<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                    De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
                                                    en Wetenschappen
                                                    Postbus 25000
                                                    2700 LZ ZOETERMEER
Bijlagen                   Uw kenmerk               Ons kenmerk            Datum
--                         DCE/00/17855             Rfv2000/U82787         28 augustus 2000
Inlichtingen bij           Dossier/volgnummer       Doorkiesnummer
Mr. G.A. van Nijendaal 55806-008                    070-4267246
Onderwerp
Implementatie Verdrag van Valletta
1.
Inleiding en samenvatting
1.1
De benadering van de adviesaanvraag
U heeft de Raad voor de financiële verhoudingen om advies gevraagd over de invoering van
het verdrag van Valletta. Het verdrag van Valletta is een Europees verdrag uit 1992 over de
bescherming van het archeologisch erfgoed. Het verdrag is inmiddels door het parlement
aanvaard. De invoering in wet- en regelgeving wordt door u aangegrepen het gehele
archeologiebeleid opnieuw vorm te geven. De beoogde datum van invoering is 2002.
De adviesaanvraag kent een zeer open karakter. De Raad waardeert dat. De Raad benadert de
vraagstelling echter in de eerste plaats als een verdeelvraagstuk. Op de privaatrechtelijke en
bestuursrechtelijke aspecten die spelen bij het verhalen van schade op de overheid gaat hij
niet verder in dan met het oog op het verdeelvraagstuk noodzakelijk is. Voor de
beantwoording van de vraag naar de (on)mogelijkheden tot schadeverhaal op de overheid bij
inperkingen van het eigendomsrecht acht de Raad zich niet de eerst aangewezen[1].
Uit de adviesaanvraag destilleert de Raad een drietal met elkaar samenhangende
vraagstukken:
• de mogelijke bestuurslasten en de meest adequate vergoeding daarvoor;
• de kosten van de vergunningverlening die aan de veroorzaker kunnen worden
toegerekend;
• de wijze waarop al dan niet aan excessieve kosten tegemoet kan worden gekomen
In hoofdstuk 2 komt het voorstel in hoofdlijnen aan de orde. Hoofdstuk 3 gaat nader in op de
algemene aspecten van de bekostiging van de provinciale en gemeentelijke taken in het kader
van de nieuwe regelgeving over archeologie. Het verhaal van kosten via de leges is het
onderwerp van hoofdstuk 4. De niet uit leges verhaalbare kosten komen in hoofdstuk 5 aan
bod. Hoofdstuk 6 tenslotte gaat in op de excessieve kosten van archeologische
monumentenzorg.
1.2
Samenvatting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>De Raad benadrukt dat het Rijk bij beleidsvoornemens die leiden tot het wijzigen van de
uitoefening van taken of activiteiten door provincies of gemeenten wettelijk verplicht
is tegelijk aan te geven wat de financiële gevolgen zijn en hoe deze kunnen worden
opgevangen. De huidige voorstellen bieden een onvoldoende inzicht in de
kostencomponenten voor provincies en gemeenten. De Raad adviseert in definitieve
voorstellen op zijn minst te komen met een globale onderbouwing op basis van het in dit
advies neergelegde raamwerk.
• De kosten samenhangend met het benodigde archeologisch onderzoek, voordat de
gemeente de vergunning afgeeft, kunnen via leges op de veroorzaker van de kosten worden
verhaald. Ook de nader aan de vergunning te stellen voorwaarden komen in eerste aanleg voor
rekening van de veroorzaker.
• De beleidskosten en een deel van de handhavings- en uitvoeringskosten van gemeenten
zijn niet via leges te verhalen. De Raad acht daartoe een algemene compensatie via het
Gemeentefonds de meest aangewezen weg.
• In het kader van het waarborgen van een zorgvuldige afweging van archeologische
belangen is een regeling voor een tegemoetkoming in de excessieve kosten van
archeologische monumentenzorg onontbeerlijk. Het past niet de excessieve lasten daarvan
louter voor rekening van de veroorzaker van de bodemverstoring en/of de gemeente als aan te
spreken vergunningverlener te laten.
Gelet op de onzekerheden hoe de voorstellen in de praktijk zullen uitpakken, acht de Raad het
verstandig dat na verloop van een aantal jaren de werking van de regeling nog eens door te
lichten.
2.
Het voorstel
U bent voornemens het archeologiebeleid opnieuw te regelen naar aanleiding van het verdrag
van Valletta en een aantal nieuwe ontwikkelingen binnen de archeologische sector. Het
verdrag van Valletta bepaalt dat archeologische waarden als onvervangbaar onderdeel van het
culturele erfgoed bij de besluitvorming over ruimtelijke ingrepen expliciet dienen te worden
meegewogen en waar mogelijk te worden ontzien. Waar het inpassen niet mogelijk is, zal de
informatie middels archeologisch onderzoek veilig moeten worden gesteld. Het uitgangspunt
hierbij is dat de daarmee gepaard gaande kosten worden verhaald op de veroorzaker. Het
voorstel behelst een integrale aanpak van een groot aantal bodemverstorende activiteiten,
zoals een systeem van kwaliteitszorg en toezicht daarop, informatievoorziening en het
wetenschappelijk onderzoek. De kern van de wetswijziging is een door de gemeente te
verstrekken archeologievergunning, die verplicht is bij bodemingrepen in het kader van grote
projecten en daarnaast bij alle bodemingrepen in nader door de provincie en/of gemeente aan
te wijzen archeologische waardevolle gebieden. Alle betrokken overheden zijn verplicht een
archeologiebeleid te ontwikkelen en archeologische waarden naar vermogen te beschermen.
3.
Kosten vergoeding provinciale en gemeentelijke taken
3.1
Inleiding
Zoals u in de adviesaanvraag terecht stelt leiden voorstellen over de implementatie van het
Verdrag van Valletta tot nieuwe wettelijke taken die dwingen tot het nemen van een besluit
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>over de daarmee samenhangende bestuurslasten. Conform artikel 2 van de Financiële
verhoudingswet dient het Rijk bij beleidsvoornemens die leiden tot het wijzigen van de
uitoefening van taken of activiteiten door provincies of gemeenten aan te geven wat de
financiële gevolgen zijn en hoe deze kunnen worden opgevangen.
3.2
Provincies
Provincies moeten een provinciaal archeologiebeleid gaan voeren. Daarbij hoort een actief
inventarisatiebeleid in het kader van streekplanontwikkeling, landinrichting en natuurbeleid.
Provincies kunnen door middel van een nieuwe aanwijzingsbevoegdheid archeologische
waardevolle gebieden aanwijzen en op die wijze de archeologische belangenafweging veilig
stellen. In hun toezichthoudende rol bij het vaststellen van gemeentelijke
bestemmingsplannen zullen provincies op deze archeologische belangen moeten toezien.
Daarnaast is voor provincies een belangrijke taak weggelegd in het kader van kennisopbouw
en de ondersteuning van het ontwikkelen van gemeentelijk archeologiebeleid. Ook zijn
provincies verantwoordelijk voor het beheren van archeologisch materiaal. Voor een
belangrijk deel is dit reeds bestaand beleid en gaat het nu om het wettelijk verankeren van
deze taken.
De provincies gaven in 1998 ongeveer ƒ 5,6 mln aan bestuurslasten uit. Enige stijging van de
bestuurslasten lijkt gezien de extra inspanningen die provincies moeten gaan leveren niet
onwaarschijnlijk. In de adviesaanvraag geeft u aan dat voor de provincies enige jaren geleden
al door een herschikking middelen zijn vrijgemaakt voor vergroting en intensivering van de
archeologische kennis en het aantrekken van eigen archeologen. Deze compensatie is bedoeld
voor het uitvoeren van de taken die voortvloeien uit de invoering van het Verdrag van
Valletta. De Raad zijn geen signalen of aanwijzingen bekend dat deze compensatie op dit
moment ontoereikend zou zijn. Of deze compensatie ook voldoende is voor de provinciale
taak op basis van deze voorstellen hangt af van de nadere uitwerking (intensiteit en omvang)
van de provinciale taak en de mogelijke verschuivingen van prioriteiten binnen het bestaande
budget.
3.3
Gemeenten
De gemeenten zijn aangewezen als de vergunningverlenende instantie. Gemeenten zullen bij
hun vergunningverlenende bevoegdheid archeologische waarden moeten afwegen tegen
andere maatschappelijke belangen. Zij moeten daartoe een archeologiebeleid gaan opstellen
en uitvoeren en een gemeentelijke archeologieverordening opstellen. Het archeologiebeleid
bevat de lokale prioriteiten, financieringsmogelijkheden, informatievoorziening, een
archeologische monumentenkaart en publieksgerichte activiteiten. Door een grote groep
gemeenten zal met name bij het opzetten van een gemeentelijk archeologiebeleid en het
waarborgen van archeologische deskundigheid een behoorlijke inspanning moeten worden
geleverd. De (extra) kosten voor gemeenten zullen sterk uiteenlopen mede afhankelijk van het
bestaande eigen beleid dat de gemeente voert. Ongeveer 50 overwegend grote gemeenten,
beschikken over een eigen stadsarcheoloog en kennen veelal al een vorm van
archeologiebeleid. Dit wordt nu uit eigen kas betaald. De lasten van gemeenten bedroegen in
1998 ƒ 16,8 mln.
Voor wat betreft de uitvoering van het archeologiebeleid zijn in eerste aanleg de
gemeentelijke leges als dekkingsmiddel aangewezen voor de gemeentelijke kosten. In
hoeverre die toereikend kunnen zijn, maakt onderdeel uit van de adviesaanvraag. Voorzover
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>dat niet het geval is dient de compensatie te worden aangegeven. Het is strikt genomen voor
de hoogte van de vergoeding van de kosten door het Rijk niet van belang of gemeenten reeds
uit eigen middelen deze kosten voor hun rekening hebben genomen.[2] Bij het verdelen van
middelen als gevolg van het opleggen van een wettelijke taak zijn verschillen in bestaand
beleid tussen gemeenten niet relevant.
3.4
Conclusie
In de nu voorliggende voorstellen ontbreekt een onderbouwing van de kosten van provincies
en gemeenten. In hoeverre in het verleden geboden compensatie voor de provincies voldoende
is, laat zich in dit stadium niet beantwoorden. Voor wat betreft de gemeentelijke kosten gaat
het vooral om de relatie van de leges en de niet uit leges verhaalbare kosten. De Raad dringt
erop aan in de uiteindelijke voorstellen op zijn minst tot globale onderbouwing van de kosten
te komen. Dit advies biedt hiertoe alvast een raamwerk. Zie bijgevoegd schema.
Schema 1: Verdeling kostencomponenten
4.
Vergoeding uit gemeentelijke leges
Als dekking voor de werkzaamheden die verband houden met het afgeven van een
archeologievergunning zijn de leges aangewezen. Volgens het principe “de veroorzaker van
de bodemverstoring betaalt” is dat de aanvrager van de archeologievergunning.
Vervolgens is de vraag aan de orde: welk deel van de kosten kan worden verhaald op de
vergunningverlening?
Bij beslissingen op een aanvraag voor een vergunning lopen de kosten globaal als volgt op:
a.  standaard archeologische inventarisatie (bureauonderzoek, inventarisatie op basis van
beschikbare kaarten en informatie);
b. aanvullende archeologische inventarisatie (veldonderzoek, grondboringen en kartering);
c. aanvullend archeologische onderzoek (het graven van proefputten en/of sleuven);
d. opgraven voorafgaand aan bodemverstoring;
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>e. onder archeologische begeleiding verstoren van de bodem;
f. stilleggen van de werkzaamheden om opgravingswerkzaamheden te kunnen verrichten
g. het aanpassen van plannen;
h. verbod tot bodemverstoring.
De Raad is van mening dat de kosten van de onderdelen a, b en c in de leges tot uitdrukking
kunnen komen. Voor de extra kosten van de onderdelen d tot en met g geldt dat deze als
nadere voorwaarden bij de vergunningverlening in beginsel ook voor rekening van de
veroorzaker komen. De omstandigheden van het geval bepalen voor de onderdelen d tot en
met h of er sprake is van excessieve kosten die redelijkerwijs niet meer voor rekening van de
veroorzaker kunnen worden gebracht (zie hoofdstuk 6).
Het opheffen van het verbod tot het doen van bodemingrepen door middel van een
archeologievergunning kan worden gezien als dienstverlening waarvoor rechten (leges)
kunnen worden geheven. De activiteit is immers gericht op het individuele belang van de
aanvrager. Op verordeningsniveau mag echter geen sprake zijn van meer dan het maximale
kostendekkingspercentage van 100%. Bij het vormgeven van de legesverordening moeten wel
de kosten van alle diensten in de verordening worden opgenomen. Het kan daarom nuttig zijn
de vergunningverlening in fasen te laten plaatsvinden. De werkzaamheden die leiden tot het
opheffen van het verbod mogen echter niet in een te ver verwijderd verband staan tot de
vergunningverlening en de aard en strekking van het te behartigen belang dat door
vergunningverlening wordt behartigd. Dat is het geval bij kosten die voortvloeien uit
werkzaamheden die primair in het algemeen belang zijn. Deze kosten ontstaan ook
onafhankelijk van de verstrekte dienst. Het gaat dan bijvoorbeeld om de kosten van:
• plan- of beleidsvoorbereiding;
• periodieke controle;
• inspraak-, bezwaar- of beroepsprocedures.
Kortom beleids- en bestuurslasten die redelijkerwijs niet bij de veroorzaker in rekening
kunnen worden gebracht en dus voor rekening van de gemeente komen.[3]
Ook de kosten voor uitwerking en conservering van archeologische vondsten kunnen
redelijkerwijs niet meer worden toegerekend aan de veroorzaker. De relatie met het algemeen
belang is hier van doorslaggevende aard. De kosten daarvan dienen voor rekening van het
Rijk te komen te meer daar het Rijk ook eigenaar wordt van de vondsten
5.
Niet uit leges verhaalbare gemeentelijke kosten
Voor wat betreft de kosten die niet via de vergunningverlening op de veroorzaker kunnen
worden verhaald is er een globaal onderscheid te maken in:
a. beleidskosten (kosten van deskundigheidsbevordering, archeologieverordening,
beleidskader e.d.);
b. bestuurskosten (uitvoerings- en handhavingskosten).
ad a.
De beleidskosten zijn hoofdzakelijk eenmalig en voor een beperkter deel structureel.
Duidelijk is dat van gemeenten een behoorlijke inspanning wordt gevergd voor het op poten
zetten van een eigen archeologiebeleid. De hoogte en de intensiteit zullen in belangrijke mate
afhangen van de omvang en de aard van het binnen de gemeente gelegen archeologisch
waardevolle gebied. Voor alle gemeenten geldt evenwel dat zij moeten voldoen aan zekere
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>minimum standaarden. Een archeologisch waardevolle vondst laat zich immers niet
voorspellen.
De Raad kan geen exacte uitspraak doen over de hoogte noch over de exacte verhouding
tussen de structurele en incidentele kosten. De uitgaven voor gemeentelijk archeologie uit
1998 vormen wel een indicatie maar gelet op de nu voorliggende voorstellen die verder reiken
dan de taakopvatting van gemeenten in 1998 zijn deze onvoldoende betrouwbaar.
Compensatie daarvoor vanuit het Rijk is niet zonder belang. Op deze wijze wordt het ook
financieel zichtbaar voor gemeenten. Gelet op de aard van de gemeentelijke kosten, namelijk
voor een deel opstartkosten, waarvan de verdeling vooral ongelijkmatig is, zou een (tijdelijke)
specifieke uitkering voor de hand liggen.
ad b.
De kosten hiervan zijn deels afhankelijk van de uiteindelijke vormgeving van de
vergunningsfiguur. Kan worden aangesloten bij bestaande procedures van de
bouwvergunning of is een apart traject noodzakelijk? Dit houdt verband met de nagestreefde
dekking van de kosten van de vergunningverlening. Hoe groter de groep van nader te bepalen
bodemingrepen is, hoe hoger de kosten voor handhaving en uitvoering zullen oplopen. Gelet
op de uitvoerbaarheid is eenvoud raadzaam.
De Raad constateert dat provincies bij het vaststellen van archeologisch waardevolle gebieden
een zekere mate van beleidsvrijheid hebben. Zoals u in de adviesaanvraag aangeeft, is de
hoogte van de kosten die gemeenten maken mede afhankelijk van de hoeveelheid en de aard
van de gebieden die door de provincies als waardevol en dus als vergunningsplichtig zullen
worden aangewezen. Dit slaat met name op de kosten welke niet via de leges kunnen worden
doorberekend. Conform het uitgangspunt dat “wie bepaalt, die betaalt” ligt het voor de hand
de provincies ook verantwoordelijk te laten zijn voor de compensatie van de niet via leges
verhaalbare bestuurskosten.
De Raad meent echter dat gelet op het feit dat:
• deze kosten weliswaar in enige mate samenhangen met de hoeveelheid aanvragen maar
zeker niet rechtevenredig zijn aan het aantal vergunningsaanvragen;
• het kosten betreft die een nauwe relatie hebben met algemene beleids- en bestuurskosten;
• het niet om substantiële bedragen gaat en het vanuit doelmatigheidsoverwegingen de
voorkeur verdient om te kiezen voor een algemene compensatie van de gemeentelijke kosten.
Gelet op het feit dat alle gemeenten in meer of mindere mate met beleidskosten en met niet
via leges verhaalbare kosten te maken krijgen, is een toevoeging aan het Gemeentefonds een
reële optie. De verdeling van het Gemeentefonds kent expliciet een cluster oudheid. Het
betreft hier de uitgaven voor musea, oudheidkamers, subsidies aan oudheidkundige
verenigingen e.d. Dit betreft voor een gedeelte uitgaven die ook onder het bereik van het
archeologiebeleid vallen. De verdeling van dit cluster vindt plaats via de maatstaven
woningen in bewoonde oorden 1930 en woningen in bewoonde oorden 1930 die tevens
historische kern zijn.[4] De verdeling heeft destijds plaatsgevonden op basis van de uitgaven
die gemeenten in 1992 maakten. De kostenrelevantie voor het nieuw vorm te geven
archeologiebeleid lijkt echter beperkt. Er zijn op dit moment geen eenduidige
structuurkenmerken als kostendrijvers voor de bestuurs- en beleidslasten van gemeenten aan
te wijzen. Zonder een duidelijk beeld van de werkelijke toekomstige beleids- en
bestuurskosten acht de Raad een meer algemene verdeling op basis van het aantal woningen
het meest geëigend. Voor een nader te bepalen deel kan dit via eenmalige toevoeging.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>6.
Excessieve kosten
6.1
De 1% norm
Uw ambtsvoorganger heeft destijds de zogenaamde 1% norm als ontsnappingsclausule bij
excessieve kosten voorgesteld. Deze norm houdt in dat wanneer de kosten boven de 1% van
de totale bouwkosten uitstijgen de veroorzaker (particulier, ondernemer, overheid) via een
beroep op een fonds een (volledige) tegemoetkoming zou kunnen krijgen. De
onderzoekskosten zijn relatief beperkt maar het gaat vooral om de kosten die voortvloeien uit
nadere bodemonderzoeken, opgravingskosten en het stilleggen van de bouwactiviteiten.
Excessieve kosten treden vooral op als een zeer bijzondere vondst wordt gedaan dat hetzij het
projectplan drastisch moet worden gewijzigd of wellicht elders moet worden gerealiseerd,
hetzij - omdat dat laatste redelijkerwijs niet mogelijk is - dat voorafgaande opgraving gewenst
is.
Het idee van de 1% norm is door u verlaten. Dit betekent dat zonder nadere voorziening in
geval van buitensporige kosten deze volledig voor rekening van de veroorzaker komen. In de
huidige praktijk bleek deze norm vrijwel nooit te worden gehaald. Deze ervaring is echter
gebaseerd op de grote bouwprojecten (Vinex, Betuwelijn, enz.). De voorstellen nu betreffen
in principe alle bouwactiviteiten die de grond beroeren. Bij kleine complexe bouwprojecten in
bepaalde situaties zal de 1% norm al snel worden overschreden. Gelet op de contouren waar
gemeenten zich in het kader van ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing aan moeten
houden, zijn alternatieven schaars. Dit kan inhouden dat (woning)bouw fors duurder of
onmogelijk wordt.
Als redenen voor het verlaten van de 1% norm noemt u dat wanneer de financiële
consequenties van de archeologische monumentenzorg tijdig in de planontwikkeling zijn
ingebracht en voor rekening komen van de veroorzaker deze meer mogelijkheden zal zien en
beter gemotiveerd zal zijn om alternatieven te onderzoeken. Het behoud van het archeologisch
erfgoed wordt zo beter gewaarborgd. De Raad kan zich in grote lijnen in deze redenering
vinden. Een ontsnappingsclausule van 1% acht hij daarbij te rigide. Niettemin is de Raad van
oordeel dat er redenen zijn om over te gaan tot een tegemoetkoming in excessieve kosten van
archeologische monumentenzorg.
In zijn algemeenheid bestaat er in de huidige rechtspraak een tendens eerder over te gaan tot
het honoreren van schadeclaims. De gemeenten zijn als primair verantwoordelijke voor de
vergunningverlening de door benadeelden aan te spreken partij. Gemeenten dienen bij de
afweging alle betrokken belangen mee te wegen. Deze afweging vindt plaats in het kader van
een wettelijk opgelegde taak. Gemeenten hebben daarbij weliswaar enige beleidsvrijheid,
maar de afweging vindt mede plaats tegen de achtergrond en in het belang van nationale
archeologische waarden. Het moet niet zo zijn dat een gemeente het risico loopt dat zij
uiteindelijk opdraait voor de excessieve kosten omdat zij als primair verantwoordelijke voor
de vergunningverlening zal worden aangesproken
6.2
Excessieve kostenfactoren
Factoren die een rol spelen bij het bepalen van de excessieve kosten zijn onder andere het
stadium waarin de ontdekking van de archeologische vondst zich voordoet, de
voorzienbaarheid, de vermijdbaarheid (o.a. alternatieven) en de hoogte van de kosten ten
opzichte van de baten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>De Raad onderscheidt ten aanzien van de voorzienbaarheid en de vermijdbaarheid twee
uiterste varianten.
− Er is geen archeologievergunning vereist of deze is na aanvraag zonder beperkende
voorwaarden verstrekt. Indien in deze omstandigheid desondanks een belangwekkende vondst
wordt gedaan die vraagt om beschermende en beperkende maatregelen die voor de
veroorzaker leiden tot vertraging, aanpassingen of in het uiterste geval zelfs tot het stopzetten
van de activiteiten, is er in de ogen van de Raad aan een van de voorwaarden om voor een
mogelijke tegemoetkoming in de extra kosten in aanmerking te komen voldaan. De
veroorzaker mocht en kon er immers op vertrouwen dat er geen archeologische
belemmeringen waren. Daarmee is nog niet gesteld dat de extra kosten ook voor vergoeding
in aanmerking komen. Dat is mede afhankelijk van andere factoren
− Er is een archeologievergunning vereist en tijdens het vooronderzoek blijkt dat de
archeologische waarde van het terrein beperkingen met zich brengt of in het uiterste geval
elke bodemverstorende activiteit uitsluit. De gronden voor een tegemoetkoming in de
excessieve kosten zijn in dit geval minder eenduidig. Gelet op het feit dat er een
archeologievergunning benodigd was, mocht en kon de aanvrager rekening houden met
eventuele extra kosten. Een tijdige betrokkenheid bij de planvoorbereiding zal de excessieve
kosten in belangrijke mate voorkomen. Hierin ligt tevens een extra stimulans voor een
veroorzaker van bodemverstorende activiteiten vroegtijdig acht te slaan op mogelijke
archeologische beperkingen. Immers het blote feit dat een archeologievergunning vereist is,
maakt dat de veroorzaker bedacht moet zijn op mogelijke extra kosten en complicaties. Het
feit dat geen vergunning kan worden verleend, is naar de mening van de Raad onvoldoende
grond voor kostenverhaal.
Wanneer is er sprake van excessieve kosten? De hoogte van de kosten is afhankelijk van de
locatie, de omvang en de soort van ingreep. Een klein perceel met weinig alternatieven zal al
snel tot hogere extra onvermijdbare kosten leiden. Tot een bepaalde hoogte kunnen extra
kosten worden beschouwd als algemeen maatschappelijk te dragen risico’s. Bij het bepalen
van excessieve lasten speelt de verhouding tot de aanvankelijke kosten, de verminderde
(gebruiks)waarde of het rendement een rol.
Bij het oordeel of er sprake is de excessieve kosten voor vergoeding in aanmerking te laten
komen is ook de maatschappelijke positie van de veroorzaker van belang. De extra financiële
lasten zijn voor ondernemingen en overheden niet alleen gemakkelijker te dragen en/of door
te berekenen in prijzen, zij horen in zijn algemeenheid ook eerder tot de algemeen
aanvaardbare maatschappelijke risico’s die men loopt. Voor een particulier geldt dat in veel
mindere mate. Met name gemeenten zullen in toenemende mate worden geconfronteerd met
de kosten die zij als veroorzaker moeten dragen. In 1998 gaven gemeenten als veroorzaker al
ƒ 17,5 mln en provincies ƒ 1,7 mln uit. Voor het overgrote deel gaat het om aanvaardbaar
bedrijfsrisico.
Naast de kosten die een gemeente als veroorzaker maakt zal de gemeente als primair
verantwoordelijke voor de vergunningverlening ook de door derden aan te spreken overheid
zijn voor de financiële gevolgen. Naast particulieren zullen ook ondernemingen en gemeenten
in uitzonderlijke gevallen geconfronteerd worden met kosten voor archeologische
monumenten die hun draagkracht te boven kan gaan. In deze uitzonderlijke gevallen waar
sprake is van buiten proportionele kosten is een tegemoetkoming in deze kosten geboden.
6.3
Procedure excessieve kosten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>De Raad dringt erop aan dat er een deugdelijke procedure voor het verhaal van excessieve
kosten in het kader van archeologische monumentenzorg tot stand komt. De gemeente is als
eerst verantwoordelijke voor de vergunningverlening ook de overheid die gehouden is
compensatie te bieden. Het past niet in de bestuurlijke en financiële verhoudingen de
gemeente te laten opdraaien voor de financiële gevolgen die voorvloeien uit het uitvoeren van
rijksbeleid. Dit komt de afweging van archeologische waarden niet ten goede.
Van belang is daarom dat er een regeling met zo eenduidig mogelijke criteria komt die er voor
zorg draagt dat wanneer na afweging van alle belangen de gemeente tot het oordeel komt dat
de archeologische waarden op de een of andere manier moeten worden behouden, er tevens
zekerheid bestaat over het honoreren van het beroep op deze voorziening. Deze voorziening
moet snel en eenvoudig toegankelijk zijn. Voorkomen moet worden dat langdurige
procedures moeten worden doorlopen. Het is daarbij alleszins redelijk dat net zo zeer als de
veroorzaker niet alle kosten bij de gemeente kan claimen ook de gemeente tot een bepaald
drempelbedrag een eigen bijdrage levert. De lasten daarvan worden geacht te zitten in de
algemene compensatie voor bestuurs- en beleidslasten. Op deze wijze wordt de
beleidsvrijheid van gemeenten tot uitdrukking gebracht en wordt tevens duidelijk dat het bij
excessieve kosten om zaken van enig gewicht moet gaan. De Raad ziet hier een zekere
analogie met de zogenaamde ‘bommenregeling’ waarbij de draagkracht van gemeenten is
gekoppeld aan een bedrag per inwoner[5].
6.4
Stimulering archeologie
U kondigt tevens een stimuleringsbijdrage aan voor het behoud van archeologische waarden
en publieksgerichte activiteiten op het gebied van archeologie. De Raad ziet enig verband
tussen het vergoeden van excessieve kosten van archeologisch monumentenzorg en het
financieel stimuleren van draagvlakverbreding onder de bevolking. Wanneer na afweging van
alle betrokken belangen de gemeente tot het oordeel komt dat op grond van archeologische
overwegingen beperkingen aan de bodemverstoring moeten worden opgelegd, dient de
overheid ook te beseffen dat het algemeen belang er niet mee gediend is dat de excessieve
kosten daarvan op een individuele veroorzaker neerslaan. Kosten die een veroorzaker maakt
om archeologische vondsten te behouden, archeologische waarden in plannen in te passen en
voor het publiek zichtbaar te maken, dragen ook bij aan het scheppen van een draagvlak.
Archeologie wordt zo minder belemmerend en meer stimulerend ervaren.
6.5
Tot slot
Gelet op de vele onzekerheden waarmee deze voorstellen zijn omgeven, acht de Raad het
verstandig de uitwerking van de regeling op alle betrokkenen na verloop van enige tijd, nog
eens tegen het licht te houden.
De Raad voor de financiële verhoudingen,
Mw.. A. van den Berg, voorzitter
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>M.P.H. van Haeften, secretaris
 [1] C.J. van Zeben: Van plan naar schade in Zilver voor de Gouden formule, Ontwikkelingen
in het Recht tussen 1973 en 1998, 1998, EUR, opleidingscentrum voor Recht en praktijk; J.W.
van Zundert; Planschadevergoedingskosten, BR 1999, pp 567-570; G.M. van den Broek,
Nadeelcompensatieregelingen: bevoegdheid of verplichting? BR 1999, p. 1 e.v .
[2] Wel is het zo dat verschillende specifieke uitkeringen expliciet rekening houden met een
gemeentelijk aandeel in de kosten.
[3] Onderzoek kostenverhaal via leges in het kader van het verdrag van Malta; in opdracht
van het ministerie van OC en W; Rotterdam, oktober 1996.
[4] De maatstaf bewoonde oorden 1930 omvat het historisch aantal woningen in bewoonde
oorden van 500 woningen of meer volgens de Volkstelling van 31-12-1930. De maatstaf
bewoonde oorden 1930, tevens historische kern, omvat het aantal woningen in een bewoond
oord anno 1930, indien dat oord geheel of ten dele overlapt met een historische kern anno
1930.
[5] Artikel 11, lid 1 en 2 Bijdragebesluit kosten ruiming explosieven Tweede Wereldoorlog
1999 (Stbl. 1999, nr. 402) gaat uit van een vergoeding van 90% van de in aanmerking
komende kosten in het geval deze kosten het bedrag van ¦ 5,- per inwoner te boven gaan met
een maximum van ¦100.000,-.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>