<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>              Aan de minister voor Rechtsbescherming
              De heer S. Dekker
              Ministerie van Justitie en Veiligheid
              Postbus 20301
              2500 EH Den Haag
Datum        30 september 2020                     Uw kenmerk           Nvt
E-mail       adviesrsj@minjenv.nl                  Ons kenmerk          RSJ/101/3167/2020/MS/TvV
Onderwerp    Advies coronamaatregelen DJI
          Geachte heer Dekker,
          Het coronavirus stelt de samenleving voor enorme uitdagingen. Dat geldt in het bijzonder
          voor DJI. Het gesloten karakter van de inrichtingen vormt een extra risico voor de
          gezondheid van het personeel en justitiabelen. DJI heeft moeilijke afwegingen moeten
          maken en ingrijpende maatregelen moeten nemen om de verspreiding van het
          coronavirus te kunnen beteugelen. Deze maatregelen hebben een enorme impact (gehad)
          op alle betrokkenen.
          De RSJ heeft waardering en respect voor de inspanningen die zijn gepleegd om de
          gezondheid en de veiligheid van het personeel en de justitiabelen te beschermen. Het
          personeel en de justitiabelen hebben de afgelopen maanden laten zien over een enorm
          aanpassingsvermogen te beschikken. En het coronavirus is tot dusver grotendeels buiten
          de inrichtingen gebleven.
          De maatregelen hebben in het bijzonder veel impact gehad op ingeslotenen. De
          justitiabelen in de PI’s, de justitiële jeugdinrichtingen (JJI’s), de tbs-klinieken en de
          overige forensische intramurale zorg, zijn immers grotendeels afhankelijk van anderen
          voor het naleven van de gezondheidsrichtlijnen. Daarnaast hebben de maatregelen voor
          hen extra veel impact door het gesloten karakter van de inrichtingen. De zaken die
          normaal gesproken enigszins afleiding of perspectief bieden, konden geen of slechts
          beperkt doorgang vinden. De maatregelen raken daarmee de rechten en belangen van
          justitiabelen.
          Postbus 30137
          2500 GC Den Haag
          www.rsj.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                      2
Vanuit DJI is kort na de uitbraak van het virus aan de RSJ op meerdere niveaus gevraagd
hoe tegen de genomen maatregelen wordt aangekeken. De RSJ wil in een kort briefadvies
ingaan op de maatregelen zoals deze vanaf het begin van de crisis zijn genomen en de
gevolgen die deze maatregelen voor ingeslotenen hebben gehad. Daarbij doet de RSJ een
aantal aanbevelingen, aangezien de crisis nog niet voorbij is en de kans op een tweede
golf reëel is.
Ten behoeve van dit advies heeft de RSJ de commissies van toezicht (hierna: cvt’s) van
PI’s, JJI’s en tbs-klinieken bevraagd over de ontwikkelingen in verband met de
coronamaatregelen en de signalen die hen vanuit de inrichtingen bereiken. Ook is in de
periodieke overleggen met de (behandel)directeuren van de instellingen van DJI gevraagd
naar de gang van zaken in de instellingen. Verder is bij het opstellen van dit advies
gebruik gemaakt van nationale en internationale 1 rechtsnormen, literatuur,
beleidstukken, mediaberichten en de RSJ-beroepsrechtspraak.
1.    Inleiding
Alhoewel er in de periode na de uitbraak over het algemeen veel begrip en acceptatie
onder justitiabelen en personeel voor de genomen maatregelen leek te zijn, leidden deze
ook tot onrust, ongenoegen en gevoelens van onveiligheid. 2 Een ander gevolg van de
maatregelen was dat justitiabelen, meer dan normaal, geïsoleerd raakten door het
tijdelijk stopzetten van bezoek en verlof, het beperken van onderling contact in de
inrichting of kliniek en het beperkt dan wel niet meer toelaten van advocaten binnen de
inrichting of kliniek. 3 De maatregelen die golden en deels nog steeds gelden, staan soms
op gespannen voet met het wettelijk kader en individuele belangen. Een uiterst
zorgvuldige afweging van de diverse belangen is daarom noodzakelijk. De RSJ komt aan
de hand van vier thema’s tot een aantal aanbevelingen over het naleven van de RIVM-
maatregelen, de stagnatie van resocialisatie en behandeling, het toezicht door
onafhankelijke instanties en lessen voor de toekomst.
2.    Naleven van de RIVM-richtlijnen in de DJI-inrichtingen
Alle mogelijke maatregelen moeten worden genomen om de gezondheid van mensen die
ingesloten zijn te beschermen. 45 De RIVM-richtlijnen dienen daarom ook binnen de
inrichtingen en klinieken te worden gerespecteerd en uitgevoerd. Justitiabelen die zijn
ingesloten, hebben weliswaar een eigen verantwoordelijkheid om de richtlijnen te
1
   Zie o.a.: European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment
   or Punishment (hierna: CPT), Statement of principles relating to the treatment of persons
   deprived of their liberty in the context of the coronavirus disease (COVID-19) pandemic, 20 maart
   2020; OHCHR and WHO, Interim guidance. Covid-19: focus on persons deprived of their
   Liberty maart 2020; VN-Kinderrechtencomité statement, 8 april 2020.
2
   T. Molleman, ‘De gevangenis in tijden van een pandemie’, Sancties 2020/32, p.181; A.J. de Korte,
   De coronacrisis in het gevangeniswezen, Sancties 2020/31, p. 178.
3
   Advocaten hebben in diverse media hun zorgen geuit over rechten van verdachten die geschonden
   werden. Zie o.a.: Advocaten: rechten van verdachten worden geschonden, Trouw 12 mei 2020;
   Rechten verdachte zijn in het geding, NRC 13 mei 2020.
4
   CPT, Statement of principles relating to the treatment of persons deprived of their liberty in the
   context of the coronavirus disease (COVID-19) pandemic, 20 maart 2020, principle nr. 1.
5
   Dit geldt uiteraard ook voor het personeel.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                    3
respecteren, maar zijn hiervoor grotendeels afhankelijk van de regels en mogelijkheden
binnen de inrichting en de wijze van handelen van de medewerkers aldaar. 6
Coronaproof
Over het algemeen zijn de inrichtingen (PI’s en JJI’s) en de tbs-klinieken 7 niet gebouwd
op het bewaren van anderhalve meter afstand. Waar het wel mogelijk is, denk hierbij aan
de arbeidszaal of de luchtplaats, wordt deze richtlijn ook niet altijd gevolgd en
gehandhaafd. 8 Inmiddels richt DJI op veel plekken ruimtes coronaproof in. De RSJ vindt
het van groot belang dat individuele gesprekskamers in inrichtingen en cellencomplexen
coronaproof zijn ingericht 9 en de anderhalve meter afstand-norm wordt gehandhaafd.
Meerpersoonscellen
Hoewel door diverse maatregelen het aantal gedetineerden dat met twee personen op
één cel zit inmiddels is afgenomen, worden de meerpersoonscellen nog steeds gebruikt. 10
Hierbij zijn aanvullende maatregelen genomen om besmettingen zo goed als mogelijk te
beperken. Zo worden gedetineerden eerst gemonitord op corona-gerelateerde klachten
voordat ze bij elkaar worden geplaatst. De RSJ acht het gebruik van meerpersoonscellen
ten tijde van de coronacrisis echter onverantwoord nu het bewaren van anderhalve meter
afstand in een meerpersoonscel logischerwijs onmogelijk is.
Volgens het protocol van DJI wordt iemand die klachten vertoont geïsoleerd. Als de
celgenoot geen klachten vertoont, wordt hij wel op een andere cel geplaatst maar hoeft
hij niet te worden geïsoleerd. 11 De RSJ acht dit onjuist nu de RIVM-richtlijnen
voorschrijven dat indien één lid van een ‘huishouden’ klachten vertoont, het hele
huishouden in quarantaine dient te verblijven. 12
Plaatsing van nieuwe justitiabelen
DJI hanteert een protocol voor de plaatsing van nieuwe justitiabelen. Er vindt een
medische intake plaats en gedurende acht dagen wordt de gezondheidstoestand van de
justitiabele op een eenpersoonscel gemonitord. Bij milde klachten wordt getest op corona.
Tijdens deze monitoringsfase is de justitiabele afgezonderd van de andere justitiabelen en
mag dan ook niet deelnemen aan het dagprogramma. 13
De RSJ heeft waardering voor de zorgvuldigheid en voorzichtigheid waarmee DJI bij de
plaatsing van nieuwe justitiabelen in de penitentiaire inrichtingen omgaat, maar ziet ook
het belang van het eerder en vaker testen. Indien meteen bij binnenkomst wordt getest,
6
   Zie bijv: Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 4020. (Kamervragen)
7
   En de overige instellingen voor forensische zorg.
8
   Er zijn diverse signalen hierover bij de RSJ binnengekomen, al dan niet via advocaten. Ook
   hebben advocaten o.a. hierover hun zorgen geuit in de media. Zie o.a.: Coronamisstanden in
   gevangenissen, gedetineerden worden monddood gemaakt, Volkskrant 13 mei 2020.
9
   Vanwege de kleine ruimtes kan het plaatsen van bijvoorbeeld plexiglas noodzakelijk zijn. Waar dat
   niet kan of gebeurd is, kunnen bijvoorbeeld mondkapjes worden gebruikt.
10
   Het gebruik van meerpersoonscellen is in de afgelopen maanden gedaald van ca.
   30% naar 12% (op 22 juni 2020). In: Kamerstukken II 2019/20, 24 587/25 295, nr. 780.
   (Beleidsbrief 26 juni 2020)
11
   Kamerstukken II 2019/20, 31 753, nr. 196, p. 50. (Verslag van een schriftelijk overleg) Zie ook:
   https://www.dji.nl/over-dji/coronavirus/index.aspx.
12
   https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-covid-19/nederlandse-maatregelen-tegen-
   het-coronavirus/gezondheidsadviezen.
13
   Kamerstukken II 2019/20, 31 753, nr. 196, p. 50. (Verslag van een schriftelijk overleg) Zie ook:
   https://www.dji.nl/over-dji/coronavirus/index.aspx.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                                   4
is de meerdaagse afzondering van de justitiabele niet per definitie nodig en kan deze
eerder meedoen aan het dagprogramma.
Horizontale overplaatsingen
De RSJ vindt het een positieve ontwikkeling dat verzoeken tot zogenaamde horizontale
overplaatsingen (overplaatsing naar een andere inrichting, met hetzelfde regime) per 1
augustus jl. weer in behandeling worden genomen. 14 Echter, in het geval deze
mogelijkheid door een nieuwe opleving van het virus onder druk komt te staan, acht de
RSJ het wenselijk dat het testen direct wordt ingezet. Een verzoek tot horizontale
overplaatsing dient bij een negatieve uitslag op de gebruikelijke inhoudelijke gronden te
worden overwogen. 15
Aanbevelingen
•   Tref alle mogelijke maatregelen zodat mensen die ingesloten zijn, in staat worden
    gesteld de RIVM-richtlijnen na te leven:
    -    Richt de inrichtingen en klinieken, voor zover dat nog niet is gebeurd, coronaproof
         in, zoals een veilige ruimte voor gesprekken tussen justitiabelen en advocaten en
         andere professionals.
    -    Handhaaf in de inrichtingen en klinieken, bijvoorbeeld tijdens de arbeid en het
         luchten, de regel om anderhalve meter afstand te bewaren.
•   Test vaker en sneller, zodat afzondering tot een minimum beperkt kan blijven. Ook
    kunnen hiermee horizontale overplaatsingen op de normale gronden worden
    overwogen.
•   Schort het gebruik van meerpersoonscellen voorlopig op. Indien toch van
    meerpersoonscellen gebruik moet worden gemaakt en één van de justitiabelen
    coronaverschijnselen vertoont, plaats de andere justitiabele dan ook tijdelijk in isolatie
    en test ook die justitiabele op het virus om grotere uitbraak te voorkomen. Indien
    deze justitiabele niet besmet blijkt, kan diens isolatie worden opgeheven.
3.    Stagnatie van resocialisatie en behandeling
Penitentiaire inrichtingen en detentiecentra
Een van de belangrijkste doelstellingen van de gevangenisstraf is de voorbereiding op de
terugkeer in de samenleving door middel van resocialisatietrajecten. 16 De
coronamaatregelen hebben ertoe geleid dat het dagprogramma (deels) is aangepast en
dat resocialisatietrajecten in de PI’s van de ene op andere dag zijn stilgelegd. 17
Ketenpartners, zoals medewerkers van de gemeente en de reclassering, konden niet of
slechts zeer beperkt hun werk doen. 18 Ook werd de detentiefasering grotendeels
opgeschort 19 en kon een deel van de gedetineerden die in een (Zeer) Beperkt Beveiligde
14
   https://www.dji.nl/over-dji/coronavirus/index.aspx.
15
   Kamerstukken II 2019/20, 31 753, nr. 196, p. 47. (Verslag van een schriftelijk overleg) In de
   periode voor 1 augustus jl. werden verzoeken tot overplaatsing niet in behandeling genomen.
16
   Art. 2 lid 2 Pbw.
17
   Kamerstukken II 2019/20, 24 587, nr. 765, p. 2. (Beleidsbrief 2 april 2020); A.J. de Korte, De
   coronacrisis in het gevangeniswezen, Sancties 2020/31, p. 178; T. Molleman, ‘De gevangenis in
   tijden van een pandemie’, Sancties 2020/32, p.180.
18
   E. Rodermond & M.A. de Knegt, Sancties 2020/33, p. 184.
19
   Plaatsing van nieuwe gedetineerden in een zeer beperkt beveiligde inrichting werd opgeschort.
   Plaatsingen in een penitentiair programma en in forensische klinieken werden niet opgeschort. In:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                    5
Inrichting was geplaatst, de detentie verder thuis uitzitten met elektronische controle
door middel van de enkelband. 20 Uit de beroepsrechtspraakpraktijk van de RSJ blijkt dat
hierover onder justitiabelen veel onduidelijkheid bestond. Het was voor de gedetineerden
niet altijd duidelijk waarom de ene gedetineerde wel naar huis mocht onder elektronisch
toezicht en waarom dit voor anderen niet tot de mogelijkheden behoorde. Dit heeft tot
onrust geleid.
Jeugdinrichtingen
De coronamaatregelen hebben effect gehad op de voortgang van zowel de intra- als
extramurale trajecten van de JJI’s. Er was immers minder onderwijs en minder zorg
beschikbaar. (Jeugd)reclasseringsmedewerkers konden de inrichting niet meer in.
Scholings- en trainingstrajecten (STP) liepen vast, doordat jongeren hun werk
kwijtraakten. 21 Ook werden STP machtigingen ingetrokken vanwege het risico op het
binnenbrengen van het coronavirus.
Daarnaast heeft het ontbreken van bezoek en verlof veel impact gehad. Naast het effect
op de resocialisatie kan de beperking van fysiek familiebezoek op de langere termijn
blijvende negatieve effecten op kinderen hebben. 22 De RSJ is bezorgd over de effecten die
de diverse coronamaatregelen op lange termijn kunnen hebben op jeugdigen.
Forensische zorg
Naast de resocialisatie is ook de klinische en ambulante behandeling binnen de
forensische zorg aangepast en voor een deel komen stil te liggen.
In tbs-klinieken konden bepaalde groepsprogramma’s, zoals agressietraining, geen
doorgang vinden, waardoor de duur van de tbs-behandelingen voor een deel van de
terbeschikkinggestelden mogelijk zal oplopen. Daarnaast maakt de RSJ zich zorgen over
de kwaliteit en effectiviteit van de ambulante zorg via videobellen. Hoewel de geluiden
over behandelingen die middels videobellen zijn voortgezet over het algemeen positief
zijn, zijn er ook zorgen. Zo valt nog niet in te schatten of een behandeling via videobellen
hetzelfde resultaat boekt en of het inschatten van eventueel gevaar via beeldbellen altijd
goed mogelijk is. Ook rijst de vraag of behandeling via videobellen het nieuwe normaal
wordt, of dat dit op den duur wordt teruggedraaid.
Gevolgen voor straffen en maatregelen
Door de getroffen maatregelen konden gedetineerden onvoldoende worden voorbereid op
hun terugkeer naar de samenleving. Naast de gevangenisstraf, gold dit bijvoorbeeld in
sterke mate ook voor de ISD-maatregel. Behandeltrajecten werden in veel gevallen van
het ene op het andere moment stopgezet met als gevolg een kale detentie.
   Kamerstukken II 2019/20, 24 587, nr. 765, p. 3. (Beleidsbrief 2 april 2020) De RSJ heeft signalen
   gekregen dat casemanagers soms niet meer aanwezig waren en selectiefunctionarissen verzoeken
   niet meer in behandeling namen.
20
   Dit gebeurde door langer aaneengesloten verlof te verlenen. In: Kamerstukken II 2019/20, 24
   587, nr. 765, p. 3. (Beleidsbrief 2 april 2020)
21
   De RSJ heeft deze signalen o.a. gehoord in een PO met de veldirecteuren van JJI’s.
22
   The Committee on the Rights of the Child warns of the grave physical, emotional and
   psychological effect of the COVID-19 pandemic on children and calls on States to protect the
   rights of children. In: VN-Kinderrechtencomité statement, 8 april 2020.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                      6
Onvoldoende voorbereiding op de terugkeer in de samenleving kan eveneens optreden in
het geval van ambulante trajecten waarbij de intensiteit mogelijk is verminderd
(bijvoorbeeld vanwege videobellen), de voortgang stil is komen te liggen of waar de
mogelijkheid om het gevaar zorgvuldig in te schatten, beperkt is geweest.
Indien geen vaste einddatum aan de behandeling is gekoppeld, kan het behandeltraject
bovendien vertraging oplopen waardoor de strafrechtelijke titel noodgedwongen langer
zal doorlopen, met als mogelijk gevolg dat justitiabelen niet door eigen toedoen met een
langere (en daardoor zwaardere) maatregel te maken krijgen. Dit geldt bijvoorbeeld voor
de tbs-maatregel, maar ook voor de PIJ-maatregel voor jeugdigen.
Contact met de buitenwereld
In de PI’s, JJI’s, de tbs-klinieken en instellingen voor overige forensische zorg, is bij het
begin van de corona-uitbraak zowel begeleid- en onbegeleid verlof als het bezoek
grotendeels stilgelegd. 23 Contact met de buitenwereld is een recht van gedetineerden. 24
Het is van belang dat beperkingen van het contact met de buitenwereld worden
gecompenseerd door meer alternatieve communicatiemiddelen. 25 DJI is hier aan
tegemoet gekomen door extra bel- en skype mogelijkheden aan te bieden. 26 Uit de
beroepsrechtspraakpraktijk van de RSJ is echter gebleken dat deze extra bel- en
skypemogelijkheden in sommige instellingen pas maanden na het ingaan van de
maatregelen zijn bewerkstelligd. Hierdoor hebben justitiabelen in meerdere inrichtingen
langere tijd geen contact met de buitenwereld gehad.
Over de mogelijkheden die zijn gecreëerd voor digitaal bezoek wordt door de minister
opgemerkt dat deze zeer goed zijn bevallen en dat deze beschikbaar zijn. 27 De RSJ wil er
evenwel op wijzen dat een digitaal bezoek een noodmaatregel is en uitdrukkelijk geen
volwaardig alternatief voor de invulling van het recht op bezoek.
Bezoek kinderen aan gedetineerde ouders
De RSJ vindt het een goede ontwikkeling dat vanaf 1 augustus jl. kinderen van alle
leeftijden weer welkom zijn om hun gedetineerde ouder in een inrichting te bezoeken en
dat de mogelijkheden hieromtrent per 10 augustus jl. zijn verruimd. Ook is het positief
dat in de JJI’s, met betrekking tot bezoekregelingen, de oorspronkelijke huisregels van de
inrichting weer gelden. 28
Versoepeling van de coronamaatregelen
Een deel van de coronamaatregelen wordt inmiddels langzaam weer versoepeld. 29 Zo zijn
per 1 augustus jl. de bezoekregels verruimd en ook is verlof, in beperkte mate weer
23
   Kamerstukken II 2019/20, 24 587, nr. 763, p.1 en 2. (Beleidsbrief 13 maart 2020);
   Kamerstukken II 2019/20, 24 587, nr. 765, p. 3, 4. (Beleidsbrief 2 april 2020)
24
   Art. 36, 38 en 39 Pbw.
25
   CPT, Statement of principles relating to the treatment of persons deprived of their liberty in the
   context of the coronavirus disease (COVID-19) pandemic, 20 maart 2020, principle nr. 7
26
   https://www.dji.nl/pers-media/nieuws/2020/capaciteit-beeldbellen-vergroot.aspx.
27
   Kamerstukken II 2019/20, 24 587 en 25 295, nr. 771. (Beleidsbrief 15 juni 2020)
28
   Kamerstukken II 2019/20, 24 587 en 25 295, nr. 771. (Beleidsbrief 15 juni 2020)
29
   Kamerstukken II 2019/20, 24 587, nr. 768; Kamerstukken II 2019/20, 24 587 en 25 295, nr. 771
   (Beleidsbrief 15 juni 2020); Kamerstukken II 2019/20, 24 587/25 295, nr. 780. (Beleidsbrief 26
   juni 2020)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                      7
mogelijk. De RSJ is voorzichtig positief over deze ontwikkelingen, maar meent dat bij het
verlenen van verlof het huidige verlofregime, zoals neergelegd in de Regeling tijdelijk
verlaten van de inrichting, het uitgangspunt zou moeten zijn. Dat is op dit moment niet
het geval. 30
Ook worden advocaten weer toegelaten tot de inrichtingen en is het voor justitiabelen
weer mogelijk om fysiek met hun raadsman te spreken. 31 Bezoek van ketenpartners vindt
nog altijd zoveel mogelijk digitaal plaats. Evenals bij de invulling van het recht op bezoek
dient ook het recht op een raadsman zoveel mogelijk in persoon te kunnen plaatsvinden.
Gelet op de huidige omstandigheden heeft de RSJ geen bezwaar tegen het plaatsvinden
van bezoek via de digitale weg, mits de digitale voorzieningen in de inrichting goed zijn
verzorgd. De RSJ ziet graag dat ook ketenpartners, indien gewenst, zo snel mogelijk weer
tot de inrichtingen worden toegelaten.
Aanbevelingen
•   De getroffen maatregelen hebben grote impact op volwassen en jeugdige justitiabelen
    en kunnen ook schade aanrichten. Beoordeel daarom bij elke maatregel of verlenging
    van de maatregel, of deze noodzakelijk en proportioneel is.
•   Wees duidelijk en transparant in de communicatie naar gedetineerden. Indien in de
    toekomst opnieuw maatregelen worden genomen, communiceer dan duidelijk welke
    maatregelen zijn genomen, waarom deze zijn genomen en wat de duur van deze
    maatregelen is.
•   Geef ten aanzien van beslissingen die individuen treffen, inzicht in de afwegingen die
    hierbij zijn gemaakt.
•   De RSJ maakt zich ernstige zorgen over de voortgang van de resocialisatietrajecten in
    alle instellingen van DJI. Behandelingen en resocialisatietrajecten moeten, voor zover
    dat nog niet is gebeurd, zo snel mogelijk weer worden opgestart.
•   De coronacrisis en de daaruit voortkomende beperkingen voor ingeslotenen, hebben in
    het bijzonder veel impact op kwetsbaren zoals zieken, ouderen en psychisch
    kwetsbaren. Het is daarom van belang dat er voor deze groepen extra begeleiding en
    psychische hulp beschikbaar is. Dat kan ook door het inzetten van extra personeel. De
    RSJ vraagt daarbij bijzondere aandacht voor rechten en belangen van minderjarigen
    en mensen met een verstandelijke beperking.
4.    Toezicht door onafhankelijke instanties
Zowel volwassenen als minderjarigen in detentie als ook terbeschikkinggestelden
beschikken over de mogelijkheid om in beklag dan wel beroep te gaan tegen beslissingen
door de instelling genomen. 32 De toegang tot de beklag- en beroepscommissies moet te
allen tijde gewaarborgd blijven. Daarnaast wordt door de Inspectie Gezondheidszorg en
30
   Het verlof wordt hervat voor re-integratie als het noodzakelijk is om iets te regelen op een van de
   vijf basisvoorwaarden, zoals onderdak, werk en inkomen, schuldenaanpak, identiteitsbewijs en
   medische zorg. In: Kamerstukken II 2019/20, 24 587/25 295, nr. 780, p. 3. (Beleidsbrief 26 juni
   2020)
31
   Alleen bezoek dat noodzakelijk was voor de rechtsgang, en niet via digitale middelen kon
   plaatsvinden, was mogelijk. Het contact met advocaten werd zoveel mogelijk telefonisch
   onderhouden. In: Kamerstukken II 2019/20, 24 587, nr. 765, p. 2. (Beleidsbrief 2 april 2020);
   Kamerstukken II 2019/20, 24 587, nr. 768, p. 2. (Beleidsbrief 29 mei 2020) Zie ook:
   https://www.dji.nl/pers-media/nieuws/2020/dji-treft-preventieve-corona-maatregelen.aspx
32
   Art. 60 Pbw, art. 65 Bjj en art. 56 Bvt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                        8
Jeugd toezicht gehouden op de gezondheidszorg in gevangenissen, justitiële
jeugdinstellingen en in tbs-klinieken, houdt de Inspectie Justitie en Veiligheid toezicht op
de uitvoering van strafrechtelijke beslissingen en hebben de commissies van toezicht een
algemeen toezichthoudende taak. Ook dit toezicht dient te worden voortgezet en niet
door maatregelen te worden beperkt. 33
Om deze rechten te waarborgen, heeft de klankbordgroep van de commissies van
toezicht een handreiking opgesteld. 34 Ook de Afdeling rechtspraak van de RSJ heeft de
rechtspraktijk moeten aanpassen door de coronacrisis.
Hoewel nog altijd beklag en beroep kon worden ingesteld, waren de fysieke zittingen van
beklag- en beroepscommissies tijdelijk komen te vervallen. Het fysieke contact met de
commissies van toezicht werd vervangen door digitaal en telefonisch contact. Veel zaken
werden schriftelijk afgedaan.
Inmiddels zijn slechts enkele PI’s erop toegerust de beklag- en beroepsinstantie te
ontvangen. In deze PI’s kunnen fysieke zittingen plaatsvinden voor justitiabelen die in die
instellingen verblijven. In sommige daarvan kunnen ook justitiabelen van elders
aangevoerd worden. Urgente zaken die niet op een fysieke zitting kunnen worden
behandeld, worden zoveel mogelijk schriftelijk afgedaan.
De RSJ constateert dat de formele toegang tot het beklag- en beroepsrecht niet is
beperkt. Wel werd de mogelijkheid voor de maandcommissaris om toezicht te houden in
praktische zin beperkt. Het was immers tijdelijk niet mogelijk om fysiek inrichtingen te
bezoeken. Ook hebben veel (minder urgente) zaken vertraging opgelopen. De RSJ maakt
zich grote zorgen over de opgelopen werkvoorraden.
Aanbevelingen
•   Belangrijke toezichthoudende taken, zoals het bezoek van de maandcommissaris aan
    de PI, moeten – voor zover daar nog geen sprake van is – zo snel mogelijk weer
    worden hervat. Persoonlijk contact en toezicht houden in persoon is van groot belang
    voor de rechtsbescherming van ingeslotenen.
•   Faciliteer de toezichthoudende instanties bij het wegwerken van de werkvoorraad.
    Geef zo snel mogelijk vorm aan de aanbevelingen zoals beschreven in het RSJ-advies
    van de RSJ “Spanning in detentie”, 35 om de toename van beklag zaken tegen te gaan.
•   Gebruik de crisis om de modernisering zoals deze onder toezichthoudende instanties in
    gang is gezet, bijvoorbeeld het horen van betrokkenen via digitale middelen, verder te
    ontwikkelen.
5.    Lessen voor de toekomst
De RSJ acht het van belang dat wordt geleerd van de coronacrisis en er lessen worden
getrokken voor de toekomst. Dit is extra relevant nu er grote zorgen zijn over een tweede
golf en naar alle waarschijnlijkheid het virus nog lange tijd aanwezig zal zijn.
33
   Zie o.a.: CPT, Statement of principles relating to the treatment of persons deprived of their liberty
   in the context of the coronavirus disease (COVID-19) pandemic, 20 maart 2020, principle nr. 10.
34
   Klankbordgroep Commissies van Toezicht justitiële inrichtingen, Handreiking Commissies van
   Toezicht in Corona tijdperk, 16 maart 2020.
35
   RSJ, Spanning in detentie, 25 november 2019.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                              9
Een nieuwe lockdown zal helaas iedereen in meer of mindere mate in zijn of haar
bewegingsruimte treffen. Op de praktische maatregelen om de gezondheidsrichtlijnen na
te leven is DJI grotendeels voorbereid. Echter, zoals eerder genoemd maakt de RSJ zich
ernstige zorgen over de stagnatie van de resocialisatie- en behandeltrajecten en de
risico’s op het onvoorbereid terugkeren naar de maatschappij. Dit raakt de belangen van
ingeslotenen en de samenleving op korte èn lange termijn. Naast de noodzaak om de
trajecten zo snel mogelijk weer op te starten, zullen bij een tweede golf alle nodige
inspanningen moeten worden verricht om deze zoveel mogelijk doorgang te laten vinden.
De digitale mogelijkheden moeten daarbij optimaal worden benut en het gebruik ervan
gemonitord.
Aanbevelingen
•   Stel richtlijnen op voor de PI- en JJI-directeuren en selectiefunctionarissen over hoe
    om te gaan met het afbouwen van de maatregelen en het weer opstarten met de
    diverse trajecten met inachtneming van de RIVM-richtlijnen.
•   Monitor zorgvuldig de gevolgen van de coronamaatregelen voor alle ingeslotenen. Laat
    waar mogelijk onderzoek doen, om de gevolgen van de maatregelen voor justitiabelen
    in kaart te brengen.
•   Grijp de huidige situatie aan om binnen de strafrechtstoepassing extra te investeren in
    digitale middelen door re-integratie activiteiten en behandelingen digitaal te faciliteren.
    Denk hierbij bijvoorbeeld aan het digitaal ondertekenen van een huurcontract,
    solliciteren via videobellen, maar ook aan digitaal en telefonisch contact onderhouden
    met het thuisfront. Van belang daarbij is op te merken dat het recht op bezoek alleen
    volledig wordt ingevuld wanneer er ook sprake is van fysiek contact.
•   Stel richtlijnen op voor de directeuren van tbs-klinieken en reclassering over hoe de
    behandelingen in de forensische settingen kunnen worden voortgezet en hoe in de
    toekomst de continuïteit hiervan kan worden gewaarborgd. Benut de huidige periode
    om te reflecteren en inventariseer de ervaringen die via de digitale weg zijn opgedaan
    met behandelingen en risicotaxaties.
•   Benut de ervaringen van de afgelopen periode, stimuleer de toepassing van
    alternatieven voor de (tenuitvoerlegging van de) huidige sancties en denk na over
    vernieuwing van de strafrechtstoepassing. 36
Met vriendelijke groet,
namens de Afdeling advisering van de Raad voor Strafrechtstoepassing en
Jeugdbescherming
Frederieke Leeflang, algemeen voorzitter
36
   Zie ook de blog van Johan Bac, Algemeen directeur van Reclassering Nederland.
   https://www.reclassering.nl/actueel/nieuws/ook-na-de-coronacrisis-moet-de-strafrechtketen-
   ingrijpend-vernieuwen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>