<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                   -«•Pr
 Z-b-C/t*                                       ministerie van verkeer en waterstaat
Z6-c23
  markerwaard, 10 jaar droog
                                                     rwaardqebi(
  eerste fase in de ontwikkeling van het markerwaardgebied
                         f
                                  jt^-^4
  rijksdienst voor de ijsselmeerpolders / rijkswaterstaat, directie zuiderzeewerken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                              ministerie van verkeer en waterstaat
 markerwaard, 10 jaar droog                                                         i
 eerste fase in de ontwikkeling van het markerwaardgebied
                                                                                  \
rijksdienst voor de ijsselmeerpolders / rijkswaterstaat, directie zuiderzeewerken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Colofon
Vormgeving en produktie: Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders
Druk: Casparie Almere b.v.
Foto's: Bart Hofmeester (pag. 30,62 en 96)
        Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> Voorwoord
In verband met de te nemen regeringsbeslissing inzake de inpoldering
van de Markerwaard zijn naast de reeds in het verleden uitgevoerde stu-
dies in de periode na 1980 een aantal studies uitgevoerd op uiteenlo-
pend terrein.
De Raad van Advies voor de Ruimtelijke Ordening heeft ter voorbereiding
van zijn advies over het beleidsvoornemen tot inpoldering van de Mar-
kerwaard van 5 september 1980, een commissie ad hoc Markerwaard inge-
steld. In deze commissie is aan de vertegenwoordigers van het Ministe-
rie van Verkeer en Waterstaat verzocht informatie te verstrekken over
onder meer de ruimtelijke ontwikkeling van de Markerwaard met de rand-
meren als onderdeel van het IJsselmeergebied. Dit verzoek heeft onder
andere geleid tot het rapport "Markerwaard, 10 jaar droog" dat in april
1981 is uitgebracht.
De Raad van de Waterstaat heeft in zijn advies "De Markerwaard het ma-
ken waard" (1976) geadviseerd tot het doen opstellen van een aanvangs-
plan en een structuurvisie voor het beschouwde gebied. Het rapport
"Markerwaard, 10 jaar droog" kan worden beschouwd als eerste aanzet
voor een dergelijk aanvangsplan.
Het thans voorliggende rapport "Markerwaard, 10 jaar droog" is vrijwel
identiek aan het rapport zoals dit aan de commissie ad hoc Markerwaard
is uitgebracht. Slechts in enkele figuren zijn wijzigingen aangebracht
op grond van ontwikkelingen en besluiten die sindsdien hebben plaatsge-
vonden.
prof. dr. R.H.A. van Duin
Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders
ir. M.E.W. Harmsen
Rijkswaterstaat, directie Zuiderzeewerken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inhoud
VOORWOORD
SAMENVATTING
1.       INLEIDING
2.       KADER EN UITGANGSPUNTEN
3.       BESCHOUWING OVER DE EERSTE FASE IN DE ONWIKKELING
         VAN DE MARKERWAARD EN OMRINGENDE WATEREN
3.1.     Dijkbouw, bemaling en hoofdvaarten
3.2.     Ontsluiting en ontginning van de Markerwaard
3.3.     De eerste fase van de inrichting
3.4.     De randmeren
4.       DE MARKERWAARD VIJF EN TIEN JAAR DROOG
4.1.    Markerwaard vijf jaar droog
4.2.    Markerwaard tien jaar droog
4.3.     Mogelijke aanpassingen van het dijktracë
5.       GERAADPLEEGDE BRONNEN
BIJLAGEN
1. GEGEVENS PER ASPECT
2. DIJKPROFIELEN MARKERWAARD
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>FIGUREN
1.    Markerwaard
      Onderdeel van Nederland en het Zuiderzeeproject.
2.    Markerwaard volgens "Verkenningen" variant.
3.    Inrichtingsschets Markerwaard volgens "Beleidsanalyse
      Markerwaard".
4.    Principe opzet van de waterhuishoudkundige hoofdstructuur van de
      Markerwaard.
5.    Waterbeheersingssysteem van de Markerwaard (schematisch).
6.    Markerwaard vijf jaar droog.
7.    Markerwaard tien jaar droog.
In bijlage 1.
1.1.  Diepteligging van de bodem in m - N.A.P.
1.2.  Bodemopbouw
1.3.  Bestaande infrastructuur
1.4.  Recreatie
1.5.  Landschapstypering en ruimtelijke aspecten
1.6.  Natuurwaarden rond het Markerwaardgebied
1.7. Enkele aspecten van de natuurwaarden van het IJsselmeergebied
      - Verspreiding en dichtheid van de driehoeksmossel
      - Concentraties van de visetende vogels fuut, grote zaagbek en
         nonnetje
      - Belangrijke voedselgebieden en concentraties van aalscholvers
1.8.  Diepteligging Markerwaard 80 a 100 jaar na droogvallen in m
      - N.A.P.
1.9.  Potentiële zandwingebieden
1.10. Mogelijkheden voor het aanleggen van eilanden, voorlanden, strek-
      dammen en ophogingen
1.11. Potentiële ontwikkeling infrastructuur
1.12. Geschiktheid voor landbouw
1.13. Recreatie
1.14. Natuurwaarden
1.15. Landschapstypering circa tien jaar na droogvallen van de
      Markerwaard
In bijlage 2.
2.1. Technische dijkdoorsneden
2.2.   Aanzichten op een aantal locaties langs de Markerwaarddijk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                     0  Groningen
                                                                                                        . Leeuwarden
                                                                                                                                       . Assen
                                                        Wieringermeer     <-
                                                          20000 ha          -?-
                                                                                                    1942
                                                                                             Noordoostpoldèr,
                                                                                                48000 ha
                                                                     =41000 h a ^ p ^       1957
                                 \                                                ^Oostelijk Flevoland                 .Zwolle
                                                    AMSTERDAM"!                        54000 ha
                                                                            1968
                                                                   ^Zuidelijk Flevoland
                                            Haarlem
                                                                           ..43000 ha
                                                                                                                                                     I
                                                                                                                                                     \
                                                                                                                                              '••/'"
                             t>                                 O
                                     's-Gravenhage                    Utrecht
                                                                                                     Arnhem,
                                             Rotterdam,
                                                                                                                       A X -^
                                                                                                                               *~v.V
                                                                                                              >
                              V^v                                                                             .S
                                                                              's-Hertogenbosch
    1
      Middelburg
                                   y" L.J            J &.<
                                                                                   y    \
                                                                                          \y
                                                                                              i ^ j 0 Maastricht    .v
                                                                                                 f-j'V-v-l       wl
Figuur 1. Markerwaard.
             Onderdeel van Nederland en het Zuiderzeeproject
       Markerwaardgebied
       ontwerp dijktrace Markerwaard
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Samenvatting
In dit rapport is een beeld geschetst van de eerste fase in de ontwik-
keling van het Markerwaardgebied, zoals die na het aanleggen van de
Markerwaard gestalte zal kunnen krijgen. Het rapport beschrijft zowel
de eerste fase in de ontwikkeling van de nieuwe polder, als van de
daarbij gevormde randmeren, het Oostvaardersdiep en de randstrook van
het IJsselmeer grenzend aan de Houtribdijk.
Kader en uitgangspunten
Markermeer en Unieer omvatten circa 65.000 ha. Aan de noordoostzijde
wordt het gebied begrensd door het IJsselmeer, daarvan gescheiden door
de Houtribdijk. In het zuiden en zuidwesten wordt het gebied begrensd
door Flevoland en het IJmeer. In het westen en noorden wordt het ge-
bied begrensd door Noord-Holland. Van dit gebied wordt circa 41.000 ha
ingepolderd.
De randvoorwaarden voor het ontwikkelingsproces worden ten eerste ge-
vormd door de fysische gesteldheid van het gebied, de eisen ten aanzien
van de waterhuishouding, de veiligheid, het optimaal gebruik van de
ruimte en voorts door de tijd die nodig is voor het droogleggen en voor
de eerste ontwikkeling van de polder. Dit laatste zal er toe leiden dat
de eerste delen van de Markerwaard ongeveer 13a 15 jaar na het begin
van de inpolderingswerkzaamheden geheel gereed zijn voor het toekomsti-
ge gebruik. Ten tweede door de huidige en toekomstige nota's over de
ruimtelijke ordening, het beleidsvoornemen inzake de ontwikkeling van
het Markerwaardgebied en de door het Ministerie van Verkeer en Water-
staat en door anderen gepubliceerde studies ter zake.
Voor het opstellen van dit rapport is ervan uitgegaan dat ruim de helft
van de polder een agrarische bestemming zal krijgen. Tevens is ervan
uitgegaan dat de plannen de mogelijkheid open moeten laten om daarnaast
stedebouw, natuur en landschap, recreatie, bos en verbindingen te kun-
nen realiseren. Als mogelijk op lange termijn in het Markerwaardgebied
te realiseren bestemmingen is daarenboven rekening gehouden met een in-
ternationale luchthaven, een militair oefenterrein, een elektriciteits-
centrale en een drinkwaterspaarbekken. De randmeren, die bij inpolde-
ring ontstaan, hebben waarde voor de waterhuishouding, de recreatie,
de natuur en het landschap, maar ook voor de visserij en voor de ver-
bindingen te water.                                                     9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Beschouwing over de eerste fase in de ontwikkeling van de Markerwaard
en omringende wateren
De ontwikkeling van het Markerwaardgebied wordt als een proces bena-
derd. Elementen van dit proces zijn enerzijds continuïteit, gebaseerd
op een welomschreven toekomstbeeld en anderzijds vrijheid, gebaseerd
op de wens en soms de noodzaak dit toekomstbeeld aan veranderde om-
standigheden, inzichten en waardeoordelen aan te passen. Op basis van
nieuwe ontwikkelingen in de samenleving, nieuw verkregen inzichten en
kennis, wordt het toekomstbeeld tijdens de realisatie steeds verder
ontwikkeld en aangepast. Bij de voortschrijdende inrichting zullen de
gebruiksmogelijkheden niet altijd toereikend zijn om alle aanspraken
ten aanzien van het ruimtegebruik te honoreren. Ook zullen de verschil-
lende aanspraken elkaar onderling beïnvloeden en mogelijk uitsluiten.
Bovendien spelen de tijdstippen waarop de verschillende gebruiksmoge-
lijkheden beschikbaar komen een rol.
Voor de eerste ontwikkelingen in het Markerwaardgebied worden de ge-
bruiksmogelijkheden in eerste instantie bepaald door de huidige situa-
tie die in het gebied aanwezig is en de potentiële ontwikkelingen die
per aspect mogelijk zijn. Ten behoeve van dit rapport is getracht de
reeds aanwezige gegevens die in dit stadium nodig zijn samen te vatten
en waar nodig aan te vullen.
Teneinde een beeld te kunnen schetsen van de inrichting van het Marker-
waardgebied omstreeks tien jaar na het droogvallen van de polder wor-
den in dit rapport uitspraken gedaan ten aanzien van de dijkbouw, de
afwatering, de bemaling en de ontginning en eerste inrichting.
Drooglegging
De Markerwaard moet worden bedijkt en daarna met behulp van een bema-
ling worden drooggelegd en vervolgens drooggehouden. Voor het dijktra-
cé is vooralsnog uitgegaan van het "Verkenningen" tracë. De construc-
tie en hoogte van de dijken moet zodanig worden uitgevoerd dat de kans
op doorbraak geringer is dan 1/1000 per jaar. Behalve door deze rand-
voorwaarde waaraan dwingend moet worden voldaan, kunnen het tracé, het
dwarsprofiel en de constructie van de dijk mede worden bepaald door
het landschap, de recreatie en de natuur. Afhankelijk van het al dan
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>niet aanleggen van een scheidingsdam tussen de westelijke randmeren en
 de IJmeerboezem zullen voor de Markerwaarddijken de dijkhoogten en
dijkprofielen op de verschillende plaatsen moeten worden vastgesteld.
Bovendien zullen aanvullende maatregelen moeten worden genomen om de
gewenste veiligheid voor Zuidelijk Flevoland te verkrijgen.
Voor de hoofdafwatering van de polder kan naar verwachting volstaan
worden met éën peil in de hoofdvaarten. Hierbij moet worden aangetekend
dat plaatselijk het polderwater kan worden opgestuwd en in een later
stadium plaatselijk mogelijk een onderbemaling zal moeten worden gere-
aliseerd. Het verdient aanbeveling om het overtollige water uit de
Markerwaard op het Oostvaardersdiep te lozen. Er is van uitgegaan dat
twee gemalen worden gebouwd, waarbij van twee verschillende energie-
bronnen gebruik wordt gemaakt. Nabij het Enkhuizerzand zal in een la-
ter stadium zeer waarschijnlijk een inlaatwerk moeten worden gebouwd.
Ten behoeve van de afwatering zullen twee hoofdvaarten moeten worden
aangelegd. Een koppeling van deze hoofdvaarten is noodzakelijk en wel
bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de gemalen.
De dijk, de gemalen en de hoofdvaarten moeten gelijktijdig gereed zijn.
De aanleg van de dijk, de bouw van de gemalen en eventuele toegangs-
sluizen kan in zeven tot acht jaar worden voltooid, waarna het droogma-
len circa negen maanden vraagt. Het aanleggen van de kanalen vraagt on-
geveer twee jaar en kan in dezelfde periode plaatsvinden. Punt van on-
derzoek is hierbij in hoeverre de aanleg van de kanalen door middel van
zandwinning kan plaatsvinden, waarbij het zand wordt benut voor de aan-
leg van de dijken. De andere watergangen kunnen na het droogvallen wor-
den gebaggerd en gegraven.
Voor de aanleg van de dijk langs de Oostvaardersdiep kan gebruik worden
gemaakt van bestaande havens van Flevoland. Voor de aanleg van de rest
van de dijk moeten twee werkhavens worden gemaakt. Bij de plaatskeuze
is er rekening mee gehouden dat deze havens later kunnen worden inge-
richt als jachthavens. Voor de werkhavens is een wegaansluiting ver-
eist.
Ontsluiting en ontginning
Voor het gebruik van de polderbodem moet de waterstand in de polder op
het daarvoor gewenste peil worden gebracht en daarop worden gehand-     11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>   haafd. In eerste instantie wordt de waterstand afgestemd op het land-
   bouwkundige gebruik. Het waterbeheersingssysteem moet worden aangelegd
   in samenhang met de ontginning en de inrichting van het gebied. Voorts
   moet de polder voor de ontginning voor wegverkeer en eventueel voor
   scheepvaartverkeer worden ontsloten. De eerste werken in de polder be-
   staan dan ook uit werken voor de hoofdafwatering en de ontsluiting,
   gevolgd door werken voor de detailafwatering en de ontsluiting voor de
   landbouwkundige ontginning.
   Direct na het droogvallen van de polder wordt begonnen met het opscho-
   nen van de in "de natte" aangelegde hoofdvaarten. Gelijktijdig kan ook
   worden begonnen met het baggeren van tochten, graven van sloten en aan-
   leggen van wegen. De hoofdvaarten kunnen, mits zij daarop worden ont-
   worpen, mede worden gebruikt voor de aanvoer van bagger- en wegenbouwma-
   teriaal en voor de aanvoer van bouwmaterialen. Later kunnen ze dan wor-
   den gebruikt voor de scheepvaart en voor de recreatievaart. Hiertoe
   dient ten minste ëén schutsluis te worden gebouwd.
   Vanuit het westen kan de Markerwaard het beste worden ontsloten vanaf
   de provinciale weg bij Edam. Vanuit het oosten door middel van de be-
   staande weg over de oeververbinding nabij Lelystad en vanaf het zuiden
   door Rijksweg 27 bij Almere door te trekken naar de Markerwaard. Voor
   de verbinding naar West-Friesland kan vooralsnog worden volstaan met
   een reservering. Omdat een wegverbinding Edam-Lelystad niet alleen van
   betekenis is voor de relatie tussen Lelystad en het noorden van Noord-
   Holland, maar door deze weg ook de polder wordt opengelegd voor de ont-
   ginningswerkzaamheden verdient het aanbeveling deze weg in een vroeg-
   tijdig stadium aan te leggen. De realisering van de weg Edam-Almere is
   afhankelijk van de ontwikkelingen in Noord-Holland benoorden het Noord-
   zeekanaal en in de Markerwaard. Ook de aanleg van een   railverbinding
   door de Markerwaard is sterk afhankelijk van de ontwikkelingen in de
   polder. Reserveringen voor een railverbinding Edam-Lelystad en Almere-
   Edam lijken zinvol te zijn.
   Gedurende de eerste jaren na droogvallen zal de polder zich ontwikke-
   len tot een uitgestrekt water- en moerasgebied. Door ontwatering en de
   daaraan verbonden rijping van de grond wordt het mogelijk de gronden
   te gaan gebruiken voor verschillende bestemmingen. Het eerste komt
12 hiervoor akkerbouw in aanmerking. Hiermee wordt de grond geschikt ge-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>maakt voor verder gebruik. Direct na het droogvallen wordt vrijwel de
hele polder ingezaaid met riet, behalve daar waar directe ingebruikna-
me of ontginning van de grond zal plaatsvinden en daar waar de water-
stand vooralsnog te hoog zal blijven.
In de eerste jaren zal de ontginning bij voorkeur moeten plaatsvinden
op het relatief hoog gelegen Enkhuizerzand en zo spoedig mogelijk daar-
na in de lager gelegen delen op plaatsen waar al in een vroeg stadium
ontwikkelingen wenselijk worden geacht. Ten behoeve van deze ontginning
dient vanaf de weg Enkhuizen-Lelystad een weg voor het ontginningsver-
keer te worden aangelegd. Vanaf de weg Lelystad-Edam kan de ontginning
worden begonnen zodra deze weg ver genoeg gevorderd is.
Uit rentabiliteitsoverwegingen is een hoog ontginningstempo gewenst. In
dit rapport is het ontginningstempo uit de nota "Beleidsanalyse Marker-
waard" overgenomen.
Ten behoeve van de ontginning moet de polder in eerste instantie land-
bouwkundig, dat wil zeggen rechthoekig, worden verkaveld. Deze ontgin-
ningsverkaveling zal moeten worden afgestemd op de voor definitief
landbouwkundig gebruik optimale kavelafmetingen. Om de gewenste flexi-
biliteit in bedrijfsindeling en bedrijfsgrootte-indeling te verkrijgen
is gekozen voor afstanden tussen wegen en tochten van 1000 a 1200 m
in de klei- en zavelgebieden. In het oostelijk deel van de Markerwaard
zal op de gebieden waar maatregelen voor de watervoorziening nodig
zijn, moeten worden uitgegaan van kavels van circa 24 ha (300 x 800).
De eerste fase van de inrichting
Tijdens en na de ontginning valt de eerste fase van de inrichting. Een
deel van de gronden in de Markerwaard kan in dit stadium haar meer de-
finitieve bestemming verkrijgen. Voor een aantal ontwikkelingen kunnen
aanzetten worden gegeven en voor het resterende deel van het polderop-
pervlak blijven mogelijkheden aanwezig om afhankelijk van de ontwikke-
lingen in een later stadium te komen tot vaststelling van de bestemming.
De gronden die gedurende de ontginning een tijdelijke landbouwkundige
exploitatie kennen, zijn omstreeks vijf jaar na de aanvang van de ont-
ginning geschikt voor blijvend landbouwkundig gebruik. Vooral het mid-
dengebied van de Markerwaard lijkt voor dit landbouwkundig gebruik in    13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>   aanmerking te komen. Ten aanzien van de uitgifte van landbouwgronden
   kan worden verwacht dat de beschikbare gronden zullen worden benut voor
   het oplossen van alleen grote knelpunten op het oude land. Dit zal moe-
   ten leiden tot een zorgvuldige uitgifte en een vrij langdurige staats-
   exploitatie van de landbouwgronden. De eerste uitgifte van gronden zal
   omstreeks 6 a. 7 jaar na droogvallen kunnen plaatsvinden.
   De eerste kolonisatie van het nieuwe land is die door dier en plant.
   Pas in een later stadium vestigt de mens zich in het gebied. Gaande
   van door de mens extensief gebruikte natuurgebieden vindt via bosbouw,
   landbouw en stedebouw een intensivering van het grondgebruik door de
   mens plaats. De uitgifte van landbouwgrond brengt met zich mee dat zes
   a zeven jaar na droogvallen de aanzet voor een verzorgingskern voor het
   landelijk gebied gestalte moet krijgen. Deze zal centraal in het lande-
   lijk gebied moeten liggen. De behoefte aan nieuw stedelijk gebied zal,
   gezien de mogelijkheden die hier geboden worden ertoe leiden, dat naar
   verwachting gestart zal worden met een woonkern in het zuidwesten van
   de polder. Er is gekozen voor een zodanig bouwtempo dat tien jaar na
   droogvallen het gezamenlijke inwonertal van de kernen 4000-8000 inwo-
   ners bedraagt. In het landelijke gebied zullen zich omstreeks die tijd
   enkele honderden personen hebben gevestigd.
   Op het Enkhuizerzand kan de eerste aanleg van bossen ongeveer drie
   jaar na droogvallen starten. Samenhangend met de recreatieve en na-
   tuurlijke ontwikkeling van het gebied kan de omvang van de bossen tien
   jaar na droogvallen daar dan 1500-2000 ha bedragen. Op de zavel- en
   kleigronden in het noordwestelijk deel van de polder en in een land-
   schappelijke corridor langs de verbinding Edam-Lelystad kan de eerste
   bosinplant 4 jaar na ontginning plaatsvinden. De omvang van de bossen
   kan op deze gronden tien jaar na droogvallen 1000-1500 ha bedragen.
   Ook zal bos moeten worden aangelegd nabij de te stichten woonkernen.
   In de niet ontgonnen gebieden kan spontaan bosvorming optreden. Dit
   bos zal ten dele gehandhaafd kunnen blijven.
   Zodra de drooggevallen poldergronden voldoende gerijpt zijn en de bos-
   beplanting ver genoeg gevorderd is, kan een begin worden gemaakt met
   het aanleggen van toeristische routes in de polder en een recreatieve
   ontwikkelingszone door de polder langs de verbinding Edam-Lelystad. De
14 eerste recreatieve ontwikkeling voor dag- en verblijfsrecreatie kan op
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>het Enkhuizerzand plaatsvinden, terwijl de bestaande werkhaven daar kan
worden uitgebouwd tot jachthaven. Deze ontwikkelingen kunnen worden ge-
volgd door de openstelling van stranden nabij de westelijke toegang tot
de polder en de ontwikkeling van verblijfsrecreatie en watersport in de
voormalige werkhavens. Voor de recreatievaart kan een vaarverbinding
door de Markerwaard tussen de westelijke randmeren en het Oostvaarders-
diep een onderdeel van de basisinfrastructuur vormen, mits toegangs-
sluizen worden gebouwd.
Lettend op het belang van het IJsselmeergebied voor water- en moeras-
vogels lijkt een accent op de ontwikkeling van voor deze vogels ge-
schikte gebieden te verwachten. Op het Enkhuizerzand worden de moge-
lijkheden voor de ontwikkeling van een nat natuurgebied mede bepaald
door de grootte van het gebied waarin zich daartoe gunstige voorwaar-
den voordoen. Voor de ontwikkeling elders in de polder zijn de diepst
gelegen gedeelten het meest geschikt. In verband met de ontginning
dient omstreeks vijf jaar na droogvallen van de polder de definitieve
omvang en plaats van de natuurgebieden te worden vastgesteld.
Natuurrecreatie zal een aspect van de recreatie in en rond de polder
zijn. De natuurgebieden zullen natuurrecreatief en ook natuureduca-
tief medegebruik kennen. Hetzelfde geldt voor de stille kernen van de
bossen, gebieden met spontane bosvorming en de nog niet ontgonnen de-
len van de polder.
De eerste inrichting van de polder dient zodanig te worden dat de aan-
leg van een luchthaven en/of een militair oefenterrein bij voorkeur
aan de oostkant van de polder mogelijk blijft. Een eventueel te bouwen
elektriciteitscentrale zal bij voorkeur gesitueerd moeten worden langs
de dijk Enkhuizen-Lelystad. Ook de aanleg van een spaarbekken in Mar-
kerwaard of IJsselmeer moet mogelijk blijven.
De randmeren
De westelijke randmeren hebben een functie voor de waterhuishouding,
de scheepvaart, de recreatie, de natuur en voor de bescherming van de
landschappelijke en cultuurhistorische waarden van de Noordhollandse
kust. Met betrekking tot de waterhuishouding vormen zij te zamen met
het IJmeer en het Oostvaardersdiep een bergboezem en transportweg voor  15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>   het water dat daarop uit de aangrenzende gebieden wordt geloosd. Omge-
   keerd wordt aan de westelijke randmeren in droge perioden water ont-
   trokken.
   De westelijke randmeren vormen een scheepvaartroute va'n Amsterdam naar
   de langs de kust van Noord-Holland gelegen oude Zuiderzeestadjes en
   naar het IJsselmeer. De randmeren bieden mogelijkheden voor watersport
   en strand- en oeverrecreatie, maar ook voor natuurlijke ontwikkelingen
   en voor de visserij. In de toekomst kunnen de randmeren mogelijk een
   functie krijgen om water uit het IJsselmeer te brengen naar Midden- en
   West-Nederland en omgekeerd, alsmede als bekken voor de drink- en in-
   dustriewatervoorziening.
   Voor een aantal van de bovengenoemde functies is het peil en de water-
   kwaliteit van belang. Het peil dat wordt nagestreefd bedraagt N.A.P.
   - 0,20 m in de zomer en N.A.P. - 0,40 m in de winter. De IJmeerboezem
   moet een oppervlakte van ten minste 140 km   krijgen.
   De belasting van de westelijke randmeren met chloride dient zoveel mo-
   gelijk te worden beperkt. In verband hiermee kan worden overwogen om de
   westelijke randmeren te scheiden van de IJmeerboezem. Nu van de noord-
   zuidkoppeling wordt afgezien kan de eventuele scheidingsdam aansluiten
   bij De Nes of nog noordelijker. Het wateroppervlak van het Oostvaar-
   dersdiep kan dan dienovereenkomstig worden verkleind. Dit laatste geldt
   ook indien de scheidingsdam geheel of gedeeltelijk achterwege blijft.
   De waterkwaliteit van de wateren in het Markerwaardgebied wordt in be-
   langrijke mate bepaald door de kwaliteit van het water dat daarop
   wordt geloosd. Daar naar verwachting in de toekomst geen effluent op
   de westelijke randmeren geloosd zal worden, zal de fosfaatbelasting op
   deze meren gering zijn. In de periode dat water moet worden ingelaten
   vanuit het IJsselmeer, kan de algengroei worden bevorderd omdat dit
   suppletiewater nogal wat fosfaat bevat. Voor de kwaliteit van het wa-
   ter in de westelijke randmeren is ook van belang of de scheidingsdam
   wordt aangelegd.
   Daar waar de diepte minder is dan N.A.P. - 3,20 m, zal een scheepvaart-
   geul moeten worden gebaggerd.
   Ter plaatse van mogelijke toekomstige oeververbindingen zal een gele-
16 ding in de westelijke randmeren ontstaan. Omdat intensieve recreatie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>en natuur elkaar slecht verdragen ligt het voor de hand van deze gele-
ding gebruik te maken voor een zonering in "drukke" en "stille" gebie-
den. Het ligt voor de hand de recreatieve druk te leiden naar het
Hoornse Hop, het gebied ten oosten van Marken en het daartussen liggen-
de gebied, alsmede naar het IJmeer. In de andere wateren, tussen Hoorn
en Enkhuizen, langs Waterland en de kom van het Oostvaardersdiep wor-
den meer rustige zones gedacht.
Het verdient aanbeveling de voor de recreatievaart gewenste accommoda-
tie te stichten langs de Markerwaarddijk. Ook de voorzieningen voor
dag- en verblijfsrecreatie dienen hier in de ontwikkeling van de pol-
der te worden geïntegreerd. Tegelijk met de dijkbouw kuhnen voorlanden
en eilanden op daarvoor geschikte plaatsen worden gerealiseerd en strek-
dammen worden aangelegd. Werkhavens ten behoeve van de dijkbouw kunnen
gunstige startpunten vormen voor de ontwikkeling van watersport.
In het Oostvaardersdiep is een drukke beroepsvaart en een beperkte
doorgaande recreatievaart tussen Holland en Utrecht naar Friesland te
verwachten.
De westelijke randmeren en het IJmeer hebben goede potenties voor een
rijke visstand.
De randmeren zullen ten gevolge van de geleding en de aanleg van strek-
dammen en voorlanden voor de door diverse soorten watervogels gewenste
rust kunnen zorgen. Het ligt voor de hand in het gebied voor Waterland
en in het gebied tussen de oeververbinding ten oosten van Hoorn en
Enkhuizen de natuurlijke elementen optimaal tot ontwikkeling te bren-
gen. De inrichting binnen de polder dient hierop te worden afgestemd.
Aanleg van voorlanden en eilanden op het Enkhuizerzand in het IJssel-
meer zal eveneens in deze een positief effect kunnen hebben en daar-
naast mogelijkheden gaan bieden voor de ontwikkeling van ondergedoken
waterplanten en het vestigen van kolonievogels.
De Markerwaard vijf en tien jaar droog
De eerste werken voor de ontwikkeling van het Markerwaardgebied vormen
een onderdeel van een planningsproces waarbij de eerste inrichting van
de polder onderdeel is van een daarop aansluitend plannings- en ontwik-
kelingsproces voor de polder en de omringende wateren.                   17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>   De bestemmingen die in het Markerwaardgebied worden gerealiseerd kun-
   nen elkaar beïnvloeden. Bij het opstellen van de kaartbeelden met de
   Markerwaard vijf en tien jaar droog is naast de verschillende wense-
   lijkheden en voorwaarden die iedere bestemming met zich meebrengt ook
   deze wederzijdse beïnvloeding in acht genomen.
   De visualisering van de op de in het rapport beschreven overwegingen
   gebaseerde plannen voor de eerste fase in de ontwikkeling van het Mar-
   kerwaardgebied is weergegeven in de kaartbeelden "Markerwaard vijf
   jaar droog" (figuur 6) en "Markerwaard tien jaar droog" (figuur 7). De
   kaarten zijn niet gedetailleerd, maar bevatten slechts globale aan-
   duidingen. In de tijd beschikbaar tot de daadwerkelijke aanvang van de
   inrichting, zal op basis van nadere studies betreffende de maatschappe-
   lijke behoeften, de in het gebied aanwezige potenties en de samenhang
   van de inrichting van de polder met de omringende wateren een nadere
   uitwerking in de vorm van het aanvangsplan moeten worden opgesteld.
   Voor het opstellen van de kaartbeelden vijf en tien jaar droog is uit-
   gegaan van het dijktracé behorende bij de "Verkenningen variant". Om-
   dat deze nadere uitwerking van de plannen enkele nieuwe gezichtspunten
   heeft opgeleverd en nieuwe ontwikkelingen zijn verwerkt, die nog niet
   in de "Verkenningen variant" zijn opgenomen is tevens ingegaan op en-
   kele mogelijke aanpassingen van het dijktracé.
18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>LAN VAN AFSLUITING EN DROOGMAKING
   DER Z U I D E R Z E E .'Staatscommissie i
       Schaal        | AÖOOOO .              /TCW.sr / / / / . / , / . % ( , ,
     I  '/*m<i     '     il Kht I
<*»v-~ fi.vtiMltJ,      lli/!t.-ll
       ftittrnvi
       *.7'/<y.<V mwr ,/,• l'm
                       i/.       n.:i..\.v«/
           THXKI.
                                                                               19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>1. Inleiding
Op 5 september 1980 maakte de regering in de nota "De ontwikkeling van
het Markerwaardgebied" haar beleidsvoornemen inzake de ontwikkeling
van dit gebied bekend. De volgende beleidslijn staat de regering daar-
bij voor ogen. In het Markerwaardgebied zal binnen afzienbare tijd een
gebied van ongeveer 41.000 ha worden ingepolderd (figuur 2). Deze pol-
der zal worden omringd door grote randmeren. De Raad van de Waterstaat
zal aan de minister van Verkeer en Waterstaat nog advies uitbrengen
over de definitieve vaststelling van de dijktracé's en over de bepa-
ling van de waterstaatkundige hoofdstructuur. Ten behoeve van een even-
wichtige afweging van de verschillende gebruiksmogelijkheden van de
ruimte in een ingepolderde Markerwaard en van de omringende wateren
zal voordat wordt begonnen met de inrichting van de polder een aan-
vangsplan worden gemaakt. Dit aanvangsplan zal vergelijkbaar zijn met
een streekplan en zal een daarmee te vergelijken besluitvormingsproce-
dure doorlopen.
Het nu voorliggende rapport heeft een doel een beeld te schetsen van
de eerste fase in de ontwikkeling van het Markerwaardgebied zoals die
na het aanleggen van de Markerwaard gestalte zal kunnen krijgen. Het
rapport beschrijft zowel de eerste ontwikkelingen in de nieuwe polder,
als in de daarbij gevormde randmeren, het Oostvaardersdiep en de rand-
strook van het IJsselmeer grenzend aan de Houtribdijk. Het rapport be-
schrijft hoe ver de ontwikkeling van het gebied vijf jaar en tien jaar
na droogvallen kan zijn gevorderd. Op deze wijze wordt getracht aan te
geven hoe gestalte gegeven kan worden aan de door de regering in haar
beleidsvoornemen gegeven hoofdlijnen voor het gebruik van het Marker-
waardgebied. Tevens wordt inzicht verschaft in wat dan vast ligt en
welke ontwikkelingen in uiteenlopende richtingen nog mogelijk zijn.
Omdat de inpoldering van de Markerwaard en de inrichting van het Mar-
kerwaardgebied een zeer langdurig proces is, wordt aangegeven wanneer
door welke beslissingen bepaalde ontwikkelingen in gang worden gezet.
De ontwikkeling van het Markerwaardgebied zal zowel plaatsvinden op
basis van een lang daarvoor gevormd beeld van een eindtoestand, als
ook geschieden volgens een proces waarbij ontwerp en uitvoering bij
voortduring zullen worden afgestemd op de maatschappelijke ontwikke-
lingen. Voorshands is als richtsnoer aangenomen de nota "Beleidsana-
lyse Markerwaard", waarin een heel globaal beeld wordt gegeven van de   21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                                                                 Enkhuizen
                                                                                    IJsselmeer
            ff] 11111                     Hoorn
                                                \X
                            Hoornse Hop
                                                   '<3
Figuur 2. Markerwaard volgens "Verkenningen" variant
       meerdijk Markerwaard
    => bestaande      oeververbinding               m  mogelijke uitbreiding Almere
^\>    mogelijke toekomstige oeververbinding           stedelijk gebied
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>bestemming van het Markerwaardgebied zoals deze naar de huidige in-
zichten zou kunnen plaatsvinden (figuur 3). De beginbestemmingen zul-
len dan ook worden gekenmerkt door een hoge mate van flexibiliteit en
op eenvoudige wijze om te zetten zijn in andere op een later tijdstip
gewenste bestemmingen.
De gebruiksmogelijkheden worden bepaald door de fysische toestand van
de verschillende delen van het gebied, door de voor de inpoldering,
alsmede voor de waterhuishouding en voor het verkeer aan te leggen in-
frastructuur en voorts door voor een bepaald gebruik uit te voeren ci-
vieltechnische en/of cultuurtechnische werken. De fysische situatie
voor en na het droogvallen van de polder is voor de meest relevante
aspecten beschreven in bijlage 1.
Ten aanzien van de infrastructuur en het eerste gebruik van de droog-
gevallen polder wordt in dit rapport voor het tracé van de omringdijk
uitgegaan van het in het regeringsvoornemen aangegeven dijktracé, ter-
wijl voor de hoofdvaarten, voor de plaats van gemalen en voor de hoofd-
verkeersverbindingen beredeneerde en realiseerbare aannamen zullen wor-
den gedaan. Uitgangspunt daarbij is het optimaal gebruik van de ruimte.
Indien voor optimaal gebruik van de polder en de randmeren een wijzi-
ging in het dijktracé gewenst lijkt, zal dit worden aangegeven.
                                                                        23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                                                                                        IJsselmeer
                                                                              °=°Vo
Figuur 3. Inrichtingsschets Markerwaard volgens "Beleidsanalyse Markerwaard'
        landbouw                            stedelijk gebied                         A  jachthaven
 o
o°o°
    o o
 V V V
V V V
        bos, dag- en verblijfsrecreatie     reservering spaarbekken                 s   bestaande oeververbindinc
                                                                                        mogelijke toekomstige
        natuur                              reservering luchthaven                  <•= oeververbinding
        bloembollenteelt                    reservering militair oefenterrein
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>2. Kader en uitgangspunten
Markermeer e n I J m e e r omvatten circa 65.000 ha. Aan de noordoostzijde
wordt het gebied begrensd door de Houtribdijk (met daarachter het
IJsselmeer), die de verbinding vormt tussen Lelystad en Enkhuizen. In
het zuiden en zuidwesten wordt het gebied begrensd door Flevoland en
het IJmeer. In het westen en noorden wordt het gebied begrensd door
Noord-Holland. Het Oostvaardersdiep wordt tot het gebied gerekend. Van
dit gebied wordt circa 41.000 ha ingepolderd.
Het kader voor dit rapport en de uitgangspunten die daarbij zijn gehan-
teerd worden ten eerste gevormd door de fysische gesteldheid van het
gebied, de eisen ten aanzien van de waterhuishouding, de veiligheid,
het optimaal gebruik van de ruimte, zowel van het ingepolderde als van
het niet-ingepolderde gedeelte en voorts door de tijd die nodig is voor
het droogleggen en voor de eerste ontwikkeling van de polder. Ten twee-
de wordt het kader bepaald door de huidige en toekomstige nota's over
de ruimtelijke ordening, het beleidsvoornemen inzake de ontwikkeling
van het Markerwaardgebied en de door het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat en door anderen gepubliceerde studies ter zake (zie over-
zicht geraadpleegde bronnen).
Het gaat hier echter wel om ontwikkelingen van nationaal belang die
zich uitstrekken tot ver na de werkingsduur van bestaande regerings-
nota's voor het ruimtelijk beleid, zoals de Derde Nota Ruimtelijke
Ordening en de in het kader van die nota opgestelde Structuurschema's.
De hierin aangegeven beleidslijnen zijn daarom voor het onderhavige
rapport waar nodig zo goed mogelijk geëxtrapoleerd. Omgekeerd        betekent
dit dat bij het verder ontwikkelen van het regeringsbeleid in de te
zijner tijd aan te passen Nota's ingespeeld zal moeten worden op de
ontwikkelingsmogelijkheden die geboden worden door het beschikbaar k o -
men van 41.000 ha land nabij het meest intensief gebruikte gedeelte
van Nederland.
Ten aanzien van de fysische gesteldheid van het gebied is vooral van
belang de maaiveldshoogte en de opbouw van de bodem. De eisen ten aan-
zien van de waterhuishouding hebben betrekking op het ingepolderde en
het niet-ingepolderde gebied, zowel in kwantitatieve als in kwalita-
tieve zin. De veiligheidseisen hebben betrekking op de bescherming t e -
gen overstroming van de ingepolderde gebieden, alsmede van de aan de          25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>   overgebleven watervlakte grenzende gebieden van het oude land. Daar-
   naast spelen de scheepvaartbelangen een rol.
   Ten aanzien van het gebruik van de ruimte wordt in het regeringsvoor-
   nemen inzake de ontwikkeling van het Markerwaardgebied aangegeven dat
   bij doortrekking van de ontwikkelingen en voortzetting van het beleid
   zoals beschreven in de Derde Nota Ruimtelijke Ordening, nationaal ge-
   zien de volgende trends zijn te overscheiden:
   - het proces van omzetting van agrarische bestemmingen in niet-agrari-
     sche bestemmingen zal tot in de volgende eeuw doorgaan;
   - voor de stedelijke ontwikkeling, mede in relatie tot de stadsver-
     nieuwing is er behoefte aan uitbreiding van de woningvoorraad en is
     er ook ruimte nodig voor nieuwe vervangende woningen;
   - naarmate de verstedelijking voortschrijdt, zal het beschermen van
     natuurwaarden een steeds belangrijker plaats innemen in het rege-
     ringsbeleid;
   - het behouden en scheppen van gebieden voor waterrecreatie, oeverre-
     creatie en verblijfsrecreatie vormen een onderdeel van de verstede-
     lijking. Deze zullen ook in de toekomst aanleiding geven tot een aan-
     zienlijk ruimtebeslag;
   - het ligt in de lijn der verwachtingen dat het regeringsbeleid er ook
     op lange termijn op gericht zal zijn om de oppervlakte bos uit te
     breiden.
   De rol die het Markerwaardgebied bij de geschetste ontwikkelingen kan
   spelen komt enerzijds tot uitdrukking in de mogelijkheden die de Mar-
   kerwaard en de randmeren als onderdelen van het IJsselmeergebied bie-
   den voor het realiseren van bestemmingen. Anderzijds zal een beslissing
   inzake inpoldering van de Markerwaard een directe invloed hebben op de
   ontwikkelingen op het oude en nieuwe land, met name voor de aangrenzen-
   de gebieden van Noord-Holland en Flevoland en op Utrecht. Reeds lang
   voor de inrichting van de Markerwaard, in feite reeds van het moment
   van de definitieve beslissing omtrent de inpoldering af, zal de toe-
   komstige aanwezigheid van de Markerwaard van ingrijpende invloed zijn
   op de ruimtelijke ontwikkeling in het noordelijk deel van de randstad.
   De tijd die nodig is voor het droogleggen en voor de eerste ontwikke-
26 ling van de polder zal er toe leiden dat de eerste delen van de Marker-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>waard ongeveer 13 a 15 jaar na het begin van de inpolderingswerkzaam-
heden geheel gereed zijn voor het toekomstige gebruik. De polder kan
in de tweede helft van de jaren negentig een directe bijdrage leveren
aan de ruimtelijke ontwikkeling van ons land.
Op grond van het regeringsvoornemen inzake de ontwikkeling van het
Markerwaardgebied is er voor het opstellen van dit rapport van uitge-
gaan dat ruim de helft van de polder een agrarische bestemming zal
krijgen. Tevens is ervan uitgegaan dat de plannen de mogelijkheid open
moeten laten om daarnaast de volgende bestemmingen te realiseren:
- stedebouw;
- natuur en landschap;
- recreatie;
- bos;
- verbindingen.
Als mogelijk op lange termijn in het Markerwaardgebied te realiseren
bestemmingen is daarenboven rekening gehouden met:
- een internationale luchthaven;
- een militair oefenterrein;
- een elektriciteitscentrale;
- een drinkwaterspaarbekken.
De randmeren, die bij inpoldering ontstaan, hebben waarde voor de wa-
terhuishouding, de recreatie, de natuur en het landschap, maar ook
voor de visserij en voor de verbindingen te water.
                                                                       27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>3. Beschouwing over de eerste fase in de ontwikkeling van de markerwaard
   en omringende wateren
De ontwikkeling v a n een groot en lang lopend project kan als een pro-
ces worden benaderd. Elementen van dit proces zijn enerzijds continuï-
teit, gebaseerd op een welomschreven toekomstbeeld en anderzijds v r i j -
heid, gebaseerd op de wens en soms de noodzaak dit toekomstbeeld aan
veranderde omstandigheden, inzichten en waarde-oordelen aan te passen.
Op basis van nieuwe ontwikkelingen in de samenleving, nieuw verkregen
inzichten en kennis, wordt het toekomstige beeld tijdens de realisatie
van zo'n project steeds verder ontwikkeld en aangepast.
Het opstellen van de plannen voor de eerste fase van de ontwikkeling
van het Markerwaardgebied dient dan te worden gezien als een onderdeel
van een planningsproces Waarbij de eerste inrichting van deze polder
onderdeel is van een daarop aansluitend ontwikkelingsproces van de p o l -
der en omringende wateren. De inpoldering van de Markerwaard duurt o n -
geveer tien jaren. Het ontwikkelen van de steden, landbouwgebieden, b o s -
sen en natuurgebieden vraagt nog meer tijd. Bij de voortschrijdende in-
richting zullen de gebruiksmogelijkheden niet altijd toereikend zijn
om alle aanspraken ten aanzien van het ruimtelijk gebruik te honoreren.
Ook zullen de verschillende aanspraken elkaar onderling beïnvloeden en
mogelijk uitsluiten. Bovendien spelen de tijdstippen, waarop de ver-
schillende gebruiksmogelijkheden beschikbaar komen een rol. Dit zal
bij de hieronder volgende beschouwingen ten aanzien van het inrichtings-
proces worden betrokken.
Voor de eerste ontwikkelingen in het Markerwaardgebied worden de ge-
bruiksmogelijkheden, behalve door de benodigde civieltechnische en
cultuurtechnische werken, in eerste instantie bepaald door de huidige
situatie die in het gebied aanwezig is en de potentiële ontwikkelingen
die per aspect mogelijk zijn. Veel informatie betreffende zowel de
huidige als de potentiële situatie is reeds gegeven in bestaande rap-
porten. Ten behoeve van dit rapport is getracht de gegevens die in dit
stadium nodig zijn samen te vatten en waar nodig aan te vullen. In b i j -
lage 1 is per aspect of voor een aantal aspecten tezamen met behulp van
kaarten en toelichtingen daarop de samengevatte informatie in beeld
gebracht. Hierbij is ingegaan op de huidige toestand en op de potenti-
ële situatie die per aspect na aanleg van de Markerwaard kan ontstaan.
Ten einde een beeld te kunnen schetsen van de inrichting van het M a r -
kerwaardgebied omstreeks tien jaar na het droogvallen van de polder is      29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>het noodzakelijk uitspraken te doen over de verschillende werkzaamhe-
den die in de periode van bouw van de polder en de daarop volgende
drooglegging en inrichting van het nieuwe land, alsmede in de in het
gebied aanwezige wateren plaatsvinden. In het navolgende worden deze
ten aanzien van de dijkbouw, de afwatering, de bemaling en de ontgin-
ning en eerste inrichting toegelicht.
3.1. Dijkbouw, bemaling en hoofdvaarten
De Markerwaard moet worden bedijkt en daarna met behulp van een bema-
ling worden drooggelegd en vervolgens drooggehouden. De eerste fase in
dit proces vormt het vaststellen van het tracé van de dijken, hun
dwarsprofielen, alsmede de plaats van de hoofdvaarten, de gemalen en
de eventuele toegangssluizen tot de polder. Voor de na het droogleg-
gen van de polder vereiste werken vormen het gebruik van de droogge-
                                                                       I
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>legde gronden, de waterhuishouding, de verkeersinfrastructuur te land
en te water de uitgangspunten.
Dijktrace's
De dijk tussen Lelystad en Enkhuizen is reeds aangelegd. Voor de aan
te leggen dijkvakken is vooralsnog uitgegaan van het "Verkenningen"
tracé. Wel wordt in hoofdstuk 4.3. ingegaan op enkele mogelijke aan-
passingen van het dijktracé.
Dwarsprofielen van de dijken
De constructie en hoogte van de dijken moet zodanig worden uitgevoerd
dat de kans op doorbraak geringer is dan 1/1000 per jaar. Behalve door
deze randvoorwaarde waaraan dwingend moet worden voldaan, kunnen het
tracé, het dwarsprofiel en de constructie van de dijken mede worden
bepaald door het landschap, de recreatie en de natuur. Een aantal mo-
gelijke doorsneden van dijken zijn weergegeven in bijlage 2. Bovendien
zijn in deze bijlage voor een aantal locaties aanzichten geschetst.
Afhankelijk van het al dan niet aanleggen van een scheidingsdam tussen
de westelijke randmeren en de IJmeerboezem zullen voor de Markerwaard-
dijken de dijkhoogten en dijkprofielen op de verschillende plaatsen
moeten worden vastgesteld. Bovendien zullen aanvullende maatregelen
moeten worden genomen om de gewenste veiligheid voor Zuidelijk Flevo-
land te verkrijgen. Deze zijn van beperkte omvang als de waterscheiden-
de dam wordt aangelegd (enige voorzieningen langs het brede deel van
het Oostvaardersdiep) en zullen waarschijnlijk een verhoging van de
gehele dijk van Zuidelijk Flevoland tussen Muiderberg en Lelystad be-
treffen als deze dam niet wordt aangelegd.
Bemaling en hoofdvaarten
Voor de hoofdafwatering van de polder kan naar verwachting, gelet op
de hoogteligging en de bodemopbouw, worden volstaan met êén peil in de
hoofdvaarten. Hierbij moet worden aangetekend dat plaatselijk het pol-
derwater kan moeten worden opgestuwd, bij voorbeeld op het hogerliggen-
de Enkhuizerzand, terwijl afhankelijk van de bestemming, in het diep-
ste deel van de polder - het oostelijk deel van de Markerwaard - in een
later stadium mogelijk en onderbemaling zal moeten worden gerealiseerd. 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>   Om extra zoutbezwaar op het IJsselmeer en de westelijke randmeren te
   voorkomen verdient het aanbeveling om het overtollige water uit de
   Markerwaard op het Oostvaardersdiep te lozen. Bovendien is dit ook het
   laagste deel van de polder. Om redenen van bedrijfszekerheid wordt er-
   van uitgegaan dat twee gemalen worden gebouwd. Om dezelfde reden ver-
   dient het tevens aanbeveling van twee verschillende energiebronnen ge-
   bruik te maken. Punt van onderzoek is in hoeverre het mogelijk is om
   hierbij mede van windenergie gebruik te maken. In de nabijheid van het
   Enkhuizerzand zal in een later stadium ten behoeve van de watervoor-
   ziening naar alle waarschijnlijkheid een inlaatwerk moeten worden ge-
   bouwd.
   Ten behoeve van de afwatering zullen twee hoofdvaarten moeten worden
   aangelegd. Om het grondverzet te beperken dient ëén ervan te worden
   getraceerd ongeveer in het midden van de zuidwestelijke helft in de
   polder en de tweede in de noordoostelijke helft, beide in een richting
   van zuidoost naar noordwest. Hierdoor is de plaats van beide gemalen
   en het tracé van beide hoofdvaarten globaal bepaald zoals aangegeven
   op figuur 4. Een koppeling van deze hoofdvaarten is noodzakelijk en
   wel bij voorkeur zo dicht mogelijk bij de gemalen. Bij de tracering
   daarvan dient ermee rekening te worden gehouden dat het gebied langs
   het Oostvaardersdiep geschikt is voor moerasnatuurgebied.
   Uitvoering
   De dijk, de gemalen en de hoofdvaarten moeten gelijktijdig gereed zijn,
   zodat na het sluiten van de dijk kan worden begonnen met het droogma-
   len van de polder. Hierbij voeren de hoofdvaarten het water naar de
   gemalen. De aanleg van de dijk, de bouw van de gemalen en eventuele
   toegangssluizen kan uitvoeringstechnisch in zeven tot acht jaar worden
   voltooid, waarna het droogmalen circa negen maanden vraagt. Het aan-
   leggen van de hoofdvaarten vraagt ongeveer twee jaar en kan in dezelf-
   de periode plaatsvinden. Punt van onderzoek is in hoeverre de aanleg
   van de hoofdvaarten door middel van zandwinning kan plaatsvinden, waar-
   bij het zand wordt benut voor de aanleg van de dijken. Hierbij worden
   de uitvoeringstechnische en financiële aspecten voor zowel de aanleg
   als voor het opschonen na droogvallen van de polder in het onderzoek
   betrokken. De andere watergangen kunnen na het droogvallen worden ge-
32 baggerd en gegraven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                         Enkhuizen
                                                                                                               IJsselmeer
               Jfj 11111                         Hoorn
                               Hoornse Hop
                                                                                                      \
                                                            \
                              "WtJr;
                         Edam
                                                                                                          .*«>
                          Volendam/
Purmerend
                                                                                                        /
          Monnickendam
                                                  Marken
                                                                           -Ji
                            IJmeer
                                                                        Almere
                                                              %
                                   ^  / Muiden
                             Weesp          Muiderberg
  Figuur 4. Principe opzet van de waterhuishoudkundige
               hoofdstructuur van de Markerwaard
          meerdijk    Markerwaard                        //   lokatie voor eventuele s l u i s
                                                              bestaande o e v e r v e r b i n d i n g
          gemaal
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>   Voor de aanleg van de dijk langs het Oostvaardersdiep kan gebruik wor-
   den gemaakt van bestaande havens van Flevoland. Voor de aanleg van de
   rest van de ringdijk moeten werkhavens worden gemaakt. De bestaande
   havens langs de Noordhollandse kust zijn voor de dijkaanleg ongeschikt.
   Volstaan kan worden met twee werkhavens en wel op de plaatsen, zoals
   aangegeven in de figuren 6 en 7. Bij de plaatskeuze is er rekening mee
   gehouden dat deze havens na voltooiing van de werkzaamheden kunnen wor-
   den ingericht als jachthavens. Zowel voor de uitvoering van de dijk-
   bouwwerken als voor gebruik als jachthaven is een wegaansluiting ver-
   eist.
   3.2. Ontsluiting en ontginning van de Markerwaard
   Voor het gebruik van de polderbodem moet de waterstand in de polder
   op het daarvoor gewenste peil worden gebracht en daarop worden ge-
   handhaafd. In eerste instantie wordt de waterstand afgestemd op het
   landbouwkundig gebruik. Een uitzondering hierop vormt het gebruik als
   nat natuurgebied, daarvoor is een hogere waterstand gewenst. Om de
   waterstand op het voor landbouwkundig gebruik gewenste peil te houden
   moet het overtollige water via drains of greppels, sloten, tochten en
   hoofdvaarten naar de gemalen worden afgevoerd (figuur 5).
   Figuur 5. Waterbeheersingssysteem van de Markerwaard (schematisch).
   Dit waterbeheersingssysteem moet na droogvallen worden aangelegd in
34 samenhang met de ontginning en de inrichting van het gebied. Voorts
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>moet de polder voor de ontginning, maar ook voor permanent gebruik voor
wegverkeer en eventueel voor scheepvaartverkeer worden ontsloten. Elk
te stichten bedrijf moet per as bereikbaar zijn. De eerste werken in
de polder bestaan dan ook uit werken voor de hoofdafwatering en ont-
sluiting op de voet gevolgd door werken voor de detailafwatering en
ontsluiting voor de landbouwkundige ontginning. In de hiernavolgende
beschouwing wordt op deze werken ingegaan, alsmede op de eerste in-
richting van de polder.
Hoofdafwatering
Direct na het droogvallen van de polder wordt begonnen met het opscho-
nen van de in "de natte" aangelegde - maar tijdens het droogmalen van
de polder geheel of gedeeltelijk volgeslibde - hoofdvaarten. In de tot
nog toe aangelegde polders werden de vaarten nauwkeurig gebaggerd vol-
gens voor de scheepvaart en de afwatering vereiste profielen. Deze
vaarten slibden tijdens het droogmalen van de polder vrijwel geheel vol.
Indien de vaarten tot stand worden gebracht door middel van zandwinning
met zandzuigers, waarbij veel grotere profielen ontstaan dan de ver-
eiste, is het denkbaar dat die niet geheel volslibben, zodat geen of
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>   minder secundair baggerwerk vereist is. Het is voorts de vraag of in
    deze brede vaarten nog kostbare boordvoorzieningen zoals gebruikelijk
   is moeten worden aangebracht. De omvang van dit zogenaamde "secundaire
   baggerwerk" is mogelijk afhankelijk van de wijze waarop de hoofdvaar-
   ten worden aangelegd. Het één en ander vraagt nog nader onderzoek. Ge-
   lijktijdig met het uitvoeren van het secundaire baggerwerk kan ook wor-
   den begonnen met het baggeren van tochten, graven van sloten en aanleg-
   gen van wegen.
   De hoofdvaarten kunnen mits zij daarop worden ontworpen mede worden ge-
   bruikt voor de aanvoer van bagger- en wegenbouwmateriaal en voor de
   aanvoer van bouwmaterialen. Later kunnen ze dan worden gebruikt voor
   de scheepvaart, voor aan- en afvoer van meterialen en produkten en voor
   recreatievaart. Hiertoe dient ten minste één schutsluis te worden ge-
   bouwd. In hoeverre het effect (de baten) de kosten hiervan wettigen,
   dient nader te worden bekeken.
   Hoofdverkeerswegen
   Vanuit het westen kan de Markerwaard het beste worden ontsloten vanaf
   de provinciale weg bij Edam. Vanuit het oosten door middel van de be-
   staande oeververbinding bij Lelystad en vanaf het zuiden via een oever-
   verbinding bij Almere naar de Markerwaard. Voor de verbinding naar
   West-Friesland kan vooralsnog worden volstaan met een reservering.
   Omdat een wegverbinding Edam-Lelystad niet alleen van betekenis is
   voor de relatie tussen Lelystad en Noord-Holland, benoorden het Noord-
   zeekanaal maar door deze weg ook de polder wordt opengelegd voor de
   ontginningswerkzaamheden, verdient het aanbeveling deze weg in een
   vroeg stadium aan te leggen. In verband met de aansluiting op de pro-
   vinciale weg bij Edam en op Rijksweg 7 ten noorden van Purmerend en de
   wens om de mogelijkheid open te houden voor een nat natuurterrein in
   de diepste delen van de polder, alsmede met het oog op de aansluiting
   op het wegennet bij Lelystad via de bestaande brug over de Houtribslui-
   zen zal het tracé ongeveer moeten lopen zoals in figuur 7 is aangege-
   ven. Gezien de aanwezige oeververbinding over de Houtribsluizen bij
   Lelystad en de lokalisering van het ontginningsapparaat (R.IJ.P. en
   Z.Z.W.) te Lelystad, ligt het voor de hand deze weg te bouwen vanuit
36 Lelystad.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Afhankelijk van de druk op het gebied langs de westelijke randmeren,
bij voorbeeld door stedebouw en/of recreatie kan een deel van de weg
ook vanuit Edam worden uitgebouwd. In dat geval dient ook de oeverver-
binding bij Edam vroegtijdig te worden gemaakt.
De realisering van de w e g Edam-Almere met een oeververbinding over het
Oostvaardersdiep bij het gemaal Blocq van Kuffeler is afhankelijk van
de ontwikkelingen in het noordelijk deel van Noord-Holland en in de
Markerwaard. Verkeersscheppende ontwikkelingen, zoals verstedelijking
in de Markerwaard, zullen het moment van aanleg van deze verbinding
bepalen.
De verbinding Edam-Lelystad en de verbinding Edam-Almere kunnen aanvan-
kelijk enkelbaans worden uitgevoerd. Gezien de mogelijke ontwikkelingen
verdient het aanbeveling ruimte voor een tweede baan te reserveren. De
voor deze wegen vereiste oeververbindingen komen voor op het streekplan
Waterland, West-Friesland-Oost en in het Markerwaardrapport van de Raad
van de Waterstaat. Bij verdere uitwerking van het inrichtingsplan dient
er rekening mee te worden gehouden dat deze wegen kunnen uitgroeien tot
primaire w e g e n .
Ook de aanleg van een railverbinding door de Markerwaard is sterk af-
hankelijk van de ontwikkelingen in de polder. Reserveringen voor een
railverbinding Edam-Lelystad en Almere-Edam lijken zinvol te zijn.
Ontginning
Gedurende de eerste jaren na droogvallen zal de polder zich ontwikke-
len tot een uitgestrekt w a t e r - en moerasgebied. Door ontwatering en de
daaraan verbonden rijping van de grond wordt het mogelijk de gronden
te gaan gebruiken voor verschillende bestemmingen. Het eerste komt
hiervoor akkerbouw met bovengronds oogstbare gewassen in aanmerking.
Hiermee wordt de grond geschikt gemaakt voor verder landbouwkundig ge-
bruik, voor de aanleg van drogere natuurterreinen dan w a t e r - en m o e -
rasgebieden, voor b o s - en recreatieterreinen en voor de aanleg van
woonkernen.
Omdat de ontginningswerkzaamheden verscheidene jaren in beslag zullen
nemen en er dus grote gebieden braak blijven, wordt direct na het
droogvallen vrijwel de hele polder ingezaaid met riet. Riet verstikt         37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>   onkruid en onttrekt veel vocht aan de bodem waardoor de rijping wordt
   bevorderd. Het inzaaien van riet kan achterwege blijven daar waar di-
   recte ingebruikname of ontginning van de grond zal plaatsvinden en
   daar waar de waterstand vooralsnog hoog zal blijven.
   In de eerste jaren zal de ontginning bij voorkeur moeten plaatsvinden
   op de relatief hoog gelegen gedeelten van de polder en pas later in de
   lager gelegen delen op plaatsen waar al in een vroeg stadium ontwikke-
   lingen wenselijk worden geacht. De aanleg van de eerste ontwatering
   van de te ontginnen gebieden zal naar verwachting vanuit de polder-
   vaarten plaatsvinden.
   In verband met het voorgaande ligt het voor de hand dat op het Enkhui-
   zerzand het eerst met de ontginningswerkzaamheden voor landbouwkundig
   gebruik wordt begonnen. Het Enkhuizerzand ligt hoog en de zandige bo-
   dem is direct na droogvallen voldoende draagkrachtig. Ten behoeve van
   deze ontginning dient vanaf de weg Enkhuizen-Lelystad een weg voor het
   ontginningsverkeer te worden aangelegd. Vanaf de weg Lelystad-Edam kan
   de ontginning worden begonnen zodra deze weg ver genoeg gevorderd is.
   Bovendien kan hier de ontginning pas na enkele jaren rijping en ver-
38 wij dering van het dan inmiddels aanwezige rietgewas plaatsvinden. In
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>gebieden waar gekozen wordt voor milieuvriendelijke landbouw zal de
verwijdering van het rietgewas en de ontginning met daarop aangepaste
methoden moeten worden verricht. Indien de weg Lelystad-Edam vroeg-
tijdig wordt gemaakt en de allereerste ontginningswerken kunnen star-
ten op het Enkhuizerzand, is het aanleggen van een weg op de polder-
dijk ten behoeve van de ontginning, zoals dit geschied is op de dijken
van Flevoland, niet nodig.
Uit rentabiliteitsoverwegingen is een hoog ontginningstempo gewenst.
In de nota "Beleidsanalyse Markerwaard" is - uitgaande van een volle-
dig landbouwkundige inrichting - in dit verband uitgegaan van een zo-
danig ontginningstempo dat de hele polder in zeven jaar is ontgonnen.
In dit rapport is dit ontginningstempo overgenomen, met dien verstande
dat een tweetal gebieden met een gezamenlijke oppervlakte van 4000 ha
vooralsnog in figuur 7 als niet ontgonnen zijn aangegeven. In deze ge-
bieden kunnen natuurgebieden tot ontwikkeling worden gebracht.
Ten behoeve van de ontginning moet de polder in eerste instantie land-
bouwkundig, dat wil zeggen rechthoekig, worden verkaveld met langs ëén
korte zijde een polderweg en langs de andere korte zijde een tocht
waarnaar door de tussen de kavels te graven sloten het overtollige w a -
ter wordt geleid. De polderwegen komen in het algemeen uit op polder-
verzamelwegen. Middels hoofdverkeerswegen worden de belangrijkste b e -
stemmingen binnen de polder met elkaar verbonden en worden de verbin-
dingen met bestemmingen buiten de polder verzorgd. De tochten komen
uit in de hoofdvaarten, door middel waarvan het water naar de gemalen
wordt gevoerd.
De ontginningsverkaveling zal moeten worden afgestemd op de voor defi-
nitief landbouwkundig gebruik optimale kavelafmetingen. Een verkennend
onderzoek naar de gewenste bedrij fsgrootte van landbouwbedrijven in de
IJsselmeerpolders heeft als voorlopig resultaat opgeleverd dat om-
streeks het jaar 2000 een volwaardige arbeidskracht in de akkerbouw
40 a 60 hectare kan bewerken. Op basis van hetzelfde onderzoek blijkt
dat voor een tweemans weidebedrij f de minimum bedrij fsgrootte tevens
40 a 60 hectare zal bedragen. De afstanden tussen tochten, wegen en
sloten dienen zodanig te zijn dat bedrijven in deze grootteorde op
goede wijze te realiseren zijn. Om de gewenste flexibiliteit in b e -
drijfsindeling en bedrijfsgrootte-indeling te verkrijgen is gekozen      39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>   voor een afstand tussen tochten en wegen van 1000 a 1200 m in de klei-
   en zavelgebieden zodat bij een slootafstand van 400 a 500 m kavels ont-
   staan met de gewenste grootte van 40 a 60 hectare. In het oostelijk
   deel van de Markerwaard zal op de gebieden waar maatregelen voor de
   watervoorziening nodig zijn, moeten worden uitgegaan van kavels van
   circa 24 ha (300 x 800 m). Ook deze kavels bieden voldoende flexibili-
   teit voor de daar te vestigen bedrijven die meer arbeidsintensieve
   teelten zullen kennen (groenteteelt, pootaa.rdappelen, fruitteelt).
   Lettend op de strenge ontwateringseisen die met name de bloembollen-
   teelt stelt is het in dit stadium niet mogelijk voor de hoge relief-
   rijke delen van het Enkhuizerzand een kavelgrootte aan te geven. Aan-
   genomen wordt dat alleen de tamelijk vlakke gedeelten zullen worden
   verkaveld. Aanvullend onderzoek na droogvallen zal nodig zijn om de
   verkavelingsmogelijkheden in detail vast te stellen.
   3.3. De eerste fase van de inrichting
   Tijdens en na de ontginning valt de eerste fase van de inrichting. Een
   deel van de gronden in de Markerwaard kunnen in dit stadium hun defini-
   tieve bestemming verkrijgen. Voor een aantal ontwikkelingen kunnen aan-
   zetten worden gegeven en voor het resterende deel van het polderopper-
   vlak blijven mogelijkheden aanwezig om afhankelijk van de ontwikkelin-
   gen in een later stadium te komen tot vaststelling van de bestemming.
   Aannemende dat in het midden van de tachtiger jaren met de inpolde-
   ringswerkzaamheden wordt begonnen zullen beslissingen omtrent de eer-
   ste definitieve bestemmingen aan het eind van de tachtiger of in het
   begin van de negentiger jaren moeten worden genomen.
   Op dit moment lijkt het echter aannemelijk dat een "nat" natuurgebied
   wordt geprojecteerd langs het Oostvaardersdiep in samenhang met het
   bestaande natuurgebied in Zuidelijk Flevoland en/of langs de dijk
   Lelystad-Enkhuizen in samenhang met het IJsselmeer. Gedeelten van de
   bossen dienen zo te worden geprojecteerd dat recreatief medegebruik
   mogelijk is, terwijl andere gedeelten geïntegreerd moeten kunnen wor-
   den met stille gebieden. Behalve toerrijden (per fiets of auto) speelt
   de recreatie zich voornamelijk af op en langs de randmeren. Omdat in-
   tensieve recreatie en natuur elkaar slecht verdragen en omdat een ge-
40 leding van de randmeren ontstaat door de voor de oeververbindingen te
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>maken insnoeringen ligt het voor de hand deze geleding te benutten
voor de zonering in "drukke" recreatieve gebieden en "stille" natuur-
gebieden. De bestaande recreatieve centra op het oude land geven aan-
leiding de gedeelten van de randmeren bij Enkhuizen, het Hoornse Hop
tot aan Marken een recreatieve bestemming te geven en het gebied langs
Waterland en dat tussen het Hoornse Hop en het recreatiegebied bij'
Enkhuizen tot stilte-, of natuurgebied te bestemmen. Met het oog hier-
op zou in de beginfase met bosaanplant kunnen worden begonnen op het
Enkhuizerzand en tegenover het Hoornse Hop. Afhankelijk van de behoef-
te aan bouwlocaties kan al in een. vroeg stadium met de stedebouw wor-
den begonnen. Daarbij kan men denken aan een grote stedelijke conglo-
meratie in het westen zo dicht mogelijk bij de randstad. Er kan echter
ook gedacht worden aan enkele verstedelijkte kernen in samenhang met
aangrenzende steden bij voorbeeld bij Lelystad, Enkhuizen en Edam. In
ieder geval zal in een vroeg stadium in het midden van het landbouwge-
bied een voor dit landbouwgebied verzorgende kern moeten worden ge-
sticht. Vooral het middengebied komt voor definitieve landbouw in aan-
merking. In het navolgende wordt nader op de verschillende aspecten
ingegaan.
Landbouw
De gronden die gedurende de ontginning een tijdelijke landbouwkundige
exploitatie kennen, zijn omstreeks vijf jaar na de aanvang van de ont-
ginning - wanneer de rijping voldoende ver gevorderd is - geschikt
voor blijvend landbouwkundig gebruik. Vooral het middengebied van de
Markerwaard lijkt voor dit landbouwkundige gebruik in aanmerking te
komen en wel in een zodanige omvang dat deze ten minste de helft van
het polderoppervlak bedraagt.
Ten aanzien van de uitgifte van landbouwgronden kan worden verwacht,
dat nog in sterkere mate dan in Zuidelijk Flevoland de beschikbare
gronden zullen worden benut voor het oplossen van alleen grote knel-
punten op het oude land. Dit zal moeten leiden tot een zorgvuldige
uitgifte en een vrij langdurige staatsexploitatie van de landbouwgron-
den. De eerste uitgifte van gronden zal omstreekt 6 a 7 jaar na droog-
vallen kunnen plaatsvinden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>   Kolonisatie en verstedelijking
   De eerste kolonisatie van het nieuwe land is die door dier en plant.
   Pas in een later stadium vestigt de mens zich in het gebied, eerst als
   ontginner, in tijdelijke nederzettingen, later als blijvend bewoner.
   Afhankelijk van de omvang van de in de polder gerealiseerde bestemmin-
   gen zullen zowel beheer als exploitatie meer of minder extensief zijn.
   Gaande van door de mens extensief gebruikte natuurgebieden vindt via
   bosbouw, landbouw en stedebouw een intensivering van het grondgebruik
   door de mens plaats, wat zich uit in het aantal zich vestigende per-
   sonen en instellingen.
   De uitgifte van landbouwgrond brengt met zich mee dat zes a zeven jaar
   na droogvallen de aanzet voor een verzorgingskern voor het landelijke
   gebied gestalte moet krijgen. Deze zal bij voorkeur centraal in het
   landelijke gebied moeten liggen en tevens een functie kunnen vervul-
   len voor de huisvesting van diegenen, die belast zijn met het beheer
   van de bos-, recreatie- en mogelijk ook natuurterreinen die inmiddels
   ten dele kunnen zijn ontwikkeld.
   De behoefte aan nieuw stedelijk gebied zal, gezien de mogelijkheden
   die hier geboden worden ertoe leiden, dat naar verwachting gestart zal
   worden met een woonkern in het zuidwesten van de polder. Zowel de ver-
   zorgingskern als de woonkern zijn zodanig opgezet dat zij voorhands
   kunnen uitgroeien tot steden met 20.000 - 30.000 inwoners. Hun situe-
   ring in de polder is zo gekozen dat zowel een verdere groei van deze
   twee kernen als verdere verstedelijking ook op andere plaatsen in de
   polder op langere termijn mogelijk blijft. In dit rapport is gekozen
   voor zodanig bouwtempo dat tien jaar na droogvallen het gezamenlijke
   inwonertal van de kernen 4000 - 8000 inwoners bedraagt overeenkomend
   met ongeveer 80 - 160 ha stedelijk gebied. In het landelijke gebied
   zullen zich omstreeks die tijd enkele honderden personen hebben ge-
   vestigd.
    Bosaanleg
   Op het Enkhuizerzand kan de eerste aanleg van bossen ongeveer drie
   jaar na droogvallen starten. Gekozen is voor een tempo van ca. 300 ha/
42 jaar. Samenhangend met de recreatieve en natuurlijke ontwikkeling van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>het gebied kan de omvang van de bossen tien jaar na droogvallen daar
dan 1.500 - 2.000 ha bedragen. Op de zavel- en kleigronden kan de
eerste bos inplant 4 jaar na ontginning plaatsvinden wanneer ook hier
gekozen wordt voor een tempo van 300 ha/jaar zal de omvang van de b o s -
sen op deze gronden tien jaar na droogvallen 1.000 - 1.500 ha bedragen.
Zij zullen liggen in het noordwestelijk deel van de polder en in een
landschappelijke corridor langs de verbinding Edam-Lelystad. Ook zal
bos moeten worden aangelegd nabij de te stichten woonkernen. In de
niet ontgonnen gebieden kan op daarvoor geschikte plaatsen spontaan
bosvorming optreden. Dit bos zal ten dele gehandhaafd kunnen blijven
en worden ingepast in latere ontwikkelingen.
Recreatie
Zodra de drooggevallen poldergronden voldoende gerijpt zijn en de b o s -
beplanting ver genoeg gevorderd is, kan een begin worden gemaakt met
het aanleggen van toeristische routes in de polder en een recreatieve
ontwikkelingszone door de polder langs de verbinding Edam-Lelystad. De
eerste recreatieve ontwikkeling voor dag- en verblijfsrecreatie kan in
samenhang met de aanleg van bos en strand op het Enkhuizerzand plaats-
vinden, terwijl de bestaande werkhaven daar kan worden uitgebouwd tot
jachthaven. Deze ontwikkelingen kunnen worden gevolgd door de openstel-
ling van een strand nabij de westelijke toegang tot de polder en de
ontwikkeling van verblijfsrecreatie en watersport in de voormalige
werkhavens.
Voor de recreatievaart kan een vaarverbinding door de Markerwaard tus-
sen de westelijke randmeren en het Oostvaardersdiep een onderdeel van
de basisstructuur vormen. Aanleg van een jachtsluis en een verbinding
vandaar naar een poldervaart maakt dit mogelijk.
Natuur
Lettend op het belang van het IJsselmeergebied voor water- en moeras-
vogels en weidevogels en de mate waarin vele soorten van het gebied
gebruik maken lijkt een accent op de ontwikkeling van voor deze vogels
geschikte gebieden te verwachten. Vooral is hierbij van belang de ge-
wenste omvang van de gebieden, willen zij als een zo compleet mogelijk    43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>   oecosysteem kunnen functioneren, waarbij naast de ornitologische as-
   pecten ook de floristische tot ontwikkeling kunnen worden gebracht.
   Op het Enkhuizerzand worden de mogelijkheden voor de ontwikkeling van
   een nat natuurgebied mede bepaald door de grootte van het gebied waar-
   in zich daartoe gunstige voorwaarden voordoen. Voor de ontwikkeling
   elders in de polder zijn de diepst gelegen gedeelten het meest ge-
   schikt. Deze gebieden zijn de eerste vijf jaar na droogvallen buiten
   de ontginning gehouden. Wel dient nabij Lelystad, in een vroeg stadium
   een deel van de weg Lelystad-Edam en een stuk hoofdvaart te worden
   aangelegd. In verband met deze ontginning dient omstreeks vijf jaar na
   droogvallen van de polder de definitieve omvang en plaats van de na-
   tuurgebieden te worden vastgesteld.
   Bij een daarop gericht beheer kunnen delen van aangelegde voorlanden
   zich ontwikkelen tot buitendijks gelegen schraallanden, die zowel flo-
   ristisch als faunistisch van aanzienlijke waarde kunnen zijn.
   Natuurrecreatie zal een aspect van de recreatie in en rond de polder
   zijn. De natuurgebieden zullen, mede gebaseerd op de ervaringen in
   Flevoland, natuurrecreatief en ook natuureducatief medegebruik kennen.
44 De inrichting ervan zal mede daarop moeten zijn gericht. Hetzelfde
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>geldt voor de stille kernen van de bossen, gebieden met spontane b o s -
vorming en de nog niet ontgonnen delen van de polder.
Bijzondere bestemmingen
De eerste inrichting van de polder dient zodanig te worden dat de aan-
leg van een luchthaven en/of een militair oefenterrein mogelijk blijft.
Deze zouden bij voorkeur in het centrale deel en aan de noordoostkant
van de polder gesitueerd moeten worden. Enerzijds heeft dit tot gevolg
dat daar vooralsnog geen definitieve bestemmingen kunnen worden vastge-
steld. Anderzijds zullen de luchthaven en andere bestemmingen zodanig
ten opzichte van elkaar dienen te worden gesitueerd dat geluidsover-
last tot een minimum wordt beperkt.
Een eventueel te bouwen elektriciteitscentrale zal met het oog op het
daarvoor vereiste koelwater bij voorkeur gesitueerd moeten worden
langs de dijk Enkhuizen-Lelystad.
3.4. De randmeren
De westelijke randmeren hebben een functie voor de waterhuishouding,
de scheepvaart, de recreatie, de natuur en voor de bescherming van de
landschappelijke en cultuurhistorische waarden van de Noordhollandse
kust. Met betrekking tot de waterhuishouding vormen zij te zamen met
het IJmeer en het Oostvaardersdiep een bergboezem en transportweg voor
het water dat daarop uit de aangrenzende gebieden wordt geloosd. Omge-
keerd wordt aan de westelijke randmeren in droge perioden water ont-
trokken ten behoeve van de land- en tuinbouw en voor de verziltingsbe-
strijding in Noord-Holland.
De westelijke randmeren vormen een scheepvaartroute van Amsterdam naar
de langs de kust van Noord-Holland gelegen oude Zuiderzeestadjes en
naar het IJsselmeer. De randmeren bieden mogelijkheden voor watersport
en strand- en oeverrecreatie, maar ook voor natuurlijke ontwikkelingen
en'voor de visserij. In de toekomst kunnen de randmeren mogelijk een
functie krijgen o m water uit het IJsselmeer te brengen naar Midden- en
West-Nederland en omgekeerd, alsmede als bekken voor de drink- en i n -
dustriewatervoorziening. Bij de ontwikkeling van de randmeren worden
aan het bovenstaande zowel de doelstellingen, als de randvoorwaarden
ontleend.                                                                45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>   De waterhuishouding
   Voor een aantal van de bovengenoemde functies is het peil en de water-
   kwaliteit van belang. Evenals op het IJsselmeer en nu op het Marker-
   meer wordt een peil nagestreefd van N.A.P. - 0,20 m in de zomer en
   N.A.P. - 0,40 m in de winter. Om te voorkomen dat de waterstanden op
   de IJmeerboezem te vaak en te hoog oplopen moet deze een oppervlakte
   van tenminste 120 km   krijgen en rekening houdend met enkele secundai-
                                                                       2
   re inpolderingen (b.v. Uilenbos en Almere-Pampus) ten minste 140 km
   Omdat vanuit de westelijke randmeren water ten behoeve van de land- en
   tuinbouw wordt ingelaten in Noord-Holland, dient de belasting van de
   westelijke randmeren met chloride zo veel mogelijk te worden beperkt.
   In verband hiermee kan worden overwogen om de westelijke randmeren te
   scheiden van de IJmeerboezem. In het Markerwaardrapport van de Raad
   van de Waterstaat is met het oog op de noordzuidkoppa,ling rekening ge-
   houden met een zo zuidelijk mogelijke aansluiting van de scheidingsdam
   aan de Noordhollandse kust. Om daarbij de vereiste oppervlakte voor de
   IJmeerboezem te realiseren is bij Lelystad een verbreding van het Oost-
   vaardersdiep in het tracé opgenomen. Deze verbreding heeft echter ook
   waarde als foerageergebied vooj: watervogels en kan ontwikkeld worden
   voor de recreatievaart.
   De noodzaak van een noordzuidkoppeling is nog lang niet zeker. In de
   nota voor de waterhuishouding, die thans in voorbereiding is, zal hier-
   op nader worden ingegaan.
   Indien van d-e noordzuidkoppeling wordt afgezien kan een eventuele
   scheidingsdam noordelijker komen te liggen. Bij voorbeeld door een aan-
   sluiting bij de Nes of bij het noordelijke eind van de dijk van Marken.
   Hierdoor wordt de scheidingsdam een tiental kilometers korter en krijgt
                                                      2
   de IJmeerboezem een grotere oppervlakte dan 140 km    Het wateroppervlak
   van het Oostvaardersdiep kan dan dienovereenkomstig worden verkleind.
   Ook zijn dan uit waterhuishoudkundig oogpunt aanmerkelijk grotere in-
   polderingen in het IJmeer mogelijk, Dit geldt ook indien de scheidings-
   dam geheel of gedeeltelijk achterwege blijft.
   De waterkwaliteit van de wateren in het Markerwaardgebied wordt in be-
   langrijke mate bepaald door de kwaliteit van het water dat daarop
46 wordt geloosd. Op het Oostvaardersdiep wordt een belangrijk deel van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>het overtollige water uit Flevoland geloosd. Dit water heeft een rela-
tief hoog gehalte aan chloride en in mindere mate aan nitraten en fos-
faten. De waterkwaliteit in het IJmeer zal grotendeels worden bepaald
door het water uit het Oostvaardersdiep en voorts door het water uit
de Eem dat via het Eemmeer, het Gooimeer en het IJmeer wordt afgevoerd
naar het Noordzeekanaal. Dit water heeft een relatief hoog gehalte aan
nitraten en fosfaten. Op de westelijke randmeren lozen Waterland, de
Schermerboezem en enkele kleinere polders. De omvang van de lozingen
is gering. Het zoutgehalte van het water van Waterland is hoog.
Daar naar verwachting in de toekomst geen effluent op de westelijke
randmeren geloosd zal worden, zal de fosfaatbelasting op deze meren
gering zijn. In de periode dat water in Noord-Holland wordt ingelaten
en dit moet worden aangevuld met IJsselmeerwater, kan de algengroei
worden bevorderd omdat dit suppletiewater nogal wat fosfaat bevat.
Voor de kwaliteit van het water in de westelijke randmeren en het
IJmeer is ook van belang of de scheidingsdam wordt aangelegd.
Scheepvaart
Daar waar de diepte minder is dan N.A.P. - 3,20 m, zal een scheepvaart-
geul moeten worden gebaggerd.
Recreatie
Ter plaatse van toekomstige oeververbindingen zal een geleding in de
westelijke randmeren ontstaan. Omdat intensieve recreatie en natuur
elkaar slecht verdragen ligt het voor de hand van deze geleding gebruik
te maken voor een zonering in "drukke" en "stille" gebieden. Gezien de
aanwezigheid van havens te Hoorn, Edam, Volendam, Monnickendam, Muiden
en Durgerdam, ligt het voor de hand de recreatieve druk te leiden naar
het Hoornse Hop, het gebied ten oosten van Marken en het daartussen
liggende gebied, alsmede naar het IJmeer. In dit verband is er onder
andere de mogelijkheid om bij Hoorn banen uit te zetten voor internati-
onale zeilwedstrijden. In de andere wateren, tussen Hoorn en Enkhuizen,
alsmede langs Waterland worden meer rustige zones gedacht. Gezien de
cultuurhistorische waarde van de Noordhollandse kust langs de weste-
lijke randmeren verdient het aanbeveling de voor de recreatievaart g e -
wenste accommodatie te stichten langs de Markerwaarddijk. Ook de voor-   47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>   zieningen voor dag- en verblijfsrecreatie dienen hier in de ontwikke-
   ling van de polder te worden geïntegreerd. Gezien de drukke beroeps-
   vaart op het Oostvaardersdiep wordt omvangrijke recreatievaart vooral
   in de verbreding nabij Lelystad minder gewenst geacht.
   Omstreeks tien jaar na droogvallen zal de capaciteit in jachthavens
   langs de polder enkele duizenden ligplaatsen kunnen zijn, voornamelijk
   gesitueerd aan de Gouwzee en het Hoornse Hop. De stranden kunnen om-
   streeks die tijd een capaciteit voor enkele tienduizenden strandbezoe-
   kers hebben.
   In het Oostvaardersdiep is een drukke beroepsvaart en een beperkte
   doorgaande recreatievaart tussen Holland en Utrecht naar Friesland te
   verwachten.
   Beroepsvisserij
   De westelijke randmeren en het IJmeer hebben goede potenties voor een
   rijke visstand. Onzekerheden hierbij zijn het handhaven van de spie-
   ring als voedsel voor baars en snoekbaars en de vermindering van de
   intrek van aal na het sluiten van de dijk Lelystad-Enkhuizen. De paai-
   plaatsen voor schubvis liggen op de ondiepe plaatsen, over het alge-
48 meen langs de kusten op de dijktenen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Natuur
De mate waarin de randmeren waarde zullen hebben voor de natuur is
vooralsnog moeilijk aan te geven. Hoewel er wat betreft het waterop-
pervlak duidelijke potenties aanwezig zijn, is de uiteindelijke bete-
kenis rechtstreeks een gevolg van het voedselaanbod. De onzekerheid is
gelegen in de omvang waarin voedselorganismen als spiering voor vise-
tende vogels en driehoeksmossels voor bodemfauna etende watervogels in
de toekomst aanwezig zullen zijn.
De randmeren zullen ten gevolge van de geleding en de aanleg van strek-
dammen en voorlanden voor de door diverse soorten watervogels gewenste
rust kunnen zorgen. Mede gezien de ontwikkelingen op het oude land ligt
het voor de hand in het gebied voor Waterland en in het gebied tussen
de oeververbinding ten oosten van Hoorn en Enkhuizen intensieve recre-
atie te weren, zodat daar de natuurlijke elementen optimaal tot ontwik-
keling kunnen worden gebracht. De inrichting van het land aan beide
zij den van dit water dient hierop te worden afgestemd.
Aanleg van voorlanden en eilanden op het Enkhuizerzand in het IJssel-
meer zal eveneens in deze een positief effect kunnen hebben en daar-
naast mogelijkheden gaan bieden voor de ontwikkeling van ondergedoken
waterplanten en het vestigen van kolonievogels (b.v. stern).
                                                                        49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>50</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>4. De Markerwaard vijf en tien jaar droog
De eerste werken voor de ontwikkeling van het Markerwaardgebied vormen
een onderdeel van een planningsproces waarbij de eerste inrichting van
de polder onderdeel is van een daarop aansluitend plannings- en ont-
wikkelingsproces voor de polder en de omringende wateren. Voor deze
eerste werken is uitgegaan van het in het regeringsvoornemen aangege-
ven dijktracé, terwijl voor de hoofdvaarten, voor de plaats van gema-
len en voor de hoofdverkeersverbindingen aannamen zijn gedaan.
Daarnaast wordt aangegeven hoe de ontwatering en de ontginning kan
plaatsvinden en hoe de eerste inrichting gestalte kan krijgen. Deze
werken moeten zodanig worden uitgevoerd, dat verdere ontwikkelingen
zo veel mogelijk open blijven.
De bestemmingen die in het Markerwaardgebied worden gerealiseerd kun-
nen elkaar in meerdere of mindere mate beïnvloeden. Bij het opstellen
van de kaartbeelden met de Markerwaard vijf en tien jaar droog is
naast de verschillende wenselijkheden en voorwaarden die iedere bestem-
ming met zich meebrengt ook deze wederzijdse beïnvloeding in acht geno-
men.
De visualisering van de op voorgaande overwegingen gebaseerde plannen
voor de eerste fase in de ontwikkeling van het Markerwaardgebied is
weergegeven in de kaartbeelden "Markerwaard vijf jaar droog" (figuur
6) en "Markerwaard tien jaar droog" (figuur 7). De kaarten zijn niet
gedetailleerd, maar bevatten slechts globale aanduidingen van de eer-
ste ontwikkeling van de Markerwaard en de wateren die rond de Marker-
waard liggen. In de tijd beschikbaar tot de daadwerkelijke aanvang van
de inrichting, zal op basis van nadere studies betreffende de maat-
schappelijke behoeften, de in het gebied aanwezige potenties en de sa-
menhang van de inrichting van de polder met de omringende wateren een
nadere uitwerking in het aanvangsplan zoals bedoeld in het eerder ge-
noemde beleidsvoornemen moeten plaatsvinden. Op basis van dit aanvangs-
plan zal de initiële inrichting moeten plaatsvinden.
In het onderstaande is de eerste ontwikkeling van het Markerwaardge-
bied zoals die op basis van de huidige inzichten zal kunnen plaatsvin-
den toegelicht. Omdat deze nadere uitwerking van de plannen een aan-
tal nieuwe gezichtspunten heeft opgeleverd en nieuwe ontwikkelingen
zijn verwerkt, die nog niet in de "Verkenningen" variant zijn opgeno-   51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>men is aan het einde van dit hoofdstuk een beschouwing over mogelijke
aanpassingen van het dijktracë opgenomen.
4.1. Markerwaard vijf jaar droog
Op het moment van droogvallen van de polder zijn de hoofdvaarten reeds
aanwezig. Van daaruit moeten ten behoeve van de ontginning de noodza-
kelijke tochten worden gegraven.
De ontginning van de Markerwaard zal op het Enkhuizerzand een aanvang
nemen, gevolgd door ontginning uitgaande van de weg Lelystad-Edam.
Hierbij zal naast de wegverbinding Enkhuizen-Lelystad, gebruik gemaakt
moeten worden van de weg Lelystad-Edam door het centrum van de polder.
Op deze weg dienen de ontginningswegen te worden aangesloten.
In de beginfase kan ook een eerste begin worden gemaakt met de aanleg
van bos, op het Enkhuizerzand en langs de westzijde van de polder te-
genover Hoorn. Nabij Edam-Volendam kunnen de eerste aanzetten voor re-
creatieve ontwikkelingen worden gegeven. In dat geval is een vroegtij-
dige aanleg van de oeververbinding nabij Edam noodzakelijk. Bovendien
zal deze kunnen worden benut voor het tot stand brengen van de verbin-
ding met Lelystad, alsmede ter ontsluiting van een eventuele nederzet-
ting in het zuidwesten van de Markerwaard.
Het gebied tegenover de Oostvaardersplassen en het oosten van de pol-
der dienen in deze fase niet te worden ontgonnen om de mogelijkheid
open te houden dat delen van deze gebieden - indien gewenst - in een
later stadium kunnen worden ontwikkeld tot natuurgebied.
In de randmeren zal door de dijkbouw een aanzet tot de zonering zijn
aangebracht. Waar mogelijk dienen tegelijk met de dijkbouw tevens voor-
landen en strekdammen te worden aangebracht. Zo is er tegenover Marken
een goede mogelijkheid om een overslagkade met daarachter een laag ei-
land en enkele strekdammen ten behoeve van de watersport aan te leggen
voor beschutting voor aanleggende en ankerende watersporters. In de
winterperiode kunnen deze plaatsen de nodige beschutting geven aan wa-
tervogels. De werkhavens kunnen na het gereedkomen van de dijken wor-
den ontwikkeld als jachthaven.
Door voor de oeververbinding bij Edam bij de bouw van bruggehoofden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                                              IJsselmeer
          W ~»    ^ U ^ ' l 6 l i ^ ' ^ ^ ^ g M " Muiden'"^          ^W^\P"
          BBgir..'raHnL ,"|.»";' ! i;j'lr'* , sPS^ 'SKWrWV"
«L*Ë      B I 1SÏL>* AIHJ6L\«'I         '" J
                                             'jA'(VD^Jy|uiderberg-\
                                                                          Gooimeer
          ï § P f ^ ^ j M H N t e ' -."VtTS^^Sj^.rvs
          WÊr-                  '^fW¥^^^^èf^s?^^Ê^
     Figuur 6. Markerwaard 5 jaar droog
                                                                                        kanaal in combinatie met
            niet ontgonnen land                                           woonkern   2Z zandwinning
            ontgonnen      land                                     is.   jachthaven    kanaal in studie
            bos- en recreatiegebied                                       voorland      bestaand  land
            randmeer < 3 m diep                                           weg           bestaand  binnenmeer
            randmeer > 3 m diep                                           spoorlijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>   plaatselijk een voorland aan te leggen kunnen dagrecreatieve ontwikke-
   lingen worden gestimuleerd.
   Samenhangend met de recreatieve ontwikkeling van de noordwestelijke
   punt van de polder kan op daartoe geschikte plaatsen een voorland wor-
   den aangelegd ten behoeve van de dagrecreatie.
   Ter ontwikkeling van de natuurfunctie van het randmeer tussen Hoorn en
   Enkhuizen kunnen laaggelegen, door een overslagkade omgeven, eilanden
   worden aangelegd. Zij geven de nodige beschutting aan watervogels die
   rustig water prefereren, zoals het nonnetje en de fuut. Op de eilanden
   kunnen ontwikkelingen ten behoeve van natuur worden gestimuleerd, bij-
   voorbeeld moerasgebieden, nestbos voor reigers en aalscholvers, broed-
   plaatsen voor visdieven. Langs de polder is de ontwikkeling van een
   voorland ten behoeve van (extensieve) dagrecreatie mogelijk.
   Gezien de kosten die met de aanleg van eilanden en voorlanden gemoeid
   zijn en de mogelijkheden om deze bij de aanleg van de dijken te reali-
   seren zal hierover in een vroeg stadium afzonderlijke besluitvorming
   moeten plaatsvinden.
   In figuur 6 is het beeld weergegeven dat in het Markerwaardgebied om-
   streeks vijf jaar na droogvallen zal ontstaan indien de ontwikkeling
   op bovenomschreven wijze plaatsvindt. Ruim de helft van de polder is
   dan omstreeks het midden der negentiger jaren ontgonnen, er zijn be-
   houdens de hoofdinfrastructuur voor de waterhuishouding en het ver-
   keer nog vrijwel geen definitieve bestemmingen gerealiseerd, zodat
   ontwikkelingen in uiteenlopende richtingen nog volledig mogelijk zijn.
   4.2. Markerwaard tien jaar droog
   De periode tussen vijf en tien jaar na droogvallen zal worden geken-
   merkt door een verdergaande ontginning en inrichting van de polder. In
   samenhang hiermee zal het stelsel van tochten en sloten, alsmede het
   stelsel van ontginningswegen verder moeten worden uitgebouwd. De kolo-
   nisatie van de mens, volgend op die door dier en plant neemt in dit
   stadium een aanvang.
   De ontginning van de polder kan in deze fase het beste worden voort-
   gezet op het Enkhuizerzand en in de noordwestelijke en zuidwestelijke
54 delen van de polder. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van de inmid-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Figuur 7. Markerwaard 10jaar droog
                                                 -. kanaal in combinatie met
      niet ontgonnen land           woonkern   z2d z a n d w i n n i n g
      ontgonnen land            is. jachthaven      kanaal in studie
      bos- en recreatiegebied       voorland        bestaand         land
      randmeer < 3 m diep           weg             bestaand         binnenmeer
      randmeer > 3 m diep           spoorlijn
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>   dels gereedgekomen infrastructuur. De oeververbinding bij Edam zal,
   voor zover dit nog niet is gebeurd, in deze periode tot stand moeten
   komen.
   Afhankelijk van de totstandkoming van woongebieden in het zuidwesten
   van de Markerwaard kan de verbinding met Almere over het Oostvaarders-
   diep tot stand worden gebracht.
   De recreatieve inrichting van de polder kan worden voortgezet op het
   Enkhuizerzand en het aangrenzende watergebied, alsmede binnen- en bui-
   tendijks in het noordwesten van de polder. De recreatieve ontwikkeling
   dient bij voorkeur plaats te vinden in samenhang met verdergaande bos-
   aanleg. Landschappelijke compartimentering kan zijn aanvang vinden
   door langs de verbindingswegen door de polder bos in te planten. In
   dit stadium kan ook een vaarverbinding door de polder tussen het
   Hoornse Hop en het Oostvaardersdiep gestalte krijgen. Indien de kana-
   len door middel van zandwinning worden aangelegd zal een recreatief in-
   teressante route zijn ontstaan.
   Samenhangend met de ontwikkeling op het drooggelegde Enkhuizerzand kan
   inrichting ten behoeve van dagrecreatie en een kleinschalig, beschut
   watersportgebied tussen Trintelhaven en Enkhuizen plaatsvinden. Het
   beschutte water biedt 's zomers plaats aan boten die rust en beschut-
   ting zoeken, 's Winters kan het rustige water ten behoeve van water-
   vogels functioneren. De eilanden kunnen deels ten behoeve van de na-
   tuur, deels ten behoeve van de recreatie worden ingericht.
   In deze periode kunnen de eerste gronden worden uitgegeven aan pach-
   ters en erfpachters. Een verzorgingskarn, mogelijk later uitgroeiend
   tot een nederzetting van een omvang als Dronten en Emmeloord, centraal
   gelegen in het landelijk gebied, zal in samenhang hiermee moeten wor-
   den ontwikkeld. In het zuidwesten van de polder zal naar verwachting
   een aanvang kunnen worden gemaakt met een tweede woonkern die later
   hetzij een stedelijk, hetzij een agrarisch recreatief karakter zal
   krijgen.
   Aan het begin van deze periode zal, in verband met het voortschrijden
   van de ontginning, moeten worden besloten waar en in welke omvang de
   natuurgebieden in de Markerwaard moeten worden gerealiseerd. Voorals-
56 nog is uitgegaan van een natuurgebied van circa 500 ha op het Enkhui-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>zerzand en een natuurgebied van circa 3500 ha langs het Oostvaarders-
diep. Tevens zal omstreeks die tijd duidelijkheid moeten ontstaan over
de noodzaak de reservering van een internationale luchthaven (en de
verstedelijking die deze oproept) nog te handhaven.
In figuur 7 is het beeld weergegeven dat in het Markerwaardgebied om-
streeks tien jaar na droogvallen bij de geschetste ontwikkelingen zal
ontstaan.
4.3. Mogelijke aanpassingen van het dijktracé
Op enkele plaatsen kan op basis van nieuwe gezichtspunten of ontwikke-
lingen een aanpassing in het "Verkenningen" tracé zinvol lijken. Zo
vindt de verbreding van het Oostvaardersdiep zijn oorsprong in de
noodzakelijke oppervlakte van de IJmeerboezem. Bij het niet aanleggen
van de scheidingsdam naar Durgerdam dan w e l het verschuiven van het
aansluitpunt van deze dam in noordwaartse richting (De Nes of Edam)
valt de noodzaak voor deze verbreding weg. Het Oostvaardersdiep kan
dan ontwikkeld worden tot een scheepvaartkanaal zonder meer. De invloed
op de natuurlijke ontwikkelingen verdient hierbij een nadere beschouw-
ing.                                                                    57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>   Het tracé tegenover het gemaal De Blocq van Kuffeler betekent een rela-
   tief grote dijklengte voor een relatief gering ingepolderd oppervlak.
   Een aanpassing kan leiden tot een vergroting van de baai rond Marken
   hetgeen landschappelijk aantrekkelijk is.
   Aanpassingen in het tracé nabij Hoorn zullen de baai alhier kunnen be-
   nadrukken. Naar verwachting zal de watersport zich in deze baai con-
   centreren waardoor de tussenliggende gebieden worden ontlast en natuur-
   lijke ontwikkelingen hier beter tot ontplooiing kunnen komen.
58
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>5. Geraadpleegde bronnen
1. Commissie recreatief gebruik randmeren IJsselmeerpolders
   Ontwikkelingsvisie recreatief gebruik randmeren
   Concept
   Lelystad, 1977
2. Ministerie van Economische Zaken
   Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
   Structuurschema elektriciteitsvoorziening 1975
   Staatsuitgeverij
   's-Gravenhage, 19 75
3. Ministerie van Economische Zaken
   Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
   Aanvullend structuurschema elektriciteitsvoorziening
   Staatsuitgeverij
    's-Gravenhage, 19 77
4. Ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk
   Natuurwaarden en cultuurwaarden in het landelijk gebied
   Staatsuitgeverij
   's-Gravenhage, 19 79
5. Ministerie van Verkeer en Waterstaat
   Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
   Structuurschema vaarwegen
   Deel a: beleidsvoornemen
   Staatsuitgeverij
   's-Gravenhage, 19 77
6. Ministerie van Verkeer en Waterstaat
   Structuurschema verkeer en vervoer
   Deel d: regeringsbeslissing
   Staatsuitgeverij
   's-Gravenhage, 19 79
7. Ministerie van Verkeer en Waterstaat
   Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
   Structuurschema burgerluchtvaartterreinen
   Staatsuitgeverij
   's-Gravenhage, 19 79
8. Ministerie van Verkeer en Waterstaat
   Ministerie van Volkshuisvesging en Ruimtelijke Ordening
   De ontwikkeling van het Markerwaardgebied
   Deel a: beleidsvoornemen
   Staatsuitgeverij
   's-Gravenhage, 1980
9. Ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening
   Derde nota over ruimtelijke ordening in Nederland
   1. Oriënteringsnota ruimtelijke ordening
   2. Verstedelijkingsnota
   3. Nota Landelijke gebieden
   Staatsuitgeverij
   's-Gravenhage, 19 74-1979                                 59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>   10. Nota ten behoeve van de Ministerraad inzake de toekomst van de
       Markerwaard
       De Directeur-Generaal van de Waterstaat
       De Directeur-Generaal Ruimtelijke Ordening
       De Directeur-Generaal Rijksbegroting
       's-Gravenhage, 19 80
   11. Provinciale Staten van Noord-Holland
       Streekplan voor Waterland
       1974
   12. Provinciale Staten van Noord-Holland
       Streekplan voor Westfriesland-Oost
       (ontwerp)
       1969
   13. Raad van de Waterstaat
       Markerwaard rapport
       's-Gravenhage, 19 76
   14. Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders
       Dienst der Zuiderzeewerken
       Verkenningen Markerwaard
       Lelystad, 1975
   15. Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders
       Markerwaard
       Atlas bodemgeschiktheid en bodemgesteldheid
       red. P.J. Ente
       Lelystad, 1976
   16. Rijkswaterstaat
       Directie Zuiderzeewerken
       Zandwinning IJsselmeer en randmeren
       Nota nr. 292
       Lelystad, 1980
   17. Scheer, A. van der
       Over de te verwachten inklinking van de gronden in het
       Markerwaardgebied na drooglegging
       Flevobericht nr. 101
       Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders
       Lelystad, 1975
60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Bijlage 1. Gegevens per aspect
Inhoud bijlage 1
   1.    De huidige situatie in het Markerwaardgebied
1.1.1.   Diepteligging van de bodem
1.1.2.   Bodemopbouw
   1.3. Bestaande infrastructuur
   1.4.  Recreatie
   1.5.  Landschapstypering en ruimtelijke aspecten
   1.6.  Natuurwaarden
1.2.     Aspecten van de toekomstige ontwikkelingen na aanleg van de
         Markerwaard
1.2.1.   Diepteligging Markerwaard 80 a 100 jaar na droogvallen
1.2.2.   Potentiële zandwingebieden
1.2.3.   Mogelijkheden voor het aanleggen van eilanden, voorlanden,
         strekdammen en ophogingen
1.2.4.   Potentiële ontwikkeling infrastructuur
1.2.5.   Landbouw
1.2.6.   Stedebouw
1.2.7. Bosbouw
1.2.8.   Recreatie
1.2.9.   Natuurwaarden
1.2.10. Bijzondere bestemmingen
1.2.11. Landschapstypering
                                                                     61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>62</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Voor de ontwikkelingen in het Markerwaardgebied worden de gebruiksmo-
gelijkheden, behalve door de daarvoor benodigde civieltechnische en
cultuurtechnische werken, in eerste instantie bepaald door de huidige
situatie van het gebied en de potentiële ontwikkelingen die voor ver-
schillende aspecten mogelijk zijn. In deze bijlage wordt per aspect
of voor een aantal aspecten te zamen met behulp van kaarten en toelich-
tingen daarop de informatie in beeld gebracht die nodig is voor het
schetsen van de eerste fase van de ontwikkeling van het Markerwaard-
gebied. Deze bijlage geeft eerst informatie met betrekking tot de hui-
dige toestand in het Markerwaardgebied. Vervolgens wordt ingegaan op
de mogelijkheden die per aspect na aanleg van de Markerwaard aanwezig
zijn.
1.1. De huidige situatie in het Markerwaardgebied
Voor de eerste fase in de ontwikkeling van het Markerwaardgebied zijn
gegevens van belang ten aanzien van de diepteligging van de bodem, de
bodemopbouw, de bestaande infrastructuur, de recreatie, het landschap
en de natuurwaarden. Gegevens betreffende deze aspecten zijn vastge-
legd in kaartbeelden en daarbij behorende toelichtingen.
                                                                        63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>   1.1.1. Diepteligging van de bodem
   De diepte van de bodem in het Markerwaardgebied loopt uiteen van ca.
   N.A.P. - 2 m op het Enkhuizerzand en direct langs de kust van Noord-
   Holland tot ca. N.A.P. - 5 m in het zuidoosten. Ter plaatse van be-
   staande zandwinputten ligt de bodem dieper. De zandwinputten zijn dik-
   wijls geheel of voor een belangrijk deel weer dichtgeslibd. De diepte
   tot waar het zand is weggehaald is niet altijd precies meer bekend.
   De kaart geeft de huidige diepteligging van de bodem met intervallen
   van 0,20 m (figuur 1.1.). Ook zijn op deze kaart de bestaande zandwin-
   putten weergegeven.
64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Figuur 1.1. Diepteligging van de bodem in m -^N.A.P.
      1,0-2,0 m                       I     J 5,0-6,0 m
      2,0-3,0 m                          S M 6,0-7,0 m
      3,0 -4,0 m                              zandwinput
      4,0 -5,0 m
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>   1.1.2. De bodemopbouw
   In het Markerwaardgebied bestaat het bovenste bodempakket overwegend
   uit holocene kleilagen met een dikte die uiteenloopt van 5 tot 13 m.
   Hierin komt plaatselijk wadzand voor. Tussen Hoorn en Enkhuizen komen
   Westfriese afzettingen voor die plaatselijk zandig zijn. Ter plaatse
   van het Enkhuizerzand komen bovenin het Holoceen zandlagen voor. Onder
   de holocene bovenlaag komen tot grote diepte pleistocene zandlagen
   voor. Hierin kan plaatselijk Eemklei aanwezig zijn.
   Op de kaart met de bodemopbouw (figuur 1.2.) is de bovenkant van het
   pleistocene zand in meters beneden meerbodem aangegeven. Deze diepte
   geeft tevens de dikte van de holocene lagen. Afzonderlijk is ingegaan
   op de aanwezigheid van wadzand in het Holoceen, op het voorkomen van
   Westfriese afzettingen en op het Enkhuizerzand. In het Pleistoceen
   zijn de plaatsen aangegeven waar Eemklei voorkomt.
66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<**>*"£K&
        Figuur 1.2. Bodemopbouw
              wadzand                eemklei en kleileem
              westfriese afzettingen dieptelijn bovenkant pleistoceen in m-^-N.A.P.
              enkhuizerzand


====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>