<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Docnr72
                                                                           s          Rijksdienst voor Ondernemend
                                                                        408           Nederland
            Retouradres Postbus 19530 2500 AC DEN HAAG
                                                                                                                         Visitatiecommissie
                                                                                                                         Dierentuinen
        5.1.2.e                I
        Teammanager Vergunningen Natuur 2                                                                                Postbus 19530
                                                                                                                         2500 AC DEN HAAG
                                                                                                                         Contactpersoon
                                                                                                                         5.1.2.e         I
                                                                                                                         5.1.2.e
                                                                                                                         T 088 - 042 42 42
                                                                                                                         dierentuincommissie@rvo.nl
                                                                                                                         Onze referentie
                                                                                                                         VCD/2022/006
                                                                                                                         Uw referentie
        Datum 14 april 2022                                                                                              5930026003555
        Betreft Toevoegen Sri Lanka panter en melanistisch luipaard aan de diercollectie                                 Relatienummer
                                                                                                                         Dierentuin/2002/033
        Geachte 5.1.2.                                I
        Op 16 december 2021 heeft u advies gevraagd aan de Visitatiecommissie
        Dierentuinen1 (hierna: de commissie) over een wijziging van de
        dierentuinvergunning van Wereld Tuinen Landgraaf (Mondo Verde) (hierna: Mondo
        Verde). Deze wijziging betreft het toevoegen van de Sri Lanka panter {Panthera
        pardus kotiya) en het luipaard {Panthera pardus) met melanistisch uiterlijk aan de
        diercollectie van Mondo Verde. Om tot een advies te komen, heeft de commissie
        op 3 maart 2022 een bezoek gebracht aan deze dierentuin. Het rapport van
        bevindingen van de commissie vindt u bij dit advies. Ik adviseer u het volgende in
        overweging te nemen bij uw besluitvorming.
        Advies
        De commissie adviseert positief over het verblijf van de Sri Lanka panters en de
        melanistische luipaarden, mits aan de in dit advies genoemde voorwaarden wordt
        voldaan. Hieronder vindt u een toelichting op dit standpunt. In de onderstaande
        toelichting worden aan de dierentuin enkele aanbevelingen gedaan om de
        dierentuin te stimuleren naar een hoger niveau toe te groeien.
         De Visitatiecommissie Dierentuinen is een semi-ambtelijke adviescommissie, die in 2002 door de Minister van
        Landbouw, Natuurbeheer en Visserij in het leven is geroepen om een invulling te geven aan de verplichte
        inspectie van een dierentuin voorafgaand aan de verlening of wijziging van een zogeheten dierentuinvergunning.
        De commissie bestaat uit een ambtelijk voorzitter, ambtelijke secretarissen, enkele dierenartsen van de NVWA en
        diverse deskundigen, die in het verleden werkzaam waren in de Nederlandse dierentuinsector. De commissie
        brengt advies uit voor de beleids- en besluitvorming rondom dierentuin-gerelateerde zaken, zoals de afgifte of
        wijziging van dierentuinvergunningen. Per adviesverzoek wordt door de voorzitter bepaald welke leden van de
        commissie er bij de totstandkoming van het advies worden betrokken. Om tot een advies te komen, baseert de
        commissie zich op relevante wetenschappelijke publicaties, relevante husbandry en/of best practiceguidelines van
        dierentuinorganisaties, eventuele door aanvragers of derden aangeleverde informatie en de ervaringen van (het
        netwerk van) de deskundigen.
                                                                                                                         Pagina 1 van 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                                 Visitatiecommissie
                                                                                                                 Dierentuinen
Toelichting advies
Habitat en ecologie van de Sri Lanka panter en het melanistische luipaard
Het luipaard komt voor in Afrika en Azië. Hier leeft het dier in bosachtige
                                                                                                                 Datum
gebieden, gebieden met veel struikgewas, graslanden en op de savanne.                                            14 april 2022
Luipaarden leven solitair en het jachtgebied ligt bij voorkeur in gebieden die                                   Onze referentie
voldoende dekking bieden. Luipaarden hijsen hun prooi de boom in en bergen                                       VCD/2022/006
deze op onder dichte begroeiing. De Sri Lanka panter is een ondersoort van het
luipaard die voorkomt op Sri Lanka waar het in bosachtige gebieden en gebieden
met veel struikgewas leeft. De IUCN heeft de Sri Lanka panter na beoordeling
beschermingsstatus "Kwetsbaar (VU)" gegeven.2
Het melanistische luipaard (ook wel de zwarte panter genoemd) is geen specifieke
ondersoort van het luipaard, maar een melanistische kleurvariant die bij meerdere
ondersoorten en kruisingen van ondersoorten kan voorkomen.3 De IUCN heeft het
luipaard na beoordeling beschermingsstatus "Kwetsbaar (VU)" gegeven.4
Omschrijving van het verblijf
Het verblijf van de panters bestaat uit drie buitenverblijven en vijf
binnenverblijven, die met elkaar in verbinding staan. In de buitenverblijven zijn
diverse klimstructuren, tonnen en struiken aanwezig. Deze inrichting bevindt zich
vooral beneden en in het midden van de buitenverblijven.
Motivatie van het advies
Mondo Verde dient bij de inrichting van een verblijf rekening te houden met het
soorteigen bewegingsgedrag van een diersoort.5 Bij de inrichting van de
buitenverblijven van de panters heeft Mondo Verde voornamelijk de focus gelegd
op het midden en het onderste gedeelte van de verblijven. De commissie geeft
aan dat luipaarden in het wild graag jagen in gebieden met veel dekking, waarbij
de prooi vaak tussen de takken van bomen wordt opgegeten. De commissie merkt
op dat met de huidige inrichting, de hoogtes van de buitenverblijven beter benut
kunnen worden om het natuurlijke jacht- en foerageergedrag meer te stimuleren,
maar ook om de luipaarden de gelegenheid te geven zo hoog mogelijk in het
verblijf te rusten dan wel de wijde omgeving in de gaten houden. De commissie
stelt daarom als voorwaarde dat er in de buitenverblijven meer luchtverbindingen
gecreëerd worden doormiddel van het toevoegen van meer zitplekken en
looproutes naar alle hoeken van de verblijven. Getracht moet worden om deze
routes niet dood te laten lopen in een hoek; het luipaard moet in de gelegenheid
worden gesteld om hoog in de kooi een route te kunnen lopen.
2 Kittle, A. en Watson, A. C. (2020). Panthera pardus ssp. kotiya, The IUCN Red List of Threatened Species 2020,
www.iucnredlist.org (geraadpleegd: 16 maart 2022).
3
  da Silva, L. G. et al. (2017). Mapping black panthers: Macroecological modeling of melanism in leopards
(Panthera pardus), PLoS ONE, https://iournals.plos.org/plosone/article7id = 10.137l/journaLpone.0170378
(geraadpleegd: 11 april 2022).
4
  Stein, A. B. et al. (2020). Panthera pardus (amended version of 2019 assessment), The IUCN Red List of
Threatened Species 2020, www.iucnredlist.org (geraadpleegd: 16 maart 2022).
5
  Zie artikel 4.4, tweede lid, onder a., onderdeel 1°, Besluit houders van dieren.
                                                                                                                 Pagina 2 van 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                    Visitatiecommissie
                                                                                    Dierentuinen
Het ontwerp van de buitenverblijven leent zich om de panters ook 's nachts de
vrije toegang te geven, hierdoor kunnen zij buiten openingstijden ook gebruik
maken van de zitplekken en looproutes. Hiermee bevordert Mondo Verde ook een
                                                                                    Datum
dynamisch gebruik van het verblijf in plaats en tijd. De commissie beveelt daarom   14 april 2022
aan de panters 's nachts ook toegang te geven tot het buitenverblijf.               Onze referentie
                                                                                    VCD/2022/006
De commissie mist bebording bij het buitenverblijf waarmee bezoekers
gewaarschuwd worden voor mogelijke krab- en bijtincidenten. Als een bezoeker
de barrière langs het bezoekerspad (hierna: het afhoudhekje) in acht neemt, is
deze situatie voldoende om krab- en bijtincidenten te voorkomen. Helaas weet de
commissie dat er bezoekers zijn die zich niet aan het afhoudhekje houden en de
groenstrook tussen het afhoudhekje en de barrière van het verblijf betreden. Als
dit gebeurt, kunnen krab- en bijtincidenten ontstaan. Voor dit soort gevallen vindt
de commissie een waarschuwingsbord op zijn plaats en de commissie stelt het
plaatsen van dergelijke borden dan ook als voorwaarde.
In het advies van 6 februari 2019 (VCD/2019/003) heeft de commissie
aangegeven dat indien Mondo Verde meerdere dieren wil houden, die niet van het
gelijke geslacht zijn en/of niet met elkaar bekend zijn, er voor ieder dier een
adequaat binnen- en buitenverblijf beschikbaar dient te zijn. Aan deze voorwaarde
wordt op dit moment voldaan, maar zal blijvend aandacht behoeven van Mondo
Verde.
Zoals hierboven aangegeven, komen bij diverse ondersoorten van de Panthera
pardus melanistische vormen voor. Van de melanistische luipaarden die Mondo
Verde houdt, is onbekend van welke ondersoorten deze afkomstig zijn. Fok kan
daardoor tot hybridisatie leiden. Het fokken van hybride dieren heeft vanuit
conservatie en vanuit educatief oogpunt geen toegevoegde waarde. Daarnaast zal
er vanuit andere dierentuinen weinig interesse zijn om hybride dieren over te
nemen, waardoor het verkrijgen van hybride nakomelingen ook gemakkelijk kan
leiden tot een surplus probleem voor Mondo Verde. De commissie beveelt daarom
zeer sterk aan om voorafgaand aan het fokken met de melanistische luipaarden
de (genetische) herkomst van de dieren vast te stellen.
In het kader van een informatief en educatief programma met betrekking tot de
tentoongestelde diersoorten, dient Mondo Verde onder meer informatie te
verstrekken over de tentoongestelde soorten en hun natuurlijke habitat.6 Mondo
Verde heeft aangegeven dit te doen door middel van informatieborden. Het is
daarbij wel van belang dat de informatie op het bord accuraat is en gericht is op
de gehouden diersoorten. Het valt de commissie op dat de informatie op de
bebording niet volledig correct is. Een voorbeeld is dat op het spandoek bij de Sri
Lanka panters de wetenschappelijke naam Panthera Lupus staat vermeld, terwijl
het de Panthera pardus kotiya betreft. De commissie beveelt daarom aan om de
informatie op de bebording te controleren en waar nodig aan te passen.
6Zie artikel 4.10, tweede lid, Besluit houders van dieren.
                                                                                    Pagina 3 van 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                               Visitatiecommissie
                                                                                               Dierentuinen
    Overige zaken
    Tijdens de visitatie bleek Mondo Verde het kapucijnapenverblijf vernieuwd te
    hebben. Mondo Verde gaf aan zoekende te zijn naar beplanting voor het
                                                                                               Datum
    kapucijnapenverblijf. De commissie beveelt Mondo Verde zeker aan om het verblijf           14 april 2022
    nader in te richten met beplanting. De commissie wil Mondo Verde meegegeven                Onze referentie
    dat er goede ervaringen zijn met braamstruiken en laurier, maar er is geen                 VCD/2022/006
    honderd procent garantie.
    Voorwaarden
              Het creëren van meer luchtverbindingen in de buitenverblijven van de luipaarden
              door middel van het toevoegen van meer zitplekken en looproutes naar (en van)
              alle hoeken van de verblijven, zodat de beschikbare hoogte beter wordt benut;
              Afdoende waarschuwingsbebording plaatsen rondom het panterverblijf, om
              onvoorzichtige bezoekers voor potentiële krab- en bijtincidenten te waarschuwen.
    Aanbevelingen
              Voor de luipaarden ook 's avonds en 's nachts vrije toegang geven tot het
              buitenverblijf;
              Vaststellen van de herkomst van de melanistische luipaarden voorafgaand aan het
              fokken;
              Het controleren en aanpassen van informatie op de educatieborden;
              Het verder inrichten van het buitenverblijf van de kapucijnapen met beplanting.
    Met vriendelijke groet,
                                               5.1.2.e
5.1.2.e
    5.1.2.’.e        I
    5.1.2.’.e     Visitatiecommissie Dierentuinen
                                                                                               Pagina 4 van 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>