<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>    raad voor dierenaangelegenheden
Verslag van de derde vaarkamplezing op 18 januari 2018
            ‘Dieren als voedsel: who cares?’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Doel en activiteiten                         Woord Vooraf
van de Raad
De Raad voor Dierenaangelegenheden           De Vaarkamplezing is een gezamenlijke productie van de Raad voor Dierenaan-
(RDA) is een onafhankelijke raad van des-    gelegenheden (RDA) en de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht
kundigen die de minister van Landbouw,       op verzoek van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Het is een
Natuur en Voedselkwaliteit gevraagd en       regelmatig terugkerende lezing, die op initiatief van de Tweede Kamer werd inge-
op eigen initiatief adviseert over multidis- steld als herinnering aan de in 2011 overleden prof. Henk Vaarkamp, hoogleraar
ciplinaire vraagstukken op het gebied van    Veterinaire Apotheek en voormalig voorzitter van de RDA. Het onderwerp is altijd
dierenwelzijn inclusief diergezondheid.      van belang voor het welzijn en de gezondheid van dieren in Nederland.
De RDA bestaat op dit moment uit circa
vijfendertig leden met zeer uiteenlopende    Bij deze derde Vaarkamplezing, gehouden op 18 januari 2018, kwam een drietal
achtergrond en deskundigheid, die er op      sprekers aan het woord die ieder vanuit eigen deskundigheid licht wierpen op de
persoonlijke titel en zonder last of ruggen- belangrijkste dilemma’s bij het produceren van dieren als voedsel – een thema dat
spraak zitting in hebben.                    de laatste jaren sterk in de belangstelling staat.
                                             Met de wetenschappelijke invalshoek van WUR-voorzitter Louise Fresco, het vete­-
De Raad voor Dierenaangelegenheden           rinaire perspectief van hoogleraar Arjan Stegeman en de mediablik van Yvon
behandelt vraagstukken over de volle         Jaspers werd een zo compleet mogelijk beeld beoogd van het spectrum van over-
breedte van het dierbeleid: over gehou-      wegingen dat bij dit thema een rol speelt.
den en niet-gehouden, dus ‘in het wild
levende’ dieren, over hobbydieren, over      Of dat is gelukt, kan de lezer beoordelen aan de hand van dit journalistieke verslag
gezelschapsdieren, en over productie- en     van de lezing. We hopen dat het de herinnering levendig houdt voor degenen die
proefdieren.                                 erbij waren, en dat het een informatieve inhaalslag biedt aan degenen die er niet
                                             bij waren of konden zijn.
De Raad legt het resultaat van zijn be-
raadslagingen neer in een zogenaamde         Onze dank gaat uit naar iedereen die heeft bijgedragen aan het succes van deze
zienswijze. Die geeft een overzicht van      derde Vaarkamplezing.
wetenschappelijke en maatschappelijke
achtergronden van een vraagstuk, en
adviseert over beleidsrichtingen en oplos-
singsrichtingen voor dilemma’s. Consen-
sus is niet noodzakelijk: een zienswijze
van de Raad kan minderheidsstandpunten       Wouter Dhert                             Marc Schakenraad
bevatten.                                    Decaan faculteit Diergeneeskunde         Secretaris Raad voor Dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>raad voor dierenaangelegenheden
Verslag van de derde vaarkamplezing op 18 januari 2018
            ‘Dieren als voedsel: who cares?’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Dieren als voedsel centraal in vierde Vaarkamplezing
Naar veeteelt en diergeneeskunde 3.0,
met oog voor het leven van de boer
Drie sprekers had de organisatie van de Vaarkamplezing     Louise Fresco, bestuursvoorzitter van Wageningen UR,
uitgenodigd om op donderdag 18 januari reliëf te geven     bezag de rol van dieren als eiwitleveranciers vanuit zowel
aan het thema ‘Dieren als voedsel: who cares?’. Dat leidde een mondiaal als een wijd historisch perspectief. Arjan
in de aula van de Universiteit Utrecht tot een mooi dek-   Stegeman, hoogleraar Gezondheidszorg van landbouw-
kend beeld van de verschillende dimensies waaruit een      huisdieren aan de Utrechtse faculteit Diergeneeskunde,
goed beeld van het onderwerp zou moeten bestaan: van       keek in het bijzonder naar de ontwikkelingen binnen het
eiwittransitie via transparantie in de keten naar het ge-  biotoop van de dierenarts, op deze middag met name de
sprek met de boer.                                         veehouderij in ons eigen land. En televisiepresentatrice
                                                           Yvon Jaspers, die veel mensen kennen van haar pro-
                                                           gramma Boer Zoekt Vrouw, nam het microniveau voor
                                                           haar rekening door aandacht te vragen voor het leven,
                                                           de drijfveren en afwegingen van de boer op zijn bedrijf.
                                                           Een prisma van invalshoeken
                                                           Op die januariochtend was er een zware storm over
                                                           Nederland gegaan, met verkeerswaarschuwingen en
                                                           een stilgelegd spoorwegennet als gevolg: geen ideale
                                                           omstandigheden voor een lezing met nationaal referen-
                                                           tiekader. De organisatoren, Faculteit Diergeneeskunde
                                                           en Raad voor Dierenaangelegenheden, hadden echter
                                                           in de loop van de ochtend besloten dat het programma
                                                           gehandhaafd bleef omdat de storm in kracht zou afne-
                                                           men. Maar de spoorwegen trokken een andere conclusie.
                                                           Treinen reden vrijwel niet en daarom was het bijzonder
                                                           dat de Utrechtse Aula toch op enkele rijen na gevuld was.
                                                           Degenen die waren gekomen, soms met een nat pak,
                                                           konden tevreden zijn. Hun werd onder leiding van de
Decaan Wouter Dhert trapt af                               juist aangetreden voorzitter van de Raad Jan Staman een
4 – ‘Dieren als voedsel: who cares?’ – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                             Minister Schouten: denk aan gelijk
                                                             speelveld binnen EU
                                                             Minister Carola Schouten van Landbouw, Natuur
                                                             en Voedselkwaliteit gaf met een videoboodschap
                                                             acte de présence op de Vaarkamplezing. Dat moest
                                                             zo, want ze verbleef in het buitenland, ‘overigens
                                                             ook voor het voedsel dat dieren leveren’. Schouten
                                                             feliciteerde de Raad voor Dierenaangelegenheden
                                                             met zijn 25-jarig bestaan en de nieuwe voorzitter,
                                                             Jan Staman, met zijn aantreden. Ze zei uit te kijken
                                                             naar de adviezen van de Raad.
                                                             Met onze dieren moeten we als goede rentmeesters
                                                             omgaan, volgens de minister, en daarom moeten
fraai prisma gepresenteerd van invalshoeken die allemaal     we alle betrokken partijen verbinden: ‘Als verschil-
een plek verdienen als er afwegingen worden gemaakt          lende mensen elkaar weten te vinden en kennen,
over boerderijdieren, hun rol in de voedselvoorziening       blijven we tegenstellingen een stapje voor en over-
en hun gezondheid en welzijn.                                bruggen we de hardnekkigste dilemma’s.’
                                                             Internationaal kan er veel gebeuren voor dieren-
‘Veeteelt 3.0 moet echt anders’                              welzijn, aldus Schouten, en dat moet ook want voor
Fresco was uitgesproken in haar overtuiging van de           Nederland is het belangrijk dat we een gelijk speel-
noodzaak om te veranderen. We hebben veeteelt 1.0 en         veld houden binnen de Europese Unie.
veeteelt 2.0 gehad, betoogde ze, en nu is het tijd voor
veeteelt 3.0. ‘Ik ga niet zeggen dat we op een tweesprong
staan want dat zou betekenen dat we nog twee kanten op
kunnen,’ zo beschreef ze de urgentie. Met het eerste sta-
dium bedoelde ze de periode tot aan de eerste helft van
de twintigste eeuw, waarin dieren op de boerderij werden
gehouden voor verschillende doeleinden, waaronder trek-
kracht – ‘zelfs al voor de introductie van de landbouw’ –
de productie van mest en die van voedsel. De tweede
periode is die waarin de veehouderij met kunstmest en
mechanisatie in de greep kwam van een onafgebroken
streven naar meer efficiency: ‘Meer vlees, meer melk,
meer eieren per dier en per oppervlakte-eenheid, dat was
de teneur tot op vandaag eigenlijk’. Met dat streven was
                                     raad voor dierenaangelegenheden – ‘Dieren als voedsel: who cares?’ – 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>overigens niks mis, benadrukte de Wageningse: ‘Dat was     ruimere probleem van zoönosen, en voedselveiligheid
en is heel goed. De druk op het land is daardoor afgeno-   bijvoorbeeld. Ook weten we inmiddels dat er een verband
men.’ Een aantal andere overwegingen maakt het in haar     is tussen roodvlees en kanker. Het is een gevoelig product
ogen echter onvermijdelijk dat we het in de derde periode, en mensen worden wantrouwig ten opzichte van vlees.
die nu voor de deur staat, anders gaan doen. ‘Veeteelt 3.0 Ze krijgen onlustgevoelens over die veehouderij en zeg-
moet echt op een andere leest worden geschoeid,’ waar-     gen: weg ermee!’ Daar kunnen we niet voor weglopen,
bij Nederland als vooroplopend land van nature de taak     vindt de bestuursvoorzitter die spreekt van een groeiend
heeft om aan te geven hoe het verder moet.                 gevoel dat we minder vlees moeten eten. Maar vergis je
                                                           niet: ‘De vraag uit ontwikkelingslanden blijft voorlopig
In het teken van eiwittransitie en circulariteit           toenemen, en dat we meer migratie gaan krijgen betekent
Fresco noemde dierenwelzijn en milieu in de breedste       ook dat de vraag naar vlees voorlopig ook in ons land nog
zin als overwegingen. ‘Maar je hebt daarnaast ok het       wel omhoog zal gaan.’
Louise Fresco
6 – ‘Dieren als voedsel: who cares?’ – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>De noodzaak van een veeteelt 3.0 wordt er niet minder       tot BSE en de ziekte van Creutzfeldt-Jacob. We hadden
om. Die veehouderij-nieuwe-stijl zal in het teken staan     niks uitgelegd en ons niet voorbereid op de gevolgen.’
van de eiwittransitie en van circulariteit, aldus Fresco.   Naar aanleiding van een vraag uit de zaal wilde de WUR-
‘Ieder mens heeft eiwitten nodig, maar die kunnen wel       voorzitter nog wel een gooi doen naar het eiwitpatroon
uit verschillende bron komen.’ De verhouding tussen         dat ‘uiteindelijk’ bereikt zou moeten worden: meer dan
dierlijke en plantaardige eiwitten gaat schuiven, denkt de  de helft van de eiwitten zou plantaardig moeten zijn,
baas van de Wageningse universiteit waar al een aantal      aangevuld met dierlijk, waarbij een kwart van vis komt.’
jaren onderzoek wordt gedaan naar insecten als bron van     ‘Laten we samenwerken aan een nieuwe manier van vee-
eiwitten. ‘Als menselijk voedsel, dat zal zo snel niet gaan houderij met respect voor tradities, maar ook met inzet
maar als voedsel voor dieren is het wat anders. En: we      van de nieuwste technieken,’ besloot Fresco, die er ver-
hebben nieuwe eiwitbronnen zoals algen en eencelligen.’     trouwen in had ‘dat Nederland een voorbeeld kan zijn in
Circulariteit wordt een heersend criterium in veeteelt      de wereld voor de manier waarop we in de toekomst met
3.0, volgens Fresco, en dat zal een grote invloed hebben    de productie van eiwitten om moeten gaan.’
op de manier waarop we met dieren omgaan. ‘Dieren
kunnen een belangrijke rol spelen bij het verwerken van     Dierenarts schrijft nu bedrijfsgezondheidsplan
gewasresten.’                                               Bekeek Louise Fresco dierenwelzijn vooral als een maat-
                                                            schappelijke waarde van groeiend belang – voor Arjan
De samenleving meenemen                                     Stegeman is het meer een integraal deel van het dagelijkse
Zoals we van Fresco gewend zijn attendeerde ze haar         werkterrein. De naamgever van deze lezing, professor
gehoor hier en daar ook op een ongemakkelijke waar-         Vaarkamp, was behalve hoogleraar en voorzitter van de
heid, bijvoorbeeld de moeilijke verenigbaarheid van het     RDA toch in de eerste plaats dierenarts, herinnerde hij
streven naar vrij rondlopende dieren in het landschap       zijn publiek en schakelde direct naar de rol van de dieren-
met het voorkómen van grootschalige dierziekten. ‘Er        arts in Nederland. De veehouder is primair verantwoor-
zit iets fundamenteel tegenstrijdigs tussen wat we graag    delijk voor de zorg voor dieren, maar de dierenarts is bij
willen, en wat de wetenschap zegt dat de beste vorm is.     uitstek verantwoordelijk voor de afweging van factoren
Dat is een grote vraag voor de toekomst.’ Kiezen om         en belangen die een daarbij rol spelen. Daarbij gaat het
met volle energie de transitie naar veeteelt 3.0 te maken   over dier, veehouder en steeds meer: de samenleving.
kunnen we niet volgens Fresco, want dat móét gewoon.        Zijn positie is echter in de loop van de jaren behoorlijk
Maar binnen de grenzen van die keus moeten er nog veel      veranderd, schetste Stegeman en daarbij bediende hij
afwegingen worden gemaakt en dat moeten we samen            zich van dezelfde softwarehiërarchie als voor hem Fresco
doen. ‘We moeten met z’n allen bepalen wat we willen,       had gedaan.
hoeveel dierlijke productie we willen, wat we en wat niet   Dierenarts 1.0 was een autoriteit. Die reed visites en hield
kan, en welke ruimte er is voor experimenten. En daarbij    vervolgens gezelschapsdierenspreekuur. ‘De boer ging
moeten we de samenleving meenemen, zodat we niet de         klakkeloos uit van wat de dierenarts zei. Melkveebedrijven
fout maken waardoor we destijds met lege handen ston-       waren klein, maar groot in aantal, en echt grote pluim-
den toen het vervoeren van dierlijk afval aan koeien leidde veebedrijven zoals we die nu kennen kwamen in de tijd
                                     raad voor dierenaangelegenheden – ‘Dieren als voedsel: who cares?’ – 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>van deze dierenarts niet voor. Dierenarts 2.0 heeft zich    ook werden bepleit door een advies van de Raad voor
de laatste decennia ontwikkeld en is veel maar dan zijn     Dierenaangelegenheden uit 2009. Afnemers stellen dan
voorganger bezig met het voorkómen van ziektes,’ ver-       in hun leveringsvoorwaarden dat ze alleen leveranciers
volgde Stegeman. Hij komt wel op bedrijven, maar dat        met een kwaliteitskeurmerk aanvaarden. Uiteraard kon-
is van te voren gepland en het hangt er niet af of er een   den ook de dierenartsen zelf aan zo’n kwaliteitssysteem
dier ziek is. ‘In plaats van een koe te behandelen tegen    niet ontkomen. Dat kreeg dan ook vorm door de oprich-
uierontsteking, schrijft de dierenarts nu een behandel-     ting van de stichting Geborgde Dierenarts in 2011, die
plan of een bedrijfsgezondheidsplan.’                       een voorname rol kon spelen bij het terugdringen van
                                                            antibioticagebruik in de veehouderij.
Afhankelijkheidsverhouding is omgedraaid
Ook de positie van de veehouder is veranderd. ‘Dat zijn     Naar een connected veehouderij
ondernemers geworden. Die beschouwen de dierenarts          In het functioneren van de dierenarts van de toekomst
niet meer als autoriteit maar als een van de dienstverle-   zullen kwaliteitssystemen en het voorkómen van ziektes
ners met wie ze op hun bedrijf te maken hebben. Ze gaan     een nog belangrijker rol spelen dan tot nu toe, betoogde
niet meer automatisch naar de lokale practicus maar ze      Stegeman. Het grote verschil zal hem bij dierenarts 3.0
vragen offertes om uit verschillende aanbieders een keus    echter zitten in het beter en grootschaliger gebruik van
te maken.’ Dat alles heeft er voor gezorgd dat de positie   data, big data dus, en het vermogen van veehouder en
van de dierenarts onder druk is komen te staan. De afhan-   dierenarts om zich naar de samenleving toe te laten zien.
kelijkheidsverhouding met de veehouder is omgedraaid:       In een connected veehouderij zullen welzijn diergezond-
laatstgenoemde bepaalt met wie hij zaken doet en wat        heid en volksgezondheid intensiever en beter kunnen
hij wil betalen. Daarnaast is het voor de dierenarts lastig worden gemonitord met behulp van bijvoorbeeld sen-
geworden om declarabele uren te maken, waardoor de          soren – iets waarop Fresco ook al had gehint – en het
apotheek belangrijker is geworden voor het inkomen van      grootschaliger uitwisselen van data. Stegeman voorzag
de dierenarts, wat in elk geval niet heeft geholpen bij het nog wel enig scepticisme onder dierenartsen, ‘maar dat
intomen van het antibioticagebruik: ‘Ook veehouders wil-    zien we bij de kwaliteitssystemen ook’. Regels beperken
den graag dieren preventief behandelen met antibiotica;     de professionele vrijheid, legde hij uit, en daar hebben
dat is goedkoper dan behandelen als ze eenmaal ziek zijn’.  mensen soms moeite mee. ‘Maar we moeten er echt in
En tenslotte heeft het groeiend aantal verplichte klinische mee!’ Een groot deel van de veehouderij en diergenees-
inspecties niet steeds bijgedragen aan ‘de uitstraling van  kunde speelt zich buiten het zicht van de samenleving
de beroepsgroep,’ aldus Stegeman. ‘Niet iedereen voerde     af, waardoor gezondheids- en welzijnskwesties als enige
dat even efficiënt uit; we maken beter regels dan dat we    het nieuws halen.
ze uitvoeren.’
Symbool voor het groeiend belang van preventie in de        ‘Transparantie is het enige goede antwoord’
veterinaire zorg en voor het maatschappelijk belang bij     Transparantie is daarop het enige goede antwoord, besloot
de bescherming van diergezondheid en dierenwelzijn          hij. ‘De dierenarts moet naast kennis van gezondheidsa-
is de opkomst van kwaliteitssystemen – die overigens        specten ook een steeds beter begrip hebben van de omgang
8 – ‘Dieren als voedsel: who cares?’ – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Arjan Stegeman
met data. Gecombineerd met goede communicatieskills       aanwezigheid van Stegeman en de Wageningse bestuurs-
kan deze dierenarts 3.0 in de nabije toekomst een belang- voorzitter Fresco, die zich overigens niet in de beant-
rijke rol spelen voor veehouderij en samenleving’. In dat woording mengde: zou er ook een rol kunnen zijn voor
laatste kader zag de spreker een voordeel in het enorm    Wageningse afgestudeerden in de dierenartsenpraktijk?
gegroeide aantal vrouwelijke veeartsenijstudenten, zo     Stegeman liet zich positief uit over de onderlinge verhou-
bleek uit zijn beantwoording van een vraag uit de zaal.   ding en herinnerde aan de discussie over een interfacul-
‘Ik denk dat die dat heel goed gaan kunnen.’ Een andere   teit aan het begin van het millennium. ‘Die is toen niet
vraag, gesteld door RDA-lid en collega-hoogleraar Leo     doorgegaan. Maar nu zitten er andere bestuurders dus
Den Hartog, leek te zijn toegesneden op de gelijktijdige  wellicht kan het nog eens geprobeerd worden.’
                                    raad voor dierenaangelegenheden – ‘Dieren als voedsel: who cares?’ – 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>‘We luisteren pas naar boeren als er een voed-           missie is om de boeren een platform te geven,’ zei ze. ‘We
selschandaal is’                                         vinden allemaal iets van ons eten en onze boeren maar
Aan televisiepresentatrice Yvon Jaspers was tenslotte    we weten er geen bal van. We gaan pas naar ze luisteren
de taak toegedacht om de rol van de media te belichten   als er een voedselschandaal is.’
rond het thema van de dag. Zij gaf daar een verfrissende Het programma Boer zoekt Vrouw, waar Jaspers het
en geheel eigen interpretatie aan die de toehoorders in  onomstreden gezicht van is, heeft in de loop van de
een paar tellen naar de omgeving van het boerenerf trok. jaren heel veel kijkers bereikt; van zo’n twee miljoen in
‘Dé media bestaan helemaal niet!’ begon ze, doelend op   2004, het eerste jaar, via 5,2 miljoen naar nu nog altijd
de grote verscheidenheid binnen die categorie. ‘Ik kan   3 miljoen. ‘We hebben in het begin heel veel kritiek
alleen maar over mezelf praten op basis van heel veel    gekregen,’ weet de presentatrice nog, ‘uit alle hoeken, ook
voorbeeldjes die ik in ons programma ben tegengeko-      de vakbladen. Maar uiteindelijk hebben we wel heel veel
men.’ De zichtbaarheid voor de samenleving waarover      soorten bedrijven kunnen laten zien aan al die mensen,
Stegeman vlak voor haar had gesproken, bleken eigenlijk  zodat die een beeld kregen: hoe ziet het boerenleven er
een centraal thema in de beschouwing van Jaspers: ‘Mijn  nu eigenlijk uit?’
Yvon Jaspers
10 – ‘Dieren als voedsel: who cares?’ – raad voor dierenaangelegenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Met de boer in gesprek
Bijvangst, noemde ze dat, omdat het programma nu een-
maal draait om het zoeken naar een partner voor de boer.
Maar voor Jaspers, die goede herinneringen koestert aan
de tijd dat ze als kind het boerenbedrijf van haar groot-
ouders bezocht, bleek het een belangrijke drijfveer: ‘Op
het moment dat je met een boer in gesprek gaat groeit
het begrip!’
                                                            Jaspers heeft nog meer ambities. Ze werkt aan een
                                                            nieuw format, geïnspireerd op het Engelse programma
                                                            Countryfile dat wekelijks zes miljoen kijkers trekt, ‘over
                                                            wat er nou echt gebeurt op zo’n boerderij’. Er is geld voor
                                                            vier afleveringen maar ze hoopt er iets langdurigers van te
                                                            maken. Altijd in contact met de boeren. En dat laatste is
                                                            het probleem niet, antwoordt ze op een vraag uit de zaal:
                                                            ‘Die willen zo graag vertellen!’ Hoe kleiner de afstand tot
Ze kon de voorbeelden uit haar mouw schudden. Van een       de boer, des te minder hard het oordeel over het welzijn
kandidate bijvoorbeeld die, tot in haar tenen organisch     van de dieren op zijn boerderij, leek de boodschap van
en veganistisch, op bezoek bij een Canadese boer met        de televisiepersoonlijkheid. En daarmee presenteerde ze
minder dan de gemiddelde Nederlandse welzijnsscru-          haar eigen mediavariant op de transparantie die de twee
pules, uiteindelijk blij was dat ze wist dat de dieren toch sprekers voor haar onmisbaar hadden genoemd voor
een goed leven hebben gehad. Of van een boer die een        veeteelt en diergeneeskunde 3.0.
varkenshouderij wilde beginnen in een vervallen gebouw
in Roemenië, dat volgens Jaspers meer aan een concen-       Martijn de Groot
tratiekamp deed denken dan aan een varkensstal. Dat
leidde tot verontwaardigde reacties van de kijkers, maar
‘naarmate de mensen hem beter leerden kennen ging
het negatieve beeld van de levensomstandigheden van
de varkens naar de achtergrond.’
                                    raad voor dierenaangelegenheden – ‘Dieren als voedsel: who cares?’ – 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> 2018, Raad voor Dierenaangelegenheden, Den Haag
 © Sommige rechten zijn voorbehouden / Some rights reserved
 Voor deze uitgave zijn gebruiksrechten van toepassing
 zoals vastgelegd in de Creative Commons licentie
 Naamsvermelding 3.0 Nederland. Voor de volledige tekst van
 deze licentie zie http://www.creativecommons.org/licenses/
 by/3.0/nl/
 Ontwerp:
 Ellen Bouma, www.ellenbouma.nl
 Tekst:
 Martijn de Groot
 Productie:
 Martijn de Groot, www.martijndegroot.com
 Opmaak en drukwerk:
 Xerox/OBT, Den Haag
 www.rda.nl
 Raad voor Dierenaangelegenheden
 Bezuidenhoutseweg 73
 2594 AC Den Haag
Bij de productie van deze samenvatting is gebruik gemaakt
van papier dat het keurmerk Forest Stewardship Council®
(FSC®) draagt. Bij dit papier is het zeker dat de productie
niet tot bosvernietiging heeft geleid. Ook is het papier 100%
chloorvrij gebleekt en 100% gerecylced.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>