<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Docnrl
                                                         2!
                                                               Centraal Planbureau
                                                         3
       CPB Memo                                                                               Centraal Planbureau
                                                                                              Van Stolkweg 14
                                                                                              Postbus 80510
                                                                                               2508 GM Den Haag
       Aan:       Ministerie van Financiën                                                    T (070)3383 380
                                                                                              I www.cpb.nl
                                                                                              Contactpersoon
                                                                                                5.1.2.e    I
       Datum:      24 juni 2013
       Betreft:    Budgettaire effecten wijziging toptarief
       Op 29 mei 2013 heeft het CPB de Policy Brief (PB) "Over de top” uitgebracht. Deze PB
       geeft een analyse van topinkomens en toptarieven in Nederland. Op verzoek van het
       Ministerie van Financiën geeft deze notitie een nadere analyse van de budgettaire
       effecten van wijzigingen in het toptarief.
       Sectie 1 laat zien dat de exacte waarde van het opbrengstmaximaliserende toptarief
       relatief gevoelig is voor de elasticiteit van de grondslag, maar dat dit niet geldt voor
       de conclusie dat een hoger toptarief (structureel) budgettair niets oplevert, deze
       conclusie is robuust.
       Sectie 2 geeft het tijdpad van de zogenaamde ex ante budgettaire effecten van
       wijzigingen in het toptarief. We analyseren de ex ante budgettaire effecten in de
       eerste vier jaar na het wijzigen van het toptarief en structureel. Ex ante is daarbij
       gedefinieerd als de budgettaire effecten zonder de gedragseffecten in de modellen
       Saffier (korte en middellange termijn) en MIMIC (lange termijn). Bij het ex ante effect
       wordt dan bijvoorbeeld reeds rekening gehouden met het ontwijken en ontduiken
       van belastingen, maar nog niet met wijzigingen in het (contractuele) arbeidsaanbod.
       De ex ante budgettaire effecten van een hoger toptarief zijn positief, zowel op de korte
       als de lange termijn.
       Sectie 3 vergelijkt de budgettaire uitkomsten die volgen uit de PB met de analyse in
       Keuzes in Kaart 2012 (KiK). De budgettaire opbrengsten zijn in de PB om drie
       redenen lager dan in KiK: i) de elasticiteit van de grondslagvoor het toptarief blijkt in
       de PB met 0,25 hoger dan de gehanteerde 0,20 in KiK, ii) in de PB houden we ook
       rekening met het effect op de inkomsten aan indirecte belastingen, het toptarief is
       exclusief indirecte belastingen 52% maar met indirecte belastingen 57%, en iii) we
       houden in de PB i.tt KiK rekening met het feit dat het marginale verlies aan
       inkomsten door de krimp in de belastingbasis toeneemt naarmate het toptarief stijgt.
       Dit is met name relevant voor grote wijzigingen in het toptarief.
                                                                                                    1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>1           Gevoeligheid opbrengstmaximaliserend toptarief en
            budgettaire effecten voor de elasticiteit van de grondslag
Figuur 1.1 geeft de bandbreedte van het structurele opbrengstmaximaliserende
toptarief voor de bandbreedte van [0,2,0,3] voor de elasticiteit van de grondslag.1 De
ondergrens/bovengrens is daarbij bij benadering gelijk aan de puntschatting
minus/plus 2 standaard fouten uit het Achtergronddocument "Estimating the
elasticity of taxable income in the Netherlands”. Bij de puntschatting van 0,25 voor de
elasticiteit is het opbrengstmaximaliserende toptarief 49%. Bij de ondergrens voor de
elasticiteit is het opbrengstmaximaliserende toptarief 55%, en bij de bovengrens voor
de elasticiteit is het opbrengstmaximaliserende toptarief 44%. Waar precies de top
van de Laffer curve wordt bereikt is dus relatief gevoelig voor de elasticiteit van de
grondslag, die met onzekerheid is omgeven.
Figuur 1.2 en Tabel 1.1 laten echter zien dat de conclusie dat een hoger toptarief
structureel niet leidt tot extra belastinginkomsten robuust is voor de empirisch
relevante bandbreedte [0,2,0,3] voor de elasticiteit van de grondslag. Bij de
berekeningen is daarbij uitgegaan van de geraamde grondslag in 2013. Bij een oploop
van de grondslag door de tijd nemen de budgettaire effecten pro rata toe. Bij de
puntschatting van 0,25 is het opbrengstmaximaliserende toptarief 49%, leidt het
huidige toptarief van 52% tot een budgettair verlies van (afgerond) 75 mln euro ten
opzichte van een toptarief van 49%, en vergroot een verdere verhoging dit
budgettaire verlies.2 Bij de bovengrens van de elasticiteit van 0,30 is het
opbrengstmaximaliserende toptarief met 44% een stuk lager. Het huidige toptarief
van 52% betekent dan een aanzienlijk verlies aan belastinginkomsten (575 mln euro
ten opzichte van de opbrengst van een toptarief van 44%), en dit neemt verder toe bij
een verhoging van het toptarief. Alleen bij de ondergrens van de elasticiteit van 0,20
is het opbrengstmaximaliserende toptarief wat hoger (55%) dan het huidige
toptarief, maar de budgettaire opbrengst van het verhogen van het huidige toptarief
naar 55% is maar 50 mln euro, en vanaf 58% wordt de opbrengst negatief ten
opzichte van het huidige tarief van 52%. Resumerend, bij de ondergrens van de
elasticiteit is er bij een marginale toename van het toptarief sprake van een marginale
stijging van de belastinginkomsten, maar bij een toename boven de 58% dalen ook
dan de inkomsten, bij de puntschatting dalen de belastinginkomsten en bij de
bovengrens van de elasticiteit dalen de belastinginkomsten nog meer. Oftewel, een
hoger toptarief levert budgettair niets (of in het extreme geval van de ondergrens van
de elasticiteit nauwelijks iets) op.
1 Het opbrengstmaximaliserende toptarief (abstraherend van inkomenseffecten) is 1/(1 +a*e) waarbij a de
zogenaamde Pareto parameter is (zeer precies geschat op 3,35 voor Nederland, zie het Achtergronddocument
“Meer over de top” behorend bij de PB “Over de top”) en e de elasticiteit van de grondslag van het toptarief.
2
  De formule voor de budgettaire effecten is gegeven in het Achtergronddocument “Meer over de top” (p.28).
                                                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Figuur 1.1                                                        Gevoeligheid van het structureel opbrengstmaximaliserend toptarief voor de
                                                                  elasticiteit van de grondslag
                                                     os0'
 Opbrensgtmaximaliserend vierde schijf tarief
                                                cn    OSo'
                                                cn
                                                cn
                                                o    8s0
                                                 cn   oSo'
                                                     osQ'
                                                 U   OsQ'
                                                30%
                                                        0.175          0.200        0.225          0.250        0.275            0.300           0.325
                                                                                     Elasticiteit grondslag toptarief
Figuur 1.2                                                        Gevoeligheid van de structurele budgettaire effecten van wijzigingen in het tarief
                                                                  vierde schijf voor de elasticiteit van de grondslag
                                                                                                                ■Elasticiteit grondslag = 0,20
   Structureel budgettair effect (m mln euro)
                                                                                                                •Elasticiteit grondslag = 0,25
                                                                                                                Elasticiteit grondslag = 0,30
                                                                                         /
                                                -1000
                                                             47   48           49   50      51       52       53        54       55       56       57
                                                                                         Tarief vierde schijf (in %)
                                                                                                                                                         3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Tabel 1.1                 Structurele budgettaire effecten van wijzigingen in het toptarief (a)
                          (mln euro)
 Toptarief (in %)                                                                                 Elasticiteit
                                                                            0,20                          0,25                    0,30
 Opbrengstmaximaliserend toptarief                                          55%                           49%                     44%
 Opbrengstmaximaliserend effectief toptarief                                60%                           55%                     50%
 Tarief vierde schijf (57.769 euro)
 40                                                                        -1025                          -375                     475
 45                                                                         -450                           -25                     550
 50                                                                           -75                           50                     250
 55                                                                            50                         -200                    -525
 60                                                                         -125                          -875                   -1875
 65                                                                         -650                        -2075                    -3975
 Vijfde schijf vanaf 100.000 euro
 55                                                                            25                          -75                    -175
 60                                                                           -25                         -275                    -600
 65                                                                         -200                          -675                   -1275
 Vijfde schijf vanaf 150.000 euro
 55                                                                              0                         -25                     -75
 60                                                                           -25                         -150                    -300
 65                                                                         -100                          -325                    -625
 (a) De structurele budgettaire effecten zijn ten opzichte van het structurele budgettaire effect van het huidige toptarief van 52%
 (effectief, d.w.z. inclusief indirecte belastingen, is het 57%). De waarden in deze tabel zijn groter in absolute waarde dan de
 waarden in Tabel 3 uit de PB omdat i.t.t. de PB hier naast het effect op de directe belastingen ook het effect op de indirecte
 belastingen is meegenomen. De waarden zijn afgerond op 25 mln euro. De structurele budgettaire effecten zijn berekend voor de
 geraamde grondslag voor 2013.
2               Tijdpad ex ante budgettaire effecten
Vervolgens analyseren we het tijdpad van de ex ante budgettaire effecten van
wijzigingen in het toptarief. Ex ante is daarbij gedefinieerd als de budgettaire effecten
zonder de gedragseffecten in de modellen Saffier (korte en middellange termijn) en
MIMIC (lange termijn). Bij het ex ante effect wordt dan bijvoorbeeld reeds rekening
gehouden met het ontwijken en ontduiken van belastingen, maar nog niet met
wijzigingen in het (contractuele) arbeidsaanbod.
Het tijdpad van de ex ante budgettaire effecten wordt dan bepaald door i) het tijdpad
van de budgettaire effecten van een wijziging in het toptarief zonder gedragsreacties
en ii) het tijdpad van de wijziging van de belastinggrondslag die het resultaat is van
veranderingen in gedrag anders dan de gedragsreacties in de modellen Saffier en
MIMIC.
Voor i) nemen we voor de korte en middellange termijn als benadering aan dat de
opbrengst van een hoger toptarief in constante prijzen niet verandert Voor de lange
termijn nemen we aan dat het aandeel van de topinkomens niet verandert, dit is in
                                                                                                                                     4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>lijn met de inkomensaandelen in de PB die over de afgelopen twee decennia vrijwel
stabiel zijn.
Voor ii) kunnen we gebruik maken van de analyse in het Achtergronddocument
"Estimating the elasticity of taxable income in the Netherlands” (Table 5 en Table 8).
In dit Achtergronddocument analyseren wij de periode 1999-2005, met de daling in
de toptarieven vanaf 2001 door de belastingherziening. 2005 hanteren we voor het
structurele effect van de beleidswijziging. In het eerste jaar van de nieuwe tarieven
(2001) is de krimp van de grondslag 58% van het structurele effect, in het derde jaar
van de nieuwe tarieven (2003) loopt de krimp van de grondslag op tot 74% van het
structurele effect, en na vijf jaar (2005) tot 100% van het structurele effect (per
definitie). Table 8 in het Achtergronddocument laat zien dat deze oploop van de
krimp van de belastinggrondslag na het eerste jaar van de hervorming vooral het
gevolg is van de oploop van het effect op de contractueel gewerkte uren per jaar.3 De
oploop van de krimp van de belastinggrondslag door andere gedragseffecten dan de
contractuele gewerkte uren per jaar is tussen 1 en 5 jaar na de beleidswijziging
minder geprononceerd. Het totaal van de andere gedragseffecten kunnen we in de
gehanteerde dataset niet verder uiteenrafelen. Dit kan een wijziging zijn in
belastingontwijking (legaal) en -ontduiking (illegaal), maar ook een wijziging in een
bredere definitie van arbeidsaanbod zoals het aantal overwerkuren, freelance
werkzaamheden en het al dan niet maken van een carrière switch, en meer algemeen
de mate waarin belastingbetalers zich inspannen om inkomen te verwerven.4
De ex ante budgettaire effecten van een ander toptarief berekenen we dan door het
saldo te bepalen van enerzijds de wijziging in de opbrengst van een ander toptarief
bij een gegeven grondslag en anderzijds de wijziging van de belastingopbrengsten
door de mutatie van de belastinggrondslag die het gevolg is van gedragsreacties
anders dan in het aantal jaarlijkse gewerkte contractuele uren. Daarbij bepalen we
per jaar na de hervorming de mutatie van de belastinggrondslag die het gevolg is van
gedragsreacties anders dan het aantal jaarlijkse gewerkte contractuele uren. Het
resultaat staat in Tabel 2.1. We zien dat een verhoging van het toptarief leidt tot een
stijging van de ex ante budgettaire belastinginkomsten. Door een oploop van de
andere gedragseffecten is er sprake van een daling van de ex ante opbrengsten door
de tijd, vooral bij een grote stijging van het toptarief omdat het verlies aan inkomsten
door de krimp dan relatief groot is. Ex post leidt een hoger toptarief structureel tot
3
  Er zijn meerdere empirische studies die vinden dat het arbeidsaanbodeffect van wijzigingen in het
belastingstelsel oplopen over de tijd, zie bijvoorbeeld Haan, P., 2010, A multi-state model of state dependence in
labor supply: Intertemporal labor supply effects of a shift from joint to individual taxation, Labour Economics, 17,
pp. 323-335, voor een recent voorbeeld. Andere reacties op belastinwijzigingen, zoals belastingontwijking en -
ontduiking, kunnen echter snel plaatsvinden, zie Saez, E., Slemrod, J. en S. Giertz, 2012, The elasticity of
taxable income with respect to marginal tax rates: A critical review, Journal of Economie Literature, 50(1), pp. 3­
50.
4
  In de schattingen zijn de effecten op bijvoorbeeld de onderwijskeuze, pensionering en emigratie-immigratie niet
meegenomen. Ook via deze keuzes kunnen wijzigingen in het toptarief de grondslag beïnvloeden.
                                                                                                                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Tabel 2.1           Tijdpad ex ante budgettaire effecten (a) (mln euro)
 Toptarief (in %)                                          Jaren na wijziging toptarief
                                                            1                2                  3                 4     Structureel
 Vierde schijf (57.769 euro)
 40                                                   -1725             -1675             -1650             -1650             -1625
 45                                                    -925              -900               -875              -875              -875
 50                                                    -250              -225               -225              -225              -225
 55                                                     325               300                275               275               275
 60                                                     700               675                625               625               600
 65                                                     900               825                725               725               725
 Vijfde schijf vanaf 100.000 euro
 55                                                     100               100                100               100               100
 60                                                     225               225                200               200               200
 65                                                     300               275                225               225               225
 Vijfde schijf vanaf 150.000 euro
 55                                                       50                50                50                50                50
 60                                                     125               100                100               100               100
 65                                                     150               125                125               125               125
 (a) Ex ante is daarbij gedefinieerd als de budgettaire effecten zonder de gedragseffecten in de modellen Saffier en MIMIC (dit
 betreft vooral de reactie in het arbeidsaanbod), de modellen die gebruikt worden voor de effecten van belastingwijzigingen op
 respectievelijk de korte en middellange termijn (Saffier) en de lange termijn/structurele effecten (MIMIC). De waarden zijn
 afgerond op 25 mln euro. De budgettaire effecten zijn berekend voor de geraamde grondslag voor 2013.
een daling van de belastinginkomsten door de daling in de jaarlijkse gewerkte
contractuele uren (zie boven).
3               Vergelijking met Keuzes in Kaart 2012
Hoe verhoudt de analyse in de PB zich tot de voorgaande analyses van het toptarief
door het CPB in KiK? Ten opzichte van KiK zijn er drie wijzigingen. Ten eerste, we
gaan nu uit van een wat hogere elasticiteit van de grondslag voor het toptarief dan
voorheen, meer precies 0,25 in de PB tegenover 0,20 bij KiK. Ten tweede, we houden
in de PB rekening met het effect op zowel de directe als de indirecte belastingen, daar
waar we bij KiK nog geabstraheerd hebben van het effect op de indirecte belastingen.
Ten derde, we houden in de PB ook rekening met het feit dat het marginale verlies aan
belastinginkomsten stijgt in het toptarief.
We kunnen het kwantitatieve belang van deze factoren illusteren met de structurele
marginale en gemiddelde uitverdieneffecten van een hoger toptarief. Het marginale
uitverdieneffect van een hoger toptarief (zie het Achtergronddocument "Meer over de
top” pp. 27-28) is t/(l-t)*a*e, waarbij t het toptarief is waarbij hetmarginale
uitverdieneffect wordt bepaald, a de Pareto parameter en e de elasticiteit van de
grondslagvoor het toptarief. In KiK hanteerden we t=0,52, a=3,35 en e=0,2. Dit
resulteert in een marginaal uitverdieneffect van een marginaal hoger toptarief van
73%. Houden we rekening met indirecte belastingen dan wordt t=0,573. Bovendien
lijkt de meest waarschijnlijke waarde voor e=0,25. Dan resulteert een marginaal
uitverdieneffect van een marginaal hoger toptarief van 112%. Vervolgens houden we
                                                                                                                                   6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>in de PB i.tt KiK ook nog rekening met een toename in het marginale uitverdieneffect
bij een stijging van het toptarief. Dit is met name relevant bij een forse wijziging van
het toptarief. Bij bijvoorbeeld een toptarief van 60% resulteert dan uiteindelijk een
gemiddeld uitverdieneffectvan 146%.
Ook bij de ex ante budgettaire effecten kunnen we een vergelijking maken met KiK.
Bij KiK gingen we bij de verhoging van het toptarief naar 60% vanaf 150.000 euro uit
van een ex ante uitverdieneffectvan 40%, waardoor van de budgettaire opbrengst bij
een gegeven grondslag van (afgerond) 0,3 mld euro ex ante nog (afgerond) 0,2 mld
euro overbleef. Door een hogere ex ante elasticiteit, het meenemen van indirecte
belastingen en het rekening houden met een toename in het marginale
uitverdieneffect tussen 52 en 60% is het ex ante uitverdieneffect bij een verhoging
van het toptarief naar 60% vanaf 150.000 euro nu 68%, waardoor ex ante (afgerond)
0,1 mld euro overblijft. Merk daarbij op dat ook deze budgettaire effecten zijn
berekend uitgaande van de grondslag in 2013. Bij een oploop van de grondslag door
de tijd nemen de budgettaire effecten pro rata toe.
                                                                                         7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>