<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                          S A M E N VAT T I N G
Rugdikte: 16mm – 11/04/2017 – Textcetera
                                                                                                                                                          Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid
   RAPPORT NR. 97 WETEN IS NOG GEEN DOEN EEN REALISTISCH PERSPECTIEF OP REDZAAMHEID
                                                                                                                                                      focus op redzaamheid
                                                                                                                                                      De hedendaagse samenleving stelt hoge eisen aan de redzaamheid van
                                                                                                                                                      burgers. Op cruciale onderdelen van het leven wordt van burgers veel
                                                                                                                                                      alertheid gevraagd. Het is niet meer voldoende om de brief met het
                                                                                                                                                      jaarlijkse pensioenoverzicht netjes in een mapje op te bergen. Lang
                                                                                               WETEN IS NOG                                           voordat de pensioen­datum in zicht komt moet je in actie komen en keuzes
                                                                                               GEEN DOEN                                              maken. Een langdurige loopbaan bij één werkgever is steeds minder
                                                                                               EEN REALISTISCH PERSPECTIEF                            vanzelf­sprekend. Van werknemers en zzp’ers wordt verwacht dat zij
                                                                                               OP REDZAAMHEID
                                                                                                                                                      hun inzetbaarheid op peil houden en gespitst zijn op nieuwe kansen en
                                                                                                                                                      ­bedreigingen. Binnen het gezondheidszorgbeleid staan autonomie en
                                                                                                                                                       eigen verantwoordelijkheid voorop. De redzame patiënt is geïnformeerd,
                                                                                                                                                       volgt een gezonde leefstijl, kiest zelf voor een behandelaar en beslist
                                                                                                                             12-Apr-17 12:11:32
                                                                                                                                                       ­actief mee over de behandeling.
                                                                                                                                                  Lang niet alle burgers zijn onder alle omstandigheden hiertoe in staat. Er bestaat een behoorlijk
                                                                                                                                                  verschil tussen wat van burgers wordt verwacht en wat zij daadwerkelijk aankunnen. De
                                                                                                                                                  groep voor wie de eisen soms te hoog gegrepen zijn, is niet beperkt tot een kleine groep
                                                                                                                                                  ‘kwetsbaren’ zoals mensen met een laag IQ. Ook mensen met een goede opleiding en een
                                                                                                                                                  goede maatschappelijke positie kunnen in situaties verzeild raken waarin hun redzaamheid
                                                                                                                                                  ontoereikend is, zeker op momenten dat het leven tegenzit. Dat is niet omdat hun intelligentie
                                                                                                                                                  of kennis tekortschiet, maar omdat er een beroep wordt gedaan op allerlei andere mentale
                                                                                                                                                  vermogens, zoals het vermogen om in actie te komen, om het hoofd voldoende koel te
                                                                                                                                                  houden, en om vast te houden aan goede voornemens.
                                                                                      de volgende gedragswetenschappelijke stap:
                                                                                      aandacht voor doenvermogen
                                                                                      Dat intelligentie en goed kunnen lezen, schrijven en rekenen                                                                          in actie
                                                                                      van groot belang zijn is algemeen erkend.                                                       EN                                    komen            DO
                                                                                                                                                                                   E R M OG
                                                                                                                                                                                                                                              E N V E R M OG E
                                                                                      De afgelopen jaren is er in wetenschap en beleid de                                                      informatie       een            met
                                                                                      nodige aandacht geweest voor de beperkingen van het
                                                                                                                                                                                              verzamelen        plan           tegenslag
                                                                                      menselijk denk- en oordeelsvermogen. Vanuit de gedrags­
                                                                                      wetenschappen is aangetoond dat het vermogen van mensen
                                                                                                                                                                                                en wegen       maken           omgaan
                                                                                      om informatie te wegen en rationale keuzes te maken                                          NK V
                                                                                      begrensd is.                                                                                     DE                                  volhouden         N
                                                                                      Dit rapport zet een volgende stap en richt zich op
                                                                                      ‘doenvermogen’, dat men in het dagelijks leven vaak aanduidt
                                                                                      als ‘persoonlijkheid’ of ‘karakter’. Met dit neologisme doelen
                                                                                      we op non-cognitieve vermogens, zoals een doel stellen en
                                                                                      een plan maken, in actie komen, volhouden en om kunnen
                                                                                      gaan met verleidingen en tegenslag.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                         S A M E N VAT T I N G
                                                          Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid
determinanten van doenvermogen
Aan de basis van dit doenvermogen liggen een drietal persoonskenmerken: temperament, zelfcontrole en overtuiging.
                     Mensen met een approach temperament zijn eerder geneigd om ‘stressoren’ onder ogen te zien
       AANPAKKEN
                     en aan te pakken, terwijl mensen met een avoidance temperament eerder geneigd zijn ‘stressoren’
     VERMIJDEN       te ontkennen en te vermijden. De eerste groep scoort relatief hoog op levensuitkomsten en de
                     omgang met problemen, de twee groep relatief laag.
   Ten tweede is er een verband met het vermogen tot zelfcontrole. Dit is het vermogen om
   dominante gedragsneigingen te veranderen of te onderdrukken en gedrag, gedachten en
   emoties te reguleren. In een samenleving waarin van mensen gevraagd wordt zich niet over
   te geven aan allerlei verleidingen, maar vooruit te denken en nu al maatregelen te nemen
   om mogelijke problemen later te voorkomen, is zelfcontrole een belangrijke vereiste voor
   redzaamheid.
                     Ten derde is er een verband met overtuigingen. De een is optimist en denkt dat het allemaal
                     wel goed komt, de ander voelt zich machteloos en vervalt tot passiviteit. Hierbij is duidelijk dat
                     meer niet altijd beter is. Een teveel aan optimisme en zelfvertrouwen kan contraproductief zijn,
                     namelijk als het ertoe leidt dat men problemen niet onder ogen ziet of negeert.
de startpositie van mensen verschilt
Deze niet-cognitieve kenmerken hangen inderdaad samen met de mentale vermogens die in dit rapport centraal staan.
                                                     Mentale
                   COGNITIEF                        vermogens
                    intelligentie,
                     cognitieve
                   vaardigheden
                                                   R M OG E N      DOE N V E R M
                                              VE                                   OG
                                           NK
                                      DE                             in actie       EN
                                                                     komen
                                                                                             relevant voor
                                       informatie           een         met                      werk
                    Persoons-         verzamelen            plan        tegenslag
                   kenmerken                                                                 gezondheid
                                        en wegen           maken        omgaan                financiën
                                                                     volhouden
                        NIET
                   COGNITIEF
                   temperament,
                    zelfcontrole,
                     overtuiging
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                S A M E N VAT T I N G
                                                      Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid
Nederlanders verschillen in de mate waarin ze over hierover
beschikken. Die verschillen hangen enigszins samen met                                                                             Mean=3,52
                                                                                                                                   Srd.Dev.=,512
opleidingsniveau, maar zeker niet volledig. Er is een substantieel                125
                                                                                                                                   N=1.014,0
percentage lager opgeleiden dat hoog scoort op niet-cognitieve
vermogens, en omgekeerd is er een substantieel percentage hoger
opgeleiden dat laag scoort. De verdeling volgt grosso modo een                    100
normaalverdeling.
Sommigen scoren goed, anderen heel slecht, maar de meeste
                                                                      Frequency
                                                                                   75
mensen scoren rond het gemiddelde.
Daaruit volgt een belangrijke conclusie. Niet alle burgers hebben                  50
in aanleg gelijke kansen op redzaamheid. Niet-cognitieve
persoonskenmerken hebben immers een erfelijke component,
net als intelligentie.                                                             25
                                                                                    0
                                                                                        ,00   1,00   2,00   3,00            4,00     5,00          6,00
stress en mentale belasting zetten mentale vermogens onder druk                                             OPLETTENDHEIDMOET
                                                                                                                            MOET
                                                                                                            MOET                   IMPULSBEHEERSING
Bovendien zijn levensomstandigheden van invloed op de                                                       INSPANNING
                                                                                                                                     MOET
inzetbaarheid van die niet-cognitieve vermogens. We weten
bijvoorbeeld dat zelfcontrole door veeleisende cognitieve taken
of door langdurige blootstelling aan verleidingen onder druk
komt te staan. Dat is extra problematisch op momenten wanneer
het leven tegenzit, zoals bij een echtscheiding, faillissement,
of ontslag. Juist dan is het cruciaal dat iemand in actie komt, de
juiste keuzes maakt en die weet vol te houden. Helaas zijn dit nu
net de situaties die gepaard gaan met stress.
geen hooggespannen verwachtingen over trainbaarheid
Over de mogelijkheid om niet-cognitieve vermogens te trainen is nog niet veel bekend, maar het
onderzoek dat er is geeft nog geen aanleiding tot hooggespannen verwachtingen.
       AANPAKKEN
      VERMIJDEN       Iemands temperament veranderen is lastig, zo niet onmogelijk.
   Overtuigingen zijn beter veranderbaar, maar het is nog niet vastgesteld of het trainingseffect
   ook doorwerkt op andere gebieden. Als iemand overtuigd raakt dat hij in staat is zelf een baan te
   vinden, betekent dat niet automatisch dat hij ook gelooft dat hij kan stoppen met roken.
                       Zelfcontrole is in theorie het meest efficiënte aangrijpingspunt voor interventie, maar
                       onderzoek laat slechts bescheiden resultaten zien, en het is de vraag in hoeverre die blijvend
                       zijn.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                                        S A M E N VAT T I N G
                                                              Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid
Gunstiger zijn de perspectieven voor training van vaardigheden in specifieke domeinen. Maar dat geldt
alleen als interventies zich niet alleen richten op het denkvermogen, maar ook op het doenvermogen.
    De WRR waarschuwt geen overspannen verwachtingen te koesteren over de algemene
    trainbaarheid van niet-cognitieve vermogens. In elk geval bestaan er geen eenvoudige, snelle en
    goedkope oplossingen. Verschillen in doenvermogen zullen een realiteit blijven.
     • Zolang er onvoldoende empirisch bewijs is, adviseert de WRR dus om terughoudend te
        zijn met de invoering van algemene interventies.
     • Experimenteer met en doe gedegen onderzoek naar de mogelijkheden van training van
        niet-cognitieve vermogens.
     • Daar waar de werkzaamheid van training van specifieke vaardigheden empirisch is
        onderbouwd, zou de overheid een toegankelijk aanbod moeten bevorderen.
betekenis voor beleid: weten is nog geen doen
Het klassieke beleidsperspectief van de overheid gaat uit van een burger bij wie de juiste kennis
automatisch leidt tot de juiste daden. Het is het rationalistische perspectief dat aan de basis ligt van veel
juridische en economische benaderingen van beleid. Daarnaast zetten wij een realistisch perspectief
dat een vertaling is van de gedragswetenschappelijke bevindingen van dit rapport. Dat perspectief
gaat ervan uit dat mensen niet altijd handelen, ondanks hun goede voornemens. Weten leidt niet
altijd tot doen. Bovendien kan een keuze die op de lange termijn ‘onverstandig’ is, op de korte termijn
gezien de situatie van het individu wel degelijk de ‘verstandige’ optie zijn. Het uitgangspunt van beide
perspectieven is hetzelfde, te weten eigen verantwoordelijkheid, en het doel is eveneens hetzelfde:
autonomie en redzaamheid voor iedere burger. De twee perspectieven verschillen echter in hun aannames
over de mentale vermogens van burgers en over psychologische wetmatigheden. Omdat het eerste
perspectief uitgaat van te hoge verwachtingen van het doenvermogen van burgers brengt dit het doel van
redzaamheid niet altijd dichterbij.
               1. Rationalistisch perspectief                  2. Realistisch perspectief
               Assumpties over mentale vermogens:              Assumpties over mentale vermogens:
               – iedereen beschikt over voldoende              – normaalverdeling: sommigen scoren hoog,
                  mentale vermogens voor redzaamheid              sommigen laag, grote middengroep
               – uitzondering: kleine groep kwetsbaren         – staart van (zeer) kwetsbaren
               – aandacht voor denkvermogen                    – ook aandacht voor doenvermogen
               Assumpties over gedrag:                         Assumpties over gedrag:
               – weten leidt tot doen                          – weten is nog geen doen
               – zelfcontrole is onbeperkt                     – zelfcontrole is begrensd
               Inrichting beleid                               Inrichting beleid
               – meer keuze is altijd beter                    – verleiding en stress verminderen
               – sturen via informatie en financiële prikkels  – sturing via keuzearchitectuur
               – burger moet de wet kennen                     – burger moet de wet ook ‘kunnen’
               Uitvoering beleid                               Uitvoering beleid
               – afstandelijk, zakelijk                        – persoonlijk, proportioneel
               – geen contact voorafgaand aan sancties         – wel contact voorafgaand aan sancties
               – alleen hulp bij evidente overmacht            – meer differentiëren: niet willen/niet kunnen
implicaties voor de relatie tussen overheid en burger
Hoe tolerant moeten de overheid en instituties zijn voor menselijk gedrag? Vanuit pragmatisch oogpunt
gaat het erom hoe regels zo kunnen worden ingericht dat de beoogde redzaamheid zo goed mogelijk
wordt gerealiseerd. Een realistisch perspectief dat rekening houdt met verschillen en beperkingen in
doenvermogen van burgers biedt meer kans op het realiseren van redzaamheid. Regels en instituties
moeten een zekere ‘robuustheid’ of ‘correctievermogen’ hebben jegens menselijke fouten. Bij het
ontwerpen van beleid moet de vraag gesteld worden wat er gebeurt met mensen die niet meteen hun post
openmaken of niet meteen in actie komen als dat noodzakelijk is.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                           S A M E N VAT T I N G
                                                         Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid
      Maar er zijn ook principiële argumenten voor een realistisch perspectief op de burger. Vanuit dit tweede perspectief
      is duidelijk dat verkeerde keuzes of passiviteit niet per se hoeven te duiden op onwil, maar ook kunnen duiden op
      onvermogen of overbelasting. Sommige mensen staan op het gebied van redzaamheid nu eenmaal voor een grotere
      opgave dan anderen, niet alleen vanwege verschillen in cognitief vermogen, maar ook doordat zij bepaalde moeilijk
      veranderbare persoonskenmerken hebben meegekregen die een relatief grote kans op problemen geven.
           De WRR beveelt aan in beleid uit te gaan van een realistische inschatting van het denkvermogen en
           het doenvermogen van gewone burgers.
      voorbereiding van beleid: meer zicht op mentale belasting
      Het is duidelijk dat er grenzen zijn aan de mentale belasting die mensen aankunnen.
      De overheid houdt hier echter niet altijd rekening mee. Ook houdt zij niet in de
      gaten wat het totaal aan keuzes, verleidingen en veronderstelde acties is dat op
      mensen afkomt en of dat wel hanteerbaar is. Bij voorgenomen beleid en regelgeving
      dient daarom expliciet getoetst te worden of de inrichting van de regelgeving
      rekening houdt met verschillen in doenvermogen van burgers. De burger moet de
                                          wet niet alleen kennen maar ook ‘kunnen’. Gaat
                                          de wetgeving wel uit van reële assumpties over
                                          het gedrag van burgers?
                                          Reductie van mentale belasting is met name belangrijk in situaties die niet vaak in
SCHEIDING
                                          het leven voorkomen, maar grote impact hebben, zoals baanverlies, echtscheiding
          LIFE          MENTALE
                        BELASTING
                                          of het krijgen van een kind. Het is juist in dit soort omstandigheden dat burgers die
  EVENTS                                  onder gewone omstandigheden redzaam zijn, het overzicht verliezen en daardoor
      OVERSPANNEN
                                          beslissingen uitstellen of verkeerde keuzes maken, waardoor ze in de problemen
                                          komen. Reductie van de belasting, door vereenvoudiging van de regels of door
               SCHULDEN
                                          gerichte ondersteuning, kan dan bijdragen aan de redzaamheid van burgers.
      De WRR beveelt daarom aan:
           • om bij de voorbereiding van beleid te toetsen of de inrichting van de regelgeving rekening houdt
               met verschillen in doenvermogen;
           • om de mentale belasting voor burgers in kaart te brengen en met behulp van pilots of een IBO te
               onderzoeken hoe de mentale belasting bij stressvolle life events kan worden gereduceerd.
      inhoud van beleid: pas de keuzearchitectuur aan
      Effectief beleid houdt rekening met de verschillen in mentale vermogens van burgers.
      In het rationalistische perspectief is informatieverstrekking een belangrijk instrument,
      maar in het realistische perspectief komt een breder palet aan sturingsmiddelen in
      beeld. De overheid kan inspelen op de beperkte niet-cognitieve vermogens van burgers                    KEUZE
      door de keuzearchitectuur aan te passen. Dat kan met behulp van simpele labels,
      aanvinken van standaard-opties (defaults), opt-outstelsels, ‘ongewenste’ keuzes beperkt
      mogelijk maken, of geschaalde vrijheden. Een belangrijk onderdeel van een realistische
      benadering is het terugdringen van verleidingen, zodat mensen niet voortdurend een
      beroep hoeven te doen op hun zelfcontrole.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                             S A M E N VAT T I N G
                                                         Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid
De WRR beveelt aan:
• om een keuzearchitectuur te hanteren die uitgaat van een realistisch beeld van de burger;
• de keuzedruk te reduceren;
• verleidingen die een groot beroep doen op de zelfcontrole van burgers te verminderen;
• zeer terughoudend te zijn met het bieden van grote keuzevrijheden op het terrein van
   essentiële financiële voorzieningen, zoals ziektekosten- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
   en pensioenvoorzieningen.
uitvoering van beleid: verifiëren en differentiëren
Een rationalistisch perspectief kan hele onaangename gevolgen hebben als dat wordt gecombineerd met
geautomatiseerde beleidsuitvoering. De overheid legt bijvoorbeeld automatische boetes op als een burger
niet betaalt. Wie even niet oplet, of verzuimt op tijd te betalen, ziet zijn boetes in korte tijd oplopen tot een
enorm bedrag. Vanuit een realistisch perspectief op mentale vermogens dient de overheid bij handhaving
van beleid eerst te verifiëren in hoeverre er sprake is van niet willen of van niet kunnen betalen. Vervolgens
dient zij te differentiëren, en haar reactie af laten langen van de aard van de situatie.
     Kwadrantenmodel            Persoon wil betalen             Persoon wil niet betalen
                                     Stimuleren:                        Handhaven:
   Persoon kan betalen
                               Betaalgemak vergroten              Instrumenten inzetten
                                Tijd en ruimte geven:             Opsporen en bewegen:
 Persoon kan niet betalen
                               Voorzieningen inzetten             Instrumenten inzetten
De overheid dient daarbij proportioneel op te treden. Forse overtredingen verdienen forse sancties, maar
kleine fouten moeten ook kleine gevolgen hebben. Vanuit een realistisch perspectief moet er ook ruimte
zijn voor burgers om op hun schreden terug te keren en eerdere ‘fouten’ te herstellen. Dat geldt zeker als de
burgers de gevolgen van een keuze niet konden voorzien.
• De WRR beveelt aan bij de uitvoering van beleid vroegtijdig en persoonlijk contact met burgers
   te zoeken wanneer er sprake is van onregelmatigheden om zo beter onderscheid te maken tussen
   burgers die niet willen en die niet kunnen, en bij te kunnen sturen op een moment dat mensen
   nog genoeg mentale ruimte hebben om helder na te denken en in actie te komen.
• Een kenniscentrum kan helpen om een realistisch perspectief op de uitvoering van beleid verder
   in de praktijk te brengen, door middel van toetsen en ontwikkelen van best practices, pilots en
   veldexperimenten.
een realistische overheid is een legitieme overheid
Een realistisch perspectief kan bijdragen aan een nieuwe invulling van het sociaal contract tussen overheid
en burgers. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat de overheid hen niet over de rand duwt en
dat momenten van onoplettendheid en zwakte niet direct ingrijpende gevolgen hebben. Dat is goed
voor de redzaamheid van burgers, maar ook voor de schatkist en het draagt bij aan de legitimiteit van
overheid en beleid.
                                                                                             weten is nog geen doen.
                                                                   een realistisch perspectief op redzaamheid.
                                                                           Bezoek de website voor het volledige rapport.
                                                                            Neem voor meer informatie contact op met
                                                                                        Anne-Greet Keizer (keizer@wrr.nl)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>