<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>               diepe buiger
               (hoefbeenbuiger)
               griffelbeen
               pijpbeen
               oppervlakkige
               buiger
               (kroonbeenbuiger)
               kootbeen
                                    sesam
                                    kroon
                                   straat
                                          titelpagina
                                     hoef
                                   hoefka
                                 straalku
                                 hoornsc
                              zorgen voor je paard
wat er bij het hebben en verzorgen van een paard komt kijken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>wist je dat paarden ook ongelukkig kunnen zijn?
dat komt vaak doordat ze niet goed verzorgd
worden. je krijgt je eerste paard en probeert daar
natuurlijk zo goed mogelijk voor te zorgen. maar
eigenlijk weet je niet precies wat goed is voor een
paard. in deze brochure lees je kort en bondig hoe
je zo goed mogelijk voor je paard kunt zorgen en
waar je dan rekening mee moet houden. laat de
brochure ook aan je ouders lezen, zodat ze jou zo
goed mogelijk kunnen helpen bij de verzorging van
je paard.
wist je bijvoorbeeld:
• dat het beter is voor paarden als zij andere
  paarden kunnen zien en aanraken?
• dat wat meer hooi beter is dan extra krachtvoer?
• dat een paard speeltjes in zijn stal leuk vindt?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>zoek een paard dat bij je past
Om teleurstellingen te voorkomen is het belang-    algemeen beter handelbaar zijn dan een hengst.
rijk dat je een paard uitzoekt dat bij je past. Er Laat ook het uiterlijk van het paard niet altijd
zijn meer dan 200 paardenrassen, met allemaal      doorslaggevend zijn. Een mooi paard waar je niet
een eigen karakter en lichaamsbouw. Voor begin-    mee om kunt gaan, geeft meestal alleen maar
ners is het verstandig een rustig en                          verdriet. Zowel voor jezelf als voor
betrouwbaar paard te kopen. Grofweg                                 het paard. Ook een pony kan,
gezegd hebben koudbloedpaarden                                           afhankelijk van jouw situa-
die wat groter en zwaarder                                                  tie, een goede optie zijn.
zijn gebouwd een rustig(er)                                                    Hoewel een paard en
karakter. De zogenaamde                                                         een pony allebei duur
warmbloeden zijn wat                                                             zijn wat betreft de
sneller en lichter ge-                                                            aanschaf en het
bouwd en hebben een                                                               onderhoud, zijn de
temperamentvoller karak-                                                          kosten voor een
ter. De leeftijd en het                                                           pony wel lager dan
geslacht van het paard                                                           die voor een paard.
zijn ook belangrijk. Als je                                                     Houd er rekening mee
nog niet zoveel ervaring hebt                                                 dat de verzorging van
met paarden, is het bijvoor-                                               een pony anders kan zijn
beeld verstandig te kiezen voor                                        dan die van een paard. Om
een paard dat ouder is dan vijf jaar.                             voor jou het juiste paard te vin-
Belangrijk is ook om te weten dat je een paard           den, is het belangrijk dat je je goed laat
pas vanaf 2,5 à 3 jaar kunt berijden. Je kunt ook  adviseren. Dat kan door een betrouwbare stal-
beter een merrie of een ruin                       houder of handelaar te zoeken of een bekende
(gecastreerde hengst) nemen, omdat die in het      die verstand heeft van paarden mee te nemen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>het stallen van een paard
Meestal staan paarden in een stal, bijvoorbeeld in    hoe groot moet de stal zijn?
een pension, bij een manege of bij een weiland.       Als je paard het grootste deel van de tijd in de
De combinatie van een stal en een paar uur per        stal staat, moet je er op letten dat de stal groot
dag in de wei is de beste. Er zijn verschillende      genoeg is. Als die te klein is, kan een paard bij-
soorten stallen, namelijk aanbindstallen, boxen en    voorbeeld moeilijker liggen om te slapen en zijn
loopstallen (bij voorkeur met toegang tot een weide   huid niet zo goed verzorgen. De grootte van de
of paddock). Boxen en loopstallen zijn de beste       stal wordt bepaald door het minimale vloer-
keus, omdat paarden daarin vrij kunnen bewegen        oppervlak. Dit hangt af van de grootte (schoft-
en vaak ook contact met andere paarden kunnen         hoogte) van je paard. In de onderstaande tabel
hebben. Je kunt je paard ook in een weiland zetten.   zie je wat de minimum vloeroppervlaktes zijn.
                                                      Natuurlijk vindt het paard het nog fijner als het
waar moet ik op letten als ik mijn paard in de        meer ruimte krijgt.
wei zet?
Als je er voor kiest om je paard in de wei te zetten, Schofthoogte                  Vloeroppervlak
is het belangrijk dat er in de wei geen giftige       Kleiner dan 155 cm            9,00 m2
planten en gevaarlijke voorwerpen (bijvoorbeeld       155 - 164 cm                  9,60 m2
scherven) zijn. Dit moet je regelmatig controleren    165 - 174 cm                  10,90 m2
en als je iets vindt natuurlijk ook verwijderen.      175 cm of groter              12,25 m2
Voorbeelden van giftige planten die in de weide
kunnen groeien zijn boterbloemachtigen, vinger-       waar moet ik op letten bij het inrichten van
hoedskruid, paardenstaart, adelaarsvaren, lupine,     mijn stal?
kruiskruid en aardappelloof. Je paard vindt het       Je paard voelt zich fijner als de stal goed is.
fijn om ook een stal te hebben waar hij kan           Paarden leefden vroeger in kuddes en zijn dus
schuilen tegen bijvoorbeeld de zon, wind en           gewend contact te hebben met andere paarden.
regen. Gebruik geen prikkeldraad om de wei af         Je merkt ook nu nog dat als paarden geen contact
te rasteren; dit kan je paard verwonden.              hebben met anderen ze ‘stress’ kunnen krijgen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Denk er daarom aan dat je paard de omgeving          kunnen meer paarden samen in een stal of wei?
kan zien en ook de paarden die in de buurt           Zoals je al eerder las, zijn sociale contacten voor
staan, kan aanraken. Kies daarom, als dat moge-      paarden heel belangrijk. Dus is het zelfs beter om
lijk is, voor ramen en deuren die (voor een deel)    ze samen met anderen te laten leven. Je moet er
open kunnen en een stalmaatje (bij voorkeur een      wel rekening mee houden dat de samenstelling
ander paard). Als dit niet mogelijk is, is het       van de groep niet te vaak mag wisselen. Ook moet
ophangen van een bal waarmee het paard kan           er genoeg ruimte zijn, zodat de paarden elkaar
spelen een goed alternatief. Ook kun je je paard     kunnen ontwijken. Sommige paarden willen graag
ter afleiding takjes, hooi, voederbieten of wortelen laten zien dat ze de baas zijn en dat levert nogal
geven, waaraan het kan knabbelen.                    eens ruzie op. Voor een gesloten loopstal is 16 m2
                                                     per volwassen paard nodig. Bij open loopstallen
waarmee kan ik de vloer van de stal bedekken?        met uitloop naar een paddock of wei kan het
Tarwestro, koolzaadstro, houtkrullen en vezel-       vloeroppervlak iets kleiner zijn. Houd goed in de
hennep zijn allemaal geschikt om de vloer van        gaten of de paarden het met elkaar kunnen vinden.
de stal mee te bedekken. Tarwestro biedt je          Als de karakters niet zo bij elkaar passen, kan
paard, naast een droge, schone en comfortabele       het zijn dat de ruimte groter moet zijn.
ligplaats, ook de mogelijkheid om te grazen. Dat
is voor een paard heel belangrijk; de voorouders
graasden gemiddeld zo’n 16 uur per dag. Als een
paard niet kan grazen, kan het zich vreemd gaan
gedragen. Als een paard gevoelig is voor koliek
(zie onder ‘Ziekte bij het paard’), kun je het
beter niet op stro zetten. Als je kiest voor hout-
krullen, geef dan je paard meerdere keren per
dag energiearm voer, zoals hooi. Sommige
paarden reageren op het stof in stro en krijgen
daardoor last van hun longen. Dan is het beter
voor een andere bedekking te kiezen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Ook kan het zijn dat ze alleen maar vechten om
het eten, waardoor de een minder krijgt dan de
ander, en misschien wel te weinig. Dan kun je een
oplossing zoeken voor het voeren van de dieren.
Door de paarden apart te laten eten, bijvoorbeeld
door afscheidingen, kun je ervoor zorgen dat ze
allemaal genoeg en rustig eten.
let op:
Als paarden voor het eerst samen zijn, moeten
ze kunnen vluchten. Laat ze dus bijvoorbeeld in
een ruime wei of paddock. Houd er ook rekening
mee dat hengsten merries die één jaar oud zijn
kunnen dekken. Het is beter voor merries dat ze
pas vanaf drie jaar gedekt worden. Zorg daarom
dat er geen hengsten bij deze merries lopen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>de dagelijkse verzorging
De dagelijkse verzorging van een paard bestaat    per dag te voeren. Stengelig ruwvoer, zoals hooi,
niet alleen uit het voeren en het geven van       is dan het beste. Je paard kan daar meer van op
water. Het paard moet ook voldoende bewegen       en is dus langer bezig met eten, zodat het zich
en trainen. Natuurlijk moet je ook zijn hoeven en minder verveelt. Het voer moet altijd schoon en
huid regelmatig verzorgen.                        schimmel- en stofvrij zijn. Ruik daarom altijd aan
                                                  het ruwvoer en kijk of het er goed uitziet. Naast
eten en drinken                                   het hooi kun je je paard ook krachtvoer (ook wel
                                                  brokken genoemd) en voedingssupplementen
waar moet ik op letten bij het voeren van         geven. In principe zit in elke paardenbrok alles
mijn paard?                                       wat een paard nodig heeft en hoef je eigenlijk
Goede voeding, de juiste hoeveelheid voer en      geen voedingssupplementen te geven. Hoeveel
het dagelijks schoonmaken van de voerbak is       krachtvoer je je paard mag geven, is afhankelijk
erg belangrijk voor de gezondheid van je paard.   van wat je met je paard doet en wat je hem ver-
Als dit niet goed gebeurt, kan het ziek worden.   der voert. Een richtlijn voor de hoeveelheid
Als je verandert van voer moet dat geleidelijk    krachtvoer die je je paard mag geven, is 2 kg
gebeuren. Het is bijvoorbeeld beter om een        per dag voor een volwassen paard. Als je kracht-
paard in het voorjaar eerst een paar keer kort in voer geeft, voer dan altijd eerst het hooi en da-
de wei te laten. Zo kan het wennen aan de over-   rna pas het krachtvoer.
gang van het wintervoer naar gras. Een paard      Het is niet goed om direct na het eten met je
kan van verkeerde voeding ook te dik worden.      paard te trainen. Het is beter minstens een uur
Vraag aan je dierenarts hoe je kunt zien of je    te wachten. Geef je paard ook niet direct na hard
paard te dik of te dun is.                        werken veel te eten. Dat kan heftige buikpijn
Paarden eten vooral gras en ruwvoer (bijvoor-     (koliek) veroorzaken.
beeld hooi). In de natuur grazen ze een aantal
keer per dag een paar uur achter elkaar. Daarom   hoeveel water heeft mijn paard nodig?
is het het beste om je paard drie tot vijf keer   Een paard drinkt alleen water. Hoeveel water het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>nodig heeft, verschilt per paard. Per dag is dat      Houd er rekening mee dat niet elk paard elke
ongeveer twee tot zeven liter water voor elke         dag kan worden bereden en dat een piek-
100 kilo gewicht. Merries die een veulen melk         belasting voor geen enkel paard goed is. Als je
geven, hebben uiteraard meer water nodig. Het         je paard rust geeft door het niet te berijden, is
water kun je geven in een emmer of drinkbak.          het wel goed om het beweging te geven door
Het water en de drinkbak moeten schoon zijn.             het in de wei of een uurtje in de paddock te
Maak ze daarom elke dag schoon. Een                               laten lopen. Pas op dat je paard tij-
paard moet altijd water in zijn                                         dens een buitenrit niet van giftige
stal hebben. Maar let op: als                                             planten, bomen en struiken eet
je paard hard gewerkt heeft                        a b
                                                                            (bijvoorbeeld taxus (a), buxus,
en veel zweet mag het niet                                                    liguster (b), jeneverbes,
meteen veel koud water                                                          gouden regen, klimop (c),
drinken. Dek het water                                                          rododendron (d), prunus).
dan een half uurtje af.
                                                                                waar moet ik bij de
beweging en rijden                                                             training van mijn paard
                                                   c d
                                                                             op letten?
moet mijn paard vaak                                                       Paarden worden vaak eenzij-
bewegen?                                                                 dig en intensief getraind, zodat
Paarden moeten elke dag voldoen-                                      ze een goede prestatie kunnen
de bewegen. Dat is logisch, omdat ze                            neerzetten. Bij het trainen is het belang-
vroeger dagelijks tijdens het grazen zo’n vijf tot    rijk dat je er op let dat je paard gezond blijft en
tien kilometer liepen. Als jouw paard niet in de      zich goed voelt. Als je dat niet in de gaten
wei staat, kun je het bijvoorbeeld elke dag een       houdt, kan de training er toe leiden dat je paard
uurtje loslaten in een paddock of er mee gaan         juist slechter presteert. Het beste is om rijles te
rijden. Afwisseling is voor het paard belangrijk.     nemen bij een vereniging, een manege of privé-
Maak naast de rondjes in de wei of manege bij-        les van iemand die hiervoor geleerd heeft.
voorbeeld ook eens een buitenrit met je paard.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>hoeven schoonmaken en borstelen                  daarbij. Het is daarom belangrijk je paard regel-
                                                 matig te borstelen. Je moet dat in ieder geval
wanneer moet ik de hoeven van mijn paard         doen, voordat je op hem gaat rijden. Vuil dat
schoonmaken?                                     onder het zadel of de riem zit, kan namelijk
Zowel voor als na het rijden, moet je de hoeven  schuurwonden veroorzaken. Als je paard in de
van je paard uitkrabben. Dat doe je om te         winter in de wei loopt, mag je het niet te veel
controleren of er vreemde voor-                            borstelen. Door het poetsen haal je de
werpen zitten in de zool of tus-                                natuurlijke beschermlaag tegen kou
sen het hoefijzer en de zool.                                      en nattigheid weg.
Je paard kan daarvan kreu-
pel worden. Het paard                                                  mag ik de tastharen rond
loopt als het ware op                                                   de ogen en de neus van
één teen, de hoef. Deze                                                  mijn paard afscheren?
groeit net als onze                                                      Sommige paardenhouders
nagels. Daarom moet je                                                  scheren de tastharen rond
paard één keer in de zes                                                de ogen en de neus van het
tot acht weken naar de                                                 paard weg, omdat ze dat
hoefsmid om bekapt te                                                mooi vinden. Dit is niet ver-
worden. Hij kan dan ook het                                       standig, omdat die tastharen een
hoefijzer inspecteren.                                         functie hebben voor het paard. Het
                                                         kan daarmee de omgeving goed in de
moet ik mijn paard borstelen?                    gaten houden. Voorwerpen die vlak bij zijn mond
Het borstelen van een paard is nodig om de       zijn, kan hij door de tastharen bij zijn neus als
huid van het paard te verzorgen. Van nature      het ware ‘zien’. Ze beschermen het paard tegen
doen paarden dat op verschillende manieren, bij- te hard stoten van zijn mond, neus en ogen.
voorbeeld door te rollen op droge, onbegroeide   Denk dus goed na, voordat je de tastharen
plekken of door te schuren tegen bijvoorbeeld    afscheert, omdat je daarmee de gezondheid van
muren of bomen of helpen andere paarden ze       je paard in gevaar kunt brengen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>voorkomen van ziekte bij het paard
Een bekend Nederlands gezegde luidt: “voor-         ontwormen met hetzelfde middel. Je dierenarts
komen is beter dan genezen”. Je kunt zelf een       kan je adviseren welke wormenkuur je het beste
aantal maatregelen nemen om de kans op ziekte       kunt gebruiken en waar je die kunt kopen. Soms
bij je paard te verkleinen. Houd in ieder geval     kan het zijn dat de wormen niet meer op de
altijd in de gaten of je paard er slecht of ziek    wormenkuur reageren en kan je paard toch
uitziet. Dat kun je bijvoorbeeld zien doordat zijn  worminfecties krijgen. Kies de volgende keer dan
vacht niet glanst, zijn haren uitvallen, het paard  voor een ander merk. Je dierenarts kan je ver-
magerder wordt of minder vrolijk is.                tellen hoe je kunt voorkomen dat de wormenkuur
                                                    niet meer werkt.
hoe kan ik worminfecties voorkomen?
Wormen kunnen je paard ziek maken. Dit wordt        hoe kan ik luchtweginfecties voorkomen?
een worminfectie genoemd. Als de infectie nog       Een luchtwegontsteking is een ontsteking van
niet zo ernstig is, ziet het paard er minder goed   het slijmvlies van de luchtwegen en kan het
uit. Het heeft een doffe vacht en is sloom. Het     gevolg zijn van een infectie. Bij een ontsteking
gevaar zit ‘m er in als de infectie groter wordt en van de luchtwegen is het slijmvlies prikkelbaar
langer duurt: een paard kan dan koliek krijgen.     en kan er minder zuurstof uit de lucht worden
Het is daarom belangrijk dat je een worminfectie    opgenomen. Je paard gaat dan heel nadrukkelijk
op tijd herkent en laat behandelen. Je kunt de      ademen, kan hoesten en het uithoudingsvermo-
kans op worminfecties verkleinen door paarden       gen van je paard wordt minder. Je kunt de kans
in een niet te grote groep in een schone wei en     op luchtweginfecties bij je paard verkleinen door
stal te zetten. Daarom moet de wei regelmatig       het door de dierenarts te laten inenten tegen
gemaaid worden en is het verstandig ook de          virusinfecties.
mest uit de wei en de stal te halen. Eén keer in    Het beste is om je paard eerst een basisinenting
de zes tot acht weken moet je paard een wor-        te geven. Dat zijn twee injecties in een periode
menkuur krijgen. Het is goed om dan alle            van zes tot acht weken. Daarna moet je je paard
paarden die in een wei of stal leven tegelijk te    twee keer per jaar laten inenten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Ook is het belangrijk dat de stal van je paard       ziekte bij het paard
ruim, fris, schoon en tochtvrij is en dat het hooi
of kuilvoer stofvrij is. Het is verstandig lichame-  Bij de onderstaande ziekten is het verstandig dat
lijk contact met vreemde paarden zoveel mogelijk     je direct de hulp van een dierenarts inroept. Wij
te vermijden. Na een inspanning is het beter         raden je aan om die ook te waarschuwen in
ervoor te zorgen dat je paard niet bezweet en/of     geval van twijfel.
warm in de stal staat. Als je paard verkouden
lijkt te zijn, zorg er dan voor dat het de rust en   wat moet ik doen als mijn paard koliek heeft?
tijd heeft om volledig te herstellen.                Koliek is buikpijn bij het paard. Je herkent het,
                                                     doordat je paard onrustig is en veel naar zijn
hoe kan ik tetanus voorkomen?                        buik kijkt of slaat, rolt of op zijn rug gaat liggen.
Tetanus of klem is een ziekte die leidt tot ver-     Als je merkt dat het heel heftig is of als het langer
kramping van de spieren over het hele lichaam.       dan 30 minuten duurt, roep dan direct de dieren-
Vaak overlijdt het paard eraan. Je kunt een tetanus- arts. Terwijl je op de dierenarts wacht, kun je je
infectie voorkomen door je paard jaarlijks te        paard het beste in een paddock zetten. Het
laten inenten tegen tetanus. Het is ook verstandig   paard kan zich dan niet verwonden als het gaat
zelf iedere 15 jaar een inenting tegen tetanus te    rollen of op zijn rug gaat liggen. Koliek kan
halen bij je dokter als je dagelijks met je paard    komen door worminfecties, darmkrampen, plotse-
omgaat. Als je zelf een grote wond hebt, is het      linge veranderingen in de voeding of doordat je
verstandig om direct een tetanusinjectie te halen.   paard het voedsel slecht of langzaam verteert.
                                                     wat moet ik doen als mijn paard plotseling
                                                     kreupel gaat lopen?
                                                     Als je paard plotseling kreupel loopt, bekijk dan
                                                     direct of er geen vreemd voorwerp in de zool
                                                     van de hoef zit. Als dat er wel is, moet je dit
                                                     direct verwijderen. Onthoud de plaats, de richting
                                                     en de diepte waarmee het voorwerp in de hoef
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>zat en geef dat door aan de dierenarts. Als je       wat moet ik doen als mijn paard een wond
geen vreemd voorwerp ziet en niet weet waar de       heeft?
kreupelheid vandaan komt, neem dan ook contact       Als je paard een heftig bloedende wond, een
op met de dierenarts. Als je paard kreupel loopt     open huid of wonden aan de buik of borst of in
tijdens het rijden, is het verstandig om in stap     de buurt van de ogen heeft, is snelle hulp van
de kortste weg terug te nemen naar de stal. Als      een dierenarts noodzakelijk. Smeer zelf géén
het dan nog erg kreupelt, is het het beste dat je    middelen op de wond, maar dek de wond af met
van je paard afstapt en het aan de hand mee          een schone doek of bandage.
terugneemt naar de stal.
                                                     wat moet ik doen als mijn paard zich plotse-
wat moet ik doen als mijn paard zich (bijna)         ling anders gedraagt?
niet kan verplaatsen?                                Neem dan maar direct contact op met de dieren-
Als je paard zich (bijna) niet kan bewegen, roep dan arts. Kenmerken van een ‘zich anders gedragend
zo snel mogelijk de hulp van een dierenarts in.      paard’ zijn: het wil niet meer eten, krijgt plotse-
Dit kan verschillende oorzaken hebben:               ling bulten op zijn lichaam, krijgt dikke benen of
                                                     zwellingen of gaat kreupel lopen.
• Het paard kan hoefbevangenheid hebben. Dat
komt doordat het te veel voedingsstoffen binnen-     wat moet ik doen als mijn paard ernstig ziek
krijgt, in een keer ander voer krijgt, te veel heeft is of dood gaat?
gedaan, infecties heeft, te lang onderweg is         In dit geval moet je altijd de dierenarts waar-
geweest in een trailer of een vergiftiging heeft.    schuwen. Die weet het beste wat er moet gebeu-
• Je paard kan ook spierbevangenheid hebben,         ren en kan bekijken of het nodig is het paard uit
dat wordt ook wel maandagziekte genoemd. Je          zijn lijden te verlossen. Er zijn verschillende
herkent het, doordat je paard stijf wordt en ook     manieren om het paard een zachte dood te laten
erg zweet. Je paard moet dan direct rust hebben      sterven. De rustigste en meest ethische dood is
en zijn spieren mogen niet teveel afkoelen (een      wanneer het paard voordat het een dodelijke
deken of warme ruimte biedt uitkomst).               injectie krijgt eerst wordt versuft en wordt neer-
• Een andere oorzaak kan zijn dat het tetanus heeft. gelegd, zoals dat ook gebeurt bij een operatie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>mijn paard zit niet lekker in z’n vel
Net als mensen kunnen ook paarden niet lekker          Je kunt stalondeugden voorkomen door:
in hun vel zitten. Dat heeft invloed op het            • Je paard meer naar buiten te laten, zodat het
gedrag en het geluk van je paard. Daarom is het        voldoende beweging krijgt.
belangrijk dat je in de gaten houdt hoe je paard       • De stalinrichting te verbeteren en/of door je
zich voelt.                                            paard speeltjes te geven (zie hiervoor het hoofd-
                                                       stuk ‘Het stallen van een paard’).
hoe zie ik of mijn paard niet goed in z’n vel zit?     • Je paard meer ruwvoer (hooi) te geven. Dan is
Je paard gaat zich dan afwijkend gedragen. Dat         het langer bezig met eten en verveelt het zich
noemen we ook wel ‘stalondeugden’. Je herkent          niet.
dat, doordat een bepaald gedrag zich steeds her-       • Te zorgen dat je paard meer contact heeft met
haalt. Voorbeelden hiervan zijn weven, kribben-        andere paarden.
bijten en luchtzuigen. Als een paard weeft, zwaait
het steeds met zijn hoofd en hals. Bij kribben-        kunnen paarden stalondeugden van elkaar
bijten zet een paard zijn tanden achter een voor-      afkijken?
werp, gaat terughangen en zuigt dan lucht in de        Paarden kunnen stalondeugden niet van elkaar
slokdarm, terwijl het ondertussen knort. Bij lucht-    afkijken. Veel mensen denken dat stalondeugden
zuigen zuigt het paard ook lucht in de slokdarm,       besmettelijk zijn. Daarom worden paarden met
maar het houdt zich niet met zijn tanden vast          stalondeugden vaak apart gezet, zodat ze geen
aan een voorwerp.                                      contact meer hebben met andere paarden. Het is
                                                       belangrijk dat je, als jouw paard stalondeugden
wat kan ik doen om stalondeugden bij mijn              vertoont, de maatregelen neemt die in de vorige
paard te voorkomen?                                    vraag zijn genoemd. Kies niet voor maatregelen
Stalondeugden komen vaak omdat een paard te            die het paard belemmeren om de stalondeugd te
weinig contact heeft met andere paarden, weinig        doen of het paard te isoleren. Daardoor krijgt
of niet kan grazen, weinig of geen bewegings-          het paard meestal (meer) stress en kan het een
vrijheid heeft en weinig afleiding heeft in zijn stal. andere stalondeugd vertonen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>vervoer van het paard
Voor veel paarden is transport een stressvolle     en niet kouder dan 10° C zijn in de trailer. Goede
gebeurtenis. Als een paard gestresst is, heeft het ventilatie is belangrijk om een goed klimaat in
een grotere kans om ziek te worden. Daarom is      de transportruimte te houden.
het belangrijk dat je deze reisstress zo veel
mogelijk vermijdt. Dat kan door op een aantal      waar moet ik voorafgaand aan het transport
dingen te letten.                                  aan denken?
                                                   • De kans op stress voor je paard lijkt groter als
waar moet ik bij de aanschaf van een trailer       het transport langer duurt. Doordat het paard
aan denken?                                        lang stilstaat, kunnen spierverkramping en
Bij de aanschaf van een trailer moet je letten op  –ontsteking optreden. Het is daarom belangrijk
de grootte van het vloeroppervlak. Paarden         dat je paard gezond is als het op reis gaat.
bewegen als ze vervoerd worden anders dan als      • Het in- en uitladen brengt de meeste onrust
ze op de grond staan en hebben meer ruimte         met zich mee voor het paard. Je kunt je paard
nodig om het schommelen op te vangen. Als de       laten wennen aan het in- en uitladen door dit met
ruimte tijdens het vervoer klein is, is de kans op hem te oefenen. Dit kan een deel van de stress
verwondingen groter. Ook is de juiste tempera-     op het moment van het echte vervoer voorkomen.
tuur belangrijk. Het mag niet warmer dan 25° C     • Tijdens de pauzes kun je je paard water geven
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>in een emmer. Sommige paarden weigeren uit         gemorste water de vloer te glad maken, kan je
onbekende emmers te drinken. Daarom moet het       paard zich bezeren. Je kunt beter je paard ten-
paard voor het vervoer wennen aan de emmer         minste iedere zes tot acht uur water geven.
die je gebruikt tijdens de reis.                   Tijdens het transport kun je je paard wel een
                                                   netje met hooi geven.
hoe moet ik mijn paard in de trailer zetten?
Je kunt je paard op verschillende manieren vast-   waar moet ik verder op letten als ik mijn
zetten. Het is belangrijk om vooraf te weten hoe   paard ga vervoeren?
je dat gaat doen. Of je jouw paard in de rijrich-  Het belangrijkste bij het vervoeren van je paard
ting zet of juist niet, hangt af van wat jouw      is de rijstijl van de chauffeur. De chauffeur moet
paard fijn vindt. In veel trailers kun je je paard rustig rijden (niet te hard en geen onverwachte
alleen in de rijrichting zetten.                   bewegingen maken). Verder heeft jouw gedrag
                                                   grote invloed op hoe je paard zich voelt. Blijf
moet ik zorgen voor voer en water in de            daarom voor, tijdens en na afloop van het
trailer tijdens het transport?                     transport rustig.
Het is beter om tijdens het transport geen water
aan je paard te geven. Doordat de urine en het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>ik kan niet langer voor mijn paard zorgen...
Als je niet langer voor je paard kunt of wilt      Iedere manege kent wel een paardenhandelaar.
zorgen, maar er niks mis is met het paard, kun     Als je paard al wat ouder is, kun je het ook naar
je het naar een paardenhandelaar brengen.          één van de bejaardencentra voor paarden brengen.
 veiligheid voor mezelf
 Paarden verzorgen is leuk, maar niet helemaal      agressief als het de oren plat in de nek legt en
 zonder risico. Je kunt je zelf beschermen door:    met het hoofd naar voren komt, dreigt te gaan
 • Tijdens het rijden een goede rijuitrusting te    bijten, hoge geluiden maakt, de neus rimpelt of
 gebruiken en een goedgekeurde cap te dragen.       met het voorbeen slaat. Dan moet je oppassen.
 Een goede paardensportzaak kan je hierover         Als een paard zijn hoofd omhoog gooit, is het in
 adviseren.                                         ieder geval alert. Als een paard zich onderdanig
 • De regels bij evenementen te kennen en je er     gedraagt, loopt hij bijvoorbeeld zijwaarts en met
 aan te houden.                                     een versnelde pas weg. Vaak heeft hij dan ook
 • Paardrijlessen te nemen bij een gediplomeerde    z’n staart tussen z’n benen en z’n hoofd laag.
 rij-instructeur.                                   Dan is er niets aan de hand.
 • Altijd in de gaten te houden waar je je ten      • Je ervan bewust te zijn dat een paard geen robot
 opzichte van je paard bevindt en alert te zijn op  is en van nature een vluchtdier. Probeer vooruit
 wat in de omgeving gebeurt. Ga nooit achter een    te denken hoe je paard kan reageren in bepaal-
 paard staan!                                       de situaties en anticipeer hierop. Als je met je
 • Te zorgen dat je wat meer weet over het gedrag   paard een buitenrit maakt, is het verstandig er
 van paarden, zodat je bepaalde signalen kunt       rekening mee te houden dat de andere weg-
 herkennen. Paarden communiceren met elkaar         gebruikers meestal onbekend zijn met paarden
 door geluiden en lichaamstaal. Je paard wordt      en vaak niet verwachten dat een paard schrikt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>colofon
Tekst:
ID-Lelystad, Praktijkonderzoek Veehouderij,
A. Hop, Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij, Raad voor Dierenaangelegenheden
Eindreactie:
Raad voor Dierenaangelegenheden, Publicis Van
Sluis Consultants
Foto’s:
ID-Lelystad, Praktijkonderzoek Veehouderij,
Faculteit Diergeneeskunde, Nederlandse
Fjordenpaarden Stamboek, H. Lommers
Met dank aan Manege Wittebrug, Den Haag
Grafische vormgeving:
Dorine Verharen bNO
Druk:
Anker Drukkers bv
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>als je na het lezen van de brochure nog vragen hebt
kun je hier nog meer informatie vinden:
• www.dierenbescherming.nl
• www.pve.nl
• www.alledierentellenmee.nl
je kunt ook bellen naar:
• koninklijke nederlandse hippische sportfederatie:
  0577 408200
• dierenbescherming: 070 3142700
• ptc+ barneveld: 0342 406500
• stichting voor veearbitrage: 0345 570883
in de volgende boeken vind je nog meer informatie
over het zorgen voor je paard:
• praktische informatie over paard en pony isbn: 90-410-1041-6
• paard en pony logboek isbn: 90-5210-495-6
ook bij de stamboekverenigingen kun je terecht met
je vragen. het telefoonnummer van jouw stamboek-
vereniging kun je vinden op www.knhs.nl en www.pve.nl.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Deze brochure (RDA 2003/04) is uitgegeven onder verantwoordelijkheid van:
Raad voor Dierenaangelegenheden
Bezuidenhoutseweg 73
Postbus 90428
2509 LK Den Haag
t 070 3785266
f 070 3786336
e info@rda.nl
www.raadvoordierenaangelegenheden.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>