uitdagend geworden. Mede door nieuwe regelgeving met betrekking tot data- en cyberbeveiliging vraagt dit om
     Onafhankelijkheid                                     een actievere rol van zowel de gemeentelijke organisatie als van de raad als toezichthouder. We zien dat de
     gewaarborgd                 Dataveiligheid en IT      organisatie al ver is in de voorbereiding, maar dat het toezicht nog ingericht moet worden.

     Afsluiting                                            In overeenstemming met artikel 2:393 van het Burgerlijk Wetboek delen wij u overigens mee dat er naar
                                                           aanleiding van de controle van de jaarrekening geen zaken over de betrouwbaarheid en de continuïteit van de
                                                           geautomatiseerde gegevensverwerking zijn op te merken.
                                                           Uit onze controle blijkt dat de jaarrekening 2024 overeenkomstig de verslaggevingsvoorschriften is opgesteld.
                                                           Wij hebben daarnaast vastgesteld dat de overige informatie die in de jaarverslaggeving is opgenomen niet
                                 Verslaggeving en WNT
                                                           inconsistent is met de informatie in de jaarrekening en de door ons verkregen controle-informatie. Ook hebben
                                                           wij vastgesteld dat is voldaan aan de WNT.




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                       5
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                  2. Bestuurlijke afhandeling en publicatie
    Inhoudsopgave                 De bestuurlijke afhandeling van de jaarstukken bestaat uit de volgende stappen: het college van burgemeester en wethouders
                                  behandelt in de betreffende vergadering de jaarstukken, met inbegrip van de jaarrekening, en stelt de jaarstukken daarmee
    Hoofdlijnen van onze          vervolgens op. Op dat moment ontstaan formeel de jaarstukken. De gemeenteraad behandelt vervolgens de jaarstukken en stelt
    controle                      deze vast. Er zit enige tijd tussen de verzending van de conceptstukken aan de raad en de vergadering waarin de vaststelling van de
                                  jaarstukken plaatsvindt. Mochten in de periode tot de vaststelling van de jaarrekening omstandigheden blijken die aanpassing van
    Bestuurlijke afhandeling en   de jaarrekening noodzakelijk maken, dan moet een dergelijke aanpassing nog worden gemaakt. Dat geldt ook in geval de
    publicatie                    jaarrekening om andere redenen gewijzigd wordt alvorens tot vaststelling wordt overgegaan. Wij verzoeken de gemeente in deze
                                  gevallen met ons in contact te treden om gezamenlijk de noodzakelijke vervolgstappen te bespreken.
    Resultaat en
    weerstandsvermogen            Openbaarmaking
                                  Bij de jaarstukken hoort de controleverklaring die wij dateren op 12 juni 2025, de datum waarop de jaarstukken in de raad worden
                                  besproken. Wij hebben één exemplaar van de controleverklaring voorzien van een originele handtekening. Dit exemplaar is ten
    Kernpunten van de
                                  behoeve van uw eigen archief en mag niet worden gepubliceerd. Het andere exemplaar van de controleverklaring is voorzien van de
    controle
                                  naam van onze accountantspraktijk en de naam van de accountant, echter zonder persoonlijke handtekening. Deze mag openbaar
                                  gemaakt worden. Het is niet toegestaan de origineel getekende verklaring openbaar te maken.
    Overzicht van niet-
    gecorrigeerde verschillen     Deze werkwijze is van belang om misbruik van onze handtekening te voorkomen. Als wij constateren dat toch gebruik gemaakt is
                                  van een controleverklaring met onze handtekening zullen wij u verzoeken dit te herstellen, bijvoorbeeld door de jaarstukken van het
    Overige onderwerpen           internet af te halen, dan wel de fysieke verspreiding ongedaan te maken. Vanzelfsprekend treden wij in die situaties met u in
                                  overleg over de manier waarop dit moet plaatsvinden.
    Onafhankelijkheid
    gewaarborgd                   Wij bevestigen u ermee akkoord te gaan dat het afschrift van onze controleverklaring zonder persoonlijke handtekening wordt
                                  openbaar gemaakt in de jaarrekening, mits de opgemaakte jaarrekening ongewijzigd blijft. Openbaarmaking van de
    Afsluiting                    controleverklaring is slechts toegestaan tezamen met de jaarstukken. Hiervoor gebruikt u een exemplaar zonder ons waarmerk. De
                                  gewaarmerkte versie van de jaarrekening is uitsluitend voor uw eigen archief. Als u de jaarstukken en de controleverklaring
                                  opneemt op internet, dient u te waarborgen dat de jaarstukken goed zijn afgescheiden van andere informatie op de internetsite.
                                  Afscheiding kan bijvoorbeeld plaatsvinden door de jaarstukken in niet-bewerkbare vorm als een afzonderlijk bestand op te nemen
                                  of door een waarschuwing op te nemen indien de lezer de jaarstukken verlaat ("u verlaat de beveiligde, door de accountant
                                  gecontroleerde jaarrekening"). Dit accountantsverslag brengen wij uit in een versie met en zonder handtekening. De versie zonder
                                  handtekening kan in het kader van de bestuurlijke behandeling worden verspreid. De versie met handtekening is alleen bestemd
                                  voor uw archief. Verspreiding daarvan is niet toegestaan.




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                 6
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                 3. Resultaat en weerstandsvermogen
     Inhoudsopgave               3.1 Resultaat 2024
                                 U heeft het boekjaar 2024 afgesloten met een positief resultaat van € 0,9 miljoen. De begroting na wijziging liet een resultaat zien
     Hoofdlijnen van onze        van € 1,9 miljoen. Het positieve resultaat is als rekeningresultaat afzonderlijk zichtbaar in de balans.
     controle
                                 Het resultaat over boekjaar 2024 is de optelsom van een totaalbedrag aan gerealiseerde baten van € 200,2 miljoen en € 206,4
     Bestuurlijke afhandeling    miljoen aan gerealiseerde lasten. Het saldo van baten en lasten is daarmee € 6,2 miljoen negatief. De raad heeft een aantal mutaties
     en publicatie               is de reserves goedgekeurd en het saldo daarvan is € 7,1 miljoen positief. Dit betekent dat u meer heeft onttrokken heeft aan de
                                 reserves dan toegevoegd.
     Resultaat en
     weerstandsvermogen          3.2 Vermogenspositie
                                 De ontwikkeling van uw vermogenspositie hebben we in onderstaande tabel weergegeven in zowel een solvabiliteitspercentage als
     Kernpunten van de           in een absoluut bedrag.
     controle
                                 Dit betekent dat het totale eigen vermogen is gedaald en ultimo 2024 komt op € 56,8 miljoen (2023: € 62,9 miljoen). In de paragraaf
     Overzicht van niet-         Weerstandsvermogen en risicobeheersing is uitgebreid ingegaan op de risico’s die de gemeente signaleert en de daarvoor
     gecorrigeerde verschillen   benodigde weerstandscapaciteit en het beschikbare weerstandsvermogen. Als gemeente streeft u ernaar om de impact van risico’s
                                 te minimaliseren door voldoende buffers (weerstandsvermogen) te hebben om de mogelijke impact hiervan op te vangen. Door de
     Overige onderwerpen         gekwantificeerde risico’s af te zetten tegen het aanwezige weerstandsvermogen bepaalt u de weerstandsratio.

                                 Vanuit uw eigen analyse komt u uit op een ratio van 3,2, terwijl u een ratio tussen 1 en 1,4 als voldoende aanmerkt. Dit betekent dat
     Onafhankelijkheid
                                 u het aanwezige weerstandsvermogen op dit moment kwalificeert als ruimschoots meer dan uitstekend, maar daar staat wel
     gewaarborgd
                                 tegenover dat de komende jaren door ‘het ravijnjaar’ uw financiële positie stevig onder druk komt te staan. Om die reden bereidt u
                                 momenteel bezuinigingen voor. Wij adviseren u overigens om een meerjaren-doorkijk van uw vermogenspositie in de jaarstukken
     Afsluiting
                                 op te nemen om dit perspectief beter zichtbaar te maken.

                                 Naast het kijken naar risico’s en het weerstandsvermogen zijn er nog meer methoden om de kwaliteit van de financiële positie te
                                 bepalen. Dit kan bijvoorbeeld aan de hand van diverse kengetallen waar elke gemeente verplicht is om over te rapporteren, die op
                                 dezelfde wijze worden berekend. Uit deze kengetallen, zoals de solvabiliteit, komt een genuanceerd beeld naar voren over uw
                                 financiële positie. Dat roept wellicht vragen op over de kwantificering van de onderkende risico’s in de paragraaf
                                 Weerstandsvermogen en risicobeheersing.




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                  7
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                 In het onderstaande overzicht vatten we uw vermogenspositie samen, zowel vanuit de balans als vanuit uw exploitatie (in € 1.000):

                                  Vermogenspositie                                  Realisatie 2024             Realisatie 2023

     Inhoudsopgave                Algemene reserve                                          25.198                       30.598
                                  Bestemmingsreserves                                       30.666                       22.195
     Hoofdlijnen van onze         Gerealiseerd resultaat                                       896                       10.150
     controle                     Totaal eigen vermogen                                     56.761                       62.944

     Bestuurlijke afhandeling     Solvabiliteit in %                                             27                          29
     en publicatie

     Resultaat en                Hoewel de werkelijke effecten van het ‘ravijnjaar’ nog onzeker blijven, en in de voorjaarsnota van het kabinet ook weer een klein
                                 beetje gedempt is, houdt u in de begroting 2025-2028 er rekening mee dat u financieel enigszins op koers blijft. Als deze ramingen
     weerstandsvermogen
                                 uitkomen, dan ontwikkelt uw totale reservepositie zich ultimo 2028, op basis van de jaarrekening 2024 en de meerjarenbegroting
                                 2025-2028, tot € 34 miljoen. De kengetallen gaan dan richting 14% solvabiliteit hetgeen zorgwekkend is. Sinds de
     Kernpunten van de
                                 begrotingsbehandeling in november vorig jaar is, los van de kabinetsmaatregelen, het beeld verder verslechterd als gevolg van de
     controle
                                 laatste kostenontwikkelingen.
     Overzicht van niet-         De daling in uw reservepositie betekent dat uw financiële positie stevig onder druk komt te staan. Los van de continue beweging in
     gecorrigeerde verschillen   de financiering door het Rijk, zijn belangrijke ontwikkelingen binnen Noardeast-Fryslân de grondexploitatie, kosten van de jeugdzorg
                                 en de knelpunten rondom de instandhouding van voorzieningen. Die kunnen de komende jaren behoorlijke invloed hebben op met
     Overige onderwerpen         name het incidentele financiële beeld.

     Onafhankelijkheid           Om die reden adviseren wij u naast scherpe keuzes maken, ook een zuiver onderscheid tussen incidentele en structurele effecten
     gewaarborgd                 van keuzes te hanteren om het zicht op de onderliggende, zorgwekkende, trend niet te verliezen. Recent bent u geïnformeerd over
                                 de plannen van het college om hier het hoofd aan te bieden.
     Afsluiting




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                 8
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                 4. Kernpunten van de controle
     Inhoudsopgave               4.1 Ons beeld van de gemeente Noardeast-Fryslân
                                 Gemeenten zijn, in tijden van krappe financiële kaders en dus bezuinigingen, op zoek naar grip. De gemeente Noardeast-Fryslân is
     Hoofdlijnen van onze        hierop geen uitzondering, te meer uw financiële taakstelling bovengemiddeld groot is. Vorig jaar hebben we al gerapporteerd dat
     controle                    met de ontvlechting en de vele wisselingen de ‘gebaande paden’ in afstemming en daarmee de escalatiecultuur in de organisatie
                                 zijn weggevallen en opnieuw moet worden opgebouwd.
     Bestuurlijke afhandeling    Dat leidt er dan ook toe dat het zicht op de cijfers het afgelopen jaar niet optimaal is geweest en de signalering daarvan regelmatig
     en publicatie               niet of te laat op de juiste niveaus belandt. Dat vertaalt zich op verschillende manieren. Soms is het zichtbaar in de jaarrekening
                                 zoals bij kredietoverschrijdingen bij investeringen, maar veel vaker zit het in de finesses van afstemming, het doorgronden van de
     Resultaat en                complexe gemeentelijke boekhouding en het koppelen van inhoud aan geld.
     weerstandsvermogen          Dat is ook intern onderkend en u bent al eerder geïnformeerd over de maatregelen die genomen zijn en worden om versterking van
                                 de financiële functie te bewerkstelligen. Dat is een meerjarenplan omdat de probleemanalyse uitwijst dat het niet alleen een gebrek
                                 is aan kennis op sommige punten, maar dat ervaring in de gemeentelijke context en organisatiecultuur ook een belangrijke rol
     Kernpunten van de
                                 spelen.
     controle
                                 Enkele jaren geleden is dit al gesignaleerd rondom het naleven van wet -en regelgeving zoals bij inkoop en aanbesteden en ook toen
     Overzicht van niet-
                                 is gebleken dat verandering meerdere jaren kost. Die tijd heeft u nu niet omdat de financiële taakstelling ook noopt tot het scherper
     gecorrigeerde verschillen   sturen en beter inzicht in de cijfers.

     Overige onderwerpen         Dat het resultaat over 2024 van ongeveer € 1,0 miljoen slechts 0,5% en dus zeer beperkt afwijkt van nul en van de begroting na
                                 wijziging, zou erop kunnen duiden dat per saldo de afwijkingen beperkt zijn. Een globale lezing van de jaarrekening zou het gevoel
     Onafhankelijkheid           van ‘in control’ kunnen oproepen.
     gewaarborgd
                                 Dat is echter niet het geval. De afwijking in het saldo van baten en lasten is met € 8,5 miljoen al veel forser, zeker als bedacht wordt
     Afsluiting                  dat het totaal van de exploitatie tussen de primitieve begroting van 2024 en de uitkomsten in de jaarrekening met ruim 20% is
                                 gegroeid. Een deel van deze ontwikkeling betreft natuurlijke indexatie-effecten die jaarlijks voorkomen en ook het rijksbeleid speelt
                                 een rol, maar we concluderen ook dat de nu voorliggende afwijking groter is dan andere jaren.

                                 Vanuit de raad is sturing op belangrijke onderwerpen als majeure projecten en het sociaal domein een speerpunt. De
                                 informatievoorziening daarover is in ontwikkeling en op het vlak van projecten krijgt dit meer aandacht dan voorheen. Het nieuwe
                                 college lijkt strakkere kaders te hanteren als het gaat om financiële sturing op staand beleid en projecten. In financieel krappe tijden
                                 is dat een terechte focus. In dat licht zijn de uitputting van onderhoudsbudgetten belangrijk, maar minstens zo opvallend zijn ook de
                                 resultaten in het sociaal domein en dan met name het overschot in het programma Mienskip.
                                 Zoals we ook in de managementletter hebben verwoord is het belangrijk dat financiële en inhoudelijke sturing zich hand in hand
                                 ontwikkelen. De verbinding tussen inhoud en geld moet sterker omdat alleen dan bij de noodzakelijk te maken keuzes de


Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                     9
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                 maatschappelijke impact wordt gewogen. Dat is een taai proces, waarbij ook de raad vanuit het coalitieakkoord, de afgesproken
                                 doelstellingen, maar vooral vanuit de visie op de samenleving en de achterliggende maatschappelijke waarden duurzame en
                                 realistische keuzes voor de toekomst gemaakt kunnen worden.

     Inhoudsopgave               4.2 Rechtmatigheidsverantwoording
                                 Sinds het boekjaar 2023 neemt u een rechtmatigheidsverantwoording op in de jaarrekening. Hiermee wordt door het college
     Hoofdlijnen van onze        verantwoording afgelegd over het naleven van de financiële afspraken binnen de gemeente. Wij hebben vastgesteld dat het college
     controle                    in rechtmatigheidsverantwoording zoals opgenomen in de jaarrekening concludeert niet rechtmatig te hebben gehandeld. Dit
                                 betekent dat de door het college geconstateerde rechtmatigheidsbevindingen de verantwoordingsgrens hebben overschreden. De
     Bestuurlijke afhandeling    verantwoordingsgrens is door de raad in de financiële verordening vastgesteld op 1% van de totale lasten en komt voor 2024 uit op
     en publicatie               afgerond € 2,2 miljoen.

     Resultaat en                Wij hebben in het kader van onze jaarrekeningcontrole vastgesteld dat de in de jaarrekening opgenomen
                                 rechtmatigheidsverantwoording getrouw is. De drie relevante criteria waarover in de rechtmatigheidsverantwoording wordt
     weerstandsvermogen
                                 verantwoord zijn als volgt:
     Kernpunten van de
                                 Voorwaardencriterium
     controle
                                 Het voorwaardencriterium ziet toe op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De
                                 voorwaarden hebben onder andere betrekking op het voldoen aan wet- en regelgeving bijvoorbeeld de Europese
     Overzicht van niet-         aanbestedingsregels en het verstrekken van subsidies. Bij de gemeente Noardeast-Fryslân is de van toepassing zijnde wet- en
     gecorrigeerde verschillen   regelgeving vastgelegd in het normenkader dat op 27 november 2024 door de raad is vastgesteld. Als de van toepassing zijnde
                                 voorwaarden niet zijn nageleefd, kan dit leiden tot een onrechtmatigheid.
     Overige onderwerpen
                                 Vanuit uw eigen interne controles zijn voor een bedrag van € 848.000 onrechtmatigheidsfouten gebleken, waar van € 661.000
     Onafhankelijkheid           betrekking hebben op het niet voldoen aan de aanbestedingswet. De overige bevindingen hebben betrekking op onrechtmatige
     gewaarborgd                 inkoop Jeugdzorg (€ 99.000) en onrechtmatig verstrekte subsidies (€ 88.000), waarvan € 77.000 veroorzaakt is door het niet
                                 opnemen van een verantwoordingsverplichting in beschikkingen. Wij hebben vastgesteld dat u de intern uitgevoerde controles met
     Afsluiting                  voldoende diepgang heeft uitgevoerd en dat u hierbij de juiste conclusies heeft getrokken.

                                 Begrotingscriterium
                                 Het begrotingscriterium ziet toe op het budgetrecht van de raad. Financiële handelingen, die ten grondslag liggen aan de baten en
                                 lasten en de mutaties in de balansposten, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting
                                 (begrotingscriterium). De begroting is hiermee kaderstellend en afwijkingen hiervan zijn in principe onrechtmatig.

                                 De financiële verordening, die in 2024 is geactualiseerd en op 4 december 2024 door de raad is vastgesteld, speelt een cruciale rol in
                                 de wijze waarop Noardeast-Fryslân dient om te gaan met de geautoriseerde begroting en welke afwijkingen als onrechtmatig
                                 dienen te worden aangemerkt. In de financiële verordening is opgenomen dat in principe elke afwijking van de begroting als
                                 onrechtmatig dient te worden aangemerkt. Op basis hiervan heeft het college voor een bedrag van € 2.319.000 aan


Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                   10
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                 lastenoverschrijdingen op de programma’s en een bedrag van € 1.061.000 als overschrijding van de investeringskredieten als
                                 onrechtmatig aangemerkt. Het college is trouwens van mening dat de totale overschrijding van € 3.381.000 als acceptabel kan
                                 worden aangemerkt, waardoor het bedrag aan niet-acceptabele begrotingsonrechtmatigheden per saldo € 0 bedraagt.

     Inhoudsopgave               Wij hebben vastgesteld dat het totaal aan overschrijdingen van lasten en investeringskredieten de rapportagegrens heeft
                                 overschreden en daarom terecht in de rechtmatigheidsverantwoording en de paragraaf bedrijfsvoering is opgenomen.
     Hoofdlijnen van onze
     controle                    Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium
                                 Onder misbruik wordt verstaan: het opzettelijk niet, niet tijdig, onjuist of onvolledig verstrekken van gegevens met als doel ten
     Bestuurlijke afhandeling    onrechte overheidssubsidies of -uitkeringen te verkrijgen, dan wel met het doel om voor een te laag bedrag aan heffingen aan de
     en publicatie               overheid te betalen. Misbruik van overheidsgelden kan gelijk worden gesteld met het plegen van fraude, om zich onrechtmatig
                                 overheidsgelden toe te eigenen. Bij fraude passen beheersmaatregelen zoals fraudepreventie, handhaving, fraudeopsporing en
     Resultaat en                sancties.
     weerstandsvermogen
                                 Onder oneigenlijk gebruik wordt verstaan: het door het aangaan van rechtshandelingen, al dan niet gecombineerd met feitelijke
                                 handelingen, verkrijgen van overheidsbijdragen of het niet dan wel tot een te laag bedrag betalen van heffingen aan de overheid, in
     Kernpunten van de
                                 overeenstemming met de bewoordingen van de regelgeving maar in strijd met het doel en de strekking daarvan (de ‘geest van de
     controle
                                 wet’). De beheersmaatregelen die daarbij passen zijn: handhaving, voorlichting, analyse toepassing en actualisering wet- en
                                 regelgeving. Ook dit kan tot een onrechtmatigheid leiden.
     Overzicht van niet-
     gecorrigeerde verschillen   In de jaarstukken rapporteert u kort over hetgeen in en door de organisatie aan controles plaatsvindt bijvoorbeeld op het gebied
                                 van misbruik van voorzieningen, uitkeringen of subsidies. Daarmee wordt een beeld geschetst hoe de organisatie invulling geeft aan
     Overige onderwerpen         dit criterium. Dat staat strikt genomen los van fraudebestrijding maar er zijn stevige parallellen tussen beide onderwerpen. Hier
                                 gaan we in paragraaf 4.5 nader in en vinden eigenlijk dat u deze onderwerpen in samenhang zou moeten bezien. Dat gebeurt nu
     Onafhankelijkheid           nog niet in de voor beide onderwerpen verplichte rapportage in de jaarstukken.
     gewaarborgd
                                 Vanuit uw eigen interne controles zijn geen harde rechtmatigheidsfouten gebleken met het betrekking tot het misbruik en
     Afsluiting                  oneigenlijk gebruik criterium. Wij hebben vastgesteld dat u de intern uitgevoerde werkzaamheden voldoende met diepgang heeft
                                 uitgevoerd en dat u hierbij de juiste conclusies heeft getrokken.

                                 4.3 Voorzieningen
                                 De belangrijkste voorzieningen in de jaarrekening zijn net als voorgaand jaar de pensioenverplichting en de
                                 onderhoudsvoorzieningen.

                                 De pensioenvoorziening is ultimo 2024 € 5,8 miljoen (2023: € 5,6 miljoen) waarbij de stijging ten opzichte van voorgaand jaar
                                 voornamelijk te danken is aan een daling van de voorgeschreven rekenrente. Wij hebben vastgesteld dat deze voorziening juist is
                                 gewaardeerd. Daarbij merken we op dat naar de huidige stand van de regelgeving uiterlijk in 2027 deze voorziening gebruikt moet
                                 worden om de pensioenrechten onder te brengen in het nieuwe pensioenstelsel. Het overgangsmoment is cruciaal als het gaat om


Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                11
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                 de hoogte van de dan te betalen inkoopbijdrage. Deze is immers afhankelijk van de rekenrente van dat moment. De ervaringen uit
                                 de afgelopen jaren is dat schommelingen in de rekenrente forse gevolgen kan hebben voor de hoogte van dit bedrag. Deze
                                 inherente onzekerheid geldt voor alle gemeenten en kan door u ook niet worden beïnvloed.

     Inhoudsopgave               Systematiek verwerken kosten groot onderhoud
                                 De onderhoudsvoorzieningen zijn eind 2024 gewaardeerd op € 9,2 miljoen. Daarnaast heeft u in de tarieven egalisatie voorziening
     Hoofdlijnen van onze        voor afval riolering nog een bedrag van € 7,8 miljoen verantwoord.
     controle
                                 Op basis van het BBV is het mogelijk om kosten groot onderhoud te egaliseren via een onderhoudsvoorziening. Door het vormen
     Bestuurlijke afhandeling    van een onderhoudsvoorziening ‘spaart’ de gemeente Noardeast-Fryslân jaarlijks een gelijkblijvend bedrag om daarmee in de
     en publicatie               toekomst de onderhoudsuitgaven te dekken. Deze onderhoudsuitgave wordt vervolgens gedekt uit de voorziening groot onderhoud
                                 waar in de jaren daarvoor al voor is gespaard. Doordat er sprake is van gelijkblijvende dotaties aan de voorziening draagt deze
     Resultaat en                systematiek bij aan het doel van de voorziening, het egaliseren van de kosten groot onderhoud.
                                 Daarbij is het cruciaal dat de organisatie periodiek de diverse onderhoudsopgaven herijkt, zowel in de uitvoering van
     weerstandsvermogen
                                 werkzaamheden als in de kosten daarvan.
                                 In eerdere jaren hebben we al aandacht gevraagd voor de monitoring van deze beheerplannen en met name ook het tempo van de
     Kernpunten van de
                                 uitvoering.
     controle
                                 Doorvertaling beheerplannen naar hoogte onderhoudsvoorzieningen
     Overzicht van niet-         In het BBV is opgenomen dat voor alle onderhoudsvoorzieningen een beheersplan aanwezig dient te zijn dat maximaal vijf jaar oud
     gecorrigeerde verschillen   is, zodat er voldoende cijfermatige onderbouwing aanwezig is voor het opnemen van de onderhoudsvoorziening. Los daarvan hoort
                                 binnen deze beheerperiode jaarlijks een analyse gemaakt te worden van de voortgang in de uitvoering, in de kostenontwikkelingen
     Overige onderwerpen         en de eventuele aanpassingen die nodig zijn vanwege gewijzigd beleid, gewijzigde eisen en bijvoorbeeld duurzaamheidsambities.

     Onafhankelijkheid           De overkoepelende nota kapitaalgoederen wordt in de komende periode herzien. Dat is belangrijk omdat daarmee de
     gewaarborgd                 bovenstaande doelen worden bereikt. Bij de jaarrekeningcontrole 2024 zien we echter dat de hierboven beschreven analyse van de
                                 voortgang onvoldoende concreet gemaakt is en is een toets of de te hanteren prijzen nog marktconform zijn niet aanwezig. De raad
     Afsluiting                  heeft twee jaar geleden ervoor gekozen om de budgetten voor dit doel niet te indexeren met het algemene inflatiepercentage.

                                 Daarmee is het zicht op de structurele ontwikkeling van de noodzakelijke middelen niet optimaal. Dat zicht vermindert nog verder
                                 doordat in de afgelopen vijf jaar de diverse beheerplannen te kampen hebben gehad met achterstanden in de uitvoering.
                                 Daarmee ontstaat er zowel in de voortgang van de uitvoering als in de prijscomponent een onzekerheid. Vanwege het ontbreken
                                 van bestuurlijke besluitvorming over de nieuwe beheerplannen begrijpen wij dat u ervoor kiest het huidige systeem te continueren,
                                 maar dat betekent dus een onzekerheid in onze controle.

                                 Wat in de jaarstukken nog niet expliciet blijkt is dat het structureel doorrekenen van de nu beschikbare informatie, waarin
                                 verduurzaming niet of slechts beperkt is verwerkt, leidt tot een structureel hogere dotatie aan de onderhoudsvoorzieningen. Deze



Accountantsverslag 2024                                                                                                                                              12
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                 wordt door ons geschat op een bedrag van ongeveer € 0,6 miljoen voor wegenonderhoud en kunstwerken en een bedrag van € 0,9
                                 miljoen voor gebouwen.
                                 Dit betreft een financieel-technische schatting op basis van onvolledige en deels verouderde informatie en zonder bestuurlijke
                                 keuzes. Dat betekent dat een structurele uitzetting voor de komende jaren een reëel scenario is, maar dat het genoemde bedrag in
     Inhoudsopgave               de praktijk hoger of lager kan uitvallen.

     Hoofdlijnen van onze        Onder het voorbehoud van het feit dat een actueel zicht op de achterstanden in de beheerplannen ontbreekt, concluderen wij ook,
     controle                    enigszins paradoxaal, dat de huidige saldi in de voorzieningen vermoedelijk te hoog is. Dat is deels vanwege de vertraging in de
                                 uitvoering in de afgelopen jaren waardoor inverdieneffecten ontstaan. Wij schatten de omvang hiervan op ongeveer € 2,5 miljoen.
     Bestuurlijke afhandeling    Dit bedrag merken we aan als een schattingsonzekerheid die we vanwege de omvang meewegen in ons oordeel over de
     en publicatie               getrouwheid van de jaarrekening. Dit raakt ons oordeel niet, maar geeft wel uiting aan de grote onzekerheden (en risico’s) die het
                                 beheer van kapitaalgoederen voor Noardeast-Fryslân met zich meebrengt.
     Resultaat en
                                 Impact verduurzaming en klimaatverandering op onderhoudsvoorzieningen
     weerstandsvermogen
                                 Onderhoud van kapitaalgoederen is in veel gemeenten een belangrijk onderwerp. Voor inwoners zijn adequaat onderhouden wegen
                                 en gemeentelijke gebouwen een zichtbaar onderdeel van het takenpakket en de uitstraling van hun gemeente. Ook het beheer van
     Kernpunten van de
                                 de watertaken en de riolering hoort hierbij. In financieel opzicht is dit een belangrijk onderwerp omdat er veel geld in omgaat, dat
     controle
                                 zoals bij riolering ook specifiek daarvoor bij inwoners en bedrijven in rekening gebracht wordt. Om die reden besteden u en wij veel
                                 aandacht aan ontwikkelingen op dit terrein.
     Overzicht van niet-
     gecorrigeerde verschillen   Verduurzaming en klimaatverandering zorgen er bovendien voor dat ook de technische kant van de beheerplannen in beweging is.
                                 Circulariteit van grondstoffen, energieverbruik en -besparing en het opvangen van de effecten van klimaatverandering zijn thema’s
     Overige onderwerpen         die invloed hebben op de kosten van onderhoud en exploitatie.

     Onafhankelijkheid           4.4 Actualisaties grondexploitaties
     gewaarborgd                 De grondexploitatie van Noardeast-Fryslân is op dit moment in omvang relatief beperkt maar wel in beweging met vier nieuwe
                                 projecten die in 2024 van start gegaan. De balanswaarde ultimo 2024 bedraagt € 5,5 miljoen voor alle complexen tezamen, zowel
     Afsluiting                  woningbouw als bedrijventerreinen.

                                 De ambities en de plannen van de gemeente Noardeast-Fryslân voor de komende jaren zorgen ervoor dat de omvang alsook de
                                 complexiteit toeneemt. Met een toename van het aantal complexen neemt ook het aantal transacties, de impact van schattingen,
                                 eventuele resultaatverantwoording en planvorming toe. Daarmee wordt een eenduidige werkwijze belangrijker, net als de
                                 onderlinge samenhang en is ook voldoende capaciteit in de organisatie een thema.

                                 In opzet heeft u voldoende grip op de belangrijke deelprocessen die leiden tot een adequate waardering aan het einde van het
                                 boekjaar. Een jaarlijkse actualisatie is op grond van de verslaggevingsvoorschriften verplicht. Die loopt bij u parallel met de
                                 voorbereiding op de jaarrekening maar daarmee heeft de raad feitelijk geen andere keuze dan de actualisaties op euro’s, eenheden
                                 en inhoud goed te keuren omdat anders het jaarrekeningproces spaak loopt.


Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                 13
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                 Wij adviseren u hierin een expliciete keuze te maken, waarbij een ander tijdpad voor de actualisaties bespreekbaar is.

                                 Daarnaast zijn een robuust systeem van de beoordeling van de projectgebonden risico’s belangrijk. Immers bij grondexploitaties en
                                 de daaraan gekoppelde bouwprojecten zijn stikstofregels, netcongestie, betaalbaarheid of archeologische beperkingen veel
     Inhoudsopgave               voorkomende oorzaken van vertraging in de uitvoering of zelfs afstel. Zeker bij netcongestieproblemen is vertraging van vijf tot tien
                                 jaar een reëel gegeven. Het goed doorrekenen van reële scenario’s gebeurt bij u nog niet standaard, terwijl de onzekerheden steeds
     Hoofdlijnen van onze        groter worden.
     controle
                                 In de regelgeving is vanaf 2025 een aanpassing doorgevoerd met betrekking tot de in te rekenen rente op de boekwaarde van de
     Bestuurlijke afhandeling    exploitaties. Daarmee wordt de rentevergoeding gelijkgetrokken aan de rente die gemeentebreed wordt gehanteerd. Deze
     en publicatie               aanpassing moet door u nog worden verwerkt in de exploitatie, maar de verwachting is dat dit een beperkte impact heeft.

     Resultaat en                4.5 Rapporteren over fraude
     weerstandsvermogen          Door maatschappelijke ontwikkelingen is er in toenemende mate aandacht voor fraudepreventie, maar ook op onderwerpen zoals
                                 corruptie, omkoping en (het bewust niet naleven van) wet- en regelgeving. Onder andere door de toenemende aandacht voor deze
     Kernpunten van de           onderwerpen, wordt van organisaties steeds vaker gevraagd informatie te verstrekken over de visie, het beleid en het toezicht op
     controle                    integer handelen binnen alle teams van uw organisatie.

     Overzicht van niet-         In de managementletter 2024 hebben wij al opgemerkt dat, door het ontbreken van een integrale frauderisicoanalyse, het niet met
                                 zekerheid is vast te stellen of er voldoende beheersmaatregelen in de lijnorganisatie zijn ingebouwd om de geïdentificeerde risico’s
     gecorrigeerde verschillen
                                 af te dekken. U heeft aangegeven dat een fraudebeleidsnotitie recent is afgerond en in september aan de raad voorgelegd wordt.
     Overige onderwerpen
                                 Wij hebben ook geconstateerd dat het rapporteren over de verrichte werkzaamheden en uitkomsten van fraude en/of misbruik en
                                 oneigenlijk gebruik nog in onvoldoende mate terugkomt in de planning & control cyclus. Door het ontbreken van een specifieke
     Onafhankelijkheid
                                 aanpak gericht op frauderisico’s en fraudebeheersing is er geen solide basis voor uw eigen rapportage in de jaarrekening over
     gewaarborgd
                                 frauderisico’s en de getroffen maatregelen.
     Afsluiting                  Vanuit onze eigen rol als accountant dienen wij ook een inschatting te maken van de frauderisico’s, en gepaste werkzaamheden uit
                                 te voeren om te borgen dat er geen fraudes van materieel belang hebben plaatsgevonden. Onderdeel hiervan is het risico dat het
                                 management de interne beheersing doorbreekt, wat bij iedere organisatie een risico is. In dit kader beoordelen wij interne
                                 processen, zoals (de totstandkoming van) schattingen, ongebruikelijke transacties buiten de normale bedrijfsvoering en onzakelijke
                                 transacties met verbonden partijen. Onze werkzaamheden zien onder andere toe op vaststellen dat prestaties geleverd zijn en de
                                 wijze waarop u dit zelf borgt, het naleven van het interne inkoopbeleid en voor u relevante aanbestedingsregels. Bepaalde delen
                                 van de opbrengstverantwoording kunnen ook onderdeel zijn hiervan.

                                 Als we aanwijzingen hebben van fraude communiceren wij dit met het bestuur. Indien fraude plaatsvindt in de top van de
                                 organisatie of als er niet voldoende herstelwerkzaamheden worden getroffen, zullen wij dit melden bij de externe toezichthouder.



Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                  14
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                 Tijdens de controle hebben wij een professioneel-kritische houding betracht ten opzichte van frauderisico’s in de jaarrekening. Wij
                                 merken op dat onze controle niet primair gericht is op het ontdekken van fraude. Tijdens de uitvoering van onze controles hebben
                                 wij geen aanwijzingen verkregen dat er sprake is van materiële fraude.

     Inhoudsopgave               4.6 Continuïteitsbeoordeling
                                 In het kader van de jaarrekeningcontrole beoordelen wij ook het vermogen van de organisatie om de activiteiten in de komende
     Hoofdlijnen van onze        twaalf maanden voort te zetten. Elementen die we in deze beoordeling betrekken zijn onder meer de vermogenspositie, de
     controle                    begroting voor het komende boekjaar, de afhankelijkheid van eigen inkomsten, de risico’s die u zelf identificeert en uiteraard ook de
                                 risico’s die wij als uw accountant signaleren.
     Bestuurlijke afhandeling    Naast ontwikkelingen in de regelgeving voor accountants leiden de hogere inflatie, de energieprijsontwikkeling en de reactie van de
     en publicatie               deelnemende overheden hierop, tot een andere beoordeling van continuïteitsrisico’s. Om die reden vragen wij uw aandacht voor
                                 deze beoordeling.
     Resultaat en
                                 Net als ten aanzien van het onderwerp fraude is ook rapportering in de controleverklaring over continuïteit met ingang van 2022
     weerstandsvermogen
                                 verplicht. Hoewel vanwege de wettelijke waarborgen feitelijke discontinuïteit van uw gemeente als geheel niet aan de orde is, kan
                                 onder omstandigheden de financiële positie wel aanleiding zijn tot het schrappen van taken of het afstoten van activa. Ook externe
     Kernpunten van de
                                 ontwikkelingen zoals inflatie en beschikbaarheid van personeel zijn van invloed op de manier waarop naar uw financiële positie
     controle
                                 gekeken wordt. In onze controleverklaring is meer informatie dan voorheen opgenomen over de continuïteitsbeoordeling die wij
                                 uitvoeren. Om die reden vragen wij uw aandacht voor deze beoordeling. Ons werk begint immers met uw eigen inschattingen over
     Overzicht van niet-         de toekomst.
     gecorrigeerde verschillen
                                 U hebt in de paragraaf Weerstandvermogen en risicobeheersing aangegeven dat er geen directe indicaties bestaan om op korte
     Overige onderwerpen         termijn taken of activiteiten te beëindigen en u bent van mening dat de continuïteit in voldoende mate gezekerd is. Die conclusie
                                 kunnen wij onderschrijven.
     Onafhankelijkheid           Hoewel vanuit de regelgeving dit niet verplicht is, vinden wij het juist vanwege de uitdagende jaren waar u, en veel andere
     gewaarborgd                 gemeenten, voor staat belangrijk om de kengetallen van 2024 te beoordelen. Wij vinden dat bijvoorbeeld de vraag wat vindt u van
                                 de verwachte kengetallen eind 2028 veel belangrijker. Met de voorspelde uitkomsten van de komende jaren zoals geschetst in de
     Afsluiting                  meerjarenraming van eind 2024, komt uw vermogenspositie in een kritieke zone terecht. Dat feit, en de maatregelen die voorbereid
                                 worden om dat onheil af te wenden, wordt in de jaarstukken nauwelijks benoemd. Op dit punt kan de toekomstgerichtheid van de
                                 jaarstukken beter.

                                 4.7 Verantwoording specifieke uitkeringen
                                 Ter voorkoming van onnodige verantwoordingsdruk verstrekt het Rijk een groot aantal specifieke geldstromen die via het systeem
                                 van Single Information Single Audit (SiSa), moeten worden verantwoord. De verantwoordingsgegevens voor deze regelingen worden
                                 opgenomen in de zogeheten SiSa-bijlage bij de jaarrekening. In tegenstelling tot de andere onderdelen van de jaarrekening is de
                                 controleverklaring bij de jaarrekening 2024 niet alleen van toepassing op de getrouwheid, maar ook op de rechtmatigheid van de in
                                 deze bijlage opgenomen bestedingen. In de SiSa-bijlage zijn vrijwel alleen financiële gegevens opgenomen.



Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                  15
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                 De laatste jaren is het aantal SiSa regelingen dusdanig toegenomen, met de bijbehorende verantwoordingsdruk, dat het kabinet
                                 voornemens is het aantal specifieke uitkeringen drastisch te verminderen. Het aantal in de jaarrekening 2024 te verantwoorden
                                 specifieke uitkeringen is 26 (2023: 31), waardoor er nog altijd is er sprake van een stevige verantwoordingsdruk.

     Inhoudsopgave               De controlevoorschriften voor de SiSa-bijlage zijn opgenomen in de Nota verwachtingen accountantscontrole.
                                 Hierin staat onder meer de wijze waarop de controle moet worden ingestoken beschreven en zijn specifieke rapporteringsgrenzen
     Hoofdlijnen van onze        voorgeschreven, te weten per specifieke uitkering:
     controle                    •    € 12.500 als de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan € 125.000.
                                 •    10% indien de omvangsbasis groter is dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk is aan € 1,0 mln.
     Bestuurlijke afhandeling    •    € 125.000 indien de omvangsbasis groter is dan € 1,0 mln.
     en publicatie
                                 Wij hebben bij de voor u van toepassing zijnde specifieke uitkeringen geen fouten geconstateerd die de rapporteringstolerantie
     Resultaat en                voor specifieke uitkeringen overschrijden. Er is één onzekerheid van € 82.444 geconstateerd. Dit betreft de verantwoording van
     weerstandsvermogen          bestedingen voor regeling H35B, waarbij er geen onzekerheid heerst over de daadwerkelijke bestedingen, maar wel over de manier
                                 van verantwoorden. De gemeente Smallingerland is penvoerder voor deze regeling en heeft vanuit deze regeling gelden verstrekt
     Kernpunten van de           aan de Veiligheidsregio Fryslân. De gemeente Noardeast-Fryslân heeft vervolgens de bestedingen voor het onderdeel ‘lokale
                                 aanjagers’ gedeclareerd bij de Veiligheidsregio Fryslân. Hiermee is er geen beschikking door Noardeast-Fryslân van de gemeente
     controle
                                 Smallingerland ontvangen en ontstaat er een onzekerheid met betrekking tot de manier van verantwoorden.
                                 In de bijlage bij dit accountantsverslag nemen we de verplichte tabel op. Deze tabel dient aan het ministerie van BZK ter beschikking
     Overzicht van niet-
                                 te worden gesteld.
     gecorrigeerde verschillen
                                 4.8 Het maken van schattingen
     Overige onderwerpen
                                 4.8.1 Schattingen: algemeen
     Onafhankelijkheid           Bij het opmaken van een jaarrekening is het noodzakelijk dat u schattingen en oordelen toepast om te komen tot betrouwbare
     gewaarborgd                 cijfers. Niet zelden worden schattingen niet als zodanig onderkend, omdat ze een vast onderdeel van uw administratieve proces zijn.
                                 Tijdens onze controle besteden wij nadrukkelijk aandacht aan de belangrijke schattingen omdat deze, bedoeld of onbedoeld, het
     Afsluiting                  resultaat kunnen beïnvloeden.
                                 Binnen uw organisatie hebben de belangrijkste schattingen betrekking op het inschatten van (de waarde van) de materiele vaste
                                 activa, onderhanden werk in de grondexploitaties, de vorderingen en de kortlopende schulden en de noodzaak tot het treffen van
                                 voorzieningen.

                                 4.8.2 Schattingen: Voorzieningen
                                 Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige
                                 boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen. Deze voorzieningen zijn naar hun aard
                                 gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar
                                 omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van
                                 de voorziening moet zijn.


Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                  16
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                 Wij hebben voor de relevante onderwerpen het schattingsproces beoordeeld en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden
                                 uitgevoerd. Daarbij hebben specifieke aandacht voor mogelijke beïnvloeding door het management en stelselmatigheid. Uit onze
                                 werkzaamheden blijken geen tekortkomingen of aanwijzingen van beïnvloeding.

     Inhoudsopgave               4.8.3 Schattingen: Methoden en backtesting
                                 Tijdens onze werkzaamheden hebben wij, met uitzondering van schatting op basis van beheerplannen, verder geen tekortkomingen
     Hoofdlijnen van onze        aangetroffen in de schattingsmethoden en vastgesteld dat de wijze waarop deze tot stand komen niet is gewijzigd ten opzichte van
     controle                    vorig jaar. Wij aanvaarden uw schattingen, maar wij melden volledigheidshalve dat inherent is aan schattingen dat de uiteindelijke
                                 uitkomst kan afwijken.
     Bestuurlijke afhandeling
     en publicatie               Daarnaast vinden wij het belangrijk dat u in de periode na afloop van het boekjaar de uitkomsten van de gemaakte schattingen
                                 evalueert. Dat noemen we backtesting. Op die manier maakt u beter inzichtelijk hoe schattingen in de praktijk zijn uitgepakt. Deze
     Resultaat en                informatie kunt u vervolgens gebruiken om de gehanteerde schattingsmethoden en uitgangspunten voor de komende jaren te
                                 verbeteren. Noardeast-Fryslân heeft nog geen standaardwerkwijze om backtesting uit te voeren.
     weerstandsvermogen
                                 4.9 Sociaal domein
     Kernpunten van de
     controle
                                 4.9.1 Uitvoering PGB WMO en Jeugdwet door de SVB
                                 Er is ten aanzien van de PGB’s nog steeds sprake van “gedwongen winkelnering” voor gemeenten. De uitvoering van de PGB’s
     Overzicht van niet-         geschiedt door de Sociale VerzekeringsBank (SVB). De controle op de uitvoering en de financiële verantwoording aan de gemeenten
     gecorrigeerde verschillen   wordt gedaan door de interne accountant van de SVB. Bij de verantwoordingen over 2024 heeft deze accountantsdienst een
                                 verklaring met beperking afgegeven.
     Overige onderwerpen
                                 Hoewel de SVB de administratieve uitvoering van de PGB’s verzorgt, doet zij zelf geen onderzoek naar de prestatielevering.
     Onafhankelijkheid           Bestedingen uit hoofde van WMO en Jeugd (zowel ZiN als PGB) worden intern gecontroleerd op rechtmatigheid binnen de
     gewaarborgd                 toewijzing. Dit is onderdeel van het reguliere controleplan. Daarnaast heeft de gemeente gericht cliëntonderzoek gedaan naar de
                                 prestatielevering. Daaruit komen geen onzekerheden die uitgaan boven onze rapporteringsgrens.
     Afsluiting
                                 Omdat de gemeente deze eigen controles heeft uitgevoerd houdt dit per saldo in dat wij als accountant van de gemeente
                                 Noardeast-Fryslân kunnen uitgaan van de door de SVB gemelde projectie van de “meest waarschijnlijke fout” in de uitvoering zoals
                                 opgenomen in de projectiebrieven WMO en Jeugd. Bij de “meest waarschijnlijke fout” gaat het bij gemeente Noardeast-Fryslân om
                                 bedragen die onder de grens van onze rapporteringstolerantie liggen.

                                 4.9.2 CAK verantwoordelijk voor de inning van de eigen bijdragen
                                 In verschillende gevallen zijn de mensen aan wie ondersteuning wordt toegekend een eigen bijdrage verschuldigd. Stichting Centraal
                                 Administratie Kantoor AWBZ (CAK) is de instantie die de berekening en inning van de eigen bijdrage verzorgt en deze doorbetaalt
                                 aan de gemeente. Net als bij de uitvoering van de PGB’s zijn gemeenten verplicht het CAK in te schakelen en heeft men niet de
                                 keuze om het zelf ter hand te nemen.


Accountantsverslag 2024                                                                                                                                               17
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>                                 Gemeenten hebben geen inzicht in de berekening van de hoogte van de eigen bijdrage en kunnen daar dus ook geen
                                 verantwoordelijkheid voor dragen. Systeemtechnisch betekent dit dat gemeenten alleen verantwoordelijk zijn voor de aanmelding
                                 van cliënten bij het CAK. In de Kadernota rechtmatigheid is aangegeven dat de juistheid en de volledigheid van de eigen bijdrage
     Inhoudsopgave               niet vallen onder de verantwoordelijkheid van de gemeente en daarmee ook niet onder de reikwijdte van uw
                                 rechtmatigheidsverantwoording.
     Hoofdlijnen van onze        Dat neemt niet weg dat de gemeente Noardeast-Fryslân wel zelf moet waarborgen dat cliënten zijn aangemeld bij het CAK. Hierop
     controle                    controleert u zelf. Uit onze werkzaamheden blijken geen tekortkomingen.

     Bestuurlijke afhandeling    4.9.3 Jeugdwet en Wmo
     en publicatie               Voor de daadwerkelijke uitvoering van de zorg heeft gemeente Noardeast-Fryslân zelf, dan wel samen met andere opdrachtgevers,
                                 tal van zorgaanbieders gecontracteerd om de feitelijke zorg te leveren. De gemeente verstrekt zorg op basis van door de gemeente
     Resultaat en                zelf vast te stellen indicaties (Wmo), dan wel op basis van doorverwijzingen door daartoe bevoegde professionals (Jeugdwet). Er is
                                 uiteraard in de loop van het jaar het nodige contact tussen gemeente en zorgaanbieders, en tussen gemeente en cliënten, in
     weerstandsvermogen
                                 belangrijke mate via elektronisch berichtenverkeer.
     Kernpunten van de
                                 Intern worden controles uitgevoerd om de rechtmatigheid van de bestedingen en verstrekkingen uit hoofde van WMO en Jeugdwet
     controle
                                 vast te stellen. Als sluitstuk ontvangt de gemeente na afloop van het boekjaar van de zorgleveranciers productieverantwoordingen,
                                 waarbij boven een afgesproken grens een controleverklaring van de accountant van de zorgaanbieder vereist is. De gemeente
     Overzicht van niet-         analyseert de ontvangen verantwoordingen en controleverklaringen, legt verbanden met de eigen gemeentelijke administratie,
     gecorrigeerde verschillen   klachtenregistraties, contacten met zorgaanbieders en cliënten en vormt zich op basis van het totaal van deze informatie een
                                 oordeel over de vraag of de zorg in voldoende mate is geleverd en daarmee de zorgkosten rechtmatig zijn betaald.
     Overige onderwerpen
                                 Bij één van de ontvangen productieverantwoordingen stelt u terecht de vraag in hoeverre de totale verantwoorde zorg
     Onafhankelijkheid           daadwerkelijk geleverd is. Er is bij de betreffende zorginstelling sprake van een bezettingsgraad van 95% ten opzichte van een
     gewaarborgd                 gemiddelde bezettingsgraad bij vergelijkbare zorgaanbieders van rond de 80 à 85%. U heeft besloten om naar aanleiding van deze
                                 bevinding een klanttevredenheidsonderzoek in te stellen, de uitkomsten daarvan zijn op het moment van schrijven nog niet bekend.
     Afsluiting                  De totale verantwoording van deze zorginstelling betreft ongeveer € 432.000. Gezien het feit dat er tot op heden geen klachten zijn
                                 bekend zijn bij u over de levering van de zorg wordt 25% van de totale verantwoording als onzeker meegenomen, dat komt neer op
                                 ongeveer € 108.000.

                                 Naast kosten voor diensten zoals de huishoudelijke hulp worden binnen de WMO ook hulpmiddelen en woningaanpassingen
                                 gerealiseerd en is doelgroepenvervoer ook een onderdeel hiervan. Het verantwoordingsproces voor deze producten loopt anders
                                 dan voor de andere zorg in natura. Het doelgroepenvervoer heeft u ondergebracht bij een verbonden partij.

                                 Net als eerder jaren is een inherente onzekerheid aanwezig met betrekking tot het onderhanden werk Jeugdwet. Dit betreft het
                                 deel van het onderhanden werk dat halverwege mei 2025 nog niet is afgelopen en bedraagt ongeveer € 310.000.



Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                18
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                                 4.9.4 Participatiewet
                                 Onze controlewerkzaamheden ten aanzien van de uitvoering van de Participatiewet brengen geen fouten en onzekerheden boven
                                 de rapporteringstoleranties naar voren. Noch ten aanzien van de detailcontroles, noch ten aanzien van de baten, lasten en
                                 balansmutaties zijn er zaken geconstateerd die in dit verslag onder uw aandacht moeten worden gebracht. Onze bevindingen
     Inhoudsopgave               sluiten aan op de uitkomsten van uw interne controles.

     Hoofdlijnen van onze        4.10 Vordering Specifieke uitkering Sport
     controle                    U maakt gebruik van de Specifieke uitkering (Spuk) stimulering sport 2024. Via de SiSa legt u verantwoording af over de
                                 bestedingen. In 2024 heeft u een bedrag van ongeveer € 166.000 ontvangen, dat is gelijk aan het toegekende bedrag.
     Bestuurlijke afhandeling    De werkelijke bestedingen liggen veel hoger en tellen op tot een bedrag van € 804.000. Het verschil tussen het voorschot en de
     en publicatie               totale bestedingen heeft u alsnog te ontvangen bedrag in de balans opgenomen. In overeenstemming met de interne afspraak
                                 wordt dit risico benoemd in het weerstandsvermogen. Dat neemt niet weg dat naar ons oordeel de vordering onjuist gewaardeerd
     Resultaat en                is.
     weerstandsvermogen
                                 Dit soort baten dienen voldoende zeker zijn om op te kunnen nemen in de jaarrekening. Doordat in de regeling is opgenomen dat er
                                 sprake is van een uitkeringsplafond en u voor een meeropbrengst dus afhankelijk bent van onderbesteding bij andere gemeenten,
     Kernpunten van de
                                 vinden wij uw inschatting van het nog te ontvangen bedrag voor een bedrag van € 638.000 te optimistisch. Daarom hebben wij dit
     controle
                                 opgenomen in het overzicht van niet-gecorrigeerde verschillen in hoofdstuk 5.
     Overzicht van niet-         4.11 Project Zorg en Onderwijs
     gecorrigeerde verschillen   De gemeente Noardeast-Fryslân is in 2021 gestart met het project Zorg en Onderwijs. Dit project heeft als doel dat betere zorg voor
                                 leerlingen in uw regio laagdrempelig georganiseerd wordt bijvoorbeeld op scholen.
     Overige onderwerpen         De lasten voor dit project worden op dit moment gedragen door uw gemeente. Echter is de doelgroep van dit project breder dan
                                 enkel leerlingen die vanuit het woonplaatsbeginsel onder uw gemeente vallen, u bent zich hiervan bewust, maar er liggen op dit
     Onafhankelijkheid           moment nog geen concrete plannen en afspraken om dit in de toekomst anders in te richten. Ook de effecten van het project Zorg
     gewaarborgd                 en Onderwijs als het gaat om bijvoorbeeld preventie zijn (nog) niet meetbaar. Wij adviseren u na te gaan hoe duurzame financiering
                                 van dit project, passend bij uw verantwoordelijkheden kan worden bereikt.
     Afsluiting
                                 4.12 Aanpassing besluit accountantscontrole decentrale overheden 2025
                                 Medio april 2025 is de langverwachte aanpassing van het besluit accountantscontrole decentrale overheden van kracht geworden.
                                 Dat betekent dat met ingang van het boekjaar 2025 de grens van de zowel de rechtmatigheidsverantwoording als de
                                 accountantscontrole veranderen. Voor de rechtmatigheidsverantwoording geldt dat de maximale grens daalt van 3 naar 2 procent.
                                 Ook de berekeningsgrondslag verandert omdat de mutaties in de reserves niet langer meetellen als lasten.

                                 Wij adviseren u om na te gaan of deze wijziging moet leiden tot een aanpassing in uw controleverordening en financiële
                                 verordening. Daarnaast merken wij op dat de verwachting gerechtvaardigd is dat er vaker tot de conclusie moet worden gekomen
                                 dat het college niet-rechtmatig heeft gehandeld.



Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                19
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                 Voor de accountantscontrole geldt de norm van 2 procent ook. Dat lijkt een verruiming ten opzichte van de huidige 1 procent, maar
                                 het nu gehanteerde onderscheid tussen fouten en onzekerheden komt te vervallen. Daardoor wegen onzekerheden zwaarder door
                                 dan tot nu toe het geval is. Dat betekent dat het bepalen van het mogelijke effect van onzekerheden op de jaarrekening belangrijk
     Inhoudsopgave               gaat worden. Wij gaan u dan ook bij de controle over 2025 nadrukkelijker vragen om bij schattingen en geïdentificeerde
                                 onzekerheden de afloop van deze posten expliciet te beoordelen. Dit zogeheten backtesten wordt dus belangrijker.
     Hoofdlijnen van onze
     controle

     Bestuurlijke afhandeling
     en publicatie

     Resultaat en
     weerstandsvermogen

     Kernpunten van de
     controle

     Overzicht van niet-
     gecorrigeerde verschillen

     Overige onderwerpen

     Onafhankelijkheid
     gewaarborgd

     Afsluiting




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                              20
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                  5. Overzicht van niet-gecorrigeerde verschillen
    Inhoudsopgave                 De jaarrekeningcontrole voeren wij uit met een bepaalde marge. Deze marge noemen we de materialiteit. De materialiteit is
                                  voorgeschreven in het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (Bado) en bevestigd in uw controleprotocol. Daarbij kan
    Hoofdlijnen van onze          rekening worden gehouden met specifieke factoren of risico’s, de zogenaamde “kwalitatieve materialiteit”. Ook gelden scherpere
    controle                      grenzen voor de naleving van de WNT.

    Bestuurlijke afhandeling en   Het Bado stelt dat de maximaal te hanteren materialiteit 1% bedraagt van het totaal van de lasten (inclusief toevoegingen aan de
    publicatie                    reserves). De bij u gehanteerde materialiteit bedraagt neerwaarts afgerond € 2.230.000. Mochten wij niet-gecorrigeerde
                                  controleverschillen onderkennen die dit bedrag overschrijden dan kunnen we geen goedkeurende verklaring afgeven. Voor
    Resultaat en                  geconstateerde onzekerheden geldt een marge van 3% en dus een bedrag van € 6.690.000. Het bedrag van € 2.230.000 is ook het
    weerstandsvermogen            door u vastgestelde verantwoordingsgrens voor de rechtmatigheidsverantwoording.

                                  In het kader van de bestuurlijke afhandeling en het dechargeproces melden wij eventuele geconstateerde afwijkingen die niet meer
    Kernpunten van de
                                  gecorrigeerd zijn in de jaarrekening. Deze zijn vanaf een lager bedrag dan de materialiteit mogelijk voor u relevant. Wij melden
    controle
                                  alleen afwijkingen boven een bepaalde grens. Deze bedraagt bij u iets meer dan € 100.000.
    Overzicht van niet-            Niet-gecorrigeerde controleverschillen in euro’s         Bedrag                     Invloed eigen         Invloed resultaat
    gecorrigeerde verschillen                                                                                          vermogen ultimo
                                   Waardering vordering Spuk Sport                                        € 638.000          -/- € 638.000         -/- € 638.000
    Overige onderwerpen
                                   (zie paragraaf 4.10)
    Onafhankelijkheid
                                   Totaal verschillen getrouwheid                                         € 638.000          -/- € 638.000         -/- € 638.000
    gewaarborgd
                                   Schattingsonzekerheid onderhoudsvoorzieningen                         € 2.500.000       -/- € 2.500.000       -/- € 2.500.000
    Afsluiting
                                   (zie paragraaf 4.3)

                                   Onzekerheid WMO (zie paragraaf 4.9)                                    € 108.000          -/- € 108.000         -/- € 108.000

                                   Onzekerheid onderhanden werk jeugd                                     € 310.000          -/- € 310.000         -/- € 310.000
                                   (zie paragraaf 4.9)

                                   Totaal onzekerheden getrouwheid                                       € 2.918.000       -/- € 2.918.000       -/- € 2.918.000




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                              21
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                  Daarnaast informeren wij u over gecorrigeerde controleverschillen of andersoortige afwijkingen die het gevolg zijn van significante
                                  tekortkomingen in de interne beheersing, frauderisico’s met zich meebrengen of naar onze mening onder uw aandacht zouden
                                  moeten worden gebracht. Er zijn in het controleproces geen afwijkingen geconstateerd die op grond van het bovenstaande
                                  gerapporteerd zouden moeten worden.
    Inhoudsopgave

    Hoofdlijnen van onze
    controle

    Bestuurlijke afhandeling en
    publicatie

    Resultaat en
    weerstandsvermogen

    Kernpunten van de
    controle

    Overzicht van niet-
    gecorrigeerde verschillen

    Overige onderwerpen

    Onafhankelijkheid
    gewaarborgd

    Afsluiting




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                 22
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                 6. Overige onderwerpen
                                 6.1 Cybersecurity vraagt steeds meer aandacht, ook van de raad
                                 Organisaties zijn in toenemende mate afhankelijk van IT-systemen. Steeds vaker zijn er kleinere en grotere incidenten die aantonen
     Inhoudsopgave               dat veel organisaties kwetsbaar zijn voor cybersecurity-incidenten.
                                 De van oorsprong Europese NIS2-richtlijn is bedoeld om organisaties weerbaarder te maken. De implementatie vindt in Nederland
     Hoofdlijnen van onze        plaats door invoering van de Cyberbeveiligingswet. Gemeenten zijn in de cyberbeveiligingswet als essentiële sector aangemerkt. Dit
     controle                    betekent dat voor u het nemen van voldoende beveiligingsmaatregelen een wettelijke verplichting wordt. Deze verplichting heeft
                                 niet alleen betrekking op uw eigen organisatie maar werkt ook verder door in de keten.
     Bestuurlijke afhandeling    De implementatie van NIS2 was initieel gepland in oktober 2024, maar mede door de complexiteit is de implementatie hiervan
                                 uitgesteld naar eind 2025.
     en publicatie
                                 Net als bij andere wet- en regelgeving heeft de raad een toezichthoudende rol bij de naleving van de cyberbeveiligingswet, terwijl
     Resultaat en
                                 ook de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) toezicht houdt op de naleving door overheden. Aanwijzingen, aanbevelingen en
     weerstandsvermogen
                                 boetes behoren tot het handhavingsinstrumentarium van de RDI.
     Kernpunten van de
                                 In het kort betekent de cyberbeveiligingswet voor u dat, ten opzichte van de huidige regels, de zichtbaarheid en aantoonbaarheid
     controle                    van risicoanalyses, genomen maatregelen, de toetsing van de werking ervan en de rapportering daarover explicieter moet. Ook het
                                 invullen van alle verplichte rollen in de IT-governance is daar een onderdeel van. Kortom een planning en controlcyclus op het
     Overzicht van niet-         gebied van cybersecurity. Ook adequate rapporteringsystemen en incidentregistratie horen daarbij. De nieuwe wetgeving heeft
     gecorrigeerde verschillen   overigens ook ketenwerking, dus u zult moeten nagaan of uw verbonden partijen adequaat invulling geven aan de voor hen
                                 geldende verplichtingen. Deze vorm van toezicht moet nog worden ingericht.
     Overige onderwerpen
                                 Versterking van het risicomanagement, verdere bewustwording en training zijn belangrijke elementen, net als een open
     Onafhankelijkheid           (meld)cultuur als het gaat om incidenten, om de komende periode onder de aandacht te brengen. De raad, als toezichthouder,
     gewaarborgd                 moet zich afvragen of er voldoende kennis aanwezig is om dat toezicht effectief te kunnen invullen. We zien dat de organisatie al
                                 ver is in de voorbereiding, maar dat het toezicht nog ingericht moet worden.
     Afsluiting
                                 Tot slot vragen wij ook aandacht voor crisismanagement en crisiscommunicatie om dat in de praktijk veel (imago)schade juist
                                 ontstaat door de wijze waarop cyberincidenten aangepakt worden.

                                 6.2 Automatiseringsomgeving
                                 In overeenstemming met artikel 2:393 van het Burgerlijk Wetboek delen wij u mee dat er naar aanleiding van de controle van de
                                 jaarrekening geen zaken betreffende de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking zijn op
                                 te merken.




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                               23
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                 Onze jaarrekeningcontrole is gericht op het geven van een oordeel omtrent de jaarrekening zelf en is niet primair gericht op het
                                 doen van uitspraken omtrent de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking als geheel of
                                 van onderdelen daarvan.

                                 Onze bevindingen daaromtrent raken dan ook slechts díe onderdelen die wij onderzocht hebben in het kader van de jaarrekening,
                                 wat wil zeggen dat wij ter zake geen volledigheid pretenderen. Hiervoor is een specifiek daarop gericht onderzoek noodzakelijk.
     Inhoudsopgave               Gelet op de beperkte mate van geautomatiseerde beheersmaatregelen in uw organisatie is een dergelijk onderzoek niet
                                 noodzakelijk voor de uitvoering van onze werkzaamheden. Uit onze controle zijn geen bijzonderheden gebleken waarop wij u via
     Hoofdlijnen van onze        deze rapportage willen attenderen.
     controle
                                 6.3 Verantwoordelijkheden in het controleproces
                                 In de controleverklaring wijzen wij op de verdeling van de verantwoordelijkheden van de gemeente Noardeast-Fryslân en de
     Bestuurlijke afhandeling
                                 accountant in het controleproces.
     en publicatie
                                 Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor het opmaken van de jaarstukken in overeenstemming met
                                 het Besluit Begroting en Verantwoording Provincies en Gemeenten. Het is, en dat beschrijven we ook in de controleverklaring, onze
     Resultaat en                verantwoordelijkheid om de controle van deze jaarrekening uit te voeren met inachtneming van Nederlands recht, waaronder het
     weerstandsvermogen          besluit accountantscontrole decentrale overheden en uw eigen controleprotocol. Het voldoen aan gedragsnormen, waar
                                 onafhankelijkheid zoals in de vorige paragraaf een onderdeel van is, hoort daarbij.
     Kernpunten van de
     controle                    Onze controle plannen wij zodanig dat we een redelijke mate van zekerheid bereiken dat de jaarrekening geen materiele
                                 onjuistheden bevat als gevolg van fouten of fraude. Doordat we werken met steekproeven en andere technieken, bestaat de kans
     Overzicht van niet-         dat fouten ondanks het naar behoren uitvoeren van de controle niet ontdekt worden.
     gecorrigeerde verschillen   Het is overigens de primaire verantwoordelijkheid van het college om, onder toezicht van de raad, voldoende maatregelen te
                                 nemen om fouten en fraude te voorkomen. Daarbij hoort eveneens dat maatregelen ter opsporing in de organisatie worden
     Overige onderwerpen         getroffen. In onze controle besteden wij om die reden uitgebreid aandacht aan deze maatregelen en voeren wij zelf
                                 werkzaamheden uit op posten en stromen die, in zijn algemeenheid of bij u, meer dan gemiddeld risicovol zijn.
     Onafhankelijkheid           Dat betreft onder andere schattingsposten, correctieboekingen, memoriaalboekingen en de beoordeling van de zakelijkheid van
     gewaarborgd                 (mogelijk) ongebruikelijke transacties.

     Afsluiting                  Ter afsluiting van het controleproces verstrekt het college aan ons de bevestiging bij de jaarrekening. Hierin geeft het college aan
                                 dat zij alle door ons benodigde gegevens hebben verstrekt en dat de jaarrekening naar de laatste inzichten is opgemaakt. Wij
                                 hebben, met uitzondering van de in hoofdstuk 5 opgenomen controleverschillen, geen specifieke elementen aan de bevestiging
                                 toegevoegd.

                                 Wel hebben wij in de bevestiging bij de jaarrekening aandacht voor continuïteit van de organisatie en de activiteiten. Hoewel de
                                 continuïteit bij decentrale overheden door het Rijk gegarandeerd is, kunnen wel degelijk effecten in de jaarrekening ontstaan als
                                 gevolg van keuzes in de activiteiten van de gemeente. De toevoeging behelst de bevestiging dat daar bij u op dit moment geen
                                 sprake van is.



Accountantsverslag 2024                                                                                                                                                 24
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                 7. Onafhankelijkheid gewaarborgd
 1.       Afsluiting
                                 De beroepsorganisatie van accountants NBA heeft de voorschriften in het kader van de onafhankelijkheid opgenomen in de
                                 Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (ViO). De naleving van de beroepsregels,
                                 waaronder de ViO, is in de organisatie van Eshuis Registeraccountants ingebed.
     Inhoudsopgave
                                 Op basis van onze toetsing aan deze verordening concluderen wij dat onze onafhankelijkheid als certificerend accountant bij de
     Hoofdlijnen van onze        gemeente Noardeast-Fryslân voldoende is gewaarborgd.
     controle
                                 Wij hebben het afgelopen jaar geen andere opdrachten voor u uitgevoerd dan de controle van de jaarrekening en de direct
     Bestuurlijke afhandeling    daarmee samenhangende werkzaamheden. Wij hebben geen andere controlewerkzaamheden voor de gemeente uitgevoerd, maar
                                 we hebben op uw verzoek wel ondersteuning geboden aan de auditcommissie.
     en publicatie

     Resultaat en
     weerstandsvermogen

     Kernpunten van de
     controle

     Overzicht van niet-
     gecorrigeerde verschillen

     Overige onderwerpen

     Onafhankelijkheid
     gewaarborgd

     Afsluiting




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                           25
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                 8. Afsluiting
 2.       Afsluiting
                                 Met dit accountantsverslag ronden we de controlecyclus over 2024 van uw gemeente af. Het gehele controleproces hebben wij als
                                 prettig ervaren en wij bedanken de medewerkers van de gemeente Noardeast-Fryslân voor de open en constructieve wijze van
                                 samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden.
     Inhoudsopgave               Vanzelfsprekend zijn wij graag bereid een nadere toelichting te verstrekken.

     Hoofdlijnen van onze
     controle                    Hoogachtend,
                                 Eshuis Registeraccountants B.V.
     Bestuurlijke afhandeling
     en publicatie

     Resultaat en
     weerstandsvermogen

     Kernpunten van de
     controle
                                 Bijlagen:
     Overzicht van niet-
                                 1. Tabel met bevindingen inzake de specifieke uitkeringen
     gecorrigeerde verschillen   2. Getekende controleverklaring
                                 3. Ongetekende controleverklaring in enkelvoud
     Overige onderwerpen         4. Gewaarmerkte jaarrekening in enkelvoud

     Onafhankelijkheid
     gewaarborgd

     Afsluiting




Accountantsverslag 2024                                                                                                                                          26
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                 BIJLAGE BIJ ACCOUNTANTSVERSLAG 2024 GEMEENTE NOARDEAST-FRYSLÂN
                                 Hierna volgt de door het ministerie van BZK voorgeschreven rapporteringstabel inzake SiSa.


 3.       Afsluiting
                                  Nummer
                                  specifieke
                                                 Specifieke uitkering                                           Fout of
                                                                                                                onzekerheid
                                                                                                                              Financiële
                                                                                                                              omvang in
                                                                                                                                           Toelichting fout /
                                                                                                                                           onzekerheid
                                  uitkering                                                                                   euro’s
     Inhoudsopgave                conform
                                  SiSa-bijlage
     Hoofdlijnen van onze         2024
     controle                     FIN B2         Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan           NVT           NVT          NVT
                                                 gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021
     Bestuurlijke afhandeling     BZK C62        Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke     NVT           NVT          NVT
     en publicatie                               belastingen
                                  BZK C92        Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale        NVT           NVT          NVT
     Resultaat en                                Overheid
     weerstandsvermogen           OCW D8         Specifieke uitkering Onderwijsachterstandenbeleid              NVT           NVT          NVT
                                  OCW D14        Specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde             NVT           NVT          NVT
     Kernpunten van de                           onderwijsvertragingen
     controle                     OCW D23        Regeling eenmalige specifieke uitkeringen en subsidies         NVT           NVT          NVT
                                                 lokale bibliotheekvoorzieningen
     Overzicht van niet-          IenW E44B      Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 (SiSa     NVT           NVT          NVT
     gecorrigeerde verschillen                   tussen medeoverheden)
                                  IenW E84       Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2022-      NVT           NVT          NVT
     Overige onderwerpen                         2023
                                  EZ F20         Impulsaanpak Winkelgebieden tranche 2                          NVT           NVT          NVT
     Onafhankelijkheid
     gewaarborgd                  SZW G2         Gebundelde uitkering op grond van artikel 69                   NVT           NVT          NVT
                                                 Participatiewet_gemeentedeel 2024
     Afsluiting                   SZW G3         Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (uitsluitend      NVT           NVT          NVT
                                                 kapitaalverstrekking)_gemeentedeel 2024
                                  SZW G4         Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers       NVT           NVT          NVT
                                                 (Tozo)_gemeentedeel 2024
                                  SZW G10        Wet inburgering 2021_ gemeentedeel 2024                        NVT           NVT          NVT
                                  SZW G12        Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein                     NVT           NVT          NVT
                                                 hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_gemeentedeel
                                                 2024



Accountantsverslag 2024                                                                                                                                         27
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                                 SZW G13        Onderwijsroute _ deel gemeente 2024                         NVT           NVT         NVT
                                 VWS H4         Specifieke uitkering stimulering sport                      NVT           NVT         NVT

                                 VWS H21        SPUK Versterking Cliëntondersteuning                        NVT           NVT         NVT
 3.       Afsluiting




                                 VWS H30        Regeling specifieke uitkering sport en bewegen,             NVT           NVT         NVT
                                                gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale
     Inhoudsopgave
                                                basis 2023–2026
                                 VWS H35B       Regeling specifieke uitkering IZA-doelen 2023-2026          Onzekerheid   € 82.444    Betreffen ontvangen
     Hoofdlijnen van onze
                                                                                                                                      gelden van VR Fryslân en
     controle                                                                                                                         niet van de gemeente
                                                                                                                                      Smallingerland,
     Bestuurlijke afhandeling                                                                                                         onzekerheid betreft wijze
     en publicatie                                                                                                                    van verantwoorden.
                                                                                                                                      Bestedingen zijn wel
     Resultaat en                                                                                                                     gedaan voor IZA-doelen.
     weerstandsvermogen          VRO J9         Specifieke uitkering woningbouwimpuls tranche 5             NVT           NVT         NVT

     Kernpunten van de           VRO J109       SPUK Volkshuisvestingsfonds                                 NVT           NVT         NVT
     controle
                                 VRO J55        Aanpak energie armoede                                      NVT           NVT         NVT
     Overzicht van niet-
     gecorrigeerde verschillen   VRO J72        Specifieke uitkeringen proeftuinen aardgasvrije wijken 3e   NVT           NVT         NVT
                                                ronde
     Overige onderwerpen         VRO J94        Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie 2024            NVT           NVT         NVT

     Onafhankelijkheid
                                 KGG K28        Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor    NVT           NVT         NVT
     gewaarborgd
                                                klimaat- en energiebeleid (CDOKE)
                                 AenM M16       Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne             NVT           NVT         NVT
     Afsluiting



                                 Aspect controleverklaring                                                                  Oordeel

                                 Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening                         Goedkeurend

                                 Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen                                        Goedkeurend



Accountantsverslag 2024                                                                                                                                           28
Gemeente Noardeast-Fryslân
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>