<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>          Aan de minister voor Rechtsbescherming
          De heer drs. S. Dekker
          Postbus 20301
          2500 EH Den Haag
Datum     21 augustus 2020                  Uw kenmerk       2897113
E-mail    adviesrsj@minjenv.nl              Ons kenmerk RSJ/101/2954070/2020/ML/SR
Onderwerp Consultatie conceptregeling strafbaarstelling kinderkoop
          Geachte heer Dekker,
          Op 22 juni 2020 ontving de Afdeling advisering van de RSJ uw adviesaanvraag over de
          conceptregeling ‘strafbaarstelling evidente vormen van kinderkoop’. Deze regeling wordt
          toegevoegd aan het conceptwetsvoorstel kind, draagmoederschap en afstamming dat
          eerder in consulatie is gegaan en waarover de RSJ eerder heeft geadviseerd.1 Hieronder
          geeft de RSJ een reactie op de conceptregeling.
          De RSJ beoordeelt de wenselijkheid van de voorgestelde regeling omtrent de
          strafbaarstelling van kinderkoop aan de hand van vier vragen:
               1. Is bij kinderkoop sprake van moreel verwerpelijk gedrag? Zo ja, waarom?
               2. Dient kinderkoop strafbaar gesteld te worden?
               3. In welke juridische context dient kinderkoop strafbaar gesteld te worden?
               4. Indien kinderkoop strafbaar gesteld wordt, hoe kan deze strafbaarstelling dan
                    goed in de wet ondergebracht worden?
          1. Fenomeen kinderkoop
          Kinderkoop is iedere handeling of transactie waarbij een kind wordt overgedragen door
          een persoon of groep personen tegen betaling of een andere vorm van vergoeding. 2
          1
            RSJ-advies conceptwetsvoorstel kind, draagmoederschap en afstamming, gepubliceerd op 2 juli
             2020.
          2
            Artikel 2 onder a Facultatief Protocol inzake de verkoop van kinderen, kinderprostitutie
          en kinderpornografie bij het Verdrag inzake de rechten van het kind (IVRK); Trb. 2001, 130.
          2500 GC Den Haag
         Postbus 30137
          www.rsj.nl
         2500 GC Den Haag
         www.rsj.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Vanuit principieel oogpunt acht de RSJ het (ver)kopen van mensen, in dit geval kinderen,
een verwerpelijk fenomeen. Het is in strijd met de menselijke waardigheid. Verondersteld
wordt dat opgroeien in het besef gekocht te zijn, schadelijk kan zijn voor de
identiteitsvorming van het kind. 3 Maar ook als een kind niet op de hoogte is van het feit
dat het gekocht is, blijft het (ver)kopen van een kind – ongeacht de redenen hiervoor of
de gevolgen ervan – moreel verwerpelijk gedrag.
2. Strafbaarstelling kinderkoop
Het Wetboek van Strafrecht kent geen specifieke strafbaarstelling van kinderkoop.
Kinderhandel is wel strafbaar gesteld als misdrijf tegen de persoonlijke vrijheid, in artikel
273f, eerste lid, onderdeel 2°, van het Wetboek van Strafrecht.
          degene die een ander werft, vervoert, overbrengt, huisvest of opneemt, met
          inbegrip van de wisseling of overdracht van de controle over die ander, met het
          oogmerk van uitbuiting van die ander of de verwijdering van diens organen,
          terwijl die ander de leeftijd van achttien jaren nog niet heeft bereikt;
Kinderkoop en kinderhandel zijn qua definitie niet identiek. 4 Bij kinderkoop is altijd sprake
van een vorm van commerciële transactie, die niet vereist is voor kinderhandel. 5
Kinderhandel moet bovendien het oogmerk van uitbuiting hebben, wil het strafbaar zijn
op grond van Nederlandse wetgeving. 6 De Staatscommissie Herijking ouderschap
adviseerde te komen tot een afzonderlijke strafbaarstelling van kinderkoop, omdat iedere
betaling voor een kind strafbaar zou moeten zijn. 7 Een strafbaarstelling is volgens de
Staatscommissie een nuttige aanvulling op het hierboven genoemde verbod op
kinderhandel.
De RSJ onderschrijft het belang van een afzonderlijke strafbaarstelling van kinderkoop.
De inzet van het strafrecht is gelegitimeerd om kinderkoop en daarmee (het risico op)
schade aan direct betrokkene(n) te voorkomen. Het (ver)kopen van kinderen is moreel
verwerpelijk gedrag dat niet getolereerd mag worden. Het druist in tegen de
fundamentele waarden van de Nederlandse rechtstaat en tegen de internationale
mensen- en kinderrechtenverdragen waaraan Nederland zich heeft gecommitteerd. Het is
aan de overheid om in te grijpen en de rechten en belangen van kinderen te beschermen.
Er zijn buiten het strafrecht geen andere (minder ingrijpende) middelen die een oplossing
bieden. Bovendien hebben kinderen vanwege hun kwetsbaarheid recht op bijzondere
bescherming tegen het verkopen dan wel verhandelen van kinderen, ook in de gevallen
waarin het oogmerk van uitbuiting geen rol speelt. 8 Dit legitimeert een strafbaarstelling
3
  Memorie van Toelichting, conceptregeling strafbaarstelling evidente vormen van kinderkoop, p. 2.
4
  Guidelines regarding the implementation of the Optional Protocol to the Convention on the Rights of
   the Child on the sale of children, child prostitution and child pornography, 10 September 2019, p.
   5.
5
  Idem.
6
  Idem.
7
  Staatscommissie Herijking ouderschap, Kind en ouders in de 21ste eeuw, Den Haag 2016, p. 481.
8
  Artikel 35 IVRK en bijbehorend Facultatief Protocol inzake de verkoop van kinderen,
   kinderprostitutie en kinderpornografie.
                                                      2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>van kinderkoop in aanvulling op het reeds bestaande verbod op kinderhandel. De RSJ ziet
dan ook de meerwaarde van een introductie van een afzonderlijke strafbaarstelling van
kinderkoop.
3. Context strafbaarstelling
De voorgestelde regeling richt zich in artikel 151d lid 1 Sr op strafbaarstelling van
kinderkoop in de context van draagmoederschap, adoptie en andere wijzen van het
duurzaam overlaten van de verzorging en opvoeding van een kind aan een ander. 9
Strafbaar is de persoon die een gift of belofte doet, dan wel een dienst verleent met het
oogmerk een vrouw te bewegen draagmoeder te zijn van een kind of iemand te bewegen
een kind af te staan om de verzorging en opvoeding van dat kind duurzaam aan een
ander over te laten. Het gaat hier om de wensouders die zelf of door tussenkomst van
een ander een gift of belofte doen, dan wel een dienst aanbieden. Bij de gift, belofte of
dienst dient sprake te zijn van ‘betekenisvol voordeel’.
In artikel 151d lid 2 Sr zijn het de draagmoeder, ouders van of verantwoordelijken voor
een kind die strafbaar zijn wanneer zij draagmoeder zijn of een kind afstaan en diegenen
die dit aanbieden in ruil voor voordeel. In het derde lid wordt duidelijk gemaakt dat het
hier niet gaat om een gift, belofte of dienst die strekt tot vergoeding van de redelijke
kosten die samenhangen met het zijn van draagmoeder of met het duurzaam overnemen
van de verzorging en opvoeding van een kind.
De RSJ schaart zich achter de gedachte van het voorstel dat de strafbaarstelling van
kinderkoop is bedoeld om commercieel draagmoederschap te verbieden en begrijpt in die
zin de strafbaarstelling van kinderkoop in de context van draagmoederschap.
Tegelijkertijd vindt de RSJ de voorgestelde plaatsing van de strafbaarstelling van
kinderkoop in de context van draagmoederschap problematisch, om twee redenen.
Ten eerste zorgt de focus op draagmoederschap ervoor dat er geen oog is voor andere
evidente vormen van kinderkoop. Alle evidente vormen van kinderkoop dienen strafbaar
te zijn, ongeacht in welke (juridische) context dit zich voordoet.
Ten tweede vindt de RSJ het risico op criminalisering van draagmoeders en wensouders
te groot. Deze zorg ziet de RSJ ook terug in de reacties van draagmoeders en wensouders
in de internetconsultatie. 10 Duidelijk moet zijn waar de grens moet komen te liggen,
omdat dit voorstel er niet toe zou moeten leiden dat draagmoederschap wordt
blootgesteld aan negatieve beeldvorming. Schadelijke beeldvorming ontstaat als
draagmoederschap teveel in de context van kinderkoop wordt getrokken. Dit pleit voor
een algemene verbodsbepaling en niet voor een specifieke. In de context van
9
  Memorie van Toelichting, conceptregeling strafbaarstelling evidente vormen van kinderkoop, p. 6
   e.v.
10
   www.internetconsultatie.nl/strafbaarstellingkinderkoop.
                                                   3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>draagmoederschap dient naar het oordeel van de RSJ de nadruk vooral te liggen op het
handelen van tussenpersonen. 11 Dit is reeds strafbaar gesteld in artikel 151b Sr. 12
4. Vormgeving strafbaarstelling
De vraag is nu hoe de strafbaarstelling van kinderkoop goed in de wet kan worden
ondergebracht. Waar en in welke titel van het Wetboek van Strafrecht is de
strafbaarstelling kinderkoop het meest passend? Welke aandachtspunten zijn van belang
bij de verdere vormgeving van de strafbaarstelling van kinderkoop?
Plaatsing strafbaarstelling kinderkoop in het Wetboek van Strafrecht
Zoals eerder gesteld dienen alle evidente vormen van kinderkoop strafbaar te worden
gesteld, ongeacht de context. De RSJ adviseert dan ook bij de plaatsing van het artikel in
het Wetboek van Strafrecht hier rekening mee te houden. De strafbaarstelling kinderkoop
wordt in het huidige voorstel geregeld in titel V Misdrijven tegen de openbare orde.
De RSJ vraagt zich af welke overwegingen hieraan ten grondslag liggen. De RSJ geeft
twee opties in overweging om ervoor te zorgen dat kinderkoop niet (enkel) in het directe
verband van draagmoederschap wordt geplaatst:
Optie 1
Plaats de strafbaarstelling in titel XVII Misdrijven tegen de persoonlijke vrijheid. In deze
titel is het verbod op mensenhandel / kinderhandel ook geregeld.
Optie 2
Vernummer het artikel van 151d naar artikel 153 Sr, indien ervoor gekozen wordt om het
artikel te laten staan in titel V Misdrijven tegen de openbare orde, waardoor de connectie
met draagmoederschap minder expliciet wordt.
Handhaafbaarheid en effectiviteit
De omschrijving van de strafbaarstelling kinderkoop dient ervoor te zorgen dat alle
evidente vormen van kinderkoop kunnen worden vervolgd, al dan niet in de context van
draagmoederschap en adoptie. Hier gaat preventieve en gerechtvaardigde symbolische
werking vanuit. 13 De RSJ adviseert de strafbaarstelling kinderkoop te herformuleren naar
een duidelijke geformuleerde delictsomschrijving die hanteerbaar is voor alle vormen van
kinderkoop.
11
   Note by the Secretary-General, Sale and sexual exploitation of children, including child
   prostitution, child pornography and other child sexual abuse material, 15 July 2019, p. 16. Zie
   para. 79: Such safeguards should focus on free and informed consent by surrogates and the role
   of intermediaries and should not lead to the criminalization of surrogates. In respect to intending
   parents involved in cases of foul play, it must be kept in mind that criminalization will not normally
   be in the best interests of the child and, as indicated previously in the case of such offences,
   “alternatives to detention should be made available and applied on a case- by-case basis” general
   comment No. 14, (2013).
12
   De strafbaarheid van tussenpersonen in de context van adoptie is geregeld in artikel 151c Sr.
13
   C.P.M. Cleiren e.a. (red.), Criteria voor strafbaarstelling in een nieuwe dynamiek, Symbolische
   legitimiteit versus sociaalwetenschappelijke realiteit, Den Haag: Boom Lemma uitgevers 2012.
                                                     4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Het is voorts onduidelijk wanneer een vergoeding kan worden gezien als evidente vorm
van kinderkoop. De werkelijkheid is veel complexer dan in de Memorie van Toelichting
wordt voorgesteld. De vraag is hoe dit zou moeten worden bewezen en in hoeverre van
wensouders en draagmoeders mag worden verwacht dat zij kunnen aantonen dat het
gaat om een vergoeding van redelijke kosten die samenhangen met het zijn van
draagmoeder. Het is lastig om te bepalen of sprake is van een redelijke vergoeding. Dit
geldt temeer voor buitenlandse draagmoederschappen.
Ook wordt in de Memorie van Toelichting niet ingegaan op de kwestie waarvoor
wensouders precies betalen. Kopen wensouders een kind? Of betalen zij een compensatie
voor het dragen en baren van het kind? En maakt het verschil als het genetisch materiaal
van de wensouders zelf is? De voorgestelde regeling en de toelichting op de wet houdt
geen rekening met deze nuances.
De RSJ adviseert de strafbaarstelling kinderkoop te herformuleren naar een duidelijke
geformuleerde delictsomschrijving die hanteerbaar is voor alle vormen van kinderkoop.
Duidelijk dient te worden wat de exacte definitie van het gedrag (kinderkoop) is, dat
strafbaar gesteld moet worden. 14 In de Memorie van Toelichting dient bovendien
duidelijkheid te worden gegeven over wat verstaan wordt onder evidente vormen van
kinderkoop.
Conclusie en aanbevelingen
Vanuit principieel oogpunt is het (ver)kopen van kinderen moreel verwerpelijk gedrag.
Het druist ook in tegen mensenrechten en fundamentele vrijheden. Dit gedrag mag niet
getolereerd worden. Het ligt op de weg van de overheid om kinderen – ook in de context
van draagmoederschap – te beschermen tegen kinderkoop. Een strafbaarstelling van
kinderkoop is gelegitimeerd. Hoewel kinder(ver)koop door wensouders en/of
draagmoeders ook zou moeten kunnen worden bestreden, dient in de context van
draagmoederschap de nadruk vooral te liggen op de strafbaarstelling van het handelen
door tussenpersonen, in plaats van op de strafbaarheid van draagmoeders en
wensouders. Ten slotte dienen alle evidente vormen van kinderkoop strafbaar te worden
gesteld, ongeacht de context.
De RSJ adviseert als volgt:
Plaats de strafbaarstelling niet in direct verband met draagmoederschap.
        I. Pas daartoe de formulering van het voorgestelde wetsartikel 151d Sr aan.
       II. Overweeg of de strafbaarstelling op een andere plek in het Wetboek van
              Strafrecht geplaatst dient te worden.
      III. Pas de Memorie van Toelichting aan op voornoemde punten.
14
   Zie voor de verdere uitwerking ook: Guidelines regarding the implementation of the Optional
   Protocol to the Convention on the Rights of the Child on the sale of children, child prostitution and
   child pornography.
                                                  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Met vriendelijke groet,
namens de Afdeling advisering van de Raad voor Strafrechtstoepassing en
Jeugdbescherming,
Frederieke Leeflang
Algemeen voorzitter
                                          6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>