<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Docnr73
                                                                           s          Rijksdienst voor Ondernemend
                                                                        408           Nederland
            Retouradres Postbus 19530 2500 AC DEN HAAG
                                                                                                                          Visitatiecommissie
                                                                                                                          Dierentuinen
        5.1.2.e                I
        Teammanager Vergunningen Natuur 2                                                                                 Postbus 19530
                                                                                                                          2500 AC DEN HAAG
                                                                                                                          Contactpersoon
                                                                                                                          5.1.2.e         I
                                                                                                                          5.1.2.e
                                                                                                                          T 088 - 042 42 42
                                                                                                                          dierentuincommissie@rvo.nl
                                                                                                                          Onze referentie
                                                                                                                          VCD/2021/035
                                                                                                                          Uw referentie
        Datum 24 juni 2022                                                                                                5930026046454
        Betreft Advies invulling voorschrift Brilkaaiman                                                                  Relatienummer
                                                                                                                          Dierentuin/2002/033
        Geachte 5.1.2.                                I
        Op 26 augustus 2021 heeft u advies gevraagd aan de Visitatiecommissie
        Dierentuinen1 (hierna: de commissie) over een wijziging van Wereld Tuinen
        Landgraaf (Mondo Verde) (hierna: Mondo Verde). De aanvraag betreft de invulling
        van het opgelegde vergunningsvoorschrift aan Mondo Verde over het verblijf van
        de brilkaaiman {Caiman crocodylus), namelijk dat binnen twee jaar een nieuw
        geïntegreerd verblijf voor deze diersoort gerealiseerd diende te worden. Dit
        voorschrift is opgenomen op de vergunning naar aanleiding van de voorwaarden
        waaronder de commissie haar positieve advies heeft gegeven (zie advies van
         13 februari 2009). Ik adviseer u het volgende in overweging te nemen bij uw
        besluitvorming.
        Advies
        De commissie is gevraagd advies te geven over de invulling die Mondo Verde
        heeft gegeven aan het vergunningsvoorschrift. Gezien de motivatie van het
        voorschrift, vindt de commissie de invulling van het voorschrift onvoldoende.
        1 De Visitatiecommissie Dierentuinen is een semi-ambtelijke adviescommissie, die in 2002 door de Minister van
        Landbouw, Natuurbeheer en Visserij in het leven is geroepen om een invulling te geven aan de verplichte
        inspectie van een dierentuin voorafgaand aan de verlening of wijziging van een zogeheten dierentuinvergunning.
        De commissie bestaat uit een ambtelijk voorzitter, ambtelijke secretarissen, enkele dierenartsen van de NVWA en
        diverse deskundigen, die in het verleden werkzaam waren in de Nederlandse dierentuinsector. De commissie
        brengt advies uit voor de beleids- en besluitvorming rondom dierentuin-gerelateerde zaken, zoals de afgifte of
        wijziging van dierentuinvergunningen. Per adviesverzoek wordt door de voorzitter bepaald welke leden van de
        commissie er bij de totstandkoming van het advies worden betrokken. Om tot een advies te komen, baseert de
        commissie zich op relevante wetenschappelijke publicaties, relevante husbandry en/of best practice guidelines van
        dierentuinorganisaties, eventuele door aanvragers of derden aangeleverde informatie en de ervaringen van (het
        netwerk van) de deskundigen.
                                                                                                                          Pagina 1 van 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                                Visitatiecommissie
                                                                                                                Dierentuinen
Toelichting advies
Habitat en ecologie van de brilkaaiman
De brilkaaiman leeft solitair en soms in "losse" groepen2 en komt voor in Midden-
                                                                                                                Datum
Amerika en in het noorden van Zuid-Amerika. Hier leeft hij in verschillende                                     24 juni 2022
habitattypes waar onder andere rivieren, meren en moerassen aanwezig zijn,                                      Onze referentie
zoals bossen, savannes, gebieden met struikgewas en graslanden in                                               VCD/2021/035
tropische/subtropische gebieden. De IUCN heeft deze diersoort na beoordeling
beschermingsstatus "Niet bedreigd (LC)" gegeven.3
Omschrijving van het verblijf
Er zijn wijzigingen gedaan aan het in 2009 beoordeelde verblijf van de
brilkaaimannen. Zo is het watergedeelte in het verblijf dieper gemaakt en wordt
met behulp van verwarmingselementen het water verwarmd naar 22 tot 24 °C.
De vijver is een gesloten systeem met een eigen filter; hierdoor kan er ook vis
gevoerd worden. Verder is de zandbedding in het landdeel dieper gemaakt.
Motivatie van het advies
Na het advies van de commissie van februari 2009, heeft u het volgende
vergunningsvoorschrift opgenomen aan de vergunning van Mondo Verde: "U
creëert vóór 1 januari 2017 een nieuw geïntegreerd verblijf in de Tropische kas
voor de brilkaaimannen (Caiman crocodylus)." In 2009 is ook het volgende
besproken met Mondo Verde: "De commissie heeft uitvoerig met u gesproken,
tijdens haar bezoek van 24 oktober 2008, over het integreren van bestaande
verblijven in de Tropenhai om tot een Ecodisplay te komen. U heeft aangegeven
dat de huidige verblijven van tijdeiijke aard waren. De commissie adviseert mij
dan ook deze wijziging als tijdeiijke oplossing goed te keuren.”4 Voor de invulling
van het voorschrift heeft Mondo Verde enkele wijzigingen aan het verblijf gedaan
(zie Omschrijving van het verblijf).
Bij het komen tot een advies op de invulling van dit voorschrift heeft de
commissie gekeken naar de wijzigingen die gedaan zijn aan het verblijf en of dit,
gezien Besluit houders van dieren, past bij wat in een dierentuinverblijf verwacht
mag worden.
2 Campos, Z., Coutinho, M., en Magnusson, W.E. (2003). Terrestrial activity of caiman in the Pantanal, BrazH,
 Copeia, 2003, p. 628-634.
3
  Balaguera-Reina, S.A. en Velasco, A. (2019). Caiman crocodilus, The IUCN Red List of Threatened Species 2019,
www.iucnredlist.org (geraadpleegd: 30 mei 2022).
4
  Zie de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 17 februari 2009 met kenmerk
Dierentuin/2002/033.
                                                                                                                Pagina 2 van 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                          Visitatiecommissie
                                                                                          Dierentuinen
Op grond van het Besluit houders van dieren dient een verblijf voldoende groot te
zijn voor het aantal daarin te houden dieren en om de dieren zoveel mogelijk de
 kans te geven het soorteigen bewegingsgedrag uit te oefenen.5 In haar advies van
                                                                                          Datum
 13 februari 2009 heeft de commissie aangegeven dat het verblijf voor de twee             24 juni 2022
jonge dieren voldoende ruim was, maar het verblijf diende wel beschouwd te                Onze referentie
worden als een voorlopige voorziening. Echter, het verblijf en het watergedeelte          VCD/2021/035
zijn niet vergroot en nu echt te klein.
 Een dierentuin dient bij de inrichting van een verblijf rekening te houden met het
soorteigen bewegingsgedrag, door het verblijf te voorzien van zoveel mogelijk
elementen lijkend op de natuurlijke leefomgeving.6 In het advies van
 13 februari 2009 heeft de commissie aangegeven dat het verblijf weinig
geïntegreerd is in de Tropische kas. De commissie merkt op dat het verblijf nog
steeds nauwelijks geïntegreerd is in de Tropische kas. Onder andere het
filtersysteem zou beter weggewerkt moeten worden in de omgeving. Tevens
wordt ook het natuurlijke leefgebied niet nagebootst in het verblijf. Zo verschuilen
brilkaaimannen zich graag en er zijn geen schuilplekken aanwezig in de vorm van
bijvoorbeeld takken die over het water hangen of holle boomstammen op het
landgedeelte. Door ten minste twee schuilplaatsen te creëren ontstaat de
 mogelijkheid voor de brilkaaimannen om zich gescheiden van elkaar te kunnen
verschuilen.
Voor een solitaire diersoort dient een dierentuin het verblijf te voorzien van een
voor de diersoort geschikte rust- en schuilplaats om zich af te zonderen van de
andere dieren.7 De commissie geeft aan dat het wellicht mogelijk is om een
compatibel koppel samen te huisvesten, maar dat een verblijf gebouwd dient te
zijn met de focus op de diersoort en niet op het individu. Bij de introductie van
een nieuw dier (bijv, na het overlijden van een dier of als onderdeel van een
uitwisseling met een andere dierentuin) is de mogelijkheid aanwezig dat de
nieuwe dieren niet compatibel zijn. Ook is het niet zeker dat de dieren elkaar
zullen blijven verdragen. De mogelijkheid om de dieren langdurig te kunnen
separeren in het verblijf is dan vereist en deze mogelijkheid is er op dit moment
niet in het huidige verblijf.
 Bovenstaande geldt eveneens voor het aantal zonneplekken. De drie
warmtelampen hangen nu 35 cm van elkaar waardoor de dieren samen op de
zonneplaats (moeten) liggen. De kans is aanwezig dat één dier in de toekomst de
plek opeist ondanks dat ze nu compatibel met elkaar zijn. Door ten minste twee
zonneplaatsen te creëren, kunnen de dieren - zo gewenst - gescheiden van elkaar
zonnebaden.
5
  Zie artikel 4.4, tweede lid, onder a., onderdelen 1° en 6°, Besluit houders van dieren.
6
  Zie artikel 4.4, tweede lid, onder a., onderdeel 1°, Besluit houders van dieren.
7 Zie artikel 4.4, tweede lid, onder a., onderdeel 3°, Besluit houders van dieren.
                                                                                          Pagina 3 van 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                    Visitatiecommissie
                                                                                    Dierentuinen
Daarnaast is het van belang dat een dierentuin rekening houdt met het klimaat
waarin het dier van nature leeft en het soorteigen bioritme, door het verblijf te
voorzien van onder andere een adequate klimaatbeheersing en verlichting.8 De
                                                                                    Datum
commissie geeft aan dat voor deze dieren de gewenste plaatselijke temperatuur       24 juni 2022
op de zonneplek 35 °C is in plaats van de maximale temperatuur van 30 °C.           Onze referentie
Verder geeft Mondo Verde aan dat één warmtelamp 's nachts blijft branden om de      VCD/2021/035
temperatuur te kunnen garanderen. Dat één lamp 's nachts blijft branden is een
onnatuurlijke situatie. Indien de temperatuur onder de 22 °C zakt, zou het verblijf
's nachts zonder verlichting op een andere manier verwarmd moeten worden.
Gezien bovenstaande punten is er in de ogen van de commissie niet voldaan aan
het voorschrift.
Overige zaken
Volgens het Besluit houders van dieren dient in het beleidsprotocol een noodplan
opgenomen te zijn met betrekking tot de ontsnapping van dieren.9 Mondo Verde
geeft met een toelichting aan dat de brilkaaimannen niet kunnen ontsnappen. De
commissie vindt het zorgelijk dat er geen protocol is voor de ontsnapping van een
brilkaaiman aangezien brilkaaimannen in theorie kunnen klimmen en mensen
fouten kunnen maken. Ontsnapping zou ook kunnen plaatsvinden als de dieren
getransporteerd worden of tijdelijk (gesepareerd) in een ander verblijf achter de
schermen gehouden worden. In de ogen van de commissie zou er wel degelijk een
noodplan voor de ontsnapping van een brilkaaiman moeten voorliggen.
Daarnaast heeft de commissie nog twijfels over de verzorging van deze dieren. Zo
geeft Mondo Verde aan de UV-B lampen drie keer per jaar te vervangen, maar het
type UV-B lamp is niet bekend. De hoeveelheid UV is sterk afhankelijk van het
type lamp en het gebruik ervan. De commissie raadt aan om regelmatig een UV-B
meting te doen. Verder ontbreekt er nog informatie over de verzorging. Zo
ontbreekt er informatie over waarop het water gecontroleerd wordt met de
vijvertest en wat hiervan de gewenste en gemeten waardes zijn. Tevens mist de
commissie informatie over hoe de dieren verzorgd worden als ze gesepareerd
(moeten) worden in de bakken achter de schermen.
8
  Zie artikel 4.4, tweede lid, onder a., onderdeel 2°, Besluit houders van dieren.
9
  Zie artikel 4.12, onder a., Besluit houders van dieren.
                                                                                    Pagina 4 van 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                              Visitatiecommissie
                                                                                              Dierentuinen
    Aanbevelingen
              Het vergroten van het verblijf zelf en het watergedeelte in het verblijf van de
              brilkaaiman;
                                                                                              Datum
              Het verblijf integreren in de Tropische kas en de natuurlijke leefomgeving      24 juni 2022
              nabootsen;                                                                      Onze referentie
              Een verblijf creëren waarbij het soorteigen sociale gedrag van de brilkaaiman   VCD/2021/035
              centraal staat;
              Op de zonneplekken een temperatuur van 35 °C aanbieden;
              Alle (warmte)lampen 's nachts uitdoen en ervoor zorgen dat de temperatuur niet
              onder de 22 °C komt;
              Een noodplan voor de ontsnapping van een brilkaaiman opstellen;
              Regelmatig een UV-B meting uitvoeren.
    Met vriendelijke groet,
5.1.2.e
    5.1.2.’.e        I
    5.1.2.’.e    Visitatiecommissie Dierentuinen
                                                                                              Pagina 5 van 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>