<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>raad voor dierenaangelegenheden
              Toetsingskader voor
                  productiedieren
                     Samenvatting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Doel en activiteiten van de                  Woord Vooraf
raad
De Raad voor Dierenaangelegenheden           Volgens de wet geldt voor het hou-      De Raad hecht veel belang aan trans-
(RDA) is een onafhankelijke raad van         den van productiedieren in ons land     parantie en een ruime verspreiding van
deskundigen die de staatssecretaris van      het Nee-tenzij-principe: het mag niet,  de resultaten van zijn werk. Daarom
Economische Zaken gevraagd en onge-          tenzij de staatssecretaris van Econo-   wordt tegelijk met de integrale ziens-
vraagd adviseert over multidisciplinaire     mische Zaken uitzondering maakt.        wijze over dit onderwerp deze publieks-
vraagstukken op het gebied van dieren-       De regelgeving voorziet in kaders en    samenvatting gepubliceerd.
welzijn inclusief diergezondheid. De RDA     normen voor het houden van produc-
bestaat op dit moment uit circa veertig      tiedieren en er is een lijst met dieren
                                                                                     Den Haag, maart 2016
leden met zeer uiteenlopende achtergrond     waarvoor een uitzondering is gemaakt;
en deskundigheid, die er op persoonlijke     dat zijn de dieren die voor productie
titel en zonder last of ruggenspraak zitting gehouden mogen worden.
in hebben.
                                             In het verleden zijn meer dan eens
De Raad voor Dierenaangelegenheden be-       diersoorten voorgedragen om aan
                                                                                     Marc Schakenraad, secretaris
handelt vraagstukken over de volle breedte   deze lijst te worden toegevoegd. Voor
van het dierbeleid: over gehouden en niet-   die gevallen zijn, onder meer door de
gehouden, dus ‘in het wild levende’ dieren,  Raad voor Dierenaangelegenheden,
over hobbydieren, over gezelschapsdieren,    specifieke toetsingskaders ontwikkeld
en over productie- en proefdieren.           en toegepast. Daardoor ontstond de
                                             behoefte aan één toetsingskader waar-
De Raad legt het resultaat van zijn          mee, ongeacht de betrokken diersoort,
beraadslagingen neer in een zogenaamde       beslissingen kunnen worden onder-
zienswijze. Die geeft een overzicht van      bouwd over over het opnemen op de
wetenschappelijke en maatschappelijke        lijst of het weer verwijderen daarvan.
achtergronden van een vraagstuk, en          Op verzoek van de staatssecretaris
adviseert over beleidsrichtingen en oplos-   heeft de RDA dit ene toetsingskader
singsrichtingen voor dilemma’s. Consen-      ontwikkeld en in deze zienswijze neer-
sus is niet noodzakelijk: een zienswijze     gelegd.
van de raad kan minderheidsstandpunten
bevatten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>raad voor dierenaangelegenheden
             Toetsingskader voor
                 productiedieren
                    Samenvatting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Toetsingskader Productiedieren
Gevraagde zienswijze
Vraag: Kan er een toetsingskader worden opgesteld
                                                             Foto: René Verleg
dat voor alle diersoorten een afgewogen oordeel moge-
lijk maakt over de vraag of ze voor productiedoeleinden
gehouden mogen worden? Het uitgangspunt van de
Wet dieren is ‘Nee, tenzij’ – tenzij de wetgever bepaalt
dat het mag. Dan komt de betreffende diersoort op de
productiedierenlijst. Het toetsingskader zou de overheid
een instrument moeten bieden om de daarvoor nodige
afweging integraal en transparant te maken.
Aanleiding: ‘Er is in Nederland nog geen eenduidige
manier om te toetsen of een diersoort als productiedier
kan dienen,’ legt Hans Hopster uit, de voorzitter van het
forum dat deze zienswijze voor de raad voorbereidde.
In het dagelijks leven is hij lector Dierenwelzijn aan de
hogeschool Van Hall Larenstein en senior onderzoe-
ker Dierenwelzijn bij de Animal Sciences Group van
Wageningen UR. ‘Vanaf het begin is er veel discussie
over geweest dat productiedieren zonder meer op de lijst
terecht kwamen terwijl het niet is uitgesloten dat ook
voor deze soorten specifieke houderijmaatregelen nodig
zijn. De Raad heeft eerder toetsingskaders gemaakt voor
insecten, vissen en de dromedaris. Ook worden er af en
toe nieuwe aanvragen ingediend voor dieren die nog niet
eerder waren opgenomen. Dit onderstreept het belang
van een een systematiek die niet voor een of twee dier-
soorten maar voor alle soorten hetzelfde is.’
                                                            Hans Hopster
4 – Toetsingskader
    Een toetsingskader
                   voorvoor
                        productiedieren:
                            productiedieren:
                                         Samenvatting
                                             Samenvatting
                                                      – raad
                                                          – raad
                                                             voorvoor
                                                                  dierenaangelegenheden
                                                                      dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>De uitkomst van de toetsing hoeft uiteraard niet hetzelfde      van de RDA is voortgekomen, en dat in de recente ziens-
te zijn, licht Hopster toe, want die hangt af van het gebruik   wijze One Health in zijn meest actuele en uitgewerkte
of de functie van het dier en van de informatie die in de       vorm verscheen. Hopster: ‘Daarbij worden dan weer
afweging wordt betrokken. Die kan voor een konijn anders        de relevante waarden in acht genomen uit de domei-
zijn wanneer het een gezelschapsdier is dan wanneer het         nen ‘mens’, ‘dier’ en ‘ecosysteem’. Onderdeel daarvan
een productiedier of een proefdier is. ‘Maar de systema-        zijn de drie dimensies van duurzame productie: people,
tiek van de afweging moet altijd hetzelfde zijn zodat alle      profit, planet.’
relevante vragen worden gesteld en de uitkomst onder
alle omstandigheden is uit te leggen.’                          Advies: Gebruik bij het beantwoorden van de vraag of
                                                                diersoorten op de productiedierenlijst moeten komen,
Overwegingen: De beoordeling van de vraag of een                het hier aangeboden afwegingskader. Beoordeel daar-
dier op de productiedierenlijst mag, hoort eigenlijk in         bij eerst de geschiktheid van de diersoort om te worden
twee étappes te verlopen,’ aldus Hopster. ‘Eerst moet je        gehouden, daarna de geschiktheid om voor productie te
altijd kijken of een dier geschikt is om zonder problemen       worden gehouden. Verleen een mogelijke nieuwe ont-
gehouden te worden. Is dat het geval, dan ga je vervol-         heffing op individuele en tijdelijke basis en onder voor-
gens kijken of dat ook geldt voor ‘houden voor produc-          waarden. Dat levert een bruikbare verkenning op van de
tie’. Daarbij gelden natuurlijk over het algemeen nogal         houderijvoorwaarden die straks onderdeel moeten zijn
wat andere omstandigheden, onder meer door de                   van het opnemen op de lijst. Leg de bevindingen vast in
economische drijfveren van de houder.’ Bij het maken            een dossier en zorg ervoor dat de overwegingen bij een
van de eigenlijke afweging voor productiedieren wordt           beslissing openbaar zijn. Maak deze afweging ook voor
gebruik gemaakt van het kader dat uit eerdere zienswijzen       dieren die al een lange historie hebben als productiedier.
   Adviesaanvraag            Aanpak en forum                                   Concept-zienswijze   Aangeboden aan
   staatssecretaris EZ       vastgesteld                                       in Raad              staatssecretaris
   augustus 2015             september 2015                                    februari 2016           april 2016
        raadraad
               voorvoor
                     dierenaangelegenheden
                          dierenaangelegenheden     – Een
                                                        – Toetsingskader
                                                          toetsingskader voor productiedieren: Samenvatting – 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Korte weergave van de inhoud
Op verzoek van de staatssecretaris van Economische                                    De keuze om een diersoort toe te voegen aan of te verwij-
Zaken heeft de Raad voor Dierenaangelegenheden een                                    deren van de productiedierenlijst is in de kern normatief.
toetsingskader ontwikkeld voor alle voor productie te                                 Op het moment dat er een concrete aanvraag voorligt zul-
houden diersoorten. De Raad hecht grote waarde aan                                    len belangen van mens, dier en ecosysteem tegen elkaar
transparante en samenhangende beleidsafwegingen.                                      afgewogen moeten worden.
Eerder gaf de Raad zijn zienswijze over nieuwe, voor
productie te houden vissoorten (2002) en de dromedaris                                Op basis van de Wet dieren is het verboden dieren te
als productiedier (2006). Met dit nieuwe toetsingskader                               houden voor productie tenzij de diersoort geplaatst is
kan een integrale, samenhangende afweging worden                                      op bijlage II van het Besluit houders van dieren. In dit
gemaakt met betrekking tot de aanvaardbaarheid van het                                Besluit kunnen ook specifieke houderijvoorschriften
houden van een diersoort als productiedier. Dat gebeurt                               worden opgenomen met betrekking tot productiedie-
op basis van feiten, analyses en waarden volgens de One                               ren. Daarnaast maakt de wet het mogelijk om voor het
Health-benadering.                                                                    het houden van een bepaalde diersoort een individuele
                                                                                      ontheffing toe te passen.
                                                                Foto: Twan Wiermans
                                                                                      Daarmee zijn er drie situaties mogelijk met betrekking
                                                                                      tot productiedieren:
                                                                                      a)	Een aanvrager vraagt om een individuele ontheffing
                                                                                          om een bepaalde diersoort voor productiedoeleinden
                                                                                          te mogen houden;
                                                                                      b)	Een aanvrager vraagt om een diersoort toe te voegen
                                                                                          aan bijlage II van het Besluit;
                                                                                      c)	Een aanvrager vraagt om een diersoort te verwijderen
                                                                                          van bijlage II van het Besluit.
                                                                                      Het toetsingskader dat in deze zienswijze wordt gepre-
                                                                                      senteerd, kan worden toegepast op elk van deze situa-
                                                                                      ties, al kunnen de argumenten verschillen. Het kader
                                                                                      kan ook gebruikt worden voor diersoorten die ander-
                                                                                      soortige producten of diensten leveren. Het is wenselijk
                                                                                      om het kader regelmatig te evalueren om het actueel
Varkens staan in Nederland op de lijst van voor productie te houden
dieren. Zij zijn echter niet getoetst met een toetsingskader zoals in                 te houden.
deze zienswijze.
6 – Toetsingskader voor productiedieren: Samenvatting – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Foto: iStock
               De larven van de Black Soldier Fly kunnen het composteringsproces van organisch materiaal versnellen. Begin 2015 werd tijdelijk ontheffing verleend
               voor het gebruik van de vlieg voor productiedoeleinden.
                            raad voor dierenaangelegenheden – Toetsingskader voor productiedieren: Samenvatting – 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Het toetsingskader is als volgt opgebouwd:                      productie’, moet eerst de primaire vraag ‘kan deze
                                                                diersoort gehouden worden?’ bevestigend beant-
Stap 1: Het verzamelen van informatie                           woord te zijn.
Er wordt informatie verzameld over de gevolgen van het
houden van de diersoort voor productiedoeleinden van-       2.	Wanneer voor een diersoort sprake is van wezenlijk
uit de aspecten dier, mens en ecosysteem. Het gaat dan          verschillende houderijsystemen of productiedoelen
om feitelijke informatie over de diersoort en de beoogde        beveelt de Raad aan dat de afweging voor ieder daar-
houderij-omstandigheden, en om economische, bedrijfs-           van afzonderlijk wordt gemaakt.
kundige, ecologische en volksgezondheidsaspecten.
                                                            3.	Bij het toelaten als productiedier van een diersoort
Stap 2: Analyse                                                 die in Nederland niet eerder voor dat doel is gebruikt,
Op basis van de informatie van stap 1 worden de moge-           wordt geadviseerd om dit – na volledige toetsing –
lijke knelpunten geanalyseerd voor het welzijn, inclusief       altijd eerst op basis van individuele ontheffingen te
de gezondheid van het dier. Daarnaast wordt er gekeken          doen. Daaraan moeten dan voorwaarden zijn gekop-
naar mogelijke risico’s voor de volksgezondheid en het          peld over de manier van houden, om het welzijn van
ecosysteem. Tot slot wordt bekeken welke maatregelen            de dieren te borgen. Ook kunnen er voorwaarden
de aanvrager heeft voorzien om de kans op de mogelijke          worden gesteld om diergerichte gegevens (output-
knelpunten zo klein mogelijk te houden.                         parameters) te registreren met het oog op eventuele
                                                                vervolgbeoordelingen.
Stap 3: Argumenten en afweging
Hier worden de verschillende argumenten voor het toe-       4.	Het toevoegen van een diersoort aan de lijst van dier-
laten of juist afwijzen van een diersoort als productiedier     soorten voor productiedoeleinden moet altijd gepaard
op een rij gezet en in verband gebracht met de waarden          gaan met specifieke houderijvoorschriften die veran-
zoals beschreven in de zienswijze One Health. Op basis          kerd worden in het daartoe bestemde Besluit. Waar
hiervan kan worden besloten welke argumenten doorslag-          dit voor de reeds aangewezen diersoorten nog niet
gevend zijn bij het toelaten of juist afwijzen.                 het geval is, adviseert de Raad om alsnog voor deze
                                                                soorten specifieke houderijvoorschriften op te nemen.
Bij gebruik van het toetsingskader geeft de Raad de vol-
gende uitgangspunten en aanbevelingen:                      5.	Maak het mogelijk om herbeoordeling aan te vragen
                                                                voor diersoorten die voor productiedoeleinden zijn
1.	Maak een koppeling tussen de huisdierenlijst en de          aangewezen. Zorg hierbij wel voor stabiliteit door de
    productiedierenlijst. Voor het beantwoorden van de          conclusie van een (her)beoordeling tenminste vijf jaar
    vraag ‘kan deze diersoort gehouden worden voor              geldig te laten zijn.
8 – Toetsingskader voor productiedieren: Samenvatting – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Foto: iBen Seelt, laatzeelandzien.nl
                                       Proefproject Zeeuwse Tong voor de commerciële kweek van tong in Colijnsplaat.
                                                   raad voor dierenaangelegenheden – Toetsingskader voor productiedieren: Samenvatting – 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                  6.	Pas het toetsingskader niet alleen toe voor productie-                 8.	Maak de feiten, analyses en waarden op basis waar-
                      dieren zoals bedoeld in het Besluit, maar gebruik het                      van een besluit wordt genomen om een diersoort al
                      ook voor diersoorten die bedrijfsmatig andersoortige                       dan niet te houden voor productie, transparant en
                      producten of diensten leveren.                                             inzichtelijk.
                  7.	Toets alle diersoorten van de huidige Bijlage II van                   Tot slot merkt de Raad op dat voorliggende toetsingskader
                      het Besluit met behulp van dit toetsingskader en leg                   kan worden aangepast aan nieuwe inzichten op basis van
                      de bevindingen vast in een dossier.                                    nieuw beschikbare kennis en ervaring.
                  Kwartels worden in Frankrijk gehouden als productiedier. In Nederland staat de kwartel niet op de productiedierenlijst.
Photo: ANP Foto
                  10 – Toetsingskader voor productiedieren: Samenvatting – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Bijlage
Betrokkenen bij deze zienswijze
Deze zienswijze is een product van de gehele Raad voor
Dierenaangelegenheden. Hij werd voorbereid door de
leden drs. H.M. van Veen en prof.dr. L.J. Hellebrekers
onder voorzitterschap van dr.ing. H. Hopster. Het secre-
tariaat van het forum werd vervuld door drs. M.W. Oonk.
Leden van de Raad voor Dierenaangelegenheden op 1 januari 2016
Prof.dr. J.J.M. van Alphen                               Drs. J. Kaandorp
Prof.dr.ir. J.A.M. van Arendonk (tot 1 januari 2016)     Prof.dr.ir. B. Kemp
Dr.ir. G.B.C. Backus                                     Prof.dr. F. van Knapen
Dr. H.M.G. Beers-Schreurs                                Prof.dr. P.A. Koolmees
W.T.A.A.G.M. van den Bergh                               Prof.dr. M.P.G. Koopmans
Mr. A.G. Dijkhuis                                        Dr. F.L.B. Meijboom
Prof.mr. A.A. Freriks                                    Prof.dr. F. Ohl, voorzitter († 28 januari 2016)
Prof.dr. S. Haring                                       Ir. F.C. v.d. Schans
Prof.dr. ir. L.A. den Hartog                             Dr.ir. M.C.Th. Scholten
A.L. ten Have-Mellema                                    Prof. dr. M.M. Sloet van Oldruitenborgh-Oosterbaan
Prof.dr. L.J. Hellebrekers                               Prof.dr. J.A. Stegeman
Dr. S.A. Hertzberger                                     Ir. M.H.A. Steverink
J.E. Hesterman                                           H.W.A. Swinkels
A.J.M. van Hoof                                          Dr.ir. J.W.G.M. Swinkels
Dr.ing. H. Hopster                                       Drs. R.A. Tombrock
Prof.dr.ir. M.C.M. de Jong (tot 1 januari 2016)          Prof.dr.ir. van Trijp
Ir. M. de Jong-Timmerman                                 Drs. H.M. van Veen
J.Th. de Jongh                                           P.J. Vingerling (tot 1 maart 2016)
           raad voor dierenaangelegenheden – Toetsingskader voor productiedieren: Samenvatting – 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> 2016, Raad voor Dierenaangelegenheden, Den Haag
 © Sommige rechten zijn voorbehouden / Some rights
 reserved
 Voor deze uitgave zijn gebruiksrechten van toepassing
 zoals vastgelegd in de Creative Commons licentie
 Naamsvermelding 3.0 Nederland. Voor de volledige tekst van
 deze licentie zie http://www.creativecommons.org/licenses/
 by/3.0/nl/
 Ontwerp:
 Ellen Bouma, www.ellenbouma.nl
 Productie en eindredactie:
 Martijn de Groot, www.martijndegroot.com
 Opmaak en drukwerk:
 Xerox/OBT, Den Haag
 Foto omslag:
 Dierenbeeldbank
 Foto’s binnenwerk:
 Copyright foto vermeld naast de foto
 www.rda.nl
 Raad voor Dierenaangelegenheden
 p/a Ministerie van Economische Zaken
 Bezuidenhoutseweg 73
 2594 AC Den Haag
Bij de productie van deze samenvatting is gebruik gemaakt
van papier dat het keurmerk Forest Stewardship Council®
(FSC®) draagt. Bij dit papier is het zeker dat de productie
niet tot bosvernietiging heeft geleid. Ook is het papier 100%
chloorvrij gebleekt en 100% gerecylced.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>