<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>   raad voor dierenaangelegenheden
Fokkerij en Voortplantingstechnieken
                        Samenvatting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Doel en activiteiten                         Woord Vooraf
van de raad
De Raad voor Dierenaangelegenheden           Fokkerij en voortplantingstechnie-         Dat alles was voor de Raad aanleiding
(RDA) is een onafhankelijke raad van         ken staan middenin de publieke en          om te onderzoeken of het toenmalige
deskundigen die de staatssecretaris van      politieke aandacht. De technische          afwegingskader en de aanbevelingen
Economische Zaken gevraagd en onge-          ontwikkelingen gaan heel snel. De          nog steeds actueel en volledig zijn. Het
vraagd adviseert over multidisciplinaire     vraagstukken die met die ontwikke-         resultaat is neergelegd in een nieuwe
vraagstukken op het gebied van dieren-       lingen gepaard gaan, zijn niet minder      zienswijze, welke in februari 2016 is
welzijn inclusief diergezondheid. De RDA     belangrijk geworden sinds de Raad          aangeboden aan de staatssecretaris
bestaat op dit moment uit circa veertig      voor Dierenaangelegenheden in 2010         van Economische Zaken, en bondig
leden met zeer uiteenlopende achtergrond     zijn zienswijze Fokkerij en Voortplan-     weergegeven in deze voor een groter
en deskundigheid, die er op persoonlijke     tingstechnieken publiceerde. Het           publiek bedoelde samenvatting.
titel en zonder last of ruggenspraak zitting afwegingskader voor ethische vraag-
in hebben.                                   stukken dat daarin werd gepresen-          Den Haag, februari 2016
                                             teerd, is in overeenstemming met een
De Raad voor Dierenaangelegenheden be-       van de aanbevelingen in die zienswijze,
handelt vraagstukken over de volle breedte   in ‘proefpolders’ getoetst op praktische
van het dierbeleid: over gehouden en niet-   bruikbaarheid en effectiviteit. De Initia-
gehouden, dus ‘in het wild levende’ dieren,  tiefgroep Duurzame Fokkerij heeft die
over hobbydieren, over gezelschapsdieren,    taak op zich genomen.
en over productie- en proefdieren.                                                      Marc Schakenraad, secretaris
De Raad legt het resultaat van zijn beraad-
slagingen neer in een zienswijze. Die geeft
een overzicht van wetenschappelijke en
maatschappelijke achtergronden van een
vraagstuk, en adviseert over beleidsrich-
tingen en oplossingsrichtingen voor di-
lemma’s. Consensus is niet noodzakelijk:
een zienswijze van de Raad kan minder-
heidsstandpunten bevatten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>raad voor dierenaangelegenheden
fokkerij en voortplantingstechnieken
                        samenvatting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Fokkerij en Voortplantingstechnieken
Ongevraagde zienswijze
Vraag: In de fokkerij gelden door de mens gestelde           afwegingskader voldoende mogelijkheden biedt om te
fokdoelen. Fokken komt dus ten goede aan mensen,             beoordelen hoe ermee om te gaan.
maar niet altijd aan dieren. Dat roept ethische vragen op.
Belangen van mensen- en dierenwelzijn, en van klimaat,       Overwegingen: De Raad wilde de resultaten van de
biodiversiteit, voedselvoorziening en economie moeten        ‘proefpolders’ betrekken bij een evaluatie. Daarnaast zijn
tegen elkaar worden afgewogen. Gebeurt dat onvoldoende       er in de wereld van genetica sinds 2010 snelle ontwik-
evenwichtig dan kunnen de gevolgen voor de dieren, maar      kelingen geweest, constateerde het voor deze zienswijze
ook voor mens en milieu aanzienlijk zijn.
                                                                                                                          foto Guy Ackermans
Daarom is het van belang dat de dilemma’s die samen-
hangen met de fokkerij tot in de basis geanalyseerd en
vervolgens opgelost worden. Dat vraagt om een afwe-
gingskader, dat helpt bij beslissingen rond fokkerij en
voortplanting.
Aanleiding: In 2010 bracht de RDA een zienswijze uit
over de ontwikkelingen in de fokkerij, en hun invloed op
de gezondheid en het welzijn van die dieren. Een van de
aanbevelingen was dat er ‘proefpolders’ moesten wor-
den ingericht waarin overheid, wetenschap, beroeps- en
maatschappelijke organisaties en fokkerijorganisaties
samen de bruikbaarheid en de effectiviteit van het door
de Raad gepresenteerde afwegingskader tegen het licht
zouden houden. Voor de fokkerij van landbouwhuisdieren
is een evaluatie in proefpolders uitgevoerd.
Ook hebben zich in de fokkerij de laatste paar jaar nieuwe
technieken aangediend zoals gene editing, waarvan het
belang in 2010 nog niet kon worden voorzien. Ook hiervan
is het belangrijk, te weten of het eerder gepresenteerde     Johan van Arendonk
4 – Fokkerij en Voortplantingstechnieken – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>ingestelde forum. ‘Wat destijds merker-ondersteunde           gevolgen voor het dier verbonden waren aan die loterij.
selectie heette, wordt nu genomische selectie genoemd         Met gene editing kan je de locatie van de verandering
en heeft betrekking op een veel groter aantal merkers,’       precies bepalen. Voor genetische modificatie in zijn
zegt forumvoorzitter prof. Johan van Arendonk. In het         oude vorm leidde de afweging tot de conclusie: niet doen!
dagelijks leven is hij Chief Innovation & Technology          En nu is de vraag: geldt dat ook voor gene editing? Er is een
Officer bij Hendrix Genetics. Ten tijde van het werk aan      veelbelovende techniek maar er is nog te veel onbekend
deze zienswijze was van Arendonk hoogleraar Fokkerij en       om het verantwoord toe te passen. Het afwegingskader
Genetica aan Wageningen Universiteit. ‘Daardoor wordt         geeft handvaten voor de beantwoording van die vraag.’
het mogelijk,’ vervolgt hij, ‘om beter en vooral sneller te
selecteren in de fokkerij, dus met veel kortere pauzes        Advies: Het afwegingskader dat in de zienswijze van
tussen de opvolgende generaties. Genomische selectie          2010 werd gepresenteerd is nog steeds actueel en kan
heeft de fokkerij sterk veranderd.’                           zonder aanpassing worden gebruikt voor nieuwe vraag-
Maar dat is niet het enige. ‘Daarnaast is er een techniek     stukken. Alle betrokken partijen moeten snel, transparant
opgekomen die we vijf jaar geleden nog niet kenden:           en proactief de afwegingen maken voor de toepassing
gene editing. Daarmee is het mogelijk om heel gericht         van bestaande en nieuwe fokkerijtechnieken. ‘Het is voor
veranderingen aan te brengen in de DNA-volgorde. Het          nieuwe technieken belangrijk,’ zegt van Arendonk, ‘dat dit
wordt nu op experimentele schaal toegepast voor vooral        gebeurt nu de techniek en een eventuele toepassing in de
biomedische doeleinden. Het blijft genetische modificatie,    fokkerij nog in in de kinderschoenen staan. Dus dat fok-
maar het gaat niet om soortvreemde aanpassingen en            kerijorganisaties niet eerst veel investeren in een toepas-
het mist belangrijke technische bezwaren die tot nu toe       sing en dan aan het publiek vragen of de toepassing wel
aan die techniek kleefden.’ Welke dan? ‘Tot nu toe was        in orde is.’ Tegen de fokkerijorganisaties voor hobby- en
het zo dat je een stukje DNA tamelijk willekeurig in het      gezelschapsdieren zegt het advies: zorg dat er een certi-
DNA van het dier terecht deed komen. Waar het terecht         ficaat bij zit als de consument een aankoop doet, en wijs
kwam, dat was een loterij. Je kon het daardoor niet in de     de consument daar ook op, zodat slechte praktijken op
fokkerij toepassen, en je wist nooit of er geen schadelijke   fokkerijgebied uit het buitenland hier geen kans krijgen.
    Verschijning       Raadsbesluit                  Start              Concept-zienswijze            Aanbieding
       eerste         om zienswijze te          werkzaamheden                  in Raad                    aan
     zienswijze         actualiseren                forum                                         staatssecretaris EZ
   december 2010         april 2015            augustus 2015               januari 2016              februari 2016
                             raad voor dierenaangelegenheden – Fokkerij en Voortplantingstechnieken – 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Korte weergave van de inhoud
Fokken is inherent aan het houden van dieren. De dierhouder bepaalt in meer of mindere
mate welke dieren nakomelingen produceren. Hij selecteert dieren en paart ze met elkaar
met als doel de eigenschappen van de volgende generatie zodanig te veranderen, dat ze
meer met het – door de mens – gestelde fokdoel overeenkomen. Fokken komt dus ten
goede aan mensen, maar niet altijd aan de dieren. Daarmee roept fokken de ethische vraag
op: ‘Hoe ver mag je gaan met het aanpassen van dieren aan de belangen van de mens?’.
Het beantwoorden van die vraag vergt een afweging           In 2010 publiceerde de Raad voor Dierenaange-
van verschillende belangen. Deze zienswijze is bedoeld      legenheden zijn zienswijze Fokkerij en Voortplantings-
om handvaten te geven voor het analyseren en afwegen        technieken. Sinds die tijd zijn er nieuwe technieken
van dilemma’s die samenhangen met fokkerij. Daarnaast       ontwikkeld en discussies gevoerd, en zijn partijen aan
gaat hij in op de partijen die een rol spelen bij deze      de slag gegaan met het afwegingskader en aanbeve-
afweging.                                                   lingen uit deze zienswijze. De vraagstukken rond
                                                            fokkerij en voortplantingstechnieken blijven ook in
Hoe wordt de belangenafweging gemaakt?                      2016 actueel. Dit vormt voor de Raad aanleiding om
In 2010 heeft de Raad een Afwegingskader voor fokkerij      deze actualisatie uit te brengen.
en voortplantingstechnieken gepresenteerd, gebaseerd
op de erkenning van de intrinsieke waarde van het dier.   hoe ver mag je gaan in het aanpassen van dieren aan de
Dat kader is de afgelopen jaren getoetst op praktische    behoeften en belangen van de mens? Om deze vraag in
bruikbaarheid en effectiviteit. Geconcludeerd is dat het  de praktijk te kunnen hanteren bevat het kader een stap-
goed werkbaar is voor fokkerijprogramma’s of voortplan-   penplan met de volgende specifieke vragen:
tingstechnieken bij landbouwhuisdieren. Voor paarden,
hobbydieren en gezelschapsdieren is deze toets nog niet   1. Analyse van de bestaande toestand van de betref-
uitgevoerd.                                                   fende dierpopulatie en het aanvoeren van maat-
Het hier gepresenteerde Afwegingskader is een instrument      schappelijke, economische en alle andere argumen-
om verschillende belangen gestructureerd en transparant       ten waarom men tot een fokprogramma over wil
tegen elkaar af te wegen. Het bouwt voort op twee ziens-      gaan.
wijzen van de Raad: het Afwegingskader voor Dierbeleid    2. Wat wordt beoogd met het betreffende fokpro-
dat de Raad in zijn zienswijze Agenda voor het Dierbeleid     gramma of de voortplantingstechniek en wat is het
presenteerde en het One Health afwegingskader.                belang en de noodzaak ervan?
Het Afwegingskader voor fokkerij en voortplantings-       3. Hoe haalbaar is het geformuleerde fokdoel of het
technieken gaat uit van de onderliggende ethische vraag:      voortplantingsresultaat binnen tien jaar?
6 – Fokkerij en Voortplantingstechnieken – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                   Belgische witblauwe runderen op een keuring
4. Zijn er reële alternatieven om het beoogde doel te
   bereiken?
5. Leidt het fokprogramma of de voortplantingstech-
   niek tot schade aan de gezondheid of het welzijn van
   de betrokken dieren, waaronder behalve ouderdie-
   ren steeds ook hun eventuele nakomelingen worden
   verstaan? Of draagt het wellicht bij tot verbetering
   van een bestaande slechte situatie op die gebieden?
6. Leidt het fokprogramma of de voortplantingstech-
   niek tot aantasting van de integriteit van de betrok-
   ken dieren? Of draagt het wellicht bij tot verbetering
                                                                                                                                 foto Dierenbeeldbank
   van een bestaande slechte situatie op dat gebied?
7. Komt door toepassing van het fokprogramma of de
   voortplantingstechniek de volksgezondheid in het
   geding? Zo ja, hoe wordt die gewaarborgd?
8. Komt door toepassing van het fokprogramma of
   de voortplantingstechniek de biodiversiteit in het
   geding? Zo ja, hoe wordt die gewaarborgd?
9. Zijn er andere relevante waarden uit het One Health         Alleen het inzichtelijk maken van afwegingen is niet
   afwegingskader waarmee rekening gehouden moet               voldoende. Het gaat uiteindelijk om de toepassing en
   worden? Zo ja, welke en hoe gebeurt dat?                    uitvoering die erop volgt. Het Afwegingskader is juist
                                                               ook bedoeld om op een samenhangende en transparante
De uiteindelijke afweging van alle aspecten in het beant-      manier inzicht te bieden in de keuzes met betrekking
woorden van de specifieke vragen moet leiden tot een ant-      tot fokbeleid.
woord op de vraag: wegen de belangen die gepaard gaan
met het fokprogramma of de voortplantingstechniek op           Wie maakt de afweging?
tegen de (mogelijke) schade?                                   Het doel van de fokkerij wordt geformuleerd op het niveau
Niet alle vragen in het Afwegingskader zullen in alle geval-   van een populatie in een fokverband. Om de gewenste
len even relevant lijken. De Raad is echter van mening dat     veranderingen te realiseren, worden keuzes gemaakt op
het van belang is deze vragen wél allemaal aan de orde         het niveau van individuele dieren. Met fokkerij gaan col-
te laten komen, omdat door een systematische afweging          lectieve belangen gepaard zoals milieu en biodiversiteit,
de verantwoordelijkheid van de direct betrokken mensen         die de individuele fokker te boven gaan.
gestalte kan krijgen.                                          Door middel van onderscheidende borgingssystemen kan
Het Afwegingskader is niet ‘in steen gehouwen’: aan de         marktwerking in de fokkerij bewerkstelligd worden. Hier
hand van de ervaringen in de praktijk kan het desgewenst       is een grote rol voor de private regulering in de diverse
worden bijgesteld en/of aangevuld.                             productieketens (in alle dierhouderijsectoren) weggelegd.
                            raad voor dierenaangelegenheden – Fokkerij en Voortplantingstechnieken – 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                       De afwegingen in de fokkerij worden derhalve gemaakt          •   De overheid is verantwoordelijk voor het vaststel-
                       door de fokkers, de overheid en de kopers:                        len van de minimumnormen voor het welzijn en de
                                                                                         gezondheid van dieren in Nederland inclusief onder-
                       •   Fokkers zijn vrijwel altijd afhankelijk van andere fok-       steunde instrumenten als Identificatie en Registra-
                           kers voor het realiseren van hun fokbeleid. Afwegin-          tie. Daarnaast kan de overheid de fokkers helpen bij
                           gen moeten daarom op het niveau van fokverbanden              het bevorderen van transparantie.
                           worden gemaakt. Transparantie naar de maatschap-          •   Kopers van dieren hebben een zeer directe invloed
                           pij blijft hierbij een aandachtspunt. Het fokkerijbe-         op de fokkerij, omdat zij deels de marktvraag voor
                           drijfsleven draagt, samen met andere partijen in de           bepaalde soorten, rassen en typen dieren bepalen. Uit
                           dierlijke keten, de verantwoordelijkheid om ethische          hoofde van hun verantwoordelijkheid als dierhouder
                           vraagstukken rondom fokkerij gezamenlijk aan te               moeten zij zich goed voor laten lichten over welzijns-
                           pakken. Dit zou onder andere kunnen door de actuele           en gezondheidsaspecten van dieren die zij kopen.
                           discussie rondom gene-editing proactief te voeren.        •   Kopers van dierlijke producten staan te ver af van de
                                                                                         fokkerij om ze direct te betrekken bij keuzes rond
foto Dierenbeeldbank
                                                                                         fokkerij. Zij kunnen wel een bewuste keuze maken
                                                                                         voor een dierlijk product waarvan welzijn en gezond-
                                                                                         heid van dieren onderdeel zijn.
                                                                                     Aanbevelingen
                                                                                     De afgelopen jaren is er door verschillende partijen geïn-
                                                                                     vesteerd in consistente en transparante afwegingen met
                                                                                     betrekking tot fokkerij en voortplantingstechnieken met
                                                                                     behulp van het afwegingskader van de RDA uit 2010. De
                                                                                     Raad acht het van groot belang dat dit wordt voortgezet.
                                                                                     De Raad doet de volgende aanbevelingen:
                                                                                     1.	
                                                                                        Het fokbeleid en beslissingen over het gebruik van
                                                                                        voortplantingstechnieken moeten transparant en
                                                                                        samenhangend worden vastgesteld aan de hand van het
                                                                                        Afwegingskader voor fokkerij en voortplantingstechnie-
                                                                                        ken zoals dat in deze zienswijze wordt gepresenteerd.
                                                                                     2.	Verdere concretisering van het Afwegingskader is
                                                                                         wenselijk om kleinere fokverbanden en individuele
                                                                                         dierhouders in staat te stellen hun eigen handelen te
                       Meisje met Chihuahua-hond                                         toetsen, te onderbouwen en eventueel te wijzigen.
                       8 – Fokkerij en Voortplantingstechnieken – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>foto Twan Wiermans
                                                                                    7.	De overheid dient een algemene bepaling om wel-
                                                                                        zijns- en gezondheidsproblemen bij het fokken van
                                                                                        landbouwhuisdieren voor zo ver mogelijk te voorko-
                                                                                        men, wettelijk te verankeren in het Besluit houders
                                                                                        van dieren (conform artikel 3.4, fokken met gezel-
                                                                                        schapsdieren).
                                                                                    8.	In het kader van het Fokkerijbesluit moet de overheid
                                                                                        zorgen voor voldoende effectieve eisen aan fokkerijor-
                                                                                        ganisaties en stamboeken. Dat besluit zou daarom
                                                                                        ook betrekking moeten hebben op pluimvee.
                     Kunstmatige inseminatie bij paard
                                                                                    9. Bij aankoop:
                     3.	Fokkers dienen de verschillende belangen die samen-           •	moet de koper van een dier aan de hand van een
                         hangen met de fokkerij op een transparante manier                 keur- of kenmerk, of van een (stamboek)certifi-
                         tegen elkaar afwegen volgens het Afwegingskader.                  caat kunnen zien dat de dieren die hij koopt uit
                         Dat moet op het niveau van de rasverenigingen en                  een verantwoorde, geborgde fokkerij afkomstig
                         fokkerijorganisaties gebeuren, omdat fokkerij per                 zijn. Op deze manier ontstaat er in de markt een
                         definitie een populatieaangelegenheid is.                         meerwaarde voor verantwoorde fokkerij.
                                                                                       •	moet de koper van een dierlijk product een bewuste
                     4.	Fokkers moeten de maatschappij inzicht geven in                   afweging kunnen maken. Fokkerij is daarbij onder-
                         afwegingen die zij maken in hun fokdoelen, en aan-                deel van de productieketen. De eindverkopers
                         geven op welke wijze zij handelen om deze fokdoel-                moeten de koper voldoende, objectieve informatie
                         stellingen te bereiken. Het is van beslissend belang              verstrekken en hem een voldoende breed keuze-
                         om hierin samen op te trekken met partijen verderop               palet bieden.
                         in de dierlijke keten.
                                                                                    10.	Dierenartsen en andere betrokken beroepsgroepen
                     5.	De Raad adviseert alle partijen die betrokken zijn bij         moeten hun kennis en kunde inzetten om bij te dra-
                         afwegingen rond fokkerij om de dialoog rondom klo-             gen aan een verantwoorde fokkerij. Zij doen dit op
                         neren en gene-editing proactief aan te gaan op basis           het niveau van hun beroepsorganisaties onder andere
                         van het door de Raad gepresenteerde Afwegingskader.            door een actieve inbreng in het politieke en maatschap-
                                                                                        pelijke debat. Als individu informeren zij dierhouder,
                     6.	Fokkers moeten een maatschappelijk aanvaardbare                (potentiële) koper en overheid over relevante aspec-
                         oplossing hebben voor de vraag, hoe om te gaan met             ten van de fokkerij en vanzelfsprekend laten zij zich
                         ‘overtollige’, uitgeselecteerde dieren. Deze zijn immers       niet in met fokkerijpraktijken die het welzijn en de
                         inherent aan de fokkerij.                                      gezondheid van dieren schaden.
                                                    raad voor dierenaangelegenheden – Fokkerij en Voortplantingstechnieken – 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Afwegingskader Fokkerij en Voortplantingstechnieken*
                          Afwegingskader                                      Fundamentele morele vraag
             Concrete beleidsafweging voor verschillende               Hoe ver mag je gaan in het aanpassen van
                        handelingsalternatieven                          dieren aan onze behoeften en belangen?
                                                                               Fundamentele vooronderstellingen
                 Wetenschappelijke kennis
                     (relevant en actueel)
            Levert een objectief en realistisch beeld
                   van handelingsalternatieven
                                                                               Potentieel moreel dilemma
                                                                         Hoe bepaal je het evenwicht tussen het
                                                                      fokprogramma en/of voortplantingstechniek
                                                                        en de (mogelijke) schade aan gezondheid
                                                                                         en welzijn van het dier?
                  Maatschappelijke moraal
           Breed gedragen en gebaseerd op:                                    Dilemma’s die ondanks de afweging
              • Intuïties • Principes • Feiten                                                   blijven bestaan
           Om handelingsalternatieven te beoordelen
                aan de hand van maatschappelijke                                Volksgezondheid
                      en ethische opvattingen                             Inherente waardigheid
                                                                                     Autonomie              Welzijn
                                                                                 Publieke opinie    (inclusief gezondheid)
                                                                         Maatschappelijke impact                                   Dier
                                                                       Mens                            Economische waarde
                                                                                                       Wettelijk kader
                                                                                                       Relationele waarde
                                                                                                       Culturele waarde
                                                                                                                           Intrinsieke
                                                                                                                            waarde
                                                                                                                           Biodiversiteit
                      Relevante waarden                                          Landschapsinrichting
                                                                                                                           Instrumentele
                                                                                                                            waarde
                                                                                                                           Gezondheid
                                                                                                                            dierpopulatie
        Relevante waarden uit de drie domeinen
         die in de eindafweging moeten worden                                                          Verontreiniging
                          meegenomen                                                               Ecosystem
* Het afwegingskader is uitgewerkt in een stappenplan met specifieke
   vragen zoals genoemd in de tekst op deze pagina’s.
10 – Fokkerij en Voortplantingstechnieken – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Betrokkenen bij deze zienswijze
Deze zienswijze is een product van de gehele Raad voor
Dierenaangelegenheden. Hij werd voorbereid door een
forum onder voorzitterschap van prof. dr. J. A.M. van
Arendonk, met als ander lid dr. F.L.B. Meijboom.
Dr. E.E. Ellen en ir. L. Kaal zijn als externe experts toe-
gevoegd aan dit forum. Er zijn onder meer interviews
gehouden met CRV, Hendrix Genetics, de Raad van
Beheer op kynologisch gebied, de Dierenbescherming
en EFFAB. Het secretariaat van het forum werd vervuld
door drs. M.W. Oonk.
Leden van de Raad voor Dierenaangelegenheden op 1 januari 2016
Prof.dr. J.J.M. van Alphen                                  Drs. J. Kaandorp
Prof.dr.ir. J.A.M. van Arendonk (tot 1 januari 2016)        Prof.dr.ir. B. Kemp
Dr.ir. G.B.C. Backus                                        Prof.dr. F. van Knapen
Dr. H.M.G. Beers-Schreurs                                   Prof.dr. P.A. Koolmees
W.T.A.A.G.M. van den Bergh                                  Prof.dr. M.P.G. Koopmans
Mr. A.G. Dijkhuis                                           Dr. F.L.B. Meijboom
Prof.mr. A.A. Freriks                                       Prof.dr. F. Ohl, voorzitter † 28 januari 2016
Prof.dr. S. Haring                                          Ir. F.C. v.d. Schans
Prof.dr. ir. L.A. den Hartog                                Dr.ir. M.C.Th. Scholten
A.L. ten Have Mellema                                       Prof. dr. M.M. Sloet van Oldruitenborgh-Oosterbaan
Prof.dr. L.J. Hellebrekers                                  Prof.dr. J.A. Stegeman
Dr. S.A. Hertzberger                                        Ir. M.H.A. Steverink
J.E. Hesterman                                              H.W.A. Swinkels
A.J.M. van Hoof                                             Dr.ir. J.W.G.M. Swinkels
Dr.ing. H. Hopster                                          Drs. R.A. Tombrock
Prof.dr.ir. M.C.M. de Jong (tot 1 januari 2016)             Prof.dr.ir. van Trijp
Ir. M. de Jong-Timmerman                                    Drs. H.M. van Veen
J.Th. de Jongh                                              P.J. Vingerling
                            raad voor dierenaangelegenheden – Fokkerij en Voortplantingstechnieken – 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> 2016, Raad voor Dierenaangelegenheden, Den Haag
 © Sommige rechten zijn voorbehouden / Some rights
 reserved
 Voor deze uitgave zijn gebruiksrechten van toepassing
 zoals vastgelegd in de Creative Commons licentie
 Naamsvermelding 3.0 Nederland. Voor de volledige tekst van
 deze licentie zie http://www.creativecommons.org/licenses/
 by/3.0/nl/
 Ontwerp:
 Ellen Bouma, www.ellenbouma.nl
 Productie en eindredactie:
 Martijn de Groot, www.martijndegroot.com
 Opmaak en drukwerk:
 Xerox/OBT, Den Haag
 Foto omslag:
 iStock
 Foto’s binnenwerk:
 Copyright foto vermeld naast de foto
 www.rda.nl
 Raad voor Dierenaangelegenheden
 p/a Ministerie van Economische Zaken
 Bezuidenhoutseweg 73
 2594 AC Den Haag
Bij de productie van deze samenvatting is gebruik gemaakt
van papier dat het keurmerk Forest Stewardship Council®
(FSC®) draagt. Bij dit papier is het zeker dat de productie
niet tot bosvernietiging heeft geleid. Ook is het papier 100%
chloorvrij gebleekt en 100% gerecylced.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>