<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>              DECEMBER    2004
             ADVIES RDA 2004/05
 STRATEGIEËN OM TE KOMEN TOT EEN EFFICIËNTERE
OPSPORING VAN BESMETTELIJKE , AANGIFTEPLICHTIGE
                      DIERZIEKTEN
                                ADVIES AAN DE MINISTER VAN LANDBOUW,
                                NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT OM TE
                                KOMEN TOT EEN EFFICIËNTERE OPSPORING
                                VAN BESMETTELIJKE, AANGIFTEPLICHTIGE
                                DIERZIEKTEN
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>2</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>          SAMENSTELLING VAN DE RAAD
• prof. dr. C.J.G. Wensing, voorzitter Raad voor Dierenaangelegenheden
• A. Achterkamp
• mw. drs. I. Arendzen                 bezoekadres:
• mw. ir. A.M. Burger                  Bezuidenhoutseweg 73
• mw. mr. E.C. Greve                   2594 AC Den Haag
• ir. M.J.B. Jansen
• drs. S.B.M. Jongerius                postadres:
• J.Th. de Jongh                       Postbus 90428
• drs. R.J.T. van Lint                 2509 LK Den Haag
• P.J.H.M. Loonen
• dr. ir. H. Paul                      telefoon 070 3785266
• prof. dr. A. Pijpers                 fax 070 3786336
• drs. T. de Ruijter                   e-mail info@rda.nl
• S.J. Schenk
• prof. dr. F.J. van Sluijs            www.raadvoordierenaangelegenheden.nl
• H.W.A. Swinkels
• drs. P.A. Thijsse
• prof. dr. J.H.M. Verheijden
• mr. ing. C.J.J.M. Vermeeren
• drs. P. van der Wal
Secretaris: mw. dr. drs. I.D. de Wollf
                                                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>4</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>INHOUDSOPGAVE
Advies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
Onderbouwing van het advies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1. Introductie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2. De huidige situatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
3. Kern van de huidige problematiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13
4. Oplossingsrichtingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
Literatuurlijst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
Bijlagen
1. Overzicht van bestaande en in ontwikkeling zijnde diagnostische testen voor . . . . . . 23
    verschillende aangifteplichtige besmettelijke ziekten
2. Overzicht van publicaties . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
                                                                                                                                         5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>6</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>ADVIES
Op basis van de in dit advies beschreven verken-        dierziekten eerder gedetecteerd worden en
ning kan het volgende worden geconcludeerd:             maatregelen om de ziekte te bestrijden eerder
 1) Vroege detectie van - en een snel antwoord op -     getroffen kunnen worden:
    een aangifteplichtige besmettelijke ziekte zoals    a) In de huidige situatie wordt bij een verden-
    gedefinieerd door de Office International des           king van een besmettelijke aangifteplichtige
    Epizooties (OIE) in Parijs zal de effectiviteit van     dierziekte de hulp van het specialistenteam
    de acties gericht op het bestrijden van een             ingeroepen, bestaande uit de praktiserend
    uitbraak maximaliseren en tevens de sociale,            dierenarts, een dierenarts van de Gezond-
    economische      en    milieutechnische  gevolgen       heidsdienst voor Dieren en een dierenarts
    beperken;                                               van de VWA/RVV. Op basis van de conclu-
2) Een eerste uitbraak wordt in Nederland zelden            sies van het specialistenteam wordt, indien
    vastgesteld op grond van een melding van een            nodig, materiaal       voor nader onderzoek
    veehouder of dierenarts. Op grond van aspeci-           gestuurd     naar    het   nationaal  referentie-
    fieke symptomen zouden veel meer verden-                instituut. In die situatie (de conclusie van het
    kingen uitgesproken kunnen worden, maar zeer            specialistenteam luidt dan “aangifteplichtige
    vaak wordt (terecht) geconcludeerd dat er geen          besmettelijke dierziekte is onwaarschijnlijk,
    sprake is van een aangifteplichtige besmettelijke       “aangifteplichtige besmettelijke dierziekte is
    dierziekte. Bij het niet melden spelen veterinaire,     niet uit te sluiten” of “aangifteplichtige
    economische, relationele en psychosociale fac-          besmettelijke dierziekte wordt vermoed”)
    toren een rol. De meldingen die in “vredestijd”         wordt het betreffende bedrijf geïsoleerd
    wel gedaan worden, resulteren zeer zelden in de         totdat de uitslag van het onderzoek is
    vaststelling van een uitbraak. Vanwege het risico       afgerond, hetgeen in sommige gevallen met
    dat een uitbraak gemist of (te) laat ontdekt wordt      de huidige beschikbare testen enige weken
    zou, vaker dan nu wordt gedaan, de mogelijk-            kan duren. Versnelde ontwikkeling            van
    heid van een aangifteplichtige besmettelijke            gevoelige, met name op PCR gebaseerde,
    dierziekte moeten worden uitgesloten;                   gevalideerde      antigeendetectietesten    voor
3) Er zijn verschillende oplossingsrichtingen moge-         aangifteplichtige     besmettelijke  dierziekten
    lijk, waardoor    aangifteplichtige  besmettelijke      waarmee binnen een dag een betrouwbare
                                                                                                            7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>     uitslag kan worden verkregen, zal deze                 Gezondheidsdienst voor Dieren. Het specia-
     periode en derhalve de periode dat een                 listenteam speelt hierbij dus (nog) geen rol;
     bedrijf geïsoleerd is, in de meeste gevallen      c) Door het ontwikkelen van on-site testen
     aanzienlijk inkorten. Daarmee worden de                waarmee      een   differentiaaldiagnose      kan
     consequenties voor de veehouder in veel                worden uitgevoerd bestaat de mogelijkheid
     gevallen aanzienlijk kleiner dan nu het geval          om op meer ziekten te test waardoor 1) naar
     is en zal de bereidheid tot melden van een             verwachting      gemakkelijker     een      juiste
     verdenking van een aangifteplichtige be-               diagnose    kan worden gesteld, 2) een
     smettelijke    dierziekte   mogelijk   kunnen          positieve     bevinding     van     een      niet-
     toenemen. De verwachting is dat boven-                 besmettelijke dierziekte in combinatie met
     genoemde testen beter zullen zijn dan de               een      negatieve     bevinding     van      een
     huidige ‘gouden standaard’ en dat confir-              aangifteplichtige   besmettelijke     dierziekte
     matietesten     derhalve   voor  de    meeste          meer zekerheid geeft over de daadwerkelijke
     aangifteplichtige besmettelijke dierziekten in         afwezigheid     van     een    aangifteplichtige
     de nabije toekomst niet meer nodig zullen              besmettelijke dierziekte en 3) het uitvoeren
     zijn;                                                  van een dergelijke test minder 'beladen' zou
  b) Naast inzending van materiaal op basis van             kunnen zijn dan het uitvoeren van de snelle
     een verdenking van een aangifteplichtige               op PCR-gebaseerde antigeendetectietesten
     besmettelijke dierziekte, worden vaak ook              die   nu   beschikbaar    zijn  of   ontwikkeld
     monsters op basis van gezondheidsmoni-                 worden. Deze oplossingrichting is gericht op
     toring bij niet nader te verklaren klinische           de    middellange    tot  lange    termijn.    De
     verschijnselen naar de Gezondheidsdienst               verwachting is echter dat ten opzichte van
     voor Dieren gezonden. Wanneer op grond                 oplossingsrichting     a)   weinig     tijdswinst
     van het klinisch of pathologisch beeld van             behaald kan worden;
     deze monsters geen eenduidige diagnose            d) Ontwikkelen van mobiele laboratoria waar
     gesteld kan worden, dan moeten deze                    real   time    PCR-testen     kunnen      worden
     monsters     standaard    via  het   Nationaal         uitgevoerd - de Raad ziet hier weinig
     Referentie Instituut onderzocht worden op              toegevoegde waarde in;
     een aangifteplichtige besmettelijke dierziek-  4) Bij een verdenking van een aangifteplichtige
     te. Hierbij zou gebruik gemaakt kunnen wor-       besmettelijke dierziekte, dient altijd het specia-
     den van de reeds bestaande logistiek van de       listenteam te worden ingeschakeld. De monster-
8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>   name dient door het specialistenteam te worden      leggen van deze kosten bij de veehouder
   uitgevoerd.   Door    het   specialistenteam   een  verhoogt de drempel om een verdenking te
   centrale rol te geven blijft de regie in geval van  melden.
   een verdenking in handen van de overheid, die
   indien daartoe aanleiding is direct (voorzorgs-)
   maatregelen kan treffen en alle relevante
   partijen reeds kan informeren. Bovendien wor-
   den wanpraktijken op deze manier niet in de
   hand gespeeld;
5) Het is te verwachten dat bij de geschetste
   oplossingrichtingen het aantal meldingen van
   een    verdenking    van    een   aangifteplichtige
   besmettelijke dierziekte zal toenemen. Op basis
   van de kosten voor varkenspest kost het onder-
   zoek dat samenhangt met deze meldingen
   (bezoek specialistenteam VWA/RVV, monster-
   name, secties, snelle en bevestigingstesten) nu
   naar schatting € 75.000 per jaar (voor een totaal
   aantal van ongeveer 25 meldingen). De precieze
   toename     in   het    aantal    meldingen    van
   verdenkingen van aangifteplichtige besmettelijke
   dierziekten is moeilijk te schatten, maar bij een
   groei naar bijvoorbeeld 100-1000 meldingen
   zouden deze kosten voor het Diergezondheids-
   fonds kunnen oplopen tot € 0.3 - 3 miljoen per
   jaar. Deze stijging zou afgezet moeten worden
   tegen de vermindering van kosten bij een
   uitbraak van een aangifteplichtige besmettelijke
   dierziekte. Net als in de huidige situatie dienen
   de extra kosten voor het onderzoek betaald te
   worden uit het Diergezondheidsfonds; het neer-
                                                                                              9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>10</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>        ONDERBOUWING VAN HET ADVIES
In een brief van december 2002 heeft de Voedsel en      van een aangifteplichtige besmettelijke dierziekte
Waren      Autoriteit  (VWA)        de   Raad     voor  eerder te signaleren. De basis van de bevindingen is
Dierenaangelegenheden (hierna: de Raad) gevraagd        in een concept neergelegd en in de tweede fase in
haar te adviseren over het te volgen beleid om de       een breder kader getoetst door vertegenwoordigers
preventie dan wel de bestrijding van aangifteplichtige  van de Gezondheidsdienst voor Dieren (prof. dr. A.
besmettelijke dierziekten efficiënter en effectiever te Pijpers), Productschappen Vee, Vlees en Eieren (dr.
laten verlopen. De Raad heeft zich in dit kader –       P. Vesseur), KNMvD (drs. S.J. de Groot), Consor-
mede gezien andere adviesactiviteiten op dit gebied     tium Veterinaire Epidemiologie en Economie (prof.
– beperkt tot de vraag of en hoe bestaande en           dr. J. A. Stegeman), VWA (ir. S. Mesman en drs. H.
toekomstige snelle detectiemethoden ingezet kun-        van    Langen)   en   directie  Voedselkwaliteit   en
nen worden om sneller een mogelijke uitbraak van        Diergezondheid (drs. S. Wiessenhaan). Na verwer-
een aangifteplichtige besmettelijke dierziekte te       king van hun opmerkingen is in de derde fase het
signaleren. Snellere detectie is van uitermate groot    stuk nogmaals aan alle partijen uit fase één en twee
belang omdat dit de omvang van een uitbraak sterk       voorgelegd. Tenslotte is het stuk door de volledige
kan inperken en daarmee ook in belangrijke mate         Raad getoetst en accoord bevonden.
een effect zal hebben op de lengte van een
toekomstige uitbraak, de daarmee gepaard gaande         In de tekst wordt regelmatig gesproken over 'de
kosten en de impact op de sector en samenleving.        boer', 'de veehouder' of het 'veehouderijbedrijf'.
                                                        Uiteraard    geldt  wat    hier   staat   ook    voor
In de eerste fase is gesproken met een (beperkt)        hobbydierhouders en hun dieren.
aantal veterinaire experts – dr. ir. A. R.W. Elbers,
drs. E.M.A. van Rooy (CIDC, Lelystad) en dr. R.J.M.     1. INTRODUCTIE
Moormann en dr. W.J. Boersma (Animal Sciences
Group,    Lelystad).  Daarbij    zijn  snelle  (agens)  De dierziekten die in het kader van dit advies van
detectiemethoden voor de belangrijkste aangifte-        belang zijn, zijn de aangifteplichtige besmettelijke
plichtige besmettelijke dierziekten in kaart gebracht   dierziekten zoals vermeld in lijst A van de Office
en is nagegaan hoe deze detectiemethoden ingezet        International des Epizooties (OIE). Het betreft hier
zouden kunnen worden om een mogelijke uitbraak          bijvoorbeeld mond- en klauwzeer en runderpest bij
                                                                                                           11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>herkauwers,      mond-    en     klauwzeer,          klassieke  aangifteplichtige besmettelijke dierziekten moeten er
varkenspest       en    swine         vesicular         disease op gericht zijn om zo snel mogelijk een zo laag
(blaasjesziekte) bij varkens en Newcastle disease en            mogelijke Rtussen bedrijven te realiseren.
vogelpest bij pluimvee.                                         Daarnaast zal de generatietijd een belangrijke rol
                                                                spelen bij de duur van de epidemie. De generatietijd
In de preventie en bestrijding van aangifteplichtige            is de tijd tussen het besmet worden van een dier of
besmettelijke dierziekten kunnen drie fasen worden              bedrijf en het moment van besmettelijk worden van
onderscheiden:                                                  door dat dier of bedrijf besmette dieren of bedrijven.
1) Het agens komt niet in Nederland voor;                       De generatietijd bepaalt de snelheid van de
2) Het agens komt in Nederland voor, maar dit is                verspreiding. Of een uitbraak snel of pas na lange
    nog niet bekend;                                            tijd   zal  stoppen      is   dus    afhankelijk   van  de
3) Het agens komt in Nederland voor en dit is                   reproductieratio    en      de   generatietijd   (zie  ook
    bekend.                                                     publicatie RDA 2004/01 (2004)).
                                                                Een      andere    belangrijke       parameter     die  de
In fase 1 en 2 zijn preventieve maatregelen aange-              uiteindelijke grootte van een epidemie bepaalt is de
wezen, in fase 3 bestrijdingmaatregelen. Aangezien              lengte van de zogenaamde Hoog-Risico Periode
fase 1 en 2 in elkaar overlopen zonder dat dit                  (HRP; dit is de tweede fase en een deel van de
bekend     is, is   het  essentieel       dat    preventieve    derde fase). De HRP begint wanneer het eerste dier
maatregelen altijd van kracht zijn. Deze maatregelen            in Nederland geïnfecteerd raakt en eindigt wanneer
dienen de introductie van het agens in Nederland,               een geïnfecteerd veehouderijbedrijf is opgespoord.
maar ook de verspreiding van het virus (transmissie)            De     diagnostische      procedure      om    het   eerste
tussen bedrijven te beperken. Een maat voor de                  geïnfecteerde veehouderijbedrijf - dan wel de eerste
spreiding van een infectie tussen bedrijven wordt               geïnfecteerde veehouderijbedrijven - zo snel moge-
gegeven door het Reproductiegetal Rtussen bedrijven: het        lijk op te sporen na de insleep van een ziektekiem op
gemiddeld aantal nieuwe bedrijven dat wordt geïn-               de veehouderijbedrijven zal de HRP beïnvloeden.
fecteerd door een infectieus bedrijf in zijn gehele             Gebruik van snelle(re) detectiemethoden kan de
infectieuze periode. De betekenis van het reproduc-             HRP verkorten, de kans op verspreiding naar andere
tiegetal is dat indien Rtussen bedrijven > 1 een epidemie       veehouderijbedrijven beperken, de effectiviteit van
zich kan uitbreiden en wanneer Rtussen        bedrijven  < 1 de de beschikbare acties gericht op het bestrijden van
epidemie zal uitdoven na infectie van een beperkt               een uitbraak maximaliseren en tevens de sociale,
aantal bedrijven. Preventieve maatregelen voor                  economische en milieutechnische gevolgen beper-
12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>ken.                                                   hierboven genoemde periode van twee tot drie
                                                       weken.
De diagnostische (laboratorium-)testen die worden
ingezet voor een snelle detectie na de insleep van     Toepassing van diagnostische (laboratorium-) testen
een ziektekiem op een veehouderijbedrijf richten       voor de snelle detectie van een dierziekte na insleep
zich specifiek op de detectie van de ziektekiem (in    van deze ziekte op een veehouderijbedrijf richt zich,
veel gevallen een virus), omdat binnen enkele uren     gezien het tijdstip waarop deze testen ingezet kun-
na het binnendringen van de ziektekiem in het          nen worden, specifiek op het aantonen van de
lichaam van het dier een grote virusvermeerdering      ziektekiem (dus antigeendetectietesten). Recent zijn
plaatsvindt. Een dergelijke test wordt een antigeen-   snelle - met name op PCR gebaseerde - antigeen-
detectietest genoemd. Afhankelijk van de ziektekiem    detectiemethoden ontwikkeld die een belangrijke
in kwestie zal de ziektekiem op te sporen zijn in      bijdrage zouden kunnen leveren aan een snellere
lichaamsvloeistoffen (zoals bloed) en/of in bepaalde   detectie van een aantal aangifteplichtige besmet-
organen en/of weefsels (bijvoorbeeld tonsillen, milt   telijke dierziekten .
en    nier   bij besmetting    met     het   klassieke
varkenspestvirus) en/of bijvoorbeeld in blaren.        2. DE HUIDIGE SITUATIE
In het algemeen zullen er binnen twee tot drie weken   De veehouder en de praktiserend dierenarts spelen
na de infectie door het afweersysteem van het dier     een sleutelrol in de bewaking, detectie en versprei-
antistoffen worden geproduceerd die de ziektekiem      ding van aangifteplichtige besmettelijke dierziekten
in het lichaam van het dier proberen te elimineren.    (Gezondheids- en welzijnswet voor dieren, art. 19,
Deze antistoffen tegen de ziektekiem zijn met een      100 en 101). Op het moment dat een veehouder één
diagnostische (laboratorium-) test op te sporen in het (of meerdere) dier(en) heeft dat (die) ziek is (zijn),
bloed van het geïnfecteerde dier. Omdat antistoffen    zou hij de dierenarts in moeten schakelen. Als er
pas twee tot drie weken na infectie gedetecteerd       sprake is van een verdachte klinische situatie waar-
kunnen worden in het geïnfecteerde dier, is men dan    bij de dierenarts niet met zekerheid kan uitsluiten dat
vaak te laat met het treffen van maatregelen om de     het een aangifteplichtige besmettelijke dierziekte
verspreiding van de ziektekiem naar andere veehou-     betreft, zou de dierenarts of de veehouder hiervan
derijbedrijven te voorkomen. Overigens kunnen in       melding moeten maken bij het landelijke meldpunt
sommige gevallen, zoals bij mond- en klauwzeer,        (overigens kunnen meldingen ook via het slachthuis
antistoffen eerder gedetecteerd worden dan de          of via het Nationaal Referentie Instituut lopen). Een
                                                                                                           13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>specialistenteam, bestaande uit de praktiserend              monsters genomen en wordt het bedrijf geïsoleerd.
dierenarts, een dierenarts van de Gezondheids-               De mogelijkheden 2, 3 en 4 verschillen in de ernst
dienst voor Dieren en een dierenarts van de                  van de verdenking en de mate waarin er maat-
VWA/RVV, bezoekt vervolgens de veehouder en                  regelen door de overheid genomen worden. Voor het
onderzoekt de situatie. Bij de eindconclusie van het         bedrijf is er geen verschil in de mate waarin
specialistenteam moet, conform het huidige 'rapport          maatregelen worden getroffen; het bedrijf wordt in
bedrijfsbezoek' van de VWA/RVV, aangegeven                   alle gevallen geïsoleerd om eventuele verspreiding
worden     welke      van     de     vier     onderstaande   van de veronderstelde ziekte tegen te gaan.
mogelijkheden aan de orde is:
                                                             Recent heeft de VWA-RVV bij de beschikbaarheid
1) geen verdenking;                                          van een snelle antigeendetectietest haar beleid voor
2) aangifteplichtige besmettelijke                           en vogelpest ten aanzien van mogelijkheid 2 versoe-
    dierziekte is onwaarschijnlijk;          Bij moge-       peld: indien de snelle antigeentest negatief is, kan
                                             lijkheden
3) aangifteplichtige besmettelijke           2, 3 en 4       de isolatie van het bedrijf worden opgeheven. Het
    dierziekte is niet uit te sluiten;       weet men        bedrijf wordt in dat geval slechts gedurende korte tijd
                                             het niet
4) aangifteplichtige besmettelijke           zeker           geïsoleerd - ca. 2 dagen tegenover een normale
    dierziekte wordt vermoed dan                             periode van ongeveer 1 week. In geval van een ver-
    wel vastgesteld.                                         denking van vogelpest vindt geen bevestigingstest
                                                             meer plaats. Bij het beschikbaar komen van dergelijk
Indien    de   conclusie      luidt    'geen     verdenking' snelle    testen    voor    andere    aangifteplichtige
(mogelijkheid 1), dan is de vervolgactie duidelijk,          besmettelijke dierziekten zouden ook voor die
namelijk overgaan tot de orde van de dag. Er vindt           dierziekten    soortgelijke   regelingen   overwogen
geen aanvullend diagnostisch onderzoek plaats. Wel           moeten worden.
wordt de ontwikkeling van de ziektesituatie op het
bedrijf in de daaropvolgende dagen in de gaten               Bij het komen tot een eindconclusie na een melding
gehouden. Als de conclusie luidt 'aangifteplichtige          is momenteel geen beslisboom of protocol beschik-
besmettelijke dierziekte is onwaarschijnlijk' (mogelijk-     baar dat het specialistenteam kan hanteren. In het
heid 2), 'aangifteplichtige besmettelijke dierziekte is      kader van snelle detectie van klassieke varkenspest
niet uit te sluiten' (mogelijkheid 3) of 'aangifte-          wordt wel aan de ontwikkeling van een beslisboom,
plichtige besmettelijke dierziekte wordt vermoed dan         die mogelijk ook voor andere aangifteplichtige be-
wel vastgesteld' (mogelijkheid 4), dan worden er             smettelijke dierziekten toepasbaar is, gewerkt.
14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>3. KERN VAN DE HUIDIGE PROBLEMATIEK                         afgevoerd. Hoe groot deze economische schade
                                                            kan zijn is moeilijk te zeggen, omdat dit afhan-
Ervaring in Nederland met de detectie van de eerste         kelijk is van de situatie op dat moment. Verder
uitbraak van klassieke varkenspest in 1997 en van           moet in het specifieke geval van de varkens-
vogelpest in 2003 leert dat er vaak pas in een (te)         houderij de veehouder soms ook kosten maken
laat stadium wordt gedacht aan de mogelijkheid dat          voor het uitsluiten van een aangifteplichtige
de ziekteverschijnselen zouden kunnen worden                besmettelijke dierziekte bij aspecifieke verschijn-
veroorzaakt door een aangifteplichtige besmettelijke        selen die geassocieerd kunnen zijn met een
ziekte. Hiervoor kunnen verschillende oorzaken              dergelijke dierziekte door het laten uitvoeren van
worden aangewezen:                                          diagnostisch onderzoek (er is in dat geval géén
1) Veterinair - ziekteverschijnselen voor bepaalde          klinische verdenking). Het is wettelijk voor-
    aangifteplichtige besmettelijke dierziekten, zoals      geschreven (Regeling inzake de hygiënevoor-
    klassieke   varkenspest     en   aviaire  influenza     schriften besmettelijke dierziekten (2000), artikel
    (vogelpest), zijn weinig specifiek en kunnen ook        24, lid 13, zie tevens kader op de volgende
    door veel andere ziekten worden veroorzaakt             bladzijde) dat de eigenaar van het bedrijf met
    (Elbers et al., 1999). Daarnaast kwam vogelpest         varkens die aspecifieke verschijnselen vertonen
    al gedurende vele decennia in Nederland niet            die geassocieerd kunnen zijn met een besmette-
    meer voor en werd er, mede daardoor, bij ziekte-        lijke dierziekte, binnen 24 uur nadat een behan-
    verschijnselen niet direct aan deze           ziekte    deling is ingesteld, bloed moet laten afnemen en
    gedacht (Elbers et al., 2004);                          op moet sturen naar een laboratorium ten
2) Economisch - bij het uitsluiten van een aangifte-        behoeve van een leucocytentelling. In de prakijk
    plichtige besmettelijke dierziekte bij een klinische    wordt dit programma slecht nageleefd; er worden
    verdenking wordt het veehouderijbedrijf in de           jaarlijks ruim 100 bloedmonsters ingezonden,
    huidige situatie vrijwel altijd voor meerdere           terwijl er naar schatting 25.000 groepsbehande-
    dagen geïsoleerd in verband met het nemen van           lingen per jaar worden uitgevoerd (VWA (2003));
    monsters voor diagnostisch onderzoek en het          3) De veehouder-dierenarts relatie - de dierenarts
    wachten op de resultaten van dit onderzoek. In          kan - door een sterke (financiële en emotionele)
    de periode dat het bedrijf geïsoleerd is, kan er        binding met de veehouder - mogelijk minder snel
    economische schade geleden worden, bijvoor-             geneigd zijn melding te maken van een moge-
    beeld omdat er geen dieren en/of producten              lijke verdenking van een aangifteplichtige be-
    (bijvoorbeeld melk en/of eieren) kunnen worden          smettelijke dierziekte omdat hij hiermee zijn klant
                                                                                                             15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>   Regeling inzake de hygiënevoorschriften besmettelijke dierziekten 2000
                                                            5)
                                                            6)
   Deze maatregel is ingesteld na de klassieke varkenspestepidemie           van 1997/1998, omdat te voorkomen
                                                            7)
   dat varkenshouders te lang (aspecifieke) klinische problemen       bestrijden met medicatie terwijl er sprake is
   van een klassieke varkenspestinfectie. Indien één of 8)   meerdere monsters een leucopenie (daling van het
   aantal leucocyten in het bloed) vertonen, kan dat een    9) aanwijzing zijn voor een infectie met klassieke
   varkenspest. De kosten van het bloed afnemen, opsturen   10) van de bloedmonsters naar een laboratorium en
                                                            11)
   het laten uitvoeren van de leucocytentelling bij het laboratorium      zijn volledig voor de veehouder. Voor 5
   monsters per koppel bedraagt dit €27,86 (Klinkenberg     12)et al. (2003)). Naar verwachting worden er in de
   Nederlandse varkenssector op jaarbasis ca. 20.000-25.000 13)           koppelbehandelingen ingezet (1 tot 2
                                                            14)
   koppelbehandelingen per varkens-bedrijf per jaar (ondergrens)        (VWA (2003)). Op basis van de wetgeving
                                                            15) mogen worden verwacht. In de praktijk ziet dat
   zouden er dus jaarlijks vele duizenden leucocytentellingen
   er echter anders uit: in het jaar 2000, 2001 en 2002 werd16) er in het kader van deze specifieke regelgeving
                                                            17)
   bij respectievelijk 209, 147 en 53 inzendingen een leucocytentelling       uitgevoerd in Nederland (Klinkenberg
                                                            18) nageleefd.
   et al. (2003)). Dit wijst er op dat de regelgeving niet wordt
                                                            19)
                                                            20)
    benadeelt. Daarbij speelt waarschijnlijk een rol             het al dan niet melden van een verdenking.
    dat bij slechts een heel beperkt aantal gevallen             Immers, het bedrijf wordt geïsoleerd, maar ook
    van klinische verdenkingen er feitelijk sprake zal           de dreiging van een mogelijke uitbraak van een
    zijn   van een aangifteplichtige besmettelijke               aangifteplichtige besmettelijke dierziekte, zal
    dierziekte. De dierenarts wil, mede gezien de                gezien de ervaringen van recente uitbraken, een
    consequenties die het melden van een verden-                 effect op die beslissing kunnen hebben. Bij de
    king heeft, niet te vaak een verdenking uitspre-             veehouder is vaak vrijwel geen scheiding te
    ken die veelal onterecht blijkt te zijn. Aan de              maken tussen de zakelijke en persoonlijke kan-
    andere kant heeft de dierenarts meerdere                     ten van zijn bedrijf en wordt een gedurende
    klanten en is hij gebaat bij een goede reputatie;            generaties, autonoom opgebouwde veestapel
4)   Psychosociale aspecten - psychosociale over-                mogelijk bedreigd met ruiming. In de relatie
     wegingen kunnen bij een dierenarts en een                   tussen de dierenarts en de veehouder zijn door
     veehouder een rol spelen bij de beslissing van              de jarenlange bedrijfsbegeleiding vaak persoon-
16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>     lijke aspecten ontwikkeld, terwijl de dierenarts   verdenking van deze ziekte veel hoger zou moeten
     aan de andere kant ook een taak of rol heeft bij   liggen dan de enige melding die in de periode 1
     het melden van een verdenking. In het algemeen     januari 2004 tot 1 juni 2004 is gedaan. Het geringe
     zal men in de productiedierhouderij meer door-     aantal meldingen van verdenkingen betekent dat er
     drongen zijn van het belang van een snelle         vrijwel altijd gewacht wordt tot de klinische verschijn-
     detectie van aangifteplichtige besmettelijke dier- selen relatief ernstig en niet-voorbijgaand zijn. Het
     ziekten dan in de hobbydierhouderij. Bovendien     eerste, werkelijk geïnfecteerde geval zal in de
     zullen, zeker na de recente dierziekteuitbraken,   huidige situatie dus waarschijnlijk relatief laat tot een
     hobbydierhouders mogelijk minder snel geneigd      melding leiden, met als consequentie dat er een
     zijn een verdenking te melden (maatschappelijke    aanzienlijke kans van verspreiding naar andere vee-
     ongehoorzaamheid: "de volgende keer verstop ik     houderijbedrijven is geweest. Dit wordt gestaafd
     mijn kip op zolder en houd ik me van de            door de ervaringen met de klassieke varkenspest-
     domme"). Tevens zijn hobbydierhouders vaak         epidemie in 1997-1998, de mond- en klauwzeer-
     minder bekend met de symptomen van bepaalde        epidemie in 2001 en de vogelpestepidemie in 2003.
     aangifteplichtige    besmettelijke   dierziekten
     (mededeling prof. dr. E. Noordhuizen-Stassen, 1-   4. OPLOSSINGSRICHTINGEN
     7-2004; Drijfhout (2004)).
                                                        Kern van de problematiek is dat in de huidige situatie
De consequentie van de huidige situatie is dat er       pas in een (te) laat stadium wordt overgegaan tot het
vrijwel geen meldingen plaatsvinden van een moge-       melden van een verdenking. Maatregelen om de ver-
lijke klinische verdenking van een aangifteplichtige    spreiding van de ziekte tegen te gaan kunnen dan
besmettelijke ziekte door de veehouder of de            ook pas in een laat stadium worden getroffen. Indien
dierenarts. Dit wordt bevestigd door cijfers. In de     een verdenking eerder gemeld zou worden, kan de
periode van 1 januari 2004 tot 1 juni 2004 zijn er 9    insleep van een aangifteplichtige besmettelijke dier-
verdenkingen van vogelpest, 2 verdenkingen van          ziekte eerder worden bevestigd of uitgesloten en
mond- en klauwzeer en 1 verdenking van klassieke        kunnen er, afhankelijk van de uitslag, eerder maat-
varkenspest gemeld door de veehouder of de              regelen worden getroffen om de verspreiding van de
dierenarts (mededeling VWA, 17-6-2004). Omdat de        ziekte tegen te gaan. Daardoor kunnen de sociale,
symptomen van een dierziekte zoals klassieke            economische en milieutechnische gevolgen beperkt
varkenspest dermate aspecifiek zijn, mag worden         worden ten opzichte van de huidige situatie.
verwacht     dat   het  aantal  meldingen   van    een
                                                                                                               17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Er zijn verschillende oplossingsrichtingen mogelijk.   oplossingsrichtingen (3 en 4) focussen meer op de
Elk van deze oplossingsrichtingen moet er toe          middellange tot lange termijn.
bijdragen dat de drempel om een verdenking te
melden lager wordt, waardoor aangifteplichtige         1) Toepassing en versnelde ontwikkeling van ge-
besmettelijke dierziekten eerder gedetecteerd kun-         voelige, met name op PCR gebaseerde, gevali-
nen worden en maatregelen om de dierziekte te be-          deerde antigeendetectietesten voor aangifte-
strijden eerder getroffen kunnen worden. Globale           plichtige   besmettelijke  dierziekten    waarmee
schattingen van de mate waarin snellere detectie na        binnen 1 dag een betrouwbare uitslag kan
insleep zou kunnen plaatsvinden als gevolg van het         worden verkregen en waaraan met aanzienlijke
eerder    inzetten   van    aanvullend    diagnostisch     zekerheid voorlopige conclusies kunnen worden
onderzoek door de veehouder of dierenarts, kunnen          verbonden - op dit moment is voor een aantal
worden gemaakt met behulp van de reconstructie             dierziekten een snelle antigeendetectietest met
van enkele recente epidemieën in Nederland. De             een zeer hoge sensitiviteit en specificiteit be-
voorbeelden in het kader op blz. 17 illustreren dat de     schikbaar; voor een aantal andere ziekten (nog)
HRP 40-50% zou zijn verkort als door de veehouder          niet (zie bijlage 1). Voor klassieke varkenspest
of de dierenarts eerder melding was gemaakt van            zijn snelle IFT- en IPT-testen beschikbaar, maar
een verdenking. Het effect van een vroegere detec-         die kunnen alleen op materiaal van gedode
tie van het eerste geïnfecteerde bedrijf op het aantal     dieren worden toegepast. Naar verwachting zal
bedrijven dat al besmet is voordat de primaire uit-        een snelle PCR-test voor klassieke varkenspest
braak wordt gedetecteerd (de potentiële verspreiding       begin 2005 beschikbaar zijn. Voor vogelpest is
naar andere bedrijven voordat controlemaatregelen          een snelle PCR-test reeds beschikbaar, maar
worden ingesteld) en daarmee op de uiteindelijke           deze is ontwikkeld voor de H7-stam; voor de H5-
grootte van een epidemie, kan worden gekwantifi-           stam is ook een snelle PCR-test beschikbaar
ceerd met behulp van simulatie- en mathematische           (naar verwachting zal deze binnen een half jaar
modellen. Dergelijke modellen zijn eerder ingezet          gevalideerd zijn), maar de sensitiviteit daarvan is
voor vergelijkbare vraagstellingen, zoals bijvoorbeeld     lager dan de PCR-test voor H7. Voor mond- en
bij klassieke varkenspest (Nielen et al. (1999),           klauwzeer is reeds een snelle antigeen-ELISA
Klinkenberg et al. (2004)).                                beschikbaar, maar de analytische gevoeligheid
                                                           van deze test is dermate beperkt dat het
Een aantal oplossingsrichtingen (1 en 2) kan reeds         uitvoeren van een confirmatietest noodzakelijk is.
nu of op de korte termijn worden ingezet. Andere           Een gevalideerde snelle PCR-test zal naar ver-
18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Reconstructie van enkele recente epidemieën in Nederland
1) Bij de klassieke varkenspestepidemie in 1997-1998 werden begin januari 1997 atypische ziekte-
   verschijnselen waargenomen bij varkens door de varkenshouder (niet eten, hoesten, blauwe oren). De
   dierenarts stelde bij zijn bezoek aan het bedrijf op 9 januari 1997 vast dat er ongeveer 400 varkens
   ziekteverschijnselen vertoonden en dat er duidelijk een meer dan normale sterfte was. Tussen 15
   januari - bij het tweede bezoek van de dierenarts aan het bedrijf - en 4 februari stierven er 60-80
   vleesvarkens. Op een totaal van 180 zeugen- en 800 vleesvarkensplaatsen betekent dit dat de
   ‘normale’ basissterfte van ca. 2% bij vleesvarkens ruim werd overschreden. Tot aan 3 februari 1997, als
   één van de pathologen van de Gezondheidsdienst voor Dieren een verdenking uitspreekt van klassieke
   varkenspest op basis van een sectieonderzoek op twee gestorven varkens ingestuurd door het
   varkensbedrijf, werden op het bedrijf de ziekteverschijnselen bestreden met medicatie (Elbers et al.
   (1999)). Op basis van bovenstaande reconstructie kan worden aangegeven dat de eerste uitbraak
   zeker twee tot drie weken eerder had kunnen worden gedetecteerd (in vergelijking met een schatting
   van ca. 6 weken als uiteindelijk gerealiseerde HRP) als aanvullend diagnostisch onderzoek was
   uitgevoerd rond 9 en 15 januari 1997 om klassieke varkenspest uit te sluiten als mogelijke oorzaak voor
   de ziekteproblemen.
2) Bij de vogelpestepidemie in 2003 werd bij de eerste uitbraak op 23 februari 2003 sterfte bij legkippen
   waargenomen door de pluimveehouder die circa 5 tot 7 keer hoger lag dan de gebruikelijke sterfte.
   Uiteindelijk werd vijf dagen later - op 28 februari - door de afdeling Pluimveegezondheidszorg van de
   Gezondheidsdienst voor Dieren een verdenking uitgesproken naar aanleiding van een positieve
   immunofluorescentietest uitgevoerd op sectiemateriaal dat die dag was binnengekomen van het
   bewuste pluimveebedrijf (Elbers et al. (2004)). Op basis van bovenstaande reconstructie kan worden
   aangegeven dat de primaire uitbraak circa vier tot vijf dagen eerder had kunnen worden gedetecteerd
   (in vergelijking met een schatting van ca. 10 dagen als uiteindelijk gerealiseerde HRP) als aanvullend
   diagnostisch onderzoek was uitgevoerd rond 23 februari om vogelpest uit te sluiten als mogelijke
   oorzaak voor de ziekteproblemen.
                                                                                                       19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>   wachting begin 2005 beschikbaar zijn. Voor           Instituut onderzocht worden op een aangifte-
   swine vesicular disease is een test ontwikkeld,      plichtige besmettelijke dierziekte. Hierbij zou
   maar deze is nog niet gevalideerd. Voor blue         gebruik gemaakt kunnen worden van de reeds
   tongue en runderpest zijn snelle PCR-testen in       bestaande logistiek van de Gezondheidsdienst
   ontwikkeling.     De    verwachting      is   dat    voor Dieren. Het specialistenteam speelt hierbij
   bovengenoemde testen beter zullen zijn dan de        (nog) geen rol;
   huidige ‘gouden standaard’ en dat de meer         3) Ontwikkelen van on-site testen - on-site testen
   bewerkelijke en langdurige huidige gevoelige         waarmee een differentiaaldiagnose kan worden
   standaardtesten (virusisolatie) derhalve voor de     uitgevoerd, zoals biosensoren en multiplex PCR-
   meeste aangifteplichtige besmettelijke dierziek-     testen, hebben als belangrijkste voordeel dat
   ten in de nabije toekomst niet meer nodig zullen     tegelijkertijd op meerdere ziekten wordt getoetst.
   zijn. Een uitslag zal dus bij inzet van boven-       Daardoor kan, zeker bij aspecifieke klinische
   staande testen snel verkregen kunnen worden,         verschijnselen, mogelijk gemakkelijker de juiste
   waardoor de periode dat een bedrijf geïsoleerd is    diagnose worden gesteld (er wordt immers
   in de meeste gevallen aanzienlijk inkort kan         getest op een aantal ziekten in plaats van één
   worden. Daarmee worden de consequenties              ziekte). Omdat een aangifteplichtige besmette-
   voor de veehouder in veel gevallen aanzienlijk       lijke dierziekte slechts één van de ziekten is
   kleiner dan nu het geval is en zou de bereidheid     waarop wordt getest, zou het uitvoeren van een
   tot het melden van een verdenking van een            dergelijke test minder 'beladen' kunnen zijn dan
   aangifteplichtige besmettelijke dierziekte kunnen    het uitvoeren van de snelle antigeendetectie-
   toenemen;                                            testen die nu beschikbaar zijn of ontwikkeld
2) Naast inzending van materiaal op basis van een       worden. Uiteraard dient ook van deze biosen-
   verdenking van een aangifteplichtige besmette-       soren en multiplex PCR-testen de sensitiviteit en
   lijke dierziekte, worden vaak ook monsters op        specificiteit voldoende hoog te zijn om op basis
   basis van gezondheidsmonitoring bij niet nader       van de uitslag van de test met voldoende
   te verklaren klinische verschijnselen naar de        zekerheid uitspraken te kunnen doen. Een
   Gezondheidsdienst voor Dieren gezonden. Wan-         bevestigingstest in geval het resultaat van de
   neer op grond van het klinisch of pathologisch       biosensor      duidt  op   een     aangifteplichtige
   beeld van deze monsters geen eenduidige              besmettelijke dierziekte blijft echter noodzakelijk.
   diagnose gesteld kan worden, dan moeten deze         Doordat biosensoren en multiplex PCR-testen
   monsters standaard via het Nationaal Referentie      'on-site', dat wil zeggen op het bedrijf zelf,
20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>kunnen worden toegepast kan tijdwinst behaald           toepasbaar gemaakt kunnen worden dan de
worden. Ten opzichte van oplossingsrichting 2 is        multiplex PCR-test;
deze       tijdswinst     beperkt,     omdat      in 4) Ontwikkelen van mobiele laboratoria waar real
oplossingsrichting 2 binnen 1 dag na afname van         time PCR-testen kunnen worden uitgevoerd - de
het monster door het specialisten-team de               Raad ziet weinig toegevoegde waarde in het
uitslag van de test bekend moet zijn. De                ontwikkelen van mobiele laboratoria. Mobiele
tijdswinst ten opzichte van oplossingsrichting 2        laboratoria   zouden    een      transporttijdvoordeel
zou groter kunnen worden indien niet het                kunnen hebben, maar de tijdswinst die daarmee
specialistenteam maar de praktiserend dieren-           behaald     kan    worden       ten    opzichte    van
arts zelf de test kan uitvoeren. Echter, de Raad        oplossingsrichting 2 is zeer gering, zo deze er al
is van mening dat de biosensor en multiplex             is;
PCR-test onder uitgave door het Nationaal            5) Het is te verwachten dat bij de hier beschreven
Referentie Laboratorium in aanvang door het             oplossingrichtingen het aantal meldingen van
specialistenteam moet worden toegepast. De              een     verdenking    van     een    aangifteplichtige
regie in geval van een verdenking blijft daardoor       besmettelijke dierziekte zal toenemen. Net als in
in handen van de overheid, die indien daartoe           de huidige situatie dienen de kosten voor het
aanleiding is direct (voorzorgs-) maatregelen           onderzoek      betaald     te     worden      uit  het
kan treffen en alle relevante partijen reeds kan        Diergezondheidsfonds. Het neerleggen van deze
informeren. Bovendien worden wanpraktijken op           kosten bij de veehouder verhoogt de drempel om
deze manier niet in de hand gespeeld. Wat               een verdenking te melden. Voor klassieke
betreft het al dan niet isoleren van een bedrijf        varkenspest      kost   dit    onderzoek       (bezoek
geldt   in     het  geval   van    toepassing   van     specialisten   team    VWA/RVV,         monstername,
biosensoren en multiplex PCR-testen on-site             secties,    snelle   en    bevestigingstesten)      nu
hetzelfde als beschreven bij oplossingsrichting 2.      ongeveer €3.000 (Klinkenberg et al. (2004)).
De sensitiviteit en specificiteit van de biosensor      Voor de huidige ongeveer 25 meldingen/jaar
of multiplex PCR-technologie is op dit moment           door veehouder en dierenarts kost dit het Dier-
minder hoog dan die van de huidige (PCR)                gezondheidsfonds       dus     per    jaar   ongeveer
testen die uitsluitend op één agens testen, maar        €75.000. De precieze toename in het aantal
de bio-sensor- en multiplex PCR-technologie is          meldingen     van   verdenkingen        van   aangifte-
nog volop in ontwikkeling. Op dit moment zal de         plichtige besmettelijke dierziekten is moeilijk in
biosensortechnologie       gemakkelijker     on-site    schatten, maar bij een groei naar bijvoorbeeld
                                                                                                            21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>   100-1000 meldingen van besmettelijke dier-
   ziekten zouden de kosten voor het Diergezond-
   heidsfonds op basis van de kosten voor
   klassieke varkenspest kunnen oplopen tot circa
   € 0.3 - 3 miljoen per jaar. Deze extra kosten voor
   het Diergezondheidsfonds moeten worden gewo-
   gen tegen de verlaging in kosten die behaald kan
   worden door de positieve effecten van de
   oplossingsrichtingen op (de grootte van) een
   uitbraak. Het verdient daarom aanbeveling om
   de verschillende oplossingsrichtingen door te
   rekenen met behulp van simulatie- en mathe-
   matische modellen. Dergelijke modellen zijn
   eerder ingezet voor vergelijkbare vraagstukken,
   zoals bijvoorbeeld bij klassieke varkenspest
   (Nielen et al. (1999), Klinkenberg et al. (2004)).
22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>        LITERATUURLIJST
Drijfhout A. (2004). De mentale gezondheid van dierenartsen twee jaar na de MKZ-crisis. Doctoraal
onderzoek bij de vakgroep Klinische Psychologie en Gezondheidspsychologie, Faculteit der Sociale
Wetenschappen, Universiteit Utrecht.
Elbers, A.R.W., Stegeman, J.A., Moser, H., Ekker, H.M., Smak, J.A. en Pluimers, F.H. (1999). The classical
swine fever epidemic 1997-1998 in the Netherlands: descriptive epidemiology. Prev. Vet. Med., 42, 157-184.
Elbers, A.R.W., Fabri, T., De Vries, T.S., De Wit, J.J., Pijpers, A. en Koch, G. (2004). The highly pathogenic
Avian Influenza A (H7N7) virus epidemic in the Netherlands: lessons learned from the first five outbreaks.
Avian Diseases, 48, 691-705.
Gezondheids- en welzijnswet voor dieren (1992).
Klinkenberg, D., De Jong, M.C.M. en Nodelijk, G. (2003). Bewaking klassieke varkenspest (KVP): evaluatie
van enkele programma’s. Lelystad: ID-Lelystad rapportnummer 2271.
Klinkenberg, D., Nielen, M., Mourits, M.C.M. en De Jong, M.C.M. (2004). An evaluation of the Dutch classical
swine fever surveillance programme. In: Proceedings of the Society for Veterinary Epidemiology and
Preventive Medicine, 24-26 March 2004, Martigny, Switzerland: 85-92.
Nielen, M., Jalvingh, A.W., Meuwissen, M.P.M., Horst, S.H. en Dijkhuizen, A.A. (1999). Spatial and stochastic
simulation to evaluate the impact of events and control measures on the 1997-1998 classical swine fever
epidemic in the Netherlands. II. Comparison of control strategies. Prev. Vet. Med., 42, 297-317.
Raad voor Dierenaangelegenheden (2004). Dierziektebeleid met draagvlak - Advies over de bestrijding van
zeer besmettelijke dierziekten; deel 2 – Onderbouwing. Den Haag: RDA 2004/01.
Regeling inzake de hygiënevoorschiften besmettelijke dierziekten (2000).
                                                                                                           23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Voedsel en Waren Autoriteit (2003). Bewaking klassieke varkenspest (KVP).
24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>      BIJLAGEN
1. OVERZICHT VAN BESTAANDE EN IN ONTWIKKELING ZIJNDE DIAGNOSTISCHE
   TESTEN VOOR VERSCHILLENDE AANGIFTEPLICHTIGE BESMETTELIJKE DIER -
   ZIEKTEN
25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Tabel 1. Diagnostische testen voor het detecteren van blootstelling aan Klassieke Varkenspest virus
                                                       BESTAANDE TESTEN
                          Testmethodiek                                        Sensitiviteit    Specificiteit    Voorziene
                                                                                                                           *
                                                                                                               doorlooptijd
  Virus detectie
  Immunofluorescen-       Binding van geconjugeerde antistoffen aan anti-       75-100%1          > 99%2          6-12 uur
  tie test (IFT)          geen in cryostaat coupes van organen leidt tot
                          een microscopisch zichtbare fluorescentie.
  Immunoperoxidase        Binding van geconjugeerde antistoffen aan anti-       75-100%1          > 99%           6-12 uur
  test (IPT)              geen in cryostaat coupes van organen leidt tot
                          een microscopisch zichtbare kleurreactie.
  Virusisolatie           Inoculatie van een SK6 cellijn met monster-           75-100%1          > 99%         5-10 dagen
                          materiaal leidt tot virusvermenigvuldiging die
                          middels geconjugeerde antistoffen kan worden
                          aangetoond.
                                                IN ONTWIKKELING ZIJNDE TESTEN
  Virus detectie
  RT-PCR                  Detectie viraal RNA na nucleïnezuur extractie.          >99%3           > 99%           6-12 uur
  Biosensor               Aantonen van antigeen door veranderingen in           Onbekend         Onbekend       Onbekend
                          lichtbreking na binding met antistoffen.
*     Doorlooptijden zijn uitsluitend geldig bij het testen van enkele monsters in het kader van een verdenking (conform SLA
      tussen RVV en CIDC-Lelystad). Bij toenemende aantallen monsters loopt de doorlooptijd op.
1
      Op basis van respectievelijk veldmonsters en experimenten.
2
      Afhankelijk van BVD/BD situatie.
3
      Op basis van experimenten, geen velddata (10 tot 100 x zo gevoelig (analytisch) als virusisolatie).
26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Tabel 2. Diagnostische testen voor het detecteren van infectie met mond-en-klauwzeer virus
                                                        BESTAANDE TESTEN
                           Testmethodiek                                           Sensitiviteit    Specificiteit    Voorziene
                                                                                                                                *
                                                                                                                    doorlooptijd
  Virus detectie
  Virusisolatie            Inoculatie gevoelige cellijn met blaarwand-               100%1             100%         7-14 dagen
                           monster of heparinebloed (eventueel probang
                           monster, melk, of enig ander monster dat                                                 (confirmatie
                           onderzocht moet worden op aanwezigheid van                                                 negatief
                           virus).                                                                                   resultaat)
  Antigeen ELISA           Detectie virus in blaarwand monsters of als                92%2             100%           6-12 uur
                           confirmatie van virus isolatie.
                                                IN ONTWIKKELING ZIJNDE TESTEN
  Virus detectie
  RT-PCR                   Detectie viraal RNA na nucleinezuur extractie.         Bijna 100%3          Idem           6-12 uur
                                                                                                  zie sensitiviteit
  Chromatografische        Als vervanging van de ELISA zullen commer-              Onbekend         Onbekend         Onbekend
                           ciële pen-site testen beschikbaar komen. Vali-
  strips                   datie van deze testen zal internationaal moeten
                           worden gecoördineerd.
*     Doorlooptijden zijn uitsluitend geldig bij het testen van enkele monsters in het kader van een verdenking (conform SLA
      tussen RVV en CIDC-Lelystad). Bij toenemende aantallen monsters loopt de doorlooptijd op.
1
      Afhankelijk van celtype en virusstam, waarbij een bandbreedte moeilijk te bepalen is vanwege het groot aantal variabele
      (externe) factoren.
2
      Op bedrijfsniveau; lager in schapen.
3
      Validatie laat een zeer hoge (bijna 100%) sensitiviteit zien. Validatie zal begin 2005 zijn afgerond.
                                                                                                                                 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>               Tabel 3. Diagnostische testen voor het detecteren van infectie met swine vesicular disease virus
                                                               BESTAANDE TESTEN
                     Testmethodiek                                         Sensitiviteit   Specificiteit    Voorziene
                                                                                                                       *
                                                                                                          doorlooptijd
Virus detectie
Virusisolatie        Inoculatie gevoelige cellijn (IB-RS-2) met blaar-        100%           100%          7-14 dagen
                     wandmonster of mest (eventueel heparinebloed
                     of enig ander monster dat onderzocht moet                                            (confirmatie
                     worden op aanwezigheid van virus).                                                      negatief
                                                                                                            resultaat)
Antigeen ELISA       Detectie virus in blaarwandmonsters of als          Afhankelijk van      100%           6-12 uur
                     confirmatie van virusisolatie.                        materiaal (of
                                                                          geïnfecteerde
                                                                         dieren voldoen-
                                                                         de virus produ-
                                                                             ceren)
                                                       IN ONTWIKKELING ZIJNDE TESTEN
Virus detectie
RT-PCR1              Detectie viraal RNA na nucleinezuurextractie.         Zeer hoog       Zeer hoog          6-12 uur
               * Doorlooptijden zijn uitsluitend geldig bij het testen van enkele monsters in het kader van een verdenking (conform
                 SLA tussen RVV en CIDC-Lelystad). Bij toenemende aantallen monsters loopt de doorlooptijd op.
               1
                 Test is reeds ontwikkeld, maar moet nog worden gevalideerd.
              28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>Tabel 4. Diagnostische testen voor het detecteren van blootstelling aan Vogelpest A virus
                                                      BESTAANDE TESTEN
                          Testmethodiek                                         Sensitiviteit       Specificiteit Voorziene
                                                                                                                              *
                                                                                                                  doorlooptijd
  Virus detectie
  Virusisolatie           Inoculatie in allantoisruimte van 9-11 dagen           Standaard       Standaard test   3-15 dagen
                          geëmbryoneerde eieren (incubatie bij 35-37                test1
                          graden gedurende 4 dagen).
  RT-PCR                  Detectie viraal RNA.                                    99,1%2              98,4%         48 uur
                                             IN ONTWIKKELING ZIJNDE TESTEN
*    Doorlooptijden zijn uitsluitend geldig bij het testen van enkele monsters in het kader van een verdenking (conform SLA
     tussen RVV en CIDC-Lelystad). Bij toenemende aantallen monsters loopt de doorlooptijd op.
1
     Sensitiviteit wordt verondersteld 100% te zijn, maar is sterk afhankelijk van het tijdstip na infectie.
2
     Sensitiviteit voor H7 RT-PCR is afhankelijk van het tijdstip na infectie en de sequentie van de virusstam. Er is tevens een
     RT-PCR ontwikkeld voor H5 met een lagere sensitiviteit dan die voor H7. De validatie daarvan zal naar verwachting over
     een half jaar worden afgerond.
                                                                                                                          29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>              Tabel 5. Diagnostische testen voor het detecteren van blootstelling aan Newcastle Disease virus
              (NDV).
                                                  BESTAANDE TESTEN
                     Testmethodiek                                         Sensitiviteit    Specificiteit       Voorziene
                                                                                                               doorlooptijd*
Virus detectie
Virusisolatie        Inoculatie van supernatantvloeistof of weefsel-        Standaard        Standaard           3-15 dagen
                     suspensies in allantoisruimte van 9-11 dagen              test1            Test
                     geëmbryoneerde eieren (incubatie bij 35-37
                     graden gedurende 4 dagen)
RT-PCR               Differentiatie NDV (virulent vs. non-virulent).           n.v.t.         n.v.t.              48 uur
                                          IN ONTWIKKELING ZIJNDE TESTEN
              *) Doorlooptijden zijn uitsluitend geldig bij het testen van enkele monsters in het kader van een verdenking (conform
                 SLA tussen RVV en CIDC-Lelystad). Bij toenemende aantallen monsters loopt de doorlooptijd op.
              1
                 Sensitiviteit wordt verondersteld 100% te zijn maar is sterk afhankelijk van het tijdstip na infectie.
              30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Tabel 6. Diagnostische testen voor het detecteren van blootstelling aan Bluetongue virus*
                                                      BESTAANDE TESTEN
                         Testmethodiek                                                    Sensitivi-   Specifici-    Voorziene
                                                                                             teit1        teit2     doorlooptijd
  Virus detectie
  Virus isolatie(1)      Bloedcellen van geïnfecteerde dieren of ge-        Veel varia-     + 95%       + 100%b          Niet
                         homogeniseerde weefselmonsters (milt, lym-           tie (tech-                              gespeci-
                         feknopen) inspuiten in 9-12 dagen geëmbry-         nisch inge-                                ficeerd
                         oneerde kippeneieren (eventueel 2de ei-              wikkelde
                         passage).                                          techniek).
  Virus isolatie(2)      Bloedcellen van geïnfecteerde dieren               Veel varia-    + 50%a        + 95%           Niet
                         toevoegen aan BHK-cellijn (babyhamster-               tie door                               gespeci-
                         nier) of Vero cellijn (green monkey).                verschil-                                ficeerd
                                                                             lende ge-
                                                                            voeligheid.
  Virus isolatie(3)      Combinatie van 1 en 2.                                             + 95%        + 95%         Max. 3
                                                                                                                       weken
  Sybergreen PCR         Detectie van BTV RNA.                                              + 95%        + 80%       Onbekend
  (Syb-PCR)
                                                   IN ONTWIKKELING ZIJNDE TESTEN
*
     Deze test wordt uitbesteed aan het OIE-referentielab, dan wel aan een gecertificeerde instelling.
1
     Voor alle testen geldt dat dit niet bepaald is, omdat niet alle stammen in bezit zijn en nog niet voor de betreffende stammen
     klinisch materiaal aanwezig is. Derhalve is dit een zeer ruwe inschatting.
a
     Het ingeschatte lage percentage is gebaseerd op het gegeven dat veel BTV-stammen niet of nauwelijks groeien op de
     cellijn(en).
2
     Voor alle testen geldt dat dit niet bepaald is. Derhalve is dit een zeer ruwe inschatting.
b
     Voor virusisolatie geldt altijd dat typering moet worden uitgevoerd: op basis van 1) antigeenherkenning op basis van
     antilichamen (in SNT test, in IFT/IPMA) dan wel op 2) genniveau (PCR, sequentiebepaling). Zo wordt de specificiteit
     bepaald en is dan vrijwel 100%. Het lage percentage bij Syb-PCR is gebaseerd op de nog onbekende breedte van de PCR-
     test gezien de 24 bekende BTV-serotypen.
                                                                                                                           31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Tabel 7. Diagnostische testen voor het detecteren van blootstelling aan Runderpest virus*
                                                        BESTAANDE TESTEN
                          Testmethodiek                                            Sensitiviteit    Specificiteit     Voorziene
                                                                                                                     doorlooptijd
  Virus detectie
  Syb-PCR                 Detectie van RPV RNA.                                      + 95%1            + 95%1         Onbekend
  Virusisolatie           Virus kan worden geïsoleerd uit de leucocyten-            Onbekend         Onbekend         Onbekend
                          fractie in het bloed en uit weefselmonsters van
                          milt en/of lymfeknopen van dode dieren
                                                 IN ONTWIKKELING ZIJNDE TESTEN
*
     Deze test wordt uitbesteed aan het OIE-referentielab, dan wel aan een gecertificeerde instelling.
1
     Sensitiviteit en specificiteit zijn nog niet bepaald. Derhalve is dit een zeer ruwe inschatting, die gebaseerd is op de ervarin
     met andere PCR-testen en de theoretisch bepaalde specificiteit van 100%.
32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>2. OVERZICHT VAN PUBLICATIES
Onderstaand overzicht betreft de publicaties van de Raad vanaf 2002. Een overzicht van eerdere door de
Raad uitgebrachte adviezen kan worden opgevraagd bij het secretariaat van de Raad of is te vinden op
www.raadvoordierenaangelegenheden.nl.
PUBLICATIES IN 2004:
RDA 2004/01       Dierziektebeleid met draagvlak – Advies over de bestrijding van zeer besmettelijke
                  dierziekten; deel 2 – Onderbouwing van het advies
RDA 2004/02       Herinrichting van het distributie- en kanalisatiesysteem van diergeneesmiddelen in
                  Nederland
RDA 2004/03       Negatief- en positieflijst voor vissen, reptielen en amfibieën ter invulling van artikel 33
                  van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren
RDA 2004/04       Bestialiteit
RDA 2004/05       Strategieën om te komen tot een efficiëntere opsporing van besmettelijke,
                  aangifteplichtige dierziekten
Jaarverslag 2003
PUBLICATIES IN 2003:
RDA 2003/01       Advies omtrent dierziekten en zoönosen, waarvoor hobbymatig gehouden dieren
                  vatbaar zijn en als drager kunnen fungeren, die een bedreiging kunnen vormen voor
                  de gezondheid van mensen en bedrijfsmatig gehouden dieren en die in het kader van
                  grote bestrijdingscampagnes relevant zijn
RDA 2003/02       Wet- en regelgeving omtrent hobbydieren
RDA 2003/03       Mogelijke dierenwelzijnproblemen in de paardenhouderij
RDA 2003/04       Zorgen voor je paard
RDA 2003/05       Criteria voor dodingsmethoden voor paling en meerval
RDA 2003/06       Het doden van drachtige grote landbouwhuisdieren
RDA 2003/07       Negatief- en positieflijst voor zoogdieren en vogels ter invulling van artikel 33 van de
                  Gezondheids- en welzijnswet voor dieren
                                                                                                           33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>RDA 2003/08       Dierziektebeleid met draagvlak – Advies over de bestrijding van zeer besmettelijke
                  dierziekten; deel 1 – Advies
Jaarverslag 2002
PUBLICATIES IN 2002:
RDA 2002/01       Minimum welzijnseisen tijdens bestrijdingscampagnes
RDA 2002/02       Fokken met recreatiedieren (1)
RDA 2002/03       Fokken met recreatiedieren (2)
RDA 2002/04       Advies aan de Directeur Landbouw van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
                  en Visserij inzake een plan van aanpak voor de bestrijding van aangeboren
                  afwijkingen bij katten
RDA 2002/05       Een toetsingskader en toelatingsprocedure voor aanwijzing van nieuwe voor productie
                  te houden vissoorten
34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>