<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>  raad voor dierenaangelegenheden
      verantwoord honden houden
   paal en perk aan onaanvaardbaar
gedrag van honden en hun houders
                      samenvatting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Doel en activiteiten                         Woord Vooraf
van de raad
De Raad voor Dierenaangelegenheden           In de nazomer van 2013 werd de         verantwoordelijkheid verdwijnt vaak
(RDA) is een onafhankelijke raad van des-    zienswijze Verantwoord Honden          wanneer een bijtincident tot ingrij-
kundigen die de staatssecretaris van Eco-    Houden gepubliceerd. Met deze          pende maatregelen leidt zoals een
nomische Zaken gevraagd en ongevraagd        samenvatting van die zienswijze        muilkorf- of aanlijngebod of zelfs
adviseert over multidisciplinaire vraag-     hoopt de raad een breder publiek te    euthanasie. Het oorspronkelijke
stukken op het gebied van dierenwelzijn      bedienen.                              slachtoffer is op zo’n moment vaak
inclusief diergezondheid. De RDA bestaat                                            uit beeld, terwijl de hond en eige-
op dit moment uit circa veertig leden met    Intussen zijn er twee jaar verstreken, naar op wie de maatregelen zijn ge-
zeer uiteenlopende achtergrond en des-       waarin voor het betreffende vraag-     richt dan als slachtoffer worden ge-
kundigheid, die er op persoonlijke titel     stuk relevante ontwikkelingen plaats   zien. De maatschappelijke veiligheid
en zonder last of ruggenspraak zitting in    vonden. Zo wordt de genoemde po-       moet echter altijd vooropstaan. Hon-
hebben.                                      sitieflijst inmiddels toegepast. De    deneigenaars moeten zich realiseren
                                             gebruikte systematiek is erop gericht  dat het beleid erop is gericht om ri-
De Raad voor Dierenaangelegenheden           om het risico in te schatten van het   sico voor de maatschappij zo goed
behandelt vraagstukken over de volle         houden van een bepaalde diersoort      mogelijk uit te sluiten. Nemen zij
breedte van het dierbeleid: over gehou-      voor veiligheid en gezondheid van de   hun verantwoordelijkheid niet, dan
den en niet-gehouden, dus ‘in het wild       mens, en voor het welzijn en de ge-    gaat dat uiteindelijk niet alleen ten
levende’ dieren, over hobbydieren, over      zondheid van het dier. Indien nodig    koste van de gebetene, maar altijd
gezelschapsdieren, en over productie- en     worden voorwaarden vastgelegd die      ook ten koste van de bijtende hond.
proefdieren.                                 deze aspecten helpen waarborgen.
                                             De zienswijze benadrukt het belang     Den Haag, augustus 2015
De raad legt het resultaat van zijn beraad-  van preventie van bijtincidenten; het
slagingen neer in een zienswijze. Die geeft  zou goed zijn om te onderzoeken of
een overzicht van wetenschappelijke en       voorwaarden voor het houden van
maatschappelijke achtergronden van een       honden kunnen helpen om de hier-       Frauke Ohl, voorzitter
vraagstuk, en adviseert over beleidsrichtin- voor genoemde risico’s te voorko-
gen en oplossingsrichtingen voor dilem-      men.
ma’s. Consensus is niet noodzakelijk: een
zienswijze van de raad kan minderheids-      De zienswijze onderstreept de pri-
standpunten bevatten.                        maire verantwoordelijkheid van de      Marc Schakenraad, secretaris
                                             eigenaar met betrekking tot bijtin-
                                             cidenten. De aandacht voor deze
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre> raad voor dierenaangelegenheden
      verantwoord honden houden
   paal en perk aan onaanvaardbaar
gedrag van honden en hun houders
                      samenvatting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Verantwoord honden houden; paal en perk aan
onaanvaardbaar gedrag van honden en hun houders
Gevraagde zienswijze
Vraag: Hoe kunnen wij maatschappelijk onaanvaard-
                                                              Foto: William Hoogteyling
baar gedrag van honden – en in het bijzonder agressie
– voorkómen, met als doel beter gesocialiseerde honden
en daardoor een substantiële vermindering van het aan-
tal bijtincidenten?
Aanleiding: Er was in Nederland al een tijdlang veel
discussie over hoe om te gaan met bijthonden. Daarbij
ging het erom hoe bijtincidenten kunnen worden voor-
komen – bijvoorbeeld door verplicht muilkorven – en
wat er gebeurt met honden die hebben gebeten, bijvoor-
beeld inbeslagname, verplichte heropvoeding of zelfs
euthanasie. Gemeentes en maatschappelijke organisaties
waren bezorgd over de effectiviteit en proportionaliteit
van het beleid en de staatssecretaris van EZ overwoog
extra maatregelen.
Overwegingen: Voor dit forum onder voorzitterschap
van Helga van Veen was het snel duidelijk dat het heil
niet moet worden gezocht in het verbieden van agressieve
rassen. ‘Dan krijg je al snel discussies over raszuiverheid
en verschuivingen naar andere rassen,’ zegt Van Veen,
die bestuursvoorzitter is van de stichting Beter Leven
keurmerk. ‘Dat hebben we vroeger bij de aanpak van de
pitbull ook gezien. En je kan zien aankomen dat er steeds
meer rassen verboden moeten worden, met alle handha-
vingsproblemen van dien. Dat is dus een heilloze weg.
                                                                                          Helga van Veen
4 – verantwoord honden houden – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Uiteindelijk gaat het, welk hondenras het ook betreft,    Advies: Onderneem zowel landelijk als in de gemeenten
om de combinatie van hond en eigenaar; om de manier       door de raad gespecificeerde actie op het gebied van pre-
waarop de eigenaar zijn verantwoordelijkheid neemt en     ventie, door bijvoorbeeld goede voorlichting en fokbeleid,
met zijn hond omgaat. Preventie moet dus vooral op de     en zorg voor de voorwaarden om te kunnen optreden
aankomend eigenaar worden gericht.’                       tegen in gebreke blijvende eigenaren, bestuursrechte-
     Onkunde bij de eigenaar lijkt vaak de oorzaak van    lijk of strafrechtelijk. Maak gebruik van het door de raad
incidenten. Naast beperkende maatregelen voor de hond,    geformuleerde Afwegingskader voor hondenbetenbeleid.
zoals een muilkorfgebod, zouden daarom meer kennis en
kunde bij de eigenaar moeten worden bevorderd. De eigen   Weerklank: De Europese raad van Adviesraden voor
verantwoordelijkheid van de eigenaar van de hond moet     Dierenaangelegenheden Euro FAWC heeft veel belang-
worden versterkt en natuurlijk moet de overheid middelen  stelling getoond voor deze zienswijze, die ook in verschil-
hebben om stevig op te treden als de eigenaar onbekwaam   lende radio- en televisieprogramma’s aan de orde komt.
is om zijn hond te leiden.                                In een brief aan de Tweede Kamer onderschrijft de staats-
     Tot nu toe liggen die middelen grotendeels bij de    secretaris van EZ dat beleid gericht moet zijn op preven-
gemeenten. Maar die hebben ieder hun eigen beleid, en     tie en op veiligheidswaarborgen voor mens en dier na
de hondeneigenaar kan in een naburige gemeente met        bijtincidenten.
zijn hond doen wat hij thuis niet mag. De wetgeving           In de Kamerbrief over de stand van zaken rond een
moet daarom zo worden aangepast dat gemeenten meer        positieflijst zoogdiersoorten schrijft de staatssecretaris dat
middelen krijgen om in een vroeg stadium te kunnen        bestudeerd zal worden in hoeverre voor de als gezelschapsdier
optreden en dat opgelegde maatregelen landelijk gelden.   gehouden landbouwhuisdieren, hond en kat nog aanvul-
Meer dan enig ander gezelschapsdier wordt de hond in      lende houderijvoorschriften opgesteld moeten worden.
het menselijke sociale verkeer gebracht, onderstreept
Van Veen. ‘Daarom hebben we geadviseerd dat ook de
hond tegen het licht moet worden gehouden van de cri-
teria voor de zogenaamde positieflijst, die bepaalt of en
onder welke voorwaarden diersoorten mogen worden
gehouden’, aldus Van Veen.
  Adviesaanvraag van             Aangeboden aan                       Naar
  staatssecretaris EZ            staatssecretaris EZ                  Tweede Kamer
    februari 2013                      aug. 2013                       april 2014
                      raad voor dierenaangelegenheden – verantwoord honden houden – 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Korte weergave van de inhoud
In deze zienswijze doet de Raad voor Dierenaangelegenheden aanbevelingen
om bijtincidenten met honden beter dan nu te voorkomen en om het huidige
beleid als reactie op bijtincidenten consistenter, effectiever en kostenefficiën-
ter te maken. Daarom was gevraagd door de staatssecretaris van Economische
Zaken, die daarbij als uitgangspunt nam dat maatschappelijke veiligheid de
hoogste prioriteit moet hebben.
                                                       Hoewel het de hond is die bijt, speelt de houder – dat kan
                                        Foto: Istock
                                                       de eigenaar of de hoeder zijn – een belangrijke rol: deze
                                                       is eerstverantwoordelijk voor het gedrag van de hond. Hij
                                                       of zij bepaalt welk dier wordt aangeschaft, hoe de hond
                                                       wordt opgevoed, en de context waarin de hond wordt
                                                       gehouden. Het is dan ook niet alleen logisch, maar zelfs
                                                       noodzakelijk om de houder meer dan tot nu toe te betrek-
                                                       ken bij het voorkomen en bestrijden van bijtincidenten
                                                       met honden. Bevorderen van ‘goed houderschap’ draagt
                                                       overigens niet alleen bij aan de veiligheid en het welzijn
                                                       van de mens, maar ook aan het welzijn van de hond.
                                                           Om hondenbeten te voorkomen moet deugdelijke
                                                       kennis gemakkelijk beschikbaar zijn voor houders en po-
                                                       tentiële houders die daar actief naar zoeken. Het Landelijk
                                                       Informatiecentrum Gezelschapsdieren heeft een aantal
                                                       projecten over hondenbetenpreventie lopen, waaronder het
                                                       ‘Blauwe Hond’-project om jonge kinderen voor te lichten.
                                                       De Raad is van mening dat er meer moeite gedaan moet
                                                       worden om de kennisverwerving van met name ‘onbewust
                                                       onbekwame’ hondenhouders te bevorderen. Daartoe moet
                                                       kennis op maat worden aangeboden via de media, fokkers,
                                                       hondenclubs, dierenartsen, dierenspeciaalzaken en con-
                                                       sultatiebureaus. Voor de houders die bewust onbekwaam
6 – verantwoord honden houden – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Foto: Nationale beeldbank
                            zijn en dat willen blijven, zou een dwingender systeem van   die hij koopt geen erfelijke aanleg voor overmatige agressie
                            kennisverwerving opgezet moeten worden. Wellicht biedt       heeft en goed gesocialiseerd is. Daar ligt een belangrijke ver-
                            de positieflijstensystematiek daar goede handvatten voor.    antwoordelijkheid voor fokkers en herplaatsende instanties.
                                De Raad vindt het dan ook wenselijk om de hond               Wanneer een bijtincident heeft plaatsgevonden, moet
                            alsnog te beoordelen volgens de systematiek die Wage-        ernaar worden gestreefd herhaling te voorkomen. Dat
                            ningen UR heeft toegepast in een rapport ten behoeve         kan in eerste instantie door een aanlijn- en muilkorfge-
                            van het opstellen van deze positieflijsten. Meer dan         bod in te stellen voor het betreffende dier. De Raad ziet
                            enig ander gezelschapsdier wordt immers de hond in           dat echter als een tussenoplossing en vindt dat er zoveel
                            het menselijke sociale verkeer gebracht, met de daaraan      mogelijk gestreefd moet worden naar heropvoeding van
                            verbonden welzijnsriciso’s voor de hond en veiligheids-      de betreffende hond en zijn houder. Het bestuursrecht
                            en gezondheidsrisico’s voor de mens.                         biedt daartoe de beste mogelijkheden, zeker wanneer de
                                De inmiddels goed geïnformeerde houder moet er overi-    huidige beperkingen daarin worden opgelost. Voor houders
                            gens van uit kunnen gaan dat de pup of herplaatsingshond     die moedwillig of bij herhaling bijtincidenten veroorzaken
                                                raad voor dierenaangelegenheden – verantwoord honden houden – 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                        is het strafrecht overigens de aangewezen weg. Dat moet
                                        vaker dan nu leiden tot een houdverbod als tijdelijke of
                                        permanente maatregel.
                                            Het hondenbetenbeleid wordt in de praktijk uitgevoerd
                                        door de gemeenten, de politie en het Openbaar Ministerie.
                                        Om de bestuursrechtelijke weg zo effectief mogelijk te
                                        laten zijn, is het nodig de wettelijke grondslagen voor
                                        het optreden van gemeenten te verbreden. De huidige
                                        basis, de Gemeentewet, beperkt ingrijpen van de burge-
                                        meester of Burgemeester & Wethouders (B&W) tot die
                                        gevallen waarin verstoring van de openbare orde dreigt.
                                        Bovendien zijn de door B&W op te leggen maatregelen
                                        onder de Gemeentewet beperkt tot de (deel)gemeente
                                        waarin ze zijn opgelegd. Dat is in het bijzonder in grote
                                        steden onvoldoende effectief. De Raad adviseert daarom
                                        de staatssecretaris van Economische Zaken om in de Wet
                                        Dieren een grondslag op te nemen voor het handelen
                                        van de burgemeester of B&W tegenover bijthonden en
                                        hun houders – naar analogie van de Artikelen 73 en
                                        74 van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren. Die
                                        grondslag zou het ook mogelijk moeten maken dat zij
                                        maatregelen nemen wanneer bijvoorbeeld professionele
                                        zorgverleners melding maken van, eventueel dreigende,
                                        bijtincidenten in de huiselijke kring. Ook moet zo’n
                                        wettelijke voorziening ertoe leiden dat de opgelegde
                                        maatregelen niet alleen binnen de betreffende (deel)
                                        gemeente gelden, maar landelijk.
                                            Deze zienswijze stelt een Afwegingskader voor Hon-
                                        denbetenbeleid voor, dat kan worden gebruikt bij het
                                        nemen van beleidsbeslissingen naar aanleiding van hon-
                                        denbeten of om hondenbetenincidenten te voorkomen.
                                        De Raad is vanzelfsprekend bereid om de Vereniging
                                        van Nederlandse Gemeenten te adviseren bij het verder
                                        uitwerken van dat afwegingskader naar modellen voor
8 – verantwoord honden houden – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Schema: het beleid voor bijtincidenten
                                           Melding bijtincident
                                     Beoordeling wel/niet opvolgen
               Registratie (na evt. identificatie)        Aard en ernst bijtincident?
              Ernstig en/of moedwillig                                (kans op)                           Geen verstoring
         bijtinicdent en/of recidive houder                  Verstoring openbare orde                     openbare orde
               Strafrecht voor houder,                             Burgemeester:                              B&W:
              Bestuursrecht voor hond                           inbeslagname hond                  aanlijn- en muilkorfgebod
 Houder: strafmaatregel,      Hond: herplaatsing of                Burgemeester:                   Houder: gedragsbeoordeling
    evt. houdverbod                  euthanasie              gedragsbeoordeling hond                  hond (evt. na training)
                            Aanzienlijk risico recidive,     Aanzienlijk risico recidive,       Gering risico recidive,
                                  niet trainbaar:            wel trainbaar: retour onder               teruggave
                                    euthanasie              voorwaarden of herplaatsing
                                      Indien houder niet akkoord met          Voorwaarden teruggave: Training
                                         voorwaarden: herplaatsing              + aanlijn- en muilkorfgebod
                                                                                           Houder:
                                                                                 gedragsbeoordeling hond
                                                                               Houder: verzoek aan B&W tot
                                                                                   intrekking geboden bij
                                                                                 beoordeling gering risico
                    raad voor dierenaangelegenheden – verantwoord honden houden – 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Algemene Plaatselijke Verordeningen, Beleidsregels,      verbreding van het huidige Art. 425 Wetboek van Straf-
Beleidsafspraken en daarbij behorende documenten.        recht, zodat dit artikel niet alleen betrekking heeft op
   Naast het opnemen van bepalingen ten behoeve          het ophitsen of onvoldoende terughouden van agressieve
van gemeentelijk hondenbetenbeleid in de Wet dieren,     honden jegens mensen, maar ook jegens dieren. Om
moet de wetgeving op rijksniveau op een aantal andere    verschillende redenen adviseert de Raad bovendien om
punten aangescherpt en uitgebreid worden om effectief    een inbreuk op dit artikel aan te merken als een misdrijf,
beleid mogelijk te maken. Als eerste adviseert de Raad   in plaats van een overtreding.
                                                                                                                      Foto: iStock
10 – verantwoord honden houden – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>De Raad adviseert verder om art. 14b Wetboek van Straf-
recht zodanig aan te passen dat een tijdelijk en eventueel
permanent houdverbod ook mogelijk wordt voor houders
waarvan honden herhaaldelijk bij bijtincidenten betrok-
ken zijn. Als laatste adviseert de Raad om een houdver-
bod als gedragsaanwijzing (ex art. 509hh Wetboek van
Strafvordering) mogelijk te maken. Daarmee kan worden
voorkomen dat een houder die er van verdacht wordt
opzettelijk of herhaaldelijk bijtincidenten veroorzaakt te
hebben, gedurende de soms langdurige strafrechtelijke
procedure weer een hond aanschaft.
    Tot slot constateert de Raad dat er dringend behoefte
is aan een centrale databank waarin de bijtincidenten
kunnen worden opgenomen, compleet met gegevens
van de betrokken hond, zijn houder, de opgelegde
maatregelen en de resultaten van eventuele gedragsbe-
oordelingen. Deze databank moet toegankelijk zijn voor
o.a. gemeenten, politie, Openbaar Ministerie, herplaat-
singsinstanties en de Rijksoverheid, zodat handhaving
vergemakkelijkt wordt, recidive van hond en/of houder
snel in beeld komen, risico’s bij herplaatsingen kleiner
worden en de overheid zich een goed beeld kan vormen
van de effectiviteit van het door haar ingezette beleid.
                                                             Foto: iStock
                   raad voor dierenaangelegenheden – verantwoord honden houden – 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                               2015, Raad voor Dierenaangelegenheden, Den Haag
                                               © Sommige rechten zijn voorbehouden / Some rights
                                               reserved
                                               Voor deze uitgave zijn gebruiksrechten van toepas-
                                               sing zoals vastgelegd in de Creative Commons licentie
                                               Naamsvermelding 3.0 Nederland. Voor de volledige tekst van
                                               deze licentie zie http://www.creativecommons.org/licenses/
                                               by/3.0/nl/
                                               Vormgeving:
                                               Ellen Bouma, www.ellenbouma.nl
                                               Productie en eindredactie:
                                               Martijn de Groot, www.martijndegroot.com
                                               Drukwerk:
                                               Xerox/OBT
                                               Foto’s omslag: iStock
                                               Foto’s binnenwerk: Copyright vermeld naast de foto
                                               www.rda.nl
                                               Raad voor Dierenaangelegenheden
                                               p/a Ministerie van Economische Zaken
                                               Bezuidenhoutseweg 73
                                               2594 AC Den Haag
                                              Bij de productie van deze samenvatting is gebruik gemaakt
                                              van papier dat het keurmerk Forest Stewardship Council®
                                              (FSC®) draagt. Bij dit papier is het zeker dat de productie
                                              niet tot bosvernietiging heeft geleid. Ook is het papier 100%
                                              chloorvrij gebleekt en 100% gerecylced.
12 – verantwoord honden houden – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>