<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Docnrl
                                                                 Zgi    Centraal Planbureau
                                                                 9
       CPB Memo                                                                                              Centraal Planbureau
           Aan:      I 5.1.2.e                                                                               Bezuidenhoutseweg 30
                                                                                                             2594 AV Den Haag
                                                                                                             Postbus 80510
                                                                                                             5.1.2.e          I
                                                                                                             T 088 9846000
                                                                                                             I www.cpb.nl
                                                                                                             Contactpersoon
           Datum:       9 april 2020                                                                         5.1.2.e
           Kop:         Gedragseffect marginale tarieven box 1 (intern memo)
       1          Toepassing gedragseffect
       Vanaf april 2020 hanteert CPB het eerste orde ex ante budgettair gedragseffect van 50% voor
       verandering in marginale tarieven voor box 1 inkomen op een nieuwe manier. Dit additionele
       gedragseffect komt bovenop het arbeidsaanbodeffect dat uit Micsim volgt en bestaat uit
       veranderingen in ontwijkingsgedrag, fiscale arbitrage, overuren en loopbaanontwikkeling.
       Dit gedragseffect wordt alleen toegepast bij de volgende soorten maatregelen:
                 Verhoging of verlaging van box 1 tarief
                 Verhoging of verlaging van box 1 schijfgrens
                 Wijziging (waaronder invoering, afschaffing, verhoging of verlaging) van een proportionele
                 heffing op het marginale box 1 inkomen additioneel aan de loon- en inkomstenbelasting,
                 bijvoorbeeld een inkomensafhankelijke bijdrage zvw zonder bovengrens
                 Wijziging (waaronder invoering, afschaffing, verhoging of verlaging) van een proportionele
                 vrijstelling voor het marginale box 1 inkomen, bijvoorbeeld aftoppingvan de mkb-
                 winstvrijstelling.
       Bij alle andere maatregelen wordt dit gedragseffect niet toegepast. Voorbeelden zijn:
                 Wijzigingen in heffingskortingen, inclusief wijzigingen in de afbouw en overdraagbaarheid
                 van heffingskortingen
                 Wijzigingen in aftrekposten, zoals de hypotheekrenteaftrek, ondernemersaftrek, aftrekbare
                 pensioen- en lijfrentepremies, persoonsgebonden aftrek, investeringsaftrek en vorming van
                 fiscale reserves, inclusief wijzigingen in het maximale aftrektarief of de aftoppingsgrens
                 (tenzij de aftrekpost overeenkomt met een proportionele vrijstelling voor het marginale box
                 1 inkomen, zoals bij de mkb-winstvrijstelling)
                 Wijzigingen in het toetsingsinkomen of de inkomensgrenzen voor toeslagen
                 Forfaitaire inkomenselementen in box 1, zoals het eigenwoningforfait en bijtel 1 ing auto van
                 de zaak
                 Fiscalisering van de aow
                                                                                                              1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Het gedragseffect wordt alleen gehanteerd voor personen met een eigen inkomen van minimaal
100 dzd euro waarvoor het marginale tarief verandert. Voor het aangrijpingspunt van 100 dzd euro
wordt gekeken naar het belastbare inkomen in box 1 in het basispad vóór aftrekposten. Het
gedragseffect wordt dus niet toegepast op personen met een hoog inkomen waarvoor het marginale
tarief hetzelfde blijft, bijvoorbeeld op personen die na een schijfverlenging nog steeds in de hoogste
schijf vallen. Voor het gedragseffect wordt alleen gekeken maar het eigen inkomen en het eigen
marginale tarief van een persoon, dus niet naar het inkomen of tarief van de fiscale partner.
Voor het gedragseffect wordt gekeken naar het totale marginale tarief. In het basispad (MLT-
raming in CEP 2020) bedraagt het marginale tarief 49,5% voor box 1 inkomens boven 100 dzd euro
van werknemers, gepensioneerden en resultaatgenieters. Voor ib-ondernemers is het marginale
tarief lager vanwege de mkb-winstvrijstelling; in 2020 bedraagt dit 43,06% (49,5% -14%* 46%) en tot
2023 loopt dit op naar 44.31% (49,5% - 14%*37.05%). In het basispad is er geen proportionele heffing
op het marginale box 1 inkomen additioneel aan de loon- en inkomstenbelasting.
Het gedragseffect wordt alleen toegepast voor zover het totale marginale tarief minimaal 40%
bedraagt. Wanneer het marginale tarief (voor of na een wijziging) onder de 40% ligt, wordt het
hierboven genoemde gedragseffect alleen gehanteerd voor het deel van de verhoging of verlaging
van het toepasselijke tarief boven de 40%. Wanneer het totale marginale tarief zowel voor als na een
wijziging onder de 40% ligt, wordt geen gedragseffect verondersteld.
Bij alle combinaties van maatregelen wordt hetzelfde gedragseffect gehanteerd voor box 1. Dit
beperkt het risico op fouten of inconsistenties bij doorrekeningen onder tijdsdruk. Het gedragseffect
wordt dus bijvoorbeeld niet aangepast wanneer een tariefwijziging wordt gecombineerd met
maatregelen die bepaalde vormen van fiscale arbitrage ontmoedigen.
In de serie Kansrijk 2020 worden de gedragseffecten op de nieuwe manier meegenomen. De
nieuwe benadering is relevant voor de volgende maatregelen.
Kansrijk armoedebeleid:
           Basisinkomen met verhoging hoge tarief voor budgetneutrale vormgeving: met de oude
           toepassing van het gedragseffect is er een opbrengst van 7,6 mld euro in 2021 en 5,8 mld
           euro structureel als het toptariefwordtverhoogd naar 78%. Met de nieuwe benadering
           wordt de geschatte opbrengst 10,0 mld euro in 2021 en 6,7 mld euro structureel en hoeft het
           toptarief dus minder te worden verhoogd.
Kansrijk belastingbeleid:
           Verlaging hoge tariefmet budgettair beslag van 1,5 mld: beperkt verschil ten opzichte van
           oude toepassing
           Twee varianten van budgetneutrale vlaktaks (met en zonder compensatie onderkant via
           verhoging ahk): beperkt verschil ten opzichte van oude toepassing
Er zijn geen gevolgen voor maatregelen in andere Kansrijk publicaties, zoals woonbeleid,
uittreedbeleid, mobiliteitsbeleid en sociale zekerheidsbeleid, of voor Zorgkeuzes in kaart. Er zijn ook
geen gevolgen voor verhogingvan de hoogste schijfgrens in Kansrijk belastingbeleid, want met een
budget van 1,5 mld euro gaat de schijfgrens naar 82.400 euro, zodat geen gedragseffect wordt
toegepast.
1 Het minimale tarief voor het gedragseffect wordt hiermee vastgepind op het afgeronde lage tarief in 2020/2021.
                                                                                                                 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>In de doorrekeningen voor politieke partijen in 2020 voorafgaand aan KiK worden de
gedragseffecten ook zoveel mogelijk op de nieuwe manier meegenomen. Voor de
vergelijkbaarheid tussen partijen is het wenselijk om de voorstellen van alle partijen nu op dezelfde
5.1.2.i
5.1.2.i
            5.1.2.i
 2           Aanleiding
De gedragseffecten die voor KiK 2018-2021 werden gehanteerd, roepen nu discussie op. Bij de
vorige KiK werd een gedragseffect van 50% verondersteld voor aanpassing van het hoge tarief, geen
gedragseffect voor aanpassingen van de marginale tarieven voor lagere inkomens in box 1, en ook
geen gedragseffect voor aanpassing van het aangrijpingspunt van het hoge tarief.4 Het percentage
van 50% is gekozen volgens de vuistregel voor aanzienlijke gedragseffecten waarvan de precieze
omvang niet met grote zekerheid kan worden bepaald. In de doorrekening van partijprogramma's
werd waar relevant eerst de schijfgrens aangepast zonder gedragseffect, en daarna het toptariefvoor
de inkomens boven de nieuwe grens met gedragseffect van 50%. De afgelopen twee maanden is
hierover discussie ontstaan naar aanleidingvan vragen van Financiën en een verzoek van 50PLUS.
Een zorgvuldige afweging is belangrijk zodat politieke partijen zich niet onterecht rijk kunnen
rekenen bij een tariefverhoging dan wel bij een tariefverlaging.
In februari 2020 stelde Financiën vraagtekens bij het veronderstelde gedragseffect van 50% bij
aanpassing van het toptarief. Dit leek namelijk onterecht als een 'geldmachine' te werken bij
sommige combinaties van maatregelen in Bouwstenen vooreen beter belastingbeleid en Brede
2 CPB, feb 2020, Doorrekening stelselherziening socialezekerheids- en belastingstelsel FvD, CPB Notitie (link).
3 CPB, sep 2019, Doorrekening SP-voorstel voor een alternatieve financiering van de Zvw, CPB Notitie (link).
  CPB, 2016, Startnotitie Keuzes in Kaart 2018-2021: Aanvullende informatie , CPB Notitie (link).
                                                                                                                3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>  Maatschappelijke Heroverweging (BMH) Goed wonen als onderdeel van integralegebiedsontwikkeling. Daarbij
  werden de volgende voorbeelden gegeven:
          1.  Beperking hypotheekrenteaftrek en opbrengst teruggesluisd in een lager toptarief.
          2.   Introductie van een inkomensafhankelijke zorgpremie, wat de marginale druk voor hoge
              inkomens vergroot, gemitigeerd door een lager toptarief.
          3. Schuif met lastenverzwaring in box 2 en lager toptarief.
  Deze drie casussen zijn met Financiën besproken.
  Per email is de volgende voorlopige lijn afgesproken met Financiën.
          i.  Het CPB heeft eerder een gedragseffect geconstateerd op basis van de empirie (invoering
               IB2001) van 50% bij een tariefmutatie in het toptarief in box 1. Slechts een klein deel hiervan
              wordt verklaard door hetarbeidsaanbodeffect.
          2.  Voorvarianten waarin de marginale druk voor hoge inkomens wordt verhoogd en ter
              compensatie het toptarief wordt verlaagd (zoals in voorbeeld 2) kan het gedragseffect niet
              één-op-één worden toegepast. Uiteindelijk wordt het gedragseffect bepaald door de totale
              verandering in marginale druk voor hoge inkomens.
          3. Dit is anders in situaties waar de hypotheekrenteaftrek wordt beperkt en de opbrengst wordt
              teruggesluisd in het toptarief (voorbeeld 1). Omdat hierdoor de marginale druk daalt, wordt
               hier wel het gedragseffect toegepast.
          4. Bij box 2 wordt een gedragseffect van 20% toegepast, waardoor (in voorbeeld 3) het
              gedragseffect van het toptarief in wordt gematigd.
          5. Het CPB gaat in aanloop naar Keuzes in Kaart bezien of voorbeeld 3 nog aanpassing behoeft.
I 5.1.2.i                                      voor doorrekening van een maatregelenpakket met
  wijzigingen rond het toptarief. Het betrof verhoging van het aangrijpingspunt van het toptarief
  naar 90 dzd euro en verlaging van het lage Ib/ib-tarief naar 35% en verhoging van het toptarief naar
  52%. Door deze combinatie is er een substantiële groep met inkomens tussen de huidige en
  schijfgrens en 90 dzd euro waarvoor het marginale tarief fors daalt van 49,5% naar 35%. Voorde
  eerste doorrekening is de benadering van KiK 2018-2021 gevolgd. Daarbij is aangegeven dat bij KiK
  2022-2025 het gedragseffect mogelijk ook wordt toegepast bij een verhoging van de schijfgrens,
  waardoor de lastenverlichting van de tariefmaatregelen kleiner uitvalt. Door nu een vast
  aangrijpingspunt van 100 dzd euro te hanteren voor het gedragseffect, valt het budgettaire effect juist
  iets groter uit dan in de eerste doorrekening.
   3            Onderbouwingen
                overwegingen
  De empirische onderbouwing van het gedragseffect bestaat uit een onderzoek naar gevolgen
  van de belastinghervorming van 2001.5 Bij die hervorming daalde het hoogste tarief in de
  5 Jacobs, B., Jongen, E.L.W. en Zoutman, F, 2013, Meer over de top, CPB Achtergronddocument behorend bij CPB Policy
   Brief 2013/04 'Over de top' (link): Jongen, E.L.W. en Stoel, M., 2019, The Elasticity of Taxable Labour Income in the
   Netherlands, De Economist 167(4): 359-386 (link).
                                                                                                                         4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>inkomstenbelasting (excl. indirecte belastingen) van 60% naar 52% en het tarief daaronder van 50%
naar 42%. In 2001 lag het aangrijpingspunt voor het hoogste tarief bij een inkomen van circa 46 dzd
euro. In grote lijnen daalde het marginale tarief met 8 %-punt voor inkomens vanaf 55 dzd euro,
steeg het 2%-punt tussen 45 dzd en 45 dzd euro, daalde het 7-8% tussen 30 dzd tot 45 dzd euro en was
er bij lagere inkomens een aanzienlijke spreiding in de mutatie. Het onderzoek richtte zich op
personen met een inkomen van minimaal 10 dzd euro die in de hele periode werknemers waren en
liet ib-ondernemers dus buiten beschouwing. Vooralle werknemers in de dataset werd gekeken naar
de elasticiteit van totale belastbare arbeidsinkomsten (loon plus andere arbeidsinkomsten, na
arbeidsgerelateerde aftrekposten zoals pensioenpremies, voor andere aftrekposten). Voor circa 40%
van de werknemers, voornamelijk van de overheid en grote bedrijven, waren ook gegevens
beschikbaar over de jaarlijkse contracturen (exclusief overwerk) waarmee de elasticiteit van het
arbeidsaanbod kon worden geschat. Volgens de geprefereerde schattingsmethode was de
gemiddelde elasticiteit 0,10 na 1 jaar (2001) en kiep deze op naar 0,24 na 5 jaar (in 2005). Dit ligt in
lijn met de resultaten voor andere landen. Voor de werknemers waarvoor gegevens over contracturen
beschikbaar waren (van alle inkomenscategorieën samen), bedroeg de elasticiteit van het
arbeidsaanbod 0,05 na 5 jaar, vergelijkbaar met de uitkomsten van Micsim, en die van het fiscaal
loon 0,21. Afhankelijk van de specificatie zijn de inkomenselasticiteiten voor inkomens van 50-100
dzd euro na 1 en 5 jaar gelijk aan of iets groter dan voor inkomens van 10-50 dzd euro. De elasticiteit
voor alle inkomens vanaf 50 dzd euro, dus inclusief topinkomens, is niet significant na 1 jaar maar na
3 en 5 jaar ruwweg twee keer zo groot als voor inkomens van 10-50 dzd euro. Een kleine groep het
topinkomens vertoonde dus na enkele jaren een veel grotere inkomenselasticiteit.6 Hieruit volgt dat
het nog enigszins conservatief is om uit te gaan van een additioneel gedragseffect van 50% bovenop
het (beperkte) arbeidsaanbodeffect voor het hoogste marginale tarief en 0% voor lagere inkomens.
Waar de extra stijging van arbeidsinkomsten uit bestond, is niet onderzocht en ook niet precies
te achterhalen. In principe kan het gaan om meer overwerk, meer loonstijging/carrière/bonussen
door een grotere inspanning en investeringen in menselijk kapitaal (na 5 jaar), meer bijverdiensten
naast een baan, minder gebruik van arbeidsgerelateerde aftrekposten en minder belastingplanning
door werkgevers. Wat betreft aftrekposten zijn vooral de mogelijkheden in de periode voorafgaand
aan 2001 van belang en daar hebben we geen goed overzicht van. Bij belastingplanning door
werkgevers gaat het bijvoorbeeld om andere vormen van betaling, zoals onbelaste vergoedingen.
Grotere inspanning en investeringen in menselijk kapitaal lijken gevoelsmatig niet de meest
plausibele verklaring, maar de extra stijging kan dus ook via andere kanalen optreden.
Zelfstandigen waren niet meegenomen in de studie. Verschuivingen tussen werknemers en ib-
ondernemers zijn dus niet geanalyseerd. Voor personen die zowel voor als na 2001 zelfstandige
waren, zou het gedragseffect iets groter geweest kunnen zijn dan voor werknemers, want voor deze
groep zijn meer uren en een grotere inspanning aannemelijker. In de periode 2001-2005 was er
globaal evenwicht tussen het toptarief in box 1 (52%) en het tarief op uitgekeerde winsten box 2
(35%/34,5% vpb en 25% box 2 heffing), waardoor verschuivingen tussen werknemers en dga's (zonder
personeel) niet erg voor de hand lagen.
Mogelijk zijn gedragseffecten voor werknemers in de huidige situatie kleiner. Als het toptarief
weer stijgt, is in principe een omgekeerde reactie mogelijk ten aanzien van overwerk, inspanning,
investeringen in menselijk kapitaal en bijverdiensten. Als het toptariefverder daalt, is de extra
6 Circa 0,5% van de werknemers in de dataset hadden inkomens >100 dzd euro en circa 7% inkomens van 50-100 dzd euro.
                                                                                                                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>stijging van arbeidsinkomsten waarschijnlijk kleiner, bijvoorbeeld vanwege een bovengrens aan
inspanning. Bovendien lijken mogelijkheden voor werknemers om arbeidsgerelateerde aftrekposten
te verminderen bij een verlaging van het toptarief nu beperkt. Dit geldt ook voor mogelijkheden om
hogere aftrekposten op te voeren bij een verhoging van het marginale toptarief (levensloop is
afgeschaft, voor pensioen in 2e en 3e pijler geldt een aftoppingsgrens). Daarnaast wordt voor een
aantal belangrijke aftrekposten het maximale aftrektarief afgebouwd naar circa 37%, zodat het effect
van deze aftrekposten afneemt (hypotheekrenteaftrek, ondernemersaftrek, mkb-winstvrijstelling,
persoonsgebonden aftrek).
Daarom is het gepast om het gedragseffect nu beperkter toe te passen door het
aangrijpingspunt ervan te verhogen. Dit is in lijn met de visie van CPB en Financiën dat het
additionele gedragseffect in de huidige situatie waarschijnlijk kleiner is. De veronderstelling dat er
geen gedragseffect optreedt bij inkomens tot de huidige schijfgrens (68,5 dzd euro voor 2020 en 2021)
en een gedragseffect van 50% voor alle inkomens daarboven was een goede vuistregel, maar ook
enigszins arbitrair. Uit de empirische analyse bleek beperkt verschil in inkomenselasticiteit bij
inkomens van 10-50 dzd euro en van 50-100 dzd euro. Het additionele gedragseffect werd alleen
toegepast bij hogere inkomens omdat daar de arbeidsaanbodelasticiteit veel lager is, zodat de
inkomenselasticiteit voor deze groep alleen kan worden verklaard door een additioneel
gedragseffect. Verder bleek uit de empirische analyse een aanzienlijk groter gedragseffect bij
inkomens vanaf 100 dzd euro. Op basis hiervan kan ook een aangrijpingspunt van 100 dzd worden
gehanteerd. Het veronderstelde gedragseffect bij inkomens boven de grens is dan iets beter te
onderbouwen, ook al is de context sinds 2001 aanzienlijk veranderd.
Hoewel er nu grotere verschuivingen kunnen optreden in werkrelaties, is het budgettaire effect
daarvan beperkt. Het is aannemelijk dat verschuivingen tussen werknemers, zzp' ers en dga's nu een
belangrijker kanaal vormen voor het gedragseffect. Vergeleken met 2001 zijn er relatief meer zzp'ers
en bestaat er een groter verschil in fiscale behandeling bestaat tussen werknemers en zzp'ers/dga's.
De mkb-winstvrijstelling verlaagt het marginale tarief (ook na afbouw van het maximale aftrektarief)
en vanwege ondernemersaftrek vallen zzp'ers soms in een lagere tariefschijf bij gelijke bruto
inkomsten. Bovendien ligt het marginale toptarief in box 1 nu een stuk hoger dan het
gecombineerde tarief op uitgekeerde winsten in box 2. Dat gaat echter niet voor alle functies en
sectoren op, bijvoorbeeld voor ambtenaren met hogere inkomens is het vaak geen optie om voor
hetzelfde werk ingehuurd te worden als zelfstandige. Bovendien hebben dergelijke verschuivingen
een beperkter effect op de box 1 grondslag dan wijzigingen in arbeidsinspanning of ontwijking via
arbeidsgerelateerde aftrekposten. De aftrekposten en vrijstellingen voor zzp'ers zijn namelijk
begrensd en bij dga's wordt het gebruikelijk loon in box 1 belast.
Binnen de groep hoge inkomens groeit het aandeel gepensioneerden, over de omvang van hun
gedragseffect is weinig bekend. In 2017 was van alle personen met minimaal 100 dzd euro bruto
inkomen in box 1 (na aftrek van premie inkomensverzekeringen) 15% gepensioneerd. Het is
aannemelijk dat het marginale tarief voor gepensioneerden met een hoog aanvullend pensioen
vooral invloed heeft op eventuele migratiebeslissingen.7 Migratiebeslissingen hangen echter ook af
van allerlei andere factoren. Over de omvang van het fiscale gedragseffect van deze groep zijn geen
empirische gegevens bekend.
7 Dit geldt met name voor gepensioneerden die niet in overheidsdienst waren en overwegen om te migreren naar landen
als Spanje of Duitsland, waar aanvullend pensioen uit Nederland voor inwoners op basis van een bilateraal verdrag wordt
belast volgens het nationale belastingsysteem.
                                                                                                                        6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Bij grote verlagingen van het marginale tarief tot onder de 40% kan vanaf die grens het
gedragseffect achterwege worden gelaten. Bij een grote daling van het toptarief blijven de
opgegeven arbeidsinkomsten immers niet onbeperkt toenemen (bovenop het arbeidsaanbodeffect).
Daarnaast zijn verschuivingen richting arbeidsrelaties ook aan een maximum gebonden, namelijk
het aandeel ib-ondernemers en dga's zonder personeel in de uitgangssituatie dat vergelijkbare bruto-
inkomsten zou kunnen verdienen als werknemer. Voor consistentie naar de toekomst toe heeft een
vaste grens de voorkeur. Omdat het een vuistregel betreft, wordt gekozen voor een rond percentage
van 40%.8 Het huidige lage belasting tarief in box 1 is ook om een andere reden geen geschikte
ondergrens. Voor inkomens net onder de schijfgrens van 68,5 dzd euro verhoogt de gelijktijdige
afbouw van de algemene heffingskorting en arbeidskorting het totale marginale tarief namelijk met
bijna 12 %-punt.
Een meer consistente behandeling van tarief en schijflengte is gewenst. Een verlenging van de
schijf werd tot nu toe anders behandeld dan aanpassing van het toptarief. Een meer consistente
behandeling is vooral van belang met het oog op de toekomst. Stel bijvoorbeeld dat één politieke
partij voorstelt om de schijfgrens te verhogen tot 120 dzd euro en daarboven het tarief te verhogen
naar 52%, en een andere partij om het tarief vanaf de huidige schijfgrens tot 120 dzd te verlagen naar
38% en daarboven te verhogen naar 52%. Het eindresultaat is dan ongeveer hetzelfde, maar volgens
de tot nu toe gehanteerde methode wordt in het eerste geval geen gedragseffect verondersteld voor
inkomens tot 120 dzd euro en in het tweede geval wel - een substantieel verschil. Dit verschil wordt
opgeheven door voor de groep waarvoor het marginale tarief verandert, een verlenging hetzelfde te
behandelen als een tariefwijziging. Een mogelijk argument om geen gedragseffect te veronderstellen
bij een (beperkte) schijfverlenging is dat het gedragseffect vooral optreedt bij de hoogste inkomens
en niet zozeer bij inkomens net boven de grens. Dit wordt echter ondervangen door het nieuwe,
vaste aangrijpingspunt voor het gedragseffect van 100 dzd euro. Voor een verlaging van de schijfgrens
vanaf een bedrag boven 100 dzd euro wordt voortaan ook een gedragseffect toegepast; voor een
verlaging van de schijfgrens vanuit de huidige situatie niet, omdat de grens nu op 68,5 dzd euro ligt.
Door een vast bedrag te gebruiken als het aangrijpingspunt van het gedragseffect, ontstaat een
consistente benadering als bijvoorbeeld eerst de schijfgrens fors wordt verhoogd en daarna een
voorstel komt om deze weer te verlagen.
Verhoging van het aangrijpingspunt verbetert ook de consistentie met andere maatregelen die
een effect hebben op het marginale tarief. Hier draait het vooral om consistentie met het verleden.
Tot nu toe werd voor andere maatregelen dan een tariefaanpassing geen gedragseffect meegenomen,
ook als die maatregelen wel relevant zijn voor het marginale tarief. Bij het oude aangrijpingspunt
voor het gedragseffect (de schijfgrens van 68,5 dzd euro) heeft bijvoorbeeld de beperking van het
aftrektariefvoor de hypotheekrenteaftrek en ondernemersaftrek mogelijk een effect op het
marginale tarief voor inkomens in de buurt van de schijfgrens. Bij belastbare inkomens die vóór deze
aftrekposten boven de schijfgrens liggen en na deze aftrekposten eronder, leidt de beperking
namelijk tot geleidelijke stijging van het marginale tarief, van het lage naar het hoge tarief. In feite
was het effect van dergelijke maatregelen dus voor een bepaalde groep vergelijkbaar met een
wijziging van de schijfgrens. De overstap op een aangrijpingspunt van 100 dzd euro voor het
s Bij een gegeven inkomenselasticiteit is de verandering in grondslag in theorie een niet-lineaire functie van de
tariefverandering; hoe verder het tarief daalt, hoe kleiner het marginale inverdieneffect (zie de studies genoemd in
voetnoot 5). Met een ondergrens van 40% volgt het gemiddeld veronderstelde gedragseffect bij benadering dit niet-
lineaire verband voor relevante tariefverlagingen van circa 45-55% naar 30-39%.
                                                                                                                     7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>gedragseffect zorgt voor consistentie met het verleden als er voorstellen komen om bijvoorbeel d
voor bepaalde aftrekposten de begrenzing van het aftrektarief terug te draaien of aan te passen.
Hetzelfde geldt voor de afbouw van heffingskortingen. In het basispad is het afbouw-eindpunt van de
algeneme heffingskorting gelijk aan de schijfgrens en ligt het afbouw-eindpunt van de
arbeidskorting dicht bij de 100 dzd euro (98,6 dzd euro in 2020 en 105,0 dzd euro in 2021). De afbouw
verhoogt het totale marginale tarief, voor werkenden met box 1 inkomen van 36,0-68,5 dzd euro (in
2021) zelfs met bijna 12 %-punt vanwege de gelijktijdige afbouw van beide heffingskortingen.
Beleidsopties om de algemene heffingskorting of arbeidskorting niet meer af te bouwen
(opgenomen in Kansrijk belastingbeleid) hebben dus invloed op het totale marginale tarief voor
box 1 inkomens tot 100 dzd euro, maar nauwelijks voor hogere inkomens.
Het gedragseffect wordt niet toegepast op maatregelen die gevolgen hebben voor het belastbaar
inkomen, zoals wijzigingen in aftrekposten en bijtellingen. Dit verandert dus niet ten opzichte
van de oude benadering. De toepassing van het gedragseffect op andere maatregelen zou tijdrovend
zijn en een hoog risico met zich meebrengen op inconsistenties tussen voorstellen van verschillende
politieke partijen. Bovendien is de relevantie beperkt en zijn er praktische beperkingen. Wijzigingen
in aftrekposten zijn in de huidige situatie nauwelijks nog van belang omdatvoor alle grote
aftrekposten in box i het maximale aftrektarief wordt begrensd. Bovendien is het gedragseffect lastig
toe te passen op aftrekposten, omdat de invloed van aftrekposten op het belastbaar inkomen
afhankelijk is van de verdelingvan aftrekposten tussen fiscale partners. Het is in de huidige situatie
niet vanzelfsprekend dat aftrekposten worden toegerekend aan de meestverdienende partner, want
door de afbouw van heffingskortingen kan het soms voordeliger zijn om deze toe te rekenen aan de
 minstverdienende partner. Dit toewijzingsvraagstuk speelt ook voor het eigenwoningforfait. Over
bijtellingen voor de auto van de zaak zijn onvoldoende gegevens beschikbaar om te analyseren in
hoeverre wijzigingen er toe zouden leiden dat hoge inkomens in een andere tariefschijf vallen.
 4           Kruiseffecten en combinaties
Het is niet zinvol om kruiseffecten vanwege verschuivingen tussen werknemers en dga's/zzp’ers
apart mee te nemen. Als het marginale tarief op hogere inkomens daalt, en andere belastingregels
gelijk blijven, is (binnen vijfjaar) een verschuiving te verwachten van dga's zonder personeel naar
werknemers, en andersom. Het gedragseffect in box 1 wordt dan deels gecompenseerd door een
omgekeerd gedragseffect in de vpb en box 2. Op basis van de begrotingsregels moeten dit soort
 kruiselasticiteiten, indien mogelijk, in principe worden meegenomen in ex ante eerste orde
gedragseffecten.9 De omvang van deze elasticiteiten is echter onbekend, de gebruikelijke vuistregels
zijn hier moeilijk toepasbaar en de omvang van deze kruiseffecten is secundair aan het effect op de
box 1 grondslag, waar al een mate van onzekerheid in zit. Daarom is het niet zinvol om deze
kruiseffecten mee te nemen in CPB-doorrekeningen. Een eventuele verschuiving tussen werknemers
en zzp’ers worden kan worden beschouwd als onderdeel van het eerste orde gedragseffect binnen
box 1 en wordt daarmee al meegenomen.10
9 Zie Rijksoverheid, 2016, Van saldosturing naar stabilisatie: Vijftiende rapport Studiegroep Begrotingsruimte (link);
Rijksoverheid, 2017, Bijlage 1 bij Startnota kabinet Rutte-111 - Begrotingsregels 2018-2022 (link).
1O
   Dit kan ook worden gezien als een kruiseffect van het toptarief op onder andere de kosten van de mkb-winstvrijstelling,
maar via het eigen gedragseffect van het toptarief wordt dit meegenomen iin de algemene box 1 grondslag.
                                                                                                                           8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Omwille van consistentie, eenvoud en hanteerbaarheid wordt het gedragseffect in box i altijd
volgens de nieuwe benadering toegepast, ook bij uitzonderlijke combinaties van maatregelen.
Als bijvoorbeeld het toptarief wordt verhoogd en tegelijk het opstaptarief in de vpb afgeschaft, dan
kan het zijn dat het niet aantrekkelijker wordt voor werknemers met hoge inkomens om de overstap
te maken naar dga zonder personeel, ondanks de tariefverhoging in box i. Het gedragseffect van het
toptarief zou dan kleiner kunnen zijn. Andersom zou bijvoorbeeld een verlaging van het toptarief in
combinatie met een zwaardere belasting van box 2 inkomsten kunnen leiden tot een groter
gedragseffect. De te verwachten gedragseffecten bij dergelijke combinaties zijn echter sterk
afhankelijk van de vormgeving. Om hier rekening mee te houden zou te tijdrovend en onnodig
complex zijn en een hoog risico op inconsistenties met zich mee brengen.
                                                                                                     9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>