<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Optische straling

Gezondheidskundige advieswaarden voor blootstelling aan
elektromagnetische straling met golflengten tussen 100
nanometer en 1 millimeter

</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Optische straling

Gezondheidskundige advieswaarden voor blootstelling aan
elektromagnetische straling met golflengten tussen 100
nanometer en 1 millimeter

</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Aan:

verranenensenornavarnsesen GEZONDHEIDSRAAD minna
Voorzitter

De minister en de staatssecretaris van Welzijn,
Volksgezondheid en Cultuur

Sir Winston Churchilllaan 362

2284 JN RIJSWIJK

Onderwerp : toezending advies
Uw kenmerk : CDBI/B-U-2705, d.d, 29 mei 1990
Ons kenmerk : U 3191/WP/MK/258-S

Bijlagen
Datum

Postadres

: 1
: 29 juni 1993

Bij brief van 29 mei 1990 nr. CDBI/B-U-2705, verzocht de staatssecretaris
van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur namens de minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid de Gezondheidsraad om advies uit te brengen over de
gevolgen van blootstelling aan micrometerstraling (of optische straling). Het
desbetreffende verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
was vervat in een brief van 16 maart 1990, nr. DGA/GS/90/03135.

De daartoe door mij ingestelde commissie heeft inmiddels een advies over dit
onderwerp opgesteld. Ik bied u - gehoord de Beraadsgroep Stralingshygiéne -
dat advies hierbij aan. Separaat stuur ik het advies toe aan de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en aan de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.

Op verzoek van de commissie en naar aanleiding van de bespreking van een
concept van het advies binnen de genoemde beraadsgroep breng ik het
volgende onder uw aandacht.

Het advies van de commissie wijkt op een aantal punten af van
aanbevelingen van de American Conference of Governmental Industrial
Hygienists (ACGIH) en van de Intemational Non-ionizing Radiation Committee
van de Intemational Radiation Protection Association (INIRC/IRPA).

Met betrekking tot ultraviolette straling zijn de voorstellen van de commissie
eenvoudiger en verdienen daarom de voorkeur. Voor thermische schade aan
huid en oog in het zichtbare en infrarode gebied meent de commissie, op goede
wetenschappelijke gronden en in overeenstemming met het advies
‘Micrometerstraling' van de Gezondheidsraad van 1978, dat de aanbevelingen
van de ACGIH en die van de INIRCARPA, een, vanuit gezondheidskundige
oogpunt onnodige, ruime veiligheidsmarge inhouden. Dat zou de ontwikkeling
van nieuwe stralingsbronnen op onjuiste gronden kunnen belemmeren.

i = oo Bezoekadres

Postbus 90517 Prinses Margrietplantsoen 20
2509 iM 's-Gravenhage ‘s-Gravenhage
Telefoon (070) 47 14 41

</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>ponseeeserssnessesesecace GEZONDHEIDSRAAD cnsccssscscsuseeseeseeens
Voorzitter

Onderwerp : toezending advies
Ons kenmerk : U 3191/WP/MK/258-S
Pagina :2

Datum : 29 juni 1993

Ik moge u daarom verzoeken de aanbevelingen van de commissie niet alleen
te betrekken bij de ontwikkeling van het Nederlandse beleid met betrekking tot
blootstelling van de bevolking of groepen uit de bevolking aan optische straling,
maar ook in te brengen in het Europese overleg over een dergelijk beleid. Een
vertaling van het advies is thans in voorbereiding en kan daarbij behulpzaam zijn.

AT

prof dr L Ginjaar

Postadres

Postbus 90517

2509 LM 's-Gravenhage
Telefoon (070) 47 14 41

reer = | oos Bezoekadres
Prinses Margrietplantsoen 20
*s-Gravenhage

</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>eee

OPTISCHE STRALING

eee ee we

GEZONDHEIDSKUNDIGE ADVIESWAARDEN VOOR BLOOTSTELLING AAN
ELEKTROMAGNETISCHE STRALING MET GOLFLENGTEN TUSSEN 100
NANOMETER EN 1 MILLIMETER

eee eh eee

advies uitgebracht door de Commissie Optische straling van
de Gezondheidsraad

aan
de minister en de staatssecretaris van Welzijn, Volksge-
zondheid en Cultuur,

de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,

de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer

advies 1993/09, Den Haag, 28 juni 1993

</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>ore eee

eee ee ee

Dit advies kan worden aangehaald als:

Gezondheidsraad: Commissie Optische straling. Optische
straling. Gezondheidskundige advieswaarden voor bloot-
stelling aan elektromagnetische straling met golflengten
tussen 100 nanometer en 1 millimeter. Den Haag: Gezond-
heidsraad, 1993. Advies 1993/09.

This report is to be cited as:

Health Council of the Netherlands: Committee on Optical
Radiation. Optical radiation. Health based exposure
limits for electromagnetic radiation in the wavelength
range from 100 nanometer to 1 millimeter. The Hague: Health
Council of the Netherlands, 1993, Report 1993/09.

auteursrecht voorbehouden

</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>… neee

eee

INHOUD

TEN GELEIDE

SAMENVATTING, GEZONDHEIDSKUNDIGE ADVIESWAARDE

SUMMARY

INLEIDING

De adviesaanvraag en de commissie
Achtergrond

Nieuw advies

BEGRIPPEN

OVERZICHT
Optische straling
Effecten

EFFECTEN IN DE HUID

Inleiding

Erytheem van de huid
Huidveroudering en huidkanker
Thermische huidschade

EFFECTEN IN DE OOGMEDIA
Inleiding
Bouw van het oog en optische eigenschappen

Hoorn- en bindvliesschade

11

23
23
23
25

27

33
33
35

39
39
40
42
45

51
51
52
54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Lensschade
Fotochemische schade
Thermische schade

EFFECTEN OP HET NETVLIES
Inleiding

Thermische netvliesschade
Fotochemische netvliesschade

GEZONDHEIDSKUNDIGE ADVIESWAARDEN
Begripsomschrijving

Indeling

Advieswaarden voor erytheem, hoorn- en
bindvliesschade

Advieswaarden voor thermische schade in huid en
hoornvlies

Advieswaarden voor staar (schade aan de ooglens)
Advieswaarden voor netvliesschade

Effecten van chronische blootstelling aan optische
straling

Slotopmerking

TERUGBLIK EN VERVOLG
Verschillen in aanbevelingen
Voorkomen is beter dan genezen
Rekenvoorbeelden

Praktisch vertaling is nodig
Nd:YAG-laser
Halogeen-gloeilamp

Zonnebanken

Produktnormen

Wordt vervolgd?

57
57
59

65
65
67
71

75
75
76

77

83
87
87

100
102

103
103
105
106
106
106
108
110
111
112
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>… ee ene

LITERATUUR 113
BIJLAGEN 119
ADVIESAANVRAAG VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN

WERKGELEGENHEID 121

SAMENSTELLING VAN DE COMMISSIE 123

</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>TEN GELEIDE

In het voorliggende advies beveelt de Commissie Optische
straling van de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden
voor blootstelling aan optische straling aan. Het advies vervangt
de aanbevelingen van de Gezondheidsraad uit 1978 over aanvaardbare
niveaus van micrometerstraling. Met het uitbrengen van dit advies

beschouwt de commissie haar taak als beëindigd.

Den Haag, 28 juni 1993
/
ens de commissie,

A

dr Passchier, dr JJ Vos,

secretaris voorzitter

a

of dr D van Norren,

secretaris

</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>10

</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>ee ee ee . 11

SAMENVATTING, GEZONDHEIDSKUNDIGE ADVIESWAARDEN

Optische straling

Optische straling omvat infrarode straling, licht en
ultraviolette straling. Het is een vorm van elektromagnetische
straling met golflengten tussen 1 millimeter en 100 nanometer (één
tienduizendste millimeter). De voornaamste bron van optische
straling is de zon. Voorbeelden van kunstmatige bronnen van
optische straling zijn: straalkachels, halogeenstralers voor
verwarming en verlichting, gloeilampen, gasontladingsbuizen en
diverse typen lasers. Overmatige blootstelling aan optische
straling kan de gezondheid schaden, Bij welke niveaus dat gebeurt
en welke effecten dan optreden, is onderwerp van dit advies.
Mogelijke gezondheidsbevorderende effecten van optische straling
blijven buiten beschouwing.

Gezondheidskundige advieswaarden

Dit advies, dat is gevraagd door de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en is opgesteld door een commissie van
de Gezondheidsraad, mondt uit in voorstellen voor zogeheten
gezondheidskundige advieswaarden. Onder ‘gezondheidskundige ad-
vieswaarde’ verstaat de commissie het hoogste, nog gezondheids-
kundig verantwoorde niveau van blootstelling aan optische
straling. In het Engels zou men spreken van ‘health based exposure
limit’. Het beperken van stralingsniveaus tot onder deze
advieswaarde vermijdt het optreden van gezondheidsschade, over-
gevoelige personen mogelijk uitgezonderd. De hier aanbevolen
advieswaarden worden onderscheiden naar type schadelijke effect
en naar huid en oog. Omdat optische straling slechts in geringe
mate in biologisch weefsel doordringt, kan met het beschouwen van

deze twee organen worden volstaan. Een uitzondering op deze regel

</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>nee 12

vormt licht (straling met golflengten tussen 400 tot 780 nanometer)
dat vrijwel onverzwakt het oog passeert en pas in het netvlies wordt
opgenomen.

Gezondheidskundige advieswaarden, zoals gegeven in dit
advies, kunnen uitgangspunt vormen voor wettelijke maatregelen.
De overheid kan er bijvoorbeeld grenswaarden voor blootstelling
bij het werk op baseren; de advieswaarden kunnen ook worden
gebruikt voor het opstellen van produktnormen voor stralingsbron-
nen en beschermingsmiddelen, zoals brillen.

Eerdere adviezen van de Gezondheidsraad

Het voorliggende advies is een herziening van het advies
over micrometerstraling dat de Gezondheidsraad in 1978 uitbracht.
De gezondheidskundige advieswaarden die hier worden aanbevolen,
vervangen de "aanvaardbare stralingsniveaus' uit dat eerdere
rapport en zijn daarmee in een aantal gevallen in getalswaarde
identiek. Tevens zijn de aanbevelingen uit het Gezondheidsraad-
advies van 1986 over ultraviolette straling verwerkt.

Spectrale weegfuncties

De commissie drukt de aanbevolen gezondheidskundige
advieswaarden uit in een waarde voor de totale bestralingsdosis,
bestralingssterkte, de over de tijd geïntegreerde radiantie of de
ingestraalde energie. Zij neemt in het algemeen aan dat de
bijdragen van straling met verschillende golflengten als onderling
onafhankelijk mogen worden beschouwd. In dat geval kan de
golflengte-afhankelijkheid van de advieswaarde worden uitgedrukt
ineen spectrale weegfunctie. Bij deze benadering kan de voorwaarde
om de blootstelling te beperken tot ten hoogste de advieswaarde
in formulevorm worden weergegeven als:

2, (A,»X,xAX) SX,

In deze uitdrukking is X de grootheid die als maat voor de
blootstelling wordt beschouwd (bijvoorbeeld de bestralingsdosis
H) en waarvoor de gezondheidskundige advieswaarde X, wordt
aanbevolen. De over een smalle golflengteband AA bij golflengte 4

</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>ee 13

gemiddelde spectrale waarde van X (X’, xAA) dient te worden
‘gecorrigeerd! met de weegfunctie A, alvorens vergelijking met de
advieswaarde mogelijk is. De sommatie loopt over het gehele
relevante deel van het stralingsspectrum.

Erytheem, hoornvlies- en bindvliesschade

De commissie beveelt één advieswaarde aan voor erytheem
van de huid en schade aan het hoornvlies en het bindvlies in het
oog. Dit soort schade wordt veroorzaakt door ultraviolette
straling (180 tot 400 nanometer). De gezondheidskundige advies-
waarde H, voor de bestralingsdosis bij een golflengte van 270 nm
is 30 J/m? voor blootstelling gedurende ten hoogste één etmaal; bij
een andere golflengte À is de advieswaarde voor de bestralingsdosis
30/Y,. Het inachtnemen van deze advieswaarde komt in formulevorm

neer op:

2

, (V, HAA) <30 J/m2.

De waarden van Y, zijn in tabel 7.1 van het advies aangegeven. Voor
het golflengtegebied van 100 tot 180 nanometer doet de commissie
geen aanbeveling omdat de daarvoor benodigde gegevens ontbreken.
In de praktijk is dat geen bezwaar omdat dit gebied geen
stralingsbronnen kent die algemeen worden gebruikt, terwijl de
straling bovendien sterk door lucht wordt geabsorbeerd.

Thermische schade in huid en hoornvlies

Voor thermische schade in huid en hoornvlies laten de
advieswaarden zich in termen van de bestralingsdosis formuleren
als:

H, = 50/T, + 5,5x10* (t)#? + 10%t [J/m?]) (t in 5).
In deze uitdrukking is t de blootstellingsduur. De spectrale
weegfunctie T,, die de golflengte-afhankelijkheid van de advies-
waarde beschrijft, is getabelleerd in tabel 7.2 en afgeleid van de
mate waarin straling in weefsel doordringt. In het gebied van 600

tot 1900 nanometer gelden voor huid en oog verschillende waarden

</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>ee pee oe 14

voor T,. Deze advieswaarden komen overeen met die uit het advies
1978.

Voor korte blootstellingsduren (korter dan 1 microsecon-
de) bepaalt de doordringingsdiepte volledig de advieswaarde. Is
de blootstellingsduur langer (meer dan ruwweg 1 minuut), dan is
de advieswaarde onafhankelijk van de golflengte en komt ze overeen
met een bestralingssterkte van 1 kW/m’.

Staar

Voor staar beveelt de commissie een gezondheidskundige
advieswaarde in termen van de bestralingssterkte aan. Deze
bedraagt voor ultraviolette straling tussen 350 en 380 nanometer
0,25 kW/m’ en bij een golflengte A: 0,25/G, kW/m’. In formulevorm:

2, (G,E,xAA) <0,25 kW/m’,

De spectrale weegfunctie G, is gegeven in tabel 7.3.

Netvliesschade

Thermische netvliesschade (netvliesverbranding) kan vooral
optreden in het golflengtebereik van 300 nanometer tot 1400
nanometer (1,4 micrometer). Ook hier geldt een ingewikkelde
afhankelijkheid van de golflengte en van de blootstellingsduur.
Verder dient onderscheid te worden gemaakt tussen zogeheten punt-
en veldbeelden, wat op empirische manier gebeurt met behulp van
een kritische beelddiameter. De relatie tussen deze kritische
beelddiameter en de blootstellingsduur is weergegeven in figuur
7.5.

Voor puntbeelden en een korte blootstellingsduur (minder
dan 1 microseconde) is de advieswaarde voor de bestralingsdosis
ter plaatse van het hoornvlies bij 550 nm gelijk aan 0,006 J/m’.
Bij grotere waarden van de blootstellingsduur (meer dan 1 s)
beveelt de commissie, bij dezelfde golflengte, als advieswaarde
voor de bestralingssterkte 20 W/m’ aan. In formulevorm komt het
inachtnemen van de gezondheidskundige advieswaarde neer op:

</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>aasa 15

2, (E,xH,xAA) <0,006 + 20t [J/m?] (t in s).

De functie F,, die de golflengte-afhankelijkheid van de advieswaar-
de voor netvliesschade beschrijft, is getabelleerd in tabel 7.4;
t is de blootstellingsduur.

Voor veldbeelden geldt overeenkomstig: advieswaarde voor
de over de tijd geïntegreerde radiantie bedraagt bij korte
blootstellingsduur (minder dan 1 microseconde) en een golflengte
van 550 nanometer 1 kJ/(mxsr), advieswaarde voor de radiantie
bedraagt bij langere blootstellingsduur (meer dan 1 seconde) en
een golflengte van 550 nanometer 100 kW/(m?xsr). In formulevorm
komt, voor veldbeelden, het inachtnemen van de gezondheidskundige
advieswaarde neer op:

2, (E,xL”,xAA) <10? + 5x10ft? + 105t [J/(mxsr)] (t in 5).

Naast netvliesverbranding kan optische straling in het
ultraviolette en het zichtbare bereik ook fotochemische schade in
het netvlies teweegbrengen ('blauw licht'-schade). De commissie
beveelt in dit geval een gezondheidskundige advieswaarde voor de
over de tijd geïntegreerde radiantie aan van 10° J/(m’xsr) bij 440
nanometer aan. De integratietijd loopt hier over 1 etmaal. In
formulevorm komt het inachtnemen van de gezondheidskundige
advieswaarde voor ‘blauw licht'-schade neer op:

2, (B,xL*', «AA) <10° J/ (mxsr).

De functie B,, die de golflengte-afhankelijkheid van de advieswaar-
de voor de over de tijd geïntegreerde radiantie weergeeft, is
opgegeven in tabel 7.5

Mensen bij wie de ooglens is verwijderd en die niet zijn
voorzien van een implantlens die ultraviolette straling absorbeert,
worden door het inachtnemen van de gegeven advieswaarde niet
beschermd. Voor hen beveelt de commissie aan om, in plaats van de
functie B,, een weegfunctie A, toe te passen, die eveneens in tabel
7.5 is aangegeven.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>„ee 16

Huidkanker en netvliesschade.op termijn

Twee vormen van schade heeft de commissie niet bij haar
aanbevelingen betrokken. Voor een verhoogde kans op het optreden
van huidkanker door blootstelling aan ultraviolette straling is
een gezondheidskundige advieswaarde moeilijk aan te geven. Er is
in dit geval geen drempel aan te geven waaronder zo'n verhoging
bij het merendeel van de bevolking volstrekt niet optreedt. Wel
wijst de commissie erop dat het inachtnemen van de door haar voor
andere effecten aanbevolen advieswaarden bij blootstelling aan
kunstmatige bronnen, tot geringere waarden van de bestralingsdosis
leidt dan bijvoorbeeld het geval is bij mensen die geregeld werk
buitenshuis verrichten of geregeld in de vrije tijd intensief
zonnebaden.

Verder zijn er aanwijzigingen dat bij langdurige bloot-
stelling aan relatief lage stralingsniveaus (in het bijzonder van
licht) ook een vorm van netvliesschade kan optreden, De commissie
acht de kennis over deze zogeheten 'visueel pigment'-schade nog
onvoldoende om gezondheidskundige advieswaarden te kunnen aflei-
den.

ree eee

Aanbevelingen van anderen

Bij haar aanbevelingen heeft de commissie voorstellen van
anderen, in het bijzonder die van de American Conference of
Governmental Industrial Hygienists (ACGIH), de International
Electrotechnical Committee (IEC) en de International Non-Ionizing
Radiation Committee van de International Radiation Protection
Association (IRPA) betrokken. Waar zij dat wetenschappelijk
verantwoord achtte, heeft ze zich bij de aanbevelingen van die
instanties aangesloten. Op verscheidene punten meende zij echter
voldoende steekhoudende argumenten te hebben om een eigen koers
te varen. In hoofdstuk 7 en 8 licht zij dat toe.

De commissie benadrukt dat in een aantal gevallen de door
andere instanties aanbevolen advieswaarden een grote veiligheids-
marge inhouden, waarvoor wetenschappelijk geen grond is. Dat kan
leiden tot een, althans uit gezondheidskundige oogpunt, onnodige
rem op de technische ontwikkeling van stralingsbronnen.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>…… ee 17

of a report of a committee of the Health Council of the
Netherlands

Optical radiation

Health based exposure limits for electromagnetic radia-

tion in the wavelength range from 100 nanometer to 1

millimeter

ee eee ee ee eee ee ee hh hh hh hh hl he ee ee eee ee nee eeen eee

eee

Optical radiation

Optical radiation includes infrared radiation, light and
ultraviolet radiation. It is a form of electromagnetic radiation
with wavelengths between 1 millimetre and 100 nanometres (one ten-
thousandth of a millimetre). The main source of optical radiation
is the sun. Examples of artificial sources of optical radiation
are electric radiators, halogen heaters and lamps, light bulbs,
gas discharge tubes and various types of lasers. Excessive exposure
to optical radiation can damage health. The levels at which this
happens and the effects that occur are the subject of this report.
Possible health-promoting effects of optical radiation are not
considered.

Health-based exposure limits

This report, which was requested by the Minister of Social
Affairs and Employment and was drawn up by a committee of the Health
Council, recommends health-based exposure limits for optical
radiation, that is the maximum levels of exposure which do not

</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>eee eh eee 18

present a health hazard. Keeping radiation levels below this limit
prevents damage to health, except perhaps in the case of
hypersensitive people. The recommended exposure limits are
distinguished according to the type of harmful effect and the
effect on skin and eyes. It is sufficient to consider the effect
on these two organs since optical radiation penetrates biological
tissue only to a limited extent. Light (visible radiation with a
wavelength of between 400 and 780 nanometres) forms an exception
to this rule since it passes through the eye almost without being
reduced in strength and is absorbed only by the retina.

The health based exposure limits, such as are recommended,
in this report, may be used as a basis for protection regulations.
The authorities may derive maximum permissible exposure levels
from them. Also, the recommended limits can be used for the
derivation of product standards for radiation sources and personal
protection devices, like safety goggles.

Earlier Health Council reports

The present report constitutes a revision of the report
on micrometre radiation published by the Health Council in 1978.
The health-based exposure limits recommended here replace the
‘acceptable radiation levels’ from the earlier report; in several
cases they are identical. The recommendations in the Health
Council’s 1986 report on ultraviolet radiation are also taken into
account.

Spectral weighting functions

The committee expresses the recommended health-based
exposure limits as a value for the total radiant exposure,
irradiance, time-integrated radiance or energy influx. In general
it assumes that the contributions of radiation of different
wavelengths may be regarded as mutually independent. This allows
the dependence of the exposure limits on wavelength to be expressed
in a spectral weighting function. The equation is as follows:

x, (A,xx',xAA) < X,

</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>se ee eee 19

In this equation X symbolizes as a measure of exposure (e.g. the
radiant exposure H), for which the health-based exposure limit X,
is recommended. The spectral value of X (X'), averaged over a narrow
wavelength band AA at wavelength A, should be corrected with the
weighting function A, before a comparison can be made with the
exposure limit. The function A, represents the dependence of the
effectiveness of the radiation to induce the effect considered as
a function of the wavelength A. The summation comprises the entire
relevant part of the radiation spectrum.

AKA AK A)

Erythema, damage to the cornea and conjunctiva

The committee recommends one exposure limit for erythema
of the skin and damage to the cornea and conjunctiva in the eye
(keratitis and conjunctivitis). This type of damage is caused by
ultraviolet radiation (180 to 400 nm). The health-based exposure
limit H, for the radiant exposure at a wavelength of 270 nm is 30
J/m? for exposure during a maximum of one day. At other wavelengths
the exposure limit for the radiant exposure is egual to 30/Y, J/
m?. This limit is expressed in the following equation:

2, (Y,x HAA) <30 J/m?

The values of Y, are given in table 7.1. For wavelengths from 100
to 180 nanometres, the committee makes no recommendation because
the relevant data are not available, In practice, this has no serous
consequences since there are no sources of radiation in this range
which are in common use, and the radiation is absorbed in the air
to a significant extent.

… ee eee

Thermal damage to skin and cornea

For thermal damage to skin and corned, the exposure limits
can be expressed in terms of the radiation dose as follows:

H, = 50/T, + 5.5x10?(t)°?? + 10% [J/m?] (t in s)

A

In this equation t is the exposure time. The spectral weighting
function T,, that represents the wavelength dependence of the

</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>ore eer ee 20

recommended exposure limit for the radiant exposure, is given in
table 7.2 and is derived from the penetration depth of the radiation
in tissue. In the 600 to 1900 nanometre range, different T, values
apply to skin and eye. These exposure limits agree with those in
the 1978 report.

For short exposure times (less than 1 microsecond), the
exposure limit is determined entirely by the penetration depth.
For long exposure times (greater than about 1 minute), the exposure
limit is independent of the wavelength and is equal to an irradiance
of 1 kW/m’.

Cataracts

For cataracts, the committee recommends a health-based
exposure limit expressed in terms of irradiance. This is a value
of 0.25 kW/m’? for ultraviolet radiation between 350 and 380
nanometres. At other wavelengths the recommended exposure limit
for the irradiance is 0.25/G, kW/m? The equation is:

2, (G,xE',xAX) $0.25 kW/m?

The spectral weighting function G, is given in table 7.3.

Damage to the retina

Thermal damage to the retina (retinal burn) occurs mainly
in the wavelength range from 300 to 1400 nanometres (1.4
micrometres). Here, too, there is a complicated dependence on the
wavelength and exposure time. In addition, a distinction should
be drawn between ‘point sources’ and ‘extended sources’, this being
done empirically with the help of a critical viewing angle. The
relation between the critical angle and the exposure time is shown
in figure 7.5.

For point sources and short exposure times (less than 1
microsecond), the exposure limit for the radiant exposure at the
cornea at 550 nm is equal to 0.006 J/m?. At longer exposure times
(greater than 1 s), the committee recommends an exposure limit for
the irradiance of 20 W/m? at the same wavelength. This exposure
limit is expressed in the following equation:

</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>oe ee eee 21

2, (E,xH,xAX) £0.006 +20t [J/m?] (t in s)

The function F,, that represents the wavelength dependence of
recommended exposure limit for the radiant exposure, is given in
table 7.4; t is the exposure time.

For extended sources, the exposure limit for time-
integrated radiance is 1 kJ/(m’xsr) for short exposure times (less
than 1 microsecond) at a wavelength of 550 nanometres; the exposure
limit for radiance is 100 kW/(m’xsr) for long exposure times
(greater than 1 second) at a wavelength of 550 nanometres. This
exposure limit is expressed in the following equation:

2, (E,XL”,xAA) <10%+5x10'tV? [J/m?xsr] (t in s)

In addition to retinal burn, optical radiation in the
ultraviolet and visible ranges can also cause photochemical damage
to the retina (‘blue light’ damage). In this case, the committee
recommends a health-based exposure limit for time-integrated
irradiance of 10° J/ (m?xsr) at 440 nanometres; at other wavelengths
the health based recommended time-integrated irradiance limit is
10°/B, J/ (m?xsr). The integration time here is 1 day. This exposure
limit is expressed in the following eguation:

2, (B,xL”, xAA) <105 J/ (m?xsr).

The function B,, that represents the wavelength dependence of the
exposure limit for ‘blue light’ damage, is given in table 7.5.

People who have had the lens of their eye removed and do
not have an implanted lens which absorbs ultraviolet radiation are
not protected by this exposure limit. For them, the committee
recommends using a weighting function A,, which is also given in
table 7.5, instead of the function B,.

eee

Skin cancer and retina damage in the long term

There are two forms of damage that the committee did not
include in its recommendations. It is difficult to give a health-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>rss 22

based exposure limit for an increased risk of skin cancer resulting
from exposure to ultraviolet radiation. In this case, no threshold
can be given below which such an increase is ruled out among the
majority of the population. The committee would, however, point
out that, as far as exposure to artificial sources is concerned,
observing the exposure limits it has recommended for other effects
leads to lower radiant exposures than is the case, for example,
with people who normally work outdoors or spend their leisure time
in the burning sun.

There is evidence that damage to the retina can also occur
in the event of long-term exposure to relatively low radiation
levels (especially light). In the committee's opinion, knowledge
of this ‘visual pigment’ damage is not yet sufficient to derive
health-based exposure limits for it.

ane ee

Recommendations by other organisations

The committee took account in its recommendations of the
proposals made by other organisations, especially the American
Conference of Governmental Industrial Hygienists (ACGIH), the
International Electrotechnical Committee (IEC) and the Interna-
tional Non-Ionising Radiation Committee of the International
Radiation Protection Association (IRPA). It adopted the recommen-
dations of these organisations where it considered them to be
scientifically sound. On certain points, however, it believed that
it had sufficient solid arguments to pursue an independent course.
This is discussed in chapter 7 and chapter 8 of the report.

The committee wants to point out that in some instances
the recommended exposure limits from the other organisations
mentioned imply and excessive safety margin, for which there is
no scientific basis. This may hamper unnecessarily, at leased from
a public health point of view, the development of useful radiation

sources.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>se 23

1 INLEIDING

1.1 De adviesaanvraag en de commissie

Per brief van 29 mei 1990 verzocht de staatssecretaris van
Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur, namens de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de voorzitter van de Gezond-
heidsraad om het advies over micrometerstraling uit 1978 te
herzien. De tekst van de adviesaanvraag is opgenomen in bijlage
A. Ter beantwoording van die vraag installeerde de voorzitter van
de Gezondheidsraad op 19 juni 1990 de Commissie Optische straling,
hierna te noemen: de commissie, De samenstelling van de commissie
is weergegeven in bijlage B. Enkele leden van de commissie,
waaronder de voorzitter, werkten destijds mee aan het genoemde
advies over micrometerstraling.

1.2 Achtergrond

Het Gezondheidsraadadvies over micrometerstraling

In 1978 bracht de Gezondheidsraad advies uit over
‘aanvaardbare niveaus voor elektromagnetische straling in het
golflengtegebied tussen 100 nm en 1 mm (micrometerstraling)’
(GR78). In dat advies werden de schadelijke biologische effecten
van blootstelling van mensen aan elektromagnetische straling met
de genoemde golflengten beschreven. De term ‘micrometerstraling’,
die de opstellers van het advies uit 1978 introduceerden, is niet
ingeburgerd geraakt. De commissie spreekt in het voorliggende
advies in plaats daarvan over optische straling.

De in het advies van 1978 aanbevolen ‘aanvaardbare
stralingsniveaus’ waren (uiteraard) gebaseerd op de toen bekende

schadegrenzen. Het inachtnemen van deze niveaus moest schade aan
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>ee eevee 24

huid en oog bij onbedoelde blootstelling zoveel mogelijk
voorkomen. De blootstellingslimieten waren niet bedoeld voor de
toepassing van ultraviolette lampen of van lasers bij de
behandeling van patiënten. In aansluiting bij de huidige
terminologie zullen de vroegere ‘aanvaardbare stralingsniveaus'
in het voorliggende advies worden aangeduid als ‘gezondheidskun-
dige advieswaarden’.

Omdat de ontwikkeling van lasers en andere kunstmatige
stralingsbronnen nog in volle gang was, evenals het onderzoek naar
de schadelijke effecten van de blootstelling aan de straling van
deze bronnen, meende de toenmalige commissie dat haar uitspraken
over de blootstellingslimieten na uiterlijk vijf jaar aan een
kritische beschouwing dienden te worden onderworpen.

Nieuwe gegevens over de effecten van optische straling

Sedert 1978 zijn inderdaad nieuwe gegevens ter beschikking
gekomen, in het bijzonder over de gevolgen van blootstelling van
huid en oog aan ultraviolette straling, over warmtestaar in de
ooglens en over lichtschade in het netvlies.

Het advies over ultraviolette (UV) straling dat de
Gezondheidsraad in 1986 uitbracht (GR86), is een gedeeltelijke
herziening van het advies over micrometerstraling en bevat een
beschrijving van de inwerking van UV straling op het menselijk
lichaam. Tevens bevelen de opstellers ervan richtlijnen aan voor
bedoelde blootstelling aan ultraviolette straling bij het gebruik
van zonnebanken, solaria en dergelijke bronnen. De commissie zal
zich voor straling met golflengten kleiner dan 400 nanometer
voornamelijk baseren op dat advies. Over de mogelijke invloed van
UV straling op het immuunsysteem en op het ontstaan van melanomen
heeft de Gezondheidsraad een afzonderlijk advies in voorbereiding.

De resultaten van onderzoek naar de mechanismen van
staarvorming vereisen een herziening van het advies van 1978 op
dit punt. Onderzoek naar de gevolgen van langdurige blootstelling
van het netvlies aan straling met golflengten groter dan 400 nm
leverde nieuwe gegevens over schadegrenzen en nieuwe theoretische
concepten.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>eevee eee 25

… eee ee

1.3 Nieuw advies

Aard

In het advies van 1978 wordt aangegeven waarom het
aanbevelen van ‘aanvaardbare stralingsniveaus’ zinvol was. De
commissie die het advies opstelde, wees op de opkomst van nieuwe
en steeds sterkere bronnen van optische straling en noemde in het
bijzonder de lasers. De ingebouwde, zintuiglijke waarschuwings-
mechanismen van de mens, zoals het vermogen om warmte, pijn en licht
waar te nemen, geven tegen blootstelling aan de straling van deze
bronnen veelal geen afdoende bescherming.

De overheid is niet overgegaan tot het stellen van normen
voor blootstelling aan optische straling, noch als onderdeel van
het arbeidsomstandighedenbeleid, noch als onderdeel van het
milieubeleid. Het advies van 1978 is dus geen grondslag voor
normstelling geweest, zoals de toenmalige commissie voor ogen
stond. Wel is het in de praktijk gebruikt als basisinformatie om
het veilig gebruik van bronnen van optische straling te
bewerkstelligen. De (huidige) commissie verwacht dat het voorlig-
gende advies in elk geval deze rol van het eerdere rapport kan
overnemen. Daarnaast heeft de Engelse vertaling van dat advies een
rol gespeeld in de internationale discussie over normstelling in
het optische-stralingsgebied (GR79).

Aanvaardbare niveaus en gezondheidskundige advieswaarden

De term ‘gezondheidskundige advieswaarde’ heeft in dit
advies dezelfde betekenis als ‘aanvaardbaar niveau’ in het advies
uit 1978. Het laatste begrip doet echter sterk denken aan de term
‘MAC-waarde’, die in Nederland staat voor ‘maximaal aanvaarde
concentratie’. In die grenswaarde voor beroepsmatige blootstel-
ling aan een chemische stof is, naast een wetenschappelijk, ook
een maatschappelijk oordeel verwerkt (MAC78). Aangezien dat
laatste niet tot de competentie van de Gezondheidsraad behoort,

heeft de commissie voor de andere aanduiding gekozen.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>oe ee eee 26

Opzet

De commissie beperkt zich in dit advies tot de biologische
effecten van optische straling die kunnen leiden tot gezondheids-
schade, en die van belang (kunnen) zijn voor de aan te bevelen
gezondheidskundige advieswaarden. Gegevens over effecten die de
gezondheid bevorderen of lijken te bevorderen, zal zij niet
bespreken.

De commissie zal voor de onderbouwing van de door haar
aanbevolen advieswaarden veelvuldig verwijzen naar de adviezen van
1978 en 1986, in het bij zonder daar waar de inzichten niet wezenlijk
zijn gewijzigd. Slechts als zij duidelijk een andere koers vaart,
geeft zij een nadere argumentatie.

Eerst omschrijft de commissie in hoofdstuk 2 enkele
begrippen. In hoofdstuk 3 gaat zij globaal in op de inwerking van
optische straling op biologisch weefsel, in hoofdstuk 4 behandelt
zij de effecten op huidweefsel, in hoofdstuk 5 de inwerking van
optische straling op de oogmedia, waarna in hoofdstuk 6 de
netvliesschade meer speciaal aan de orde komt. In hoofdstuk 7
beveelt de commissie gezondheidskundige advieswaarden aan. In het
laatste hoofdstuk (8) maakt zij enkele kanttekeningen die bij het
in de praktijk brengen van haar aanbevelingen van belang Kunnen
zijn. Tevens laat zij aan de hand van voorbeeld-berekeningen zien
hoe de aanbevolen advieswaarden kunnen worden gebruikt bij het
beoordelen van de veiligheid van het toepassen van optische-

stralingsbronnen.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>ee AK eee 27

2 BEGRIPPEN

In dit hoofdstuk omschrijft de commissie verscheidene
begrippen die verderop in het advies worden gebruikt. Tabel 2.1
geeft een overzicht van grootheden, gebruikelijke symbolen en
eenheden.

Elektromagnetische straling

Dit advies gaat over de mogelijke schadelijke werking van
optische straling op biologisch weefsel. Optische straling is een
vorm van elektromagnetische straling. Elektromagnetische straling
wordt gekarakteriseerd door de frequentie (f). In plaats van de

frequentie wordt ook de golflengte in het luchtledige (A) gebruikt.
Tussen beide grootheden bestaat een eenvoudig verband:

f=c/ar

waarin c = 3x10? m/s (lichtsnelheid in vacuüm). De diverse vormen
van elektromagnetische straling zijn naar frequentie en golflengte
gerangschikt in figuur 2.1. Optische straling beslaat het
golflengtebereik van 100 nanometer tot 1 mm en omvat de infrarode
straling, het (zichtbare) licht en de ultraviolette straling. Bij
kleinere golflengten komt men in het gebied van de ioniserende
straling (röntgen- en gammastraling), bij de grotere in dat van
de micro-, radio- en radargolven.

Een stralingsbron zendt in het algemeen straling van
verscheidene golflengten uit. Het verband tussen de intensiteit
van de uitgezonden straling en de golflengte wordt stralingsspec-
trum genoemd. De straling van lasers omvat één of enkele
golflengten (lijnspectrum). Het stralingsspectrum op een bepaalde

</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>„ee. 28

golflengte frequentie golflengte in
nm
kHz sünnid
KM md
1 mm
1 100 ——
1 — radio- IRG
100 — communicatie gok 3000
MHz =d
m — ven/ IR-B
100 — diathermie i
1 — micro- 1400
1 — televisia gol
100 —J IR-A
Ghz — ven 780
mm — microgolfoven
1 100 — radar zicht-
| — baar
i —
100 — ' infrarood op “00
THz -—— tische
100 — stra ——315
1 md zichtbaar (licht) ling
100. 1 — ultraviolet UV-B
PHz mmm lonise- 280
nm md röntgenstraling
rende
100 — Uv-C
Ean gammastraling stra-
nn NT}
100 — ling

Figuur 2.1. Elektromagnetische straling gerangschikt naar golf-
lengte en frequentie, en enkele bijbehorende toepassingsgebieden
(Bron: CIE87).

plaats kan verschillen van het spectrum bij de bron, afhankelijk
van de absorptie, de verstrooiing en de reflectie die de straling
heeft ondergaan (bijvoorbeeld in de lucht).

Verstrooiing, reflectie, absorptie, fluorescentie

Komt straling in aanraking met materie (bijvoorbeeld met
de huid of het oog) dan kunnen zowel de voortplantingsrichting,
als de intensiteit en de golflengte van de straling veranderen.
Bij verstrooiing wordt veelal slechts de richting van de straling
gewijzigd. Een speciaal geval van verstrooiing is reflectie aan
oppervlakken. De mate van reflectie kan sterk afhankelijk zijn van
de golflengte.

Bij absorptie wordt de stralingsenergie aan de materie
overgedragen. Daardoor kunnen chemische reacties op gang komen

</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>… eee ee 29

(bij extreem hoge intensiteiten vallen de moleculen geheel
uiteen), maar ook kan de stralingsenergie geheel of gedeeltelijk
in warmte worden omgezet. De warmte kan vervolgens weer worden
afgestaan door het uitzenden van elektromagnetische straling met
een (veel) grotere golflengte dan de oorspronkelijke ( ‘warmtestra-
ling’). Daarnaast kan een deel van de stralingsenergie weer
(direct) als elektromagnetische straling worden uitgezonden. Men
spreekt dan van fluorescentie. De golflengte van de fluorescen-
tiestraling is altijd groter dan die van de invallende straling.

„ee

Onderverdeling

Bij de bespreking van biologische effecten wordt optische
straling veelal ingedeeld volgens de meest rechtse kolom van figuur
2.1. De biologische effecten veranderen niet abrupt bij de overgang
van het ene naar het andere deelgebied; de relatie van de
onderverdeling met biologische effecten is dan ook slechts
globaal.

Bestralingssterkte, bestralingsdosis en radiantie (CIE87)

De intensiteit van de straling die op de huid of op het
oog valt, drukt men uit in de bestralingssterkte (Engels:

irradiance). De bestralingssterkte is de door de straling
getransporteerde energie die per tijdseenheid per oppervlakte-
eenheid een bepaald vlak bereikt. De eenheid is W/m’ en het
gebruikelijke symbool E. Sommeert men de bestralingssterkte over
een bepaalde periode dan krijgt men de bestralingsdosis (Engels:
radiant exposure) met als eenheid J/m? en gebruikelijk symbool H.

De radiantie L is de energie die per tijdseenheid door een

bundel binnen een bepaalde ruimtehoek in een bepaalde richting
wordt getransporteerd. De eenheid is W/(m’xsr); sr staat voor
steradiaal, de eenheid van ruimtehoek. De integraal van de
radiantie over de tijd zal in dit advies worden aangeduid als
geïntegreerde radiantie; symbool L' en eenheid J/ (m’xsr) .

Ten slotte kan, vooral bij bestraling van het oog door
lasers, het bestraalde oppervlak zo klein zijn, dat niet de
bestralingsdosis maar de totaal ingestraalde energie (symbool 0,
eenheid J) de effect-bepalende grootheid is.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>wee eee 30

… ee eee

Spectrale werkzaamheid (actiespectrum)

De totale bestralingssterkte E in een golflengtegebied 5
wordt gegeven door:

E = JE) AA

In deze uitdrukking is E'(A)dÀ de bestralingssterkte in een klein
golflengtegebied dA bij golflengte A; E'(À) wordt de spectrale
bestralingssterkte genoemd (gebruikelijke eenheid: W/ (m?xnm)). De
bestralingssterkte (of de bestralingsdosis) is vaak een goede maat
voor van effecten, maar de werkzaamheid van de straling kan van
golflengte tot golflengte verschillen. Om dat in rekening te
brengen is de zogenoemde effectieve bestralingssterkte E voor

eff,g
effect g ingevoerd:

Ests 7 55,0) EN) GA
De functie s, (4) is de zogeheten spectrale werkzaamheid (spectrale
werkingsfunctie of actiespectrum) voor effect g en geeft aan hoe
de effectiviteit van de straling om effect g teweeg te brengen
verandert met de golflengte 4. Bovenstaande uitdrukking wordt vaak
als een som geschreven omdat bestralingssterkte en spectrale
werkzaamheid veelal slechts voor golflengtebanden bekend zijn. De
uitdrukking wordt dan:

Eero = 2, SE, Ah,

5, ; is de over de golflengteband met breedte Ad, bij golflengte 4,
gemiddelde waarde van s, (A) en E, is de gemiddelde spectrale
bestralingssterkte in golflengteband AÀ,.

Min of meer arbitrair wordt S, bij een bepaalde
(referentie)golflengte gelijk gesteld aan 1. Het relateren van een
effect aan een effectieve bestralingssterkte is alleen zinvol als
de bijdragen tot het effect van straling met verschillende
golflengten additief zijn.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>see eevee 31

Analoog aan de effectieve bestralingssterkte kan men een

effectieve bestralingsdosis voor effect g, H definiéren:

eft.g!

ee)
I

= A s, (4) H(A) dd

eff,g

of

eff,g = 2, Sai H', An, *

Het is alleen zinvol dit te doen als het effect onafhankelijk is
van de wijze waarop de bestralingssterkte verandert in de tijd
waarin een bepaalde bestralingsdosis wordt ontvangen.

De commissie formuleert haar aanbevelingen voor gezond-
heidskundige advieswaarden in termen van weegfuncties die goed
zijn te vergelijken met de hiervoor genoemde spectrale werkzaam-
heid s, (4) . Deze weegfuncties zijn opgesomd in tabel 2.1 en worden
verder besproken in hooidstuk 7.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>ee 32

Tabel 2.1. Overzicht van de in dit hoofdstuk besproken grootheden,
met de bijbehorende eenheden en de gebruikelijke symbolen,

grootheid symbool eenheid
golflengte A m
energie Q J
bestralingssterkte E W/m?
spectrale bestralingssterkte E, W/ (m?xm) §§
bestralingsdosis H J/m?
spectrale bestralingsdosis H’, J/ (m?xm) 5
radiantie L W (m?xsr)
spectrale radiantie LU, W (m?xsrxm) 5
geintegreerde radiantie L* J/ (m’xsr)
equivalente doordringingsdiepte van
huid en netvlies (tabel 4.1) d, m°
weegfuncties voor
- fotochemische schade in huid,

hoornvlies en bindvlies Y,

tabel 7.1
— thermische schade in huid en

hoornvlies T,

tabel 7.2
- staar G,

tabel 7.3
- netvliesverbranding F,

tabel 7.4
- ‘blauw licht'-schade in het netvlies B,

tabel 7.5
— ‘blauw licht'-schade in het netvlies

van afaken en pseudofaken A,

tabel 7.5

§

55 In plaats van per m, meestal per nm.
sss Komt aan de orde in hoofdstuk 4.

In dit advies meestal in nanometer (nm) of micrometer (mm).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>ee eee 33

3 OVERZICHT

3.1 Optische straling

Het golflengtegebied van 100 nm tot 1 mm kan men als een
afzonderlijk gebied binnen het spectrum van elektromagnetische
straling beschouwen (figuur 2.1). De biologische werking van de
optische straling en de aard van de optische-stralingsbronnen
geven samen dit gebied een eigen karakter. Optische straling aan
de kortgolvige zijde van het gebied zal in hoofdzaak een
fotochemische werking hebben die zich bijvoorbeeld zal uiten als
zonnebrand. Aan de langgolvige zijde is de inwerking thermisch van
aard, hetgeen uiteraard ook weer chemische gevolgen kan hebben.
In dit advies gaat de commissie voornamelijk in op de gevolgen van
blootstelling aan optische straling met golflengten groter dan 180
nm. Over de gevolgen van straling met kleinere golflengten zijn
nauwelijks onderzoeksgegevens voorhanden. Er zijn geen stralings-
bronnen in dat gebied die op grote schaal worden gebruikt, terwijl
de straling sterk wordt geabsorbeerd in de lucht. Het ontbreken
van gezondheidskundige advieswaarden voor het golflengtegebied
van 100 tot 180 nm zal, naar het inzicht van de commissie, daarom
geen grote maatschappelijke consequenties hebben.

Zowel de röntgenstraling uit het kortgolvige buurgebied,
als de microgolven uit het langgolvige buurgebied kunnen tamelijk
diep in het lichaam doordringen, namelijk van enkele millimeters
tot praktisch volledig. De indringing van optische straling blijft
in het algemeen beperkt tot de meest oppervlakkige buitenlaag, dat
wil zeggen van enkele micrometers tot ten hoogste enkele
millimeters. Figuur 3.1 geeft daarvan een schematisch beeld voor
de huid. Voor het oog geldt een dergelijk beeld, behalve voor de
zichtbare straling. In dit geval kan men echter het netvlies

</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>„eee 34

golflengte (logaritmische schaal) as

UV-C e e| zichtb. | IR-A | IR-B | IR-C

id 0 4
äi | | mm | | dikte huid in um

hoomlaag

opperhuid

lederhuid

ž
ž
ž

onderhuids
weefsel

Figuur 3.1. Schematisch overzicht van de transmissie van optische
straling door de diverse lagen van de huid. De aangegeven
doordringingsdiepten corresponderen ruwweg met een restintensi-
teit van 1%. De dikten van hoornlaag, opperhuid en lederhuid zijn
niet op schaal getekend, (Bron: vrij naar Gie76 en Par78).

ee ene ennen nnee nnee eeen ere ee ee ee hh en ee

beschouwen als de schadebepalende oppervlaktestructuur, zij het
met een ‘voorzetoptiek’. Zoals de commissie verderop zal bespreken
kan ook deze ‘voorzetoptiek’ - hoornvlies, lens en iris - schade
oplopen.

De voornaamste bron van optische straling is de zon. Het
stralingsspectrum van de zon is weergegeven in figuur 3.2. In de
atmosfeer wordt een deel van de kortgolvige ultraviolette straling
door ozon geabsorbeerd. Waterdamp en koolzuurgas absorberen
straling in het infrarode gebied. Voorbeelden van kunstmatige
bronnen van optische straling zijn: straalkachels, halogeenstra-
lers voor verwarming en verlichting, gloeilampen, gasontladings-
buizen al dan niet voorzien van een fluorescentiecoating (neon-
verlichting, natriumstraatverlichting, TL-lampen) en diverse
typen lasers.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>ese ee eee 35

100
= ultra- dicht- infrarpod
8 violet | baar
0
= 80
ÜV
® a
3
® |
2
x 40
9
u L
El
= 20 VA
©
%
Š VAN
0 500 1000 1500 2000 2500 3000
golflengte in nm

Figuur 3.2. Spectrum van de straling van de zon op het aardoppervlak
(relatieve eenheden). De ongelijkmatige vorm vindt zijn oorzaak
in de absorptie van straling door ozon, zuurstof, waterdamp en
koolzuurgas in de atmosfeer. (Bron: vrij naar Gie76).

Al deze bronnen kan men als typisch voor het optische
gebied beschouwen. Straling met kortere golflengten wordt
uitgezonden door röntgenbuizen en radioactieve stoffen. In het
microgolfgebied zijn magnetrons en klystrons karakteristieke
stralers.

3.2 Effecten

Door de afgifte van stralingsenergie aan het weefsel
kunnen verschillende processen in gang worden gezet, De aard van
het proces hangt af van de energie van de straling (gekarakteri-
seerd door de golflengte), de intensiteit en de tijdsduur van de
inwerking van de straling op het weefsel. De resulterende effecten

vallen uiteen in fotomechanische, fotochemische en thermische.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>ese ee eee 36

Fotomechanische effecten treden alleen op bij zeer hoge
bestralingssterkten, zoals die kunnen worden veroorzaakt door
lasers met stralingspulsen die korter duren dan ruwweg een
microseconde. Bij enkele medische behandelingen vinden deze
effecten toepassing. Voor het onderhavige advies zijn ze niet van
belang; al bij lagere bestralingssterkten en -doses treedt
gezondheidsschade door fotochemische of fotothermische werking
op, zodat de daarop gebaseerde gezondheidskundige advieswaarden
ook bescherming bieden tegen fotomechanische effecten.

Bij fotochemische reacties verandert in eerste instantie
de moleculaire structuur door absorptie van stralingsenergie.
Hoornvliesontsteking of erytheem van de huid kan daaruit
voortvloeien. Ook bij processen die voor het organisme noodzake-
lijk zijn, zoals de produktie van vitamine D onder invloed van
zonnestraling en het proces van het zien, speelt de fotochemische
wisselwerking tussen straling en weefsel een rol. Het proces dat
leidt tot ‘zien’, vangt aan met absorptie van zichtbare straling
in de lichtgevoelige elementen in het netvlies (de 'netvliesre-
ceptoren'). Bij overmatige blootstelling kan blijvende schade
ontstaan, de zogenoemde ‘lichtschade’

De geabsorbeerde stralingsenergie kan ook worden omgezet
in warmte. De temperatuursstijging van het weefsel is afhankelijk
van de hoeveelheid geabsorbeerde energie en van het volume en de
tijd waarin absorptie plaatsvindt. De warmte wordt door convectie,
verdamping of straling, weer afgestaan aan de omgeving, of door
geleiding aan omliggend weefsel en dan voornamelijk via de
bloedstroom afgevoerd. Naarmate het bestraalde oppervlak kleiner
is en de blootstellingsduur langer, heeft de geleiding een grotere
invloed op de te bereiken eindtemperatuur. De temperatuursstijging
kan tot het afsterven van weefselcellen leiden. Dit hoeft echter
geen gevolgen te hebben voor het functioneren van het organisme
als geheel. Langdurige temperatuursverhoging van grote delen van
organen (tot boven 42 °C) kan tot ernstige schade leiden.

Kenmerkend voor de fotochemische effecten is dat er een
zekere tijd verstrijkt tussen de inwerking van de straling en het
aan de dag treden van de schade. Thermische effecten manifesteren

</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>37

L i iT 1 1 |
ï T T LI | q T
golfiengte | 100 280 315 400 780 1400 3000 1 mm
in nm UVC UVB UVA zichtb. IRA IRB IR-C
interactie- hoofdzakelijk hoofdzakelijk
mechan. fotochemisch thermisch
hoornvlies- en hoornvlies-
bindvliesontsteking verbranding
nadelige
oog
licht-
schade
erytheem
nadelige
effecten huidverbranding
huid
carcinomen
melanomen?

Figuur 3.3.

Globaal overzicht

van fotochemische en thermische

effecten van optische straling in weefsel, in afhankelijkheid van
de golflengte. De rol van UV straling bij het optreden van
melanomen is niet goed bekend. (Bron: vrij naar Sli85).

eeens. ee ee eee ee ee eee ee eee

zich daarentegen meestal vrijwel onmiddellijk na de blootstelling
aan de straling.

Figuur 3.3 is een overzicht van de voornaamste effecten
gerangschikt naar de golflengte van de straling.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>38

</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>a... 39

4 EFFECTEN IN DE HUID
4.1 Inleiding

De commissie behandelt in dit hoofdstuk de fotochemische
en fotothermische effecten van absorptie van optische straling in
de huid. Tot de schadelijke fotochemische effecten, die in het
bijzonder door UV straling worden veroorzaakt, behoren erytheem
van de huid (‘zonnebrand’) en de verhoogde kans op het optreden
van huidkanker. Fotothermische effecten variëren, afhankelijk van
de bereikte eindtemperatuur, duur van de blootstelling en grootte
van het bestraalde oppervlak, van een lichte warmtesensatie tot
ernstige verbranding en blijvende schade aan de huid.

Inwerking van UV straling op de huid kan door verdikking
van de opperhuid (epidermis) en bruining bescherming bieden tegen
de gevolgen van latere blootstelling. Verder stimuleert UV
straling de produktie van vitamine D. De warmte van infrarode
straling kan een heilzaam effect hebben. Op deze en andere effecten
die de gezondheid bevorderen of mogelijk bevorderen, gaat de
commissie in dit advies niet in.

In paragraaf 4.2 bespreekt de commissie het optreden van
erytheem door inwerking van UV straling op de huid. Effecten die
zijn waargenomen bij langdurende blootstelling aan UV straling,
komen in de daarop volgende paragraaf aan de orde, Deze twee
paragrafen geven een samenvatting van hetgeen het advies over UV
straling uit 1986 (GR86) hierover vermeldt, voorzien van een enkele
aanvulling. Thermische huidschade komt in paragraaf 4.4 aan bod.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>rass, 40

maal eee

4.2 Ervtheem van de huid

Erytheem is algemeen bekend als ‘zonnebrand’ (zonnebrand
is eigenlijk een verzamelnaam voor erytheem, vervelling, pijnge-
voel, jeuk, en mogelijk blaarvorming als gevolg van blootstelling
aan zonnestraling en UV straling). De huid wordt, wanneer de UV-
bestralingsdosis een bepaalde drempelwaarde overschrijdt, na
enkele uren rood door verwijding van de bloedvaten in de huid. UV-
bestralingsdoses die binnen een periode van grofweg 8 uur worden
ontvangen, ‘tellen op’ voor het optreden van erytheem. Verstrijkt
een langere periode tussen opeenvolgende bestralingen dan dragen
de eerdere bestralingen in geringere mate of in het geheel niet
bij. Verder kan onder invloed van eerdere bestralingen de opperhuid
zijn gebruind en verdikt, waardoor een grotere bestralingsdosis
nodig is om erytheem op te wekken (vooral verdikking is effectief).
Erytheem verdwijnt meestal binnen enkele dagen. Het verschijnsel
kan gepaard gaan met irritatie en een brandend gevoel, en gevolgd
worden door blaarvorming en vervelling. Bij een aanmerkelijke
overschrijding van de drempeldosis in grote delen van de huid -
zoals die tijdens een langdurig verblijf aan een zonnig strand kan
optreden - kunnen levensbedreigende verbrandingen ontstaan.

De bestralingsdosis die minimaal nodig is om erytheem op
te wekken, hangt af van de golflengte van de straling en van de
gevoeligheid van de huid. Uit onderzoek naar de relatie tussen het
optreden van erytheem en de golflengte blijkt dat UV-C en UV-B
straling veel effectiever erytheem opwekken dan UV-A straling. Bij
blootstelling aan zonnestraling is erytheem voornamelijk het
gevolg van de daarin aanwezige UV-B straling (zonnestraling bevat
aan het aardoppervlak praktisch geen UV-C straling).

In het in 1986 uitgebrachte advies over UV straling zijn
gegevens over de minimaal benodigde bestralingsdosis bij diverse
golflengten vermeld (GR86). Of straling van verschillende
golflengten in dezelfde mate erytheem opwekt als monochromatische
straling, is niet goed bekend, Vooralsnog lijkt een onafhankelijke
(additieve) werking de beste kwantitatieve beschrijving te geven.
Het is dan mogelijk het stralingsspectrum te wegen met behulp van
een spectrale werkingsfunctie. Op deze wijze kan men de erytheem-

</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>ee ee eee 41

McK87 GR86
0
10 \
kei
0
£ 4
E 10° |
(3 a
w a
KS š
$ 10° |
K E
o 5
5 |
2 10° E
2 E
4 of A A A N A A A Ni
250 300 350 400

golflengte in nm

Figuur 4.1. Spectrale werkzaamheid voor erytheem, zoals voorge-
steld door de Gezondheidsraad (GR86) en door McKinlay (McK87).

eee ee eee eee ee en eeens ese ee... ese.

effectieve bestralingssterkte en erytheem-effectieve bestra-
lingsdosis bepalen (zie hoofdstuk 2). De spectrale werkzaamheid
wordt afgeleid door de reciproke te nemen van de functie die de
relatie tussen de minimaal benodigde bestralingsdosis en de
golflengte het best beschrijft.

De spectrale werkingsfunctie voor erytheem die men voor
beschermingsdoeleinden kan gebruiken, is de afgelopen jaren in
diverse internationale commissies onderwerp van discussie ge-
weest. In figuur 4.1 zijn de door de Gezondheidsraad in 1986
aanbevolen functie en het voorstel van McKinlay (McK87) weerge-
geven. Dit laatste, dat overigens in grote lijnen met dat van de
Gezondheidsraad overeenkomt, is in kringen van de Commission
Internationale de 1’Eclairage en de International Electrotechni-
cal Committee aanvaard (officieel alleen door de IEC; de functie

is ook opgenomen in Europese norm EN 60335-2-27). De commissie ziet

</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>eee eee 42

geen wetenschappelijke bezwaren tegen de overname ervan in
Nederland. Zoals in de figuur is te zien, is de spectrale
werkzaamheid bij 297 nm genormaliseerd op 1.

De minimale erytheemdosis verschilt van individu tot
individu. Internationale adviescommissies hebben voor deze
grootheid een referentiewaarde opgesteld, de zogenoemde MED, De
MED op basis van het voorstel van McKinlay correspondeert met een
erytheem-effectieve bestralingsdosis van 250 J/m (dit getal komt
redelijk overeen met de 200 J/m? op basis van de spectrale
werkzaamheid die de Gezondheidsraad in 1986 aanbeval). Deze waarde
geldt voor de drempel voor erytheem van de huid van blanke personen
die in de zon geleidelijk bruinen. Het gaat om huid die gedurende
langere tijd niet aan de zon is blootgesteld geweest, Mensen met
een donkere huid krijgen pas erytheem bij een 3 tot 5 maal grotere
bestralingsdosis, Daarentegen zullen mensen die nooit bruinen,
zoals roodharige, sproetige personen van veelal Keltische (Iers-
Schotse) afkomst, al erytheem krijgen bij een erytheem-effectieve
bestralingsdosis die een factor 2 tot 3 kleiner is dan de MED.
Verder lijkt de gevoeligheid voor erytheem niet sterk af te hangen
van de leeftijd (Cox92). Een erytheem-effectieve bestralingsdosis
van 50 J/m of minder zal alleen bij overgevoelige personen erytheem
teweeg kunnen brengen.

4.3 Huidveroudering en huidkanker

Bij chronische blootstelling van de huid aan UV straling
kunnen op den duur onomkeerbare effecten optreden: versnelde
huidveroudering en huidkanker. Bij het ontstaan van huidtumoren
speelt de inwerking van UV straling op het immuunsysteem een rol.
Die inwerking zou mogelijk ook andere gezondheidseffecten kunnen
hebben. De Gezondheidsraad zal op de invloed van UV straling op
het immuunsysteem, zowel in relatie tot het ontstaan van
huidtumoren als tot een mogelijke vergroting van de vatbaarheid
voor andere aandoeningen, in een afzonderlijk advies ingaan. Het
is naar het inzicht van de commissie op dit ogenblik nog niet
mogelijk de aan die inwerking verbonden gezondheidsrisico’s in
maat en getal uit te drukken. (Kri91).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>… ee eee 43

… ee eee

Huidveroudering

Bij het ouder worden verliest de huid haar elasticiteit,
en wordt rimpelig en vlekkerig (zogeheten ‘levervlekken’). UV
straling versnelt dit proces. Aanwijzingen daarvoor vindt men uit
het vergelijken van de huid van mensen die relatief veel aan
zonnestraling zijn blootgesteld, zoals agrariërs, wegwerkers en
zeelieden, met die van weinig door de zon bestraalde personen. Ook
bij proefdieren is de versnelde veroudering van de huid door UV
straling aangetoond. Voor zover bekend, heeft de veroudering van
de huid geen nadelige invloed op de gezondheid (afgezien van een
mogelijk psychologische). De spectrale werkingsfunctie voor
huidveroudering is niet bekend. Wel zijn er aanwijzingen dat
blootstelling aan zowel UV-B straling als UV-A straling een rol
kan spelen (K1i87, Gil86).

Huidcarcinomen

Een huidcarcinoom is een kwaadaardig gezwel van huid-
epitheelcellen. Twee veel voorkomende typen huidcarcinomen zijn:
basaalcelcarcinomen en plaveiselcelcarcinomen. De eerstgenoemde
komen bij blanken ongeveer vier maal vaker voor dan de
laatstgenoemde. Beide treden het meest op (voor meer dan tachtig
procent) op huidgedeelten die geregeld aan zonnestraling worden
blootgesteld. De kans op huidcarcinomen neemt toe met de mate van
blootstelling aan zonnestraling; mensen met een lichte huid zijn
gevoeliger dan donkergekleurde mensen. De meeste huidcarcinomen
zijn door verwijdering te genezen; naar schatting is de sterfte
door huidcarcinomen minder dan één procent van de incidentie.

Voor het ontstaan van huidcarcinomen onder invloed van UV
straling kan geen drempelwaarde worden gegeven. Er bestaat steeds
een zekere kans op het ontstaan van een kwaadaardige huidtumor.
Deze kans neemt duidelijk toe met toenemende UV-bestralingsdosis.
Zo blijkt het optreden van basaalcelcarcinomen ongeveer evenredig
te zijn met het kwadraat van de regelmatig ontvangen (jaarlijkse)
bestralingsdosis en het optreden van plaveiselcelcarcinomen zelfs
met de derde macht van de dosis (Sla86, GR86).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>… ee eee 44

carcinoom erytheem
Gru93 McK87

en cel

TN

10 | | \ Tl

spectrale werkzaamheid

250 300 350 400
golflengte in nm

Figuur 4.2. Spectrale werkzaamheid voor huidcarcinomen, zoals
voorgesteld door De Gruijl en collega's (Gru93). Ter vergelijking
is ingetekend de spectrale werkzaamheid voor erytheem volgens de
voorstellen van McKinlay (McK87).

Het advies van 1986 bevat de aanbeveling om vooralsnog voor
huidcarcinomen de spectrale werkzaamheid voor erytheem te
gebruiken. Sindsdien zijn echter meer gegevens beschikbaar gekomen
over het ontstaan van huidkanker in muizen die aan UV straling waren
blootgesteld. Sterenborg publiceerde gegevens over het optreden
van huidkanker bij 50% en 5% van de proefdieren als functie van
de golflengte (Ste87). Onlangs hebben De Gruijl en anderen ook de
gegevens geëvalueerd die sedert 1987 bekend zijn geworden. Uit alle
beschikbare gegevens te zamen hebben zij een spectrale werkings-
functie voor huidcarcinomen afgeleid (UNEP91, Gru93); zie figuur
4.2. Voor berekeningen ter beoordeling van het risico op huidkanker
na blootstelling aan UV straling bij de mens is deze functie naar
het oordeel van de commissie het meest aangewezen.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>ane 45

Melanomen van de huid

Melanomen zijn kwaadaardige tumoren van de pigmentcellen
(melanocyten). Zij komen minder voor dan huidcarcinomen, maar zijn
agressiever en zaaien in veel grotere mate uit. De incidentie van
melanomen is de laatste decennia aanzienlijk toegenomen. Bloot-
stelling aan zonnestraling blijkt van invloed te zijn op het
ontstaan van bepaalde typen van melanomen. Dit blijkt onder andere
uit de volgende bevindingen (Kam87) :

- de verdeling van melanomen over het lichaam lijkt mede te
zijn bepaald door de mate waarin kleding bescherming biedt
tegen zonnestraling

= het optreden van (bepaalde typen) melanomen staat in
verband met de duur van blootstelling aan zonnestraling
(o.a. van lentigo maligna)

- het voorkomen van (bepaalde typen) melanomen lijkt in
verband te staan met frequente zonnebrandreacties in het
verleden.

Voorts zijn overerfbare eigenschappen, zoals het hebben van een
huid die gevoelig is voor zonnebrand, en de aanwezigheid van veel
moedervlekken, risicofactoren (Koh9l). Daarnaast is het mogelijk
gebleken in twee soorten proefdieren melanomen door blootstelling
aan UV straling op te wekken (Set89, Ley89).

De commissie acht het niet mogelijk om de thans beschikbare
gegevens over het optreden van melanomen na blootstelling aan UV
straling te gebruiken bij het afleiden van gezondheidskundige
advieswaarden.

… eee

4.4 Thermische huidschade

Als gevolg van de absorptie van stralingsenergie kan het
huidweefsel warm worden. Ook in het omliggende, niet bestraalde
weefsel stijgt de temperatuur door warntedissipatie. De tempera-
tuursstijging zal afhankelijk zijn van de mate waarin de huid de
straling reflecteert en absorbeert en van de warmte-afgifte aan
het omringende weefsel en de omgeving (en dus van de grootte van
het bestraalde oppervlak; WHO82, Mar70, Bra88).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>eee ees 46

100

80
blanke

| huid
60 [\

40

reflectie in %

20

0 ae oe Wee 1 a a oe F a AAA AA Aida — a a |
0 500 1000 1500 2000 2500 3000
golflengte in nm

Figuur 4.3. Reflectie (in procent) als functie van de golflengte,
voor een blanke huid en voor een zeer donkere huid. (Bron: Jac56).

eeens eeens etesenaenes sean steerer. sere tent

Stijging van de temperatuur beïnvloedt de biochemische
processen in en tussen de lichaamscellen; bij hogere temperaturen
treden onomkeerbare verschijnselen op. Boven 41,5 °C veranderen
eiwitten van structuur en vlokken uit, verliezen enzymen hun
activiteit, verandert de doorlaatbaarheid van de celwanden en
stagneert de aanmaak van DNA en van eiwitten. Langdurige
temperatuurverhoging tot boven 43 °C leidt tot het afsterven van
cellen (Mal86).

De temperatuur van de huid is normaal lager dan die in het
lichaam. Absorptie van straling in de huid geeft een warmtesen-
satie. De pijngrens ligt bij een huidtemperatuur van omstreeks
45 °C.

De huid reflecteert vooral de straling in. het zichtbare
spectraalgebied. In figuur 4.3 is de spectrale reflectie voor een

</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>ee 47

1000 p
E
=
=
D
O 8
hej i
a i
oO
=
2
= 10 E
? t
8 t |
Õ L
D kn
®
5 15 |
ow u
2 i
=]
7
DW
1 0,1 TA A A ASE TAA MAATA AT E EET rr
10° 10° 10° 10° 10°
golflengte in nm

Figuur 4.4. Mate van absorptie van optische straling in de huid
weergegeven als de diepte waarop 50% van loodrecht invallende
stralingsenergie is geabsorbeerd (‘equivalente doordringings-
diepte’). Curve afgeleid uit gegevens in Bru84, GR78, Har56, Par78.
De waarden zijn ook opgegeven in tabel 4.1.

blanke en een zeer donkere huid weergegeven. De niet-gereflecteer-
de straling dringt, afhankelijk van de golflengte, meer of minder
diep door in de huid (figuur 4.4 en tabel 4.1). Naarmate de straling
dieper in het huidweefsel doordringt, is het volume waarin de
stralingsenergie wordt geabsorbeerd, groter. Bij een gegeven
absorptie van stralingsenergie zal de temperatuursstijging dus
geringer zijn; daar staat tegenover dat ook de warmte-afgifte aan
het omringende weefsel langzamer verloopt. De afgifte van warmte
naar omringend weefsel treedt op via geleiding of via de bloedbaan.
Aan het huidoppervlak treedt warmteverlies ook op door convectie,
straling of door verdamping van vocht. In het algemeen blijft de
absorptie van de straling beperkt tot de epitheellagen.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>ee e ee ee 48

Tabel 4.1. Equivalente doordringingsdiepte* d, in huid en oog als
functie van de golflengte 4.

A (nm) d, (pm) A (nm) d, (jam) A (nm) d, (pm) A (nm) d, (pm)

huid
250 12 550 200 1200 700 1950 63
300 30 700 340 1400 700
400 90 1000 570 1700 300

oog
600 3036000 850 160000 1100 39900 1500 380
625 2480000 875 123000 1130 17000 1550 690
675 1670000 900 102000 1170 6900 1600 1000
700 1153000 925 48100 1200 6700 1650 1300
725 437000 950 17900 1250 7700 1700 1300
750 265000 975 15500 1300 6300 1750 1100
775 289000 1000 19100 1350 2800 1800 860
800 353000 1030 37900 1400 560 1850 700
825 250000 1070 54000 1450 270 1900 84

huid en oog

1950 63 3000 0,6 6100 2,6 50000 3,3
2000 100 3200 1,9 6500 9,1 70000 6,7
2100 260 3400 9,6 7000 12 100000 10
2200 420 3600 38 8000 13 200000 22
2300 290 3800 61 9000 12 500000 35
2400 140 4100 40 10000 11 1000000 50
2500 84 4400 23 12000 3,3

2600 45 4700 16 15000 3,0

2700 7,8 5000 22 20000 2,8

2800 1,3 5300 33 25000 3,9

2900 0,6 5600 22 40000 5,7

* Deze waarde is de diepte, berekend vanaf de positie van intree op de huid of
het hoornvlies, waarop de intensiteit van de straling met de helft is afgenomen,
onder de veronderstelling dat de extinctie uniform is en de wet van Beer volgt.
De equivalente doordringingsdiepte is dus een rekengrootheid. De absorptie door
de lens is daarin niet verdisconteerd,

</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>ee ee ee 49

10° F
“ 5
€ 10 Fiooolum 57
Z 5
2 300 4m Lj
° 4
£ 8
5 [30 um LG
8 10° Gy =
E ETC
2 mi
10° | | | | | |
10° 10° 10" 10°
bestralingsduur in s

Figuur 4.5. Drempelwaarde van de bestralingsdosis voor thermische
huidschade als functie van de bestralingsduur en de equivalente
doordringingsdiepte. (Bron: GR78).

ennn ennn nne oo ee en ee eee en ne nn a eee eee

Sinds het vorige advies zijn in de literatuur geen nieuwe
gezichtspunten naar voren gekomen. De commissie merkt op dat de
gehanteerde schadecriteria nogal uiteenlopen; zowel het bereiken
van de pijngrens als het optreden van verbranding wordt genoemd.

Kwalitatief kan men, aannemende dat de uitgebreidheid van
het bestraalde huidoppervlak veel groter is dan de altijd zeer
geringe doordringingsdiepte, het verband tussen de tempera-
tuursstijging en de absorptie van energie in de huid als volgt
omschrijven. Voor een korte bestralingsduur (korter dan ruwweg 1
seconde) is de (lokale) stijging van de temperatuur vrijwel
evenredig met de bestralingsdosis. De afvoer van warmte naar het
omringende weefsel speelt dan nog geen rol. Bij een langere
bestralingsduur heeft de warmte-afvoer wel invloed; ook weer
afhankelijk van de doordringingsdiepte treedt er evenwicht op

</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>ONE ME MEK 50

tussen aan- en afvoer. De temperatuursstijging is nu vrijwel
evenredig met de bestralingsdosis (het toegevoerde vermogen). Alle
krommen in figuur 4.5 komen samen bij een drempelwaarde voor de
bestralingssterkte van 1 kW/m?; dat stralingsniveau komt overeen
met de inderdaad ‘brandende’ zonnestraling bij onbewolkte hemel
en hoge zon.

In het advies van 1978 is dit verloop weergegeven in de
vorm van een verband tussen de drempelwaarde van de bestralings-
dosis, Hrompel, huid? en de bestralingsduur, t, in afhankelijkheid van
de equivalente doordringingsdiepte, de diepte waarop de bestra-
lingssterkte bij homogene opbouw van de huid tot op de helft zou
zijn verzwakt. De afleiding van de curven was gebaseerd op zowel
theoretische overwegingen als op de randvoorwaarde dat de
experimentele schadepunten zich ‘boven’ de curven bevinden. De
commissie meent dat de redenering in het advies van 1978 nog steeds
opgeld doet en verwijst voor details naar dat advies (GR78). Blijft
de bestralingsdosis op de huid beneden de door de curven (figuur
4.5) aangegeven waarden, dan zal warmteschade in de intacte huid
achterwege blijven.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>ese ee eee 51

5 EFFECTEN IN DE OOGMEDIA
5.1 Inleiding

Bij blootstelling van de ogen aan optische straling wordt
eerst het hoornvlies getroffen. Straling die daar niet wordt
geabsorbeerd of gereflecteerd, dringt door tot de iris en de lens.
Afhankelijk van de golflengte kan de straling het oog nog verder
binnendringen en wordt ze uiteindelijk in de oogbodem geabsor-
beerd. Het kunnen doordringen tot het netvlies en de spectrale
absorptie in de lichtgevoelige pigmenten aldaar bepalen het kleine
gebied van elektromagnetische straling dat we licht noemen, Het
gaat om straling met golflengten tussen ruwweg 400 en 780 nm.

De mens beschikt over ‘ingebouwde’ mechanismen die zijn
ogen tegen overmatige blootstelling beschermen. Het feit dat de
ogen wat naar achteren in de oogkassen liggen, biedt bescherming
tegen de hoog aan de hemel staande zon en tegen hoge kunstmatige
stralingsbronnen. Verder knijpen we de ogen reflexmatig dicht bij
fel licht, en ten slotte biedt ook de pupilreflex bescherming.

Toch kunnen de ogen overmatig worden bestraald. De
blootstelling kan bijvoorbeeld zo snel optreden dat de knipper-
reflex of de pupilreactie te laat komt. Bovendien werken deze
reflexen niet voor UV en IR straling. Daarnaast vinden sommige
schadelijke effecten hun oorzaak in een blootstelling gedurende
langere tijd, in welk geval de reflexen niet effectief zijn.

In de volgende paragraaf bespreekt de commissie kort de
bouw en de optische eigenschappen van het oog. Daarna komen de
schadelijke effecten van optische straling in het hoornvlies en
de ooglens aan de orde. In hoofdstuk 6 gaat zij in op thermische
en fotochemische effecten in het netvlies.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>ee 52

- hoornvlies MA
- glasachtig lichaam
lens |

netvlies

zichtbaar gele vlek

400-780 nm

ultraviolet A 315-400 nm

-315 nm
let B 780-31
> 160-280 27

blinde vlek
harde oogrok

achterste oogkamer
voorste oogkamer

Figuur 5.1. Schematische doorsnede en spectrale transmissie-
eigenschappen van het oog. De aangegeven grenzen zijn niet scherp.
Voor straling met een golflengte van 1400 nm en groter is de
transmissie van het hoornvlies en het kamerwater kleiner dan 1%.
Beneden 400 nm neemt de transmissie van de lens af tot minder dan
5%. Beneden 315 nm neemt de transmissie van het hoornvlies af tot
minder dan 5%. UV-B straling wordt daarom deels doorgelaten
(aangegeven met stippellijn).

5.2 Bouw van het oog en optische eigenschappen
Het oog is een bolvormig orgaan met een diameter van

ongeveer 2,5 cm. Figuur 5.1 geeft een schematische doorsnede. Het
oog is omgeven door een stevig vlies, de harde oogrok (sclera).
Aan de voorzijde is dit vlies transparant en draagt het de naam
hoornvlies (cornea). Het grensvlak tussen lucht en hoornvlies is
het belangrijkste brekende oppervlak van het oog, met een sterkte
van ongeveer 40 dioptrie. Het hoornvlies bestaat uit een buitenste
laag epitheel met een dikte van ongeveer 75 um, het stroma (een laag
collageenlamellen en keratocyten) van ongeveer 500 pm en een laag
endotheel van 5 um. De epitheelcellen gaan aan de rand van het
hoornvlies over in het bindvlies (conjunctiva); het stroma wordt
gecontinueerd in de harde oogrok. Belangrijk in het kader van een

</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>oe eee ee 53

beschouwing over schade is, dat de laag van epitheelcellen zich
in enkele dagen vernieuwt (dat geldt niet voor de endotheelcellen) .

In het inwendige van het oog onderscheiden we, meegaand
met binnendringende straling, eerst de voorste oogkamer, die is
gevuld met een waterige substantie. Vervolgens komen we het
regenboogvlies (iris) tegen, dat de kleur van de ogen bepaalt. De
grootte van de pupilopening in de iris wordt bepaald door de
hoeveelheid (zichtbare) straling die op het netvlies valt. Tussen
de iris en de lens bevindt zich een kleine, met waterig vocht
gevulde ruimte die de achterste met de voorste oogkamer verbindt.
De lens is een belangrijk optisch element van het oog, met een
(variabele) sterkte van maximaal ongeveer 20 dioptrie. Zij bestaat
uit met eiwit gevulde vezels die zijn gegroepeerd in een gelaagde
structuur, vergelijkbaar met die van een ui. Achter de lens vinden
we het glasachtig lichaam, dat bestaat uit een gelei-achtige,
transparante substantie,

Het netvlies is opgebouwd uit zenuw- en steuncellen. De
oppervlakkige lagen zijn geheel transparant. De fotoreceptoren
(staafjes, kegeltjes) bevinden zich in de diepste laag. De
oppervlakkige lagen van het netvlies zijn doorbloed, behalve in
de gele vlek (fovea centralis of macula lutea), het netvliesdeel
waarmee we fixeren. Direct achter het netvlies ligt het retinaal
pigmentepitheel (RPE), dat uit één cellaag bestaat met een dikte
van ongeveer 10 um. Het RPE bevat veel melanine, dat zichtbare
straling zeer sterk absorbeert. Dit pigment komt ook in ruime mate
voor in het vaatvlies (de choroidea), dat achter het RPE ligt.

Het oog wordt bijeengehouden door de omhullende harde
oogrok. Het sterk gekromde hoornvlies en de lens vormen samen het
optische systeem dat de buitenwereld afbeeldt op het netvlies.

Een schematisch beeld van de absorptie in diverse delen
van het oog als functie van de golflengte, valt eveneens uit figuur
5.1 af te lezen. Het hoornvlies absorbeert UV-C, UV-B, IR-B en IR-
C straling in vrij sterke mate, maar laat straling met golflengten
tussen 300 en 1400 nm (deel van het UV-B, UV-A, licht en IR-A)
grotendeels door. De ooglens absorbeert UV-A straling in sterke
mate; straling met golflengten tussen 400 en 1400 nm kan

</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>… ee. 54

grotendeels doordringen tot het netvlies. Na lensextractie kan UV-
A straling wel tot het netvlies doordringen. Tegenwoordig
ondervangt men dat vaak door de gebruikelijke plastic implantlens
te voorzien van pigmenten die UV-A straling absorberen.

…. aen

5.3 Hoorn- en bindvliesschade

Als gevolg van absorptie van UV straling kan schade aan
het hoornvlies en het bindvlies ontstaan (vaak aangeduid als hoorn-
en bindvliesontsteking, of respectievelijk keratitis en conjunc-
tivitis). Keratitis staat ook bekend als ‘sneeuwblindheid’ en als
‘lasogen’. De schade treedt zes tot twaalf uur na overschrijding
van een drempeldosis aan het licht. De symptomen (pijn, tranen,
lichtschuwheid en knipperen) verdwijnen veelal binnen twee etmalen
door regeneratie van de epitheelcellen. Valt de gehele (overma-
tige) blootstelling binnen een periode van 24 uur, dan is de
drempelwaarde van de bestralingsdosis niet afhankelijk van de
bestralingssterkte en de verandering van die grootheid in de loop
van de tijd. Bij spreiding van de blootstelling over langere tijd
gaan herstelprocessen een rol spelen, waardoor de drempelwaarde
voor bestralingsperioden van een week of langer beter kan worden
uitgedrukt in termen van de bestralingssterkte (Zuc80). Bij een
aanzienlijke overschrijding van de drempelwaarde kunnen ook dieper
gelegen delen van het hoornvlies beschadigd raken, hetgeen een
blijvend effect kan hebben op het gezichtsvermogen. Literatuur
gegevens over drempelwaarden als functie van de golflengte, zoals
samengevat in het advies van 1986, zijn weergegeven in figuur 5.2.
Sindsdien zijn op dit gebied geen nieuwe gezichtspunten naar voren
gekomen. Enkele oudere literatuurgegevens (Kur78) die niet in het
advies van 1986 waren vermeld, zijn ook in de figuur opgenomen.
Zij ondersteunen de voorstellen voor de destijds gegeven
advieswaarden.

Een nieuwe ontwikkeling is de therapeutische toepassing
van fotomechanische schade (ablatie). Hierbij stelt men het
hoornvlies bloot aan zeer korte pulsen (in de orde van grootte van
10°° s) van straling van excimer-lasers met een golflengte van
ongeveer 200 nm. Daarbij wordt een uiterst oppervlakkig weefsel-
laagje als het ware weggedampt, doordat chemische bindingen worden

</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>… ee eee 55

mens aap konijn konijn mens aap
Pit77 Pit77 Pit77 Pit77 Cog46 Kur78

EE —- —+— Ne > >

Va

bestratingsdosis in J/m?

Apu

200 250 300 350 400
golflengte in nm

Figuur 5.2. Drempelwaarden van de bestralingsdosis voor ontsteking
van het hoornvlies, als functie van de golflengte. De meetpunten
Pit77 en Cog46 waren vermeld in het advies van 1986. De waarden
Kur78 komen hiermee goed overeen,

verbroken. Deze ‘etstechniek’, waarmee de brekende werking van het
hoornvlies kan worden bijgesteld, verkeert momenteel in een
verkennend stadium. Omdat het hier het opzettelijk aanbrengen van
schade betreft, laat de commissie dit effect buiten beschouwing.

De processen die bij ‘thermische bestraling’ van het
hoornvlies optreden, verschillen niet van die bij de huid bij
dezelfde doordringingsdiepte (GR78, Fle86). De commissie verwijst
daarvoor naar hoofdstuk 4. De doordringingsdiepte voor het oog

</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>„ee 56

huid oog

mh

O

a

"| 000
—

TTT

A
O
kh
TTT

eguivalente doordringingsdiepte in um

101 ori — rn —
10° 10° 10° 10 10
golflengte in nm

Figuur 5.3. Mate van absorptie van optische straling in het oog,
weergegeven als de diepte waarop 50% van loodrecht invallende
stralingsenergie is geabsorbeerd (‘equivalente doordringings-
diepte’). Ter vergelijking zijn gestippeld de waarden voor de huid
weergegeven (zie figuur 4.4); bij golflengten groter dan 1900 nm
vallen de curven voor huid en oog samen. Curve afgeleid uit gegevens
in GR78.

ae eee eee mmm op e aab ap daa ab a i ale a ol Aab ee ee)

verschilt wel van die voor de huid, In figuur 5.3 zijn de waarden
voor het oog gegeven met, ter vergelijking, gestippeld de waarden
voor de huid.

Over de effecten van chronische blootstelling aan UV
straling is weinig bekend. Bindvlieswoekering (pterygium) en de
‘klimaatgebonden druppelvormige keratitis’ brengt men daarmee wel
in verband, maar duidelijk is die relatie niet (Mil87, Gra92).
Beide aandoeningen kwamen niet of nauwelijks in Nederland voor;
uit kringen van oogartsen komen berichten dat ze thans ook hier
meer dan vroeger worden waargenomen, in.het bijzonder onder
allochtone bevolkingsgroepen. Er zijn aanwijzingen dat zich, net

</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>e 57

als in de huid, in het hoornvlies carcinomen en mogelijk ook
melanomen kunnen ontwikkelen onder invloed van UV straling; deze
vormen van kanker zijn echter zeldzaam (Kop79, Sed90). Over het
verband tussen blootstelling en effect als functie van de
golflengte is niets bekend. Gezien de overeenkomst tussen de
effecten in de huid en in het hoornvlies na kortdurende bestraling,
beveelt de commissie aan vooralsnog van een zelfde gevoeligheid
uit te gaan (zie paragraaf 4,3).

5.4 Lensschade

5.4.1 Fotochemische schade

In de lens kan door absorptie van UV-B straling binnen
korte tijd fotochemische schade ontstaan; ‘kort’ betekent hier
‘binnen enkele dagen’. Bij het juist overschrijden van een
drempeldosis is die schade zichtbaar als korrelige witte plekjes
die weer kunnen wegtrekken. Bij iets grotere bestralingsdoses
treden ook blijvende troebelingen op. In figuur 5.4 is het
spectrale verloop weergegeven van de bestralingsdosis waarboven
schade is waargenomen; de dosiswaarden zijn gemeten ter plaatse
van het hoornvlies (Pit76). Door de sterke absorptie in het
hoornvlies en in het kamerwater dringt straling met golflengten
kleiner dan 300 nm nauwelijks tot de lens door. Rekent men - door
deze absorptie in rekening te brengen - de drempelwaarden in figuur
5.4 om tot waarden ter plaatse van het voorste lensoppervlak*, dan
blijken de drempelwaarden voor lens- en hoornvliesschade vrijwel
samen te vallen. Dat betekent een bevestiging van het fotochemische
karakter van de lensschade. Het betekent ook dat bij blootstelling
van het oog tot de drempelwaarde van de bestralingsdosis voor
schade in het hoornvlies schade, inde lens zeker niet zal optreden.

* In sommige publikaties wordt ten onrechte gesuggereerd dat
de lenskromme in figuur 5.4 betrekking heeft op de
bestralingsdosis ter plaatse van de lens (zie bijvoorbeeld
Wax86).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>eee ee 58

10’ TT T TTT TTT TTT

E
= 6
510 lens
n o+ 1) A
210° =
O :
a) i
E |
310° E
5 lens i
8 i

3 :
210 i E
& i 2
5 2 hoornvlies — fF 7
210 E E
A er 4

1 LL LL Lr Lk

10 500 250 300 350 400
golflengte (nm) |

Figuur 5.4. Drempeldosis voor acute fotochemische lensschade bij
het konijn, als functie van de golflengte (Pit76) . Ter vergelijking
is een deel van de drempelkromme voor hoornvliesbeschadiging uit
het advies van 1986 afgebeeld.

äss m s dok a a a a a a ee

eee cease

Met toenemende leeftijd wordt de lens steeds geler; deze
geelkleuring wordt wel toegeschreven aan de chronische inwerking
van UV-A straling (Gro72). Dit effect heeft een beschermende
werking, doordat de doorlaatbaarheid van de lens voor UV-A straling
en voor violet licht vermindert en zo inwerking van deze straling
op het netvlies wordt voorkomen (zie paragraaf 6.3).

De verkleuring van de lens kan echter overgaan in
troebeling, een vorm van staar (of cataract). Ook andere
mechanismen kunnen leiden tot staar. De resultaten van epidemio-
logisch onderzoek wijzen op een verband tussen de mate van
blootstelling aan zonlicht en het ontstaan van lenstroebeling
(Wax86). Uit een onderzoek in de VS, waarin veel aandacht werd
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>oe ee eee 59

besteed aan het nauwkeurig vaststellen van de bestralingsdosis op
het oog, volgde dat de (cumulatieve) bestralingsdosis van UV-B
straling de kans op corticaal cataract (staar in de oppervlakkige
lagen van de lens) significant verhoogt (Tay88). De onderzoekers
vonden geen verband tussen de UV-B-bestralingsdosis en staar in
de kern van de lens, en evenmin tussen de UV-A-bestralingsdosis
en staar. Uit dit onderzoek bleek ook een verhoogde kans op
zogeheten sub-capsulair cataract aan de achterzijde van de lens
bij hoge blootstelling aan UV-B straling (Boc89). In welke mate
UV straling een directe, oorzakelijke factor is bij het optreden
van staar, is onderwerp van wetenschappelijke discussie.
Resultaten van dierexperimenteel onderzoek naar de

gevolgen van chronische blootstelling zijn nauwelijks voorhanden.
Recent werd voor het eerst bij dagdieren (eekhoorns) een verband
geconstateerd tussen chronische blootstelling aan straling van 365
nm (bestralingssterkte van 60 W/m? gedurende 1 jaar) en lensschade
(Zig91). Een spectrale werkingsfunctie voor dit type schade is niet
voorhanden,
5.4.2 Thermische schade

Overmatige opwarming van de lens kan staar veroorzaken.
Bij chronische blootstelling aan warmtestraling kan het tientallen

jaren duren voordat deze zogenoemde glasblazersstaar manifest
wordt. Maar ook na kortstondige verwarming van de ooglens kunnen
blijvende troebelingen optreden.

Een probleem bij het vaststellen van waarden van de
bestralingsdosis of bestralingssterkte waarbij of waarboven
schade optreedt, is de ontoereikendheid van zowel de experimentele
als de epidemiologische gegevens. De laatstgenoemde geven slechts
aan dat bij werkers bij glas- en hoogovens met het stijgen van de
leeftijd meer staar voorkomt dan bij mensen met andere beroepen;
een betrouwbare blootstelling-effectrelatie kan er niet uit worden
afgeleid (Lyd84). Het onderzoek naar de gevolgen van blootstelling
van proefdieren aan (in de meeste gevallen) breedbandige IR-A
straling, heeft slechts informatie opgeleverd over acute oogscha-
de. Om tot een enigszins betrouwbare schatting te komen van
schadedrempels als functie van de golflengte, moet men zich daarom
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>ee ee eee 60

hoornvlies

12 10 8 7 6 5 4 3 2
temperatuur verhoging (°C)

Figuur 5.5. Berekende isothermen van temperatuurverhoging in het
voorste deel van het oog bij continue blootstelling aan een
bestralingssterkte van 2 kW/m? afkomstig van een ‘zwarte’ straler
met een temperatuur van 1473 K (1200 °C); de pupildiameter bedraagt
2 mm en de iris is bruin gekleurd (0ku91). De afschermende werking
van de oogleden (die niet zijn getekend) is er de oorzaak van dat
de temperatuur naar boven toe steeds lager wordt. Het gladde
verloop van de isothermen duidt erop dat het hoornvlies als enige
warmtebron optreedt en dat opwarming vanuit de iris (Gol30) geen
belangrijke rol speelt.

EEEN

voornamelijk verlaten op modelberekeningen. De commissie vat
hieronder het resultaat van dergelijke berekeningen samen.

In de literatuur zijn drié mechanismen voor het opwarmen
van de lens door optische straling beschreven; in historische
volgorde:

- opwarming door absorptie van straling in de lens zelf

(*Vogt-mechanisme’; Vog19)

- indirecte opwarming via absorptie van straling in de iris

(‘Goldmann-mechanisme’; Gol30)

- indirecte opwarming via absorptie van straling in het
hoornvlies (‘Okuno-mechanisme’; Oku91).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>ee ee eee 61

Het doorrekenen van deze drie schademechanismen leidt tot
de conclusie dat elk, al naar gelang de omstandigheden, een rol
kan spelen (Vos93). Het Okuno-mechanisme is het normale patroon.
De straling van gloeiende voorwerpen, zowel van lampen als van
industriéle ovens, ligt voor het grootste deel in het IR-B en IR-
C spectrale gebied; straling in dit golflengtegebied wordt vrijwel
geheel in het hoornvlies geabsorbeerd. Modelberekeningen van Okuno
(Oku91) leren dat de opwarming van het hoornvlies via geleiding
in het kamerwater inderdaad kan leiden tot opwarming van de lens
tot schadelijke niveaus (figuur 5.5). Alleen bij blootstelling aan
stralingsbundels waaruit de IR-B en IR-C componenten zijn
verwijderd of bij blootstelling aan de straling van IR-A-lasers,
is het mogelijk dat dieper gelegen delen van het oog direct
opwarmen. Opwarming van de lens zal dan in het algemeen vooral
plaatsvinden via het Goldmann-mechanisme, dat wil zeggen door
absorptie van straling in de iris. Het ontstaan van warmteschade
via het Vogt-mechanisme, dus via absorptie in de lens zelf, zal
zich in de praktijk vrijwel alleen kunnen voordoen bij specialis-
tische proefopstellingen waarbij lokale bestraling met smalle
bundels mogelijk is.

Schade aan de lens treedt niet op indien de lenstemperatuur
lager blijft dan 40 °C (Gol30). In de modelberekeningen is van deze
waarde uitgegaan; tevens is verondersteld dat straling in het oog
wordt geabsorbeerd volgens de karakteristiek van figuur 5.3. Het
resultaat van de berekeningen is weergegeven in figuur 5.6. Deze
figuur toont:

- Het spectrale verloop van de schadedrempel volgens het
Okuno-mechanisme. In het UV-B, het IR-C en IR-B spectrale
gebied heeft de berekende schadedrempel een waarde van
ongeveer 1,7 kW/m’. In dat gebied dringt de straling niet
verder dan het hoornvlies door. In het golflengtegebied
tussen 315 en 1150 nm wordt de via het Okuno-mechanisme
berekende schadedrempel veel groter en kan dit mechanisme
in de praktijk geen rol spelen.

- Het spectrale verloop van de schadedrempel volgens het
Goldmann-mechanisme. Tussen 315 en 1400 nm heeft de

berekende schadedrempel in termen van de bestralings-

</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>„sa 62

Kx

RI

10 NN RR PON
Se

irradiantie in kW/m?
o
= m2
AKK
SA
ž õi (>
Vs x ORY
4 ox
Ce pinu es nigu jagu

Likud

107) ! ! 1
Oo 500 1000 1500 2000

golflengte in nm

Figuur 5.6. Berekende schadedrempels voor thermische schade aan
de ooglens. Uitgangspunt is opwarming van de ooglens tot een
temperatuur van 40 °C. De tekst bevat een toelichting op de
achtergronden van het Vogt-mechanisme (getrokken lijn), het
Goldmann-mechanisme (gestippelde lijn) en het Okuno-mechanisme
(gestreepte lijn). In het gearceerde gebied treedt netvliesver-
branding als schadebepalend mechanisme bij blootstelling van het
oog aan optische straling op. (Bron: Vos93).

eeen nesten nnee. eee eee ee

sterkte in goede benadering een waarde van 2,2 kW/m’ en
wordt hij begrensd door scherp oplopende flanken, Ruwweg
‘vult’ de schadedrempel berekend volgens het Goldmann-
mechanisme het ‘gat’ in de schadedrempelfunctie berekend
volgens het Okuno-mechanisme.

- Het spectrale verloop van de schadedrempel volgens het
Vogt-mechanisme. De schadedrempelfunctie (in termen van
de bestralingssterkte) bestaat uit twee takken, te weten
een kortgolvige die wordt bepaald door de absorptie in het
gele lenspigment, en een langgolvige die wordt bepaald

</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>oe eee we 63

door de absorptie in water. Alleen tussen 315 en 420 nm
is de schadedrempel lager dan die berekend volgens het
Okuno- of het Goldmann-mechanisme, en vormt hij de schade-
bepalende ondergrens. Bij blootstelling aan nauwe stra-
lingsbundels die de iris niet raken, zou het Vogt-
mechanisme eveneens schade-bepalend kunnen zijn.

- Een gearceerd gebied, waarbinnen netvliesverbranding kan
optreden (in het dubbel gearceerde gebied voor smalle en
brede bundels en in het enkel gearceerde gebied voor brede
bundels). De commissie heeft met het aangeven van dit
gebied, in navolging van Vos en Van Norren (Vos93), willen
benadrukken dat bij blootstelling van het oog aan straling
met golflengten tussen 400 en 1150 nm niet thermische
staar, Maar netvliesverbranding het schadebepalend effect
is.

Zoals de commissie hierboven reeds vermeldde, ontbreekt
een experimentele bevestiging van het resultaat van deze
modelberekeningen zo goed als geheel. Er is één uitzondering: de
enige aan de commissie bekende drempel voor thermische staar in
het UV-A gebied komt overeen met de berekende waarde volgens het
Vogt-mechanisme (Zuc76).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>… ew eee

64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>ee ee eee 65

6 EFFECTEN OP HET NETVLIES
6.1 Inleiding

Slechts een deel van de straling die op het oog valt,
bereikt het netvlies (zie figuur 5.1) en daarvan wordt maar een
klein deel gezien, dat wil zeggen geabsorbeerd door de visuele
pigmenten. Het grootste deel wordt in de pigmentlagen vlak achter
het netvlies, het pigmentepitheel (RPE) en het vaatvlies, na
absorptie omgezet in warmte. Wanneer de instraling te groot wordt,
kan de temperatuur lokaal zo hoog oplopen dat een vorm van
weefselschade ontstaat die bekend staat als netvliesverbranding.
Naast dit thermische effect kan optische straling ook fotochemi-
sche effecten teweeg brengen. In dat geval bewerkstelligt de
straling een serie van opeenvolgende chemische reacties die tot
schade leiden.

Netvliesschade is een ernstig letsel wanneer het optreedt
in het centrum van het gezichtsveld, met name in de gele vlek
(fovea). Foveale beschadiging leidt tot vermindering van de
gezichtsscherpte. Daarentegen zal schade in de periferie van het
gezichtsveld functioneel vaak weinig betekenis hebben: een kleine
blinde vlek extra beïnvloedt het gezichtsvermogen nauwelijks. Niet
te ernstige schade kan nog goeddeels genezen. Maar een forse
bestralingsdosis kan lokaal het pigmentepitheel en het netvlies
permanent verwoesten.

In de volgende paragrafen beschrijft de commissie
thermische en fotochemische schade van het netvlies in meer detail.
Voor meer uitgebreide verhandelingen raadplege men handboeken
(51i80, Wax86, Cro86).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>vanen 66

i
PUNTBEELD

retinaal ingestraalde energie (J)
o

O
| Lut Lest 1 ETT paugu

err ord stud aad aaa ad pand EET pu

1077

10° E T my PTT TTT AA RAA TTT TTT TIIM TTT
EB VELDBEELD
6 E

10 E

O

Pidi

3 |

o
\
ENT 1 Lul MENT fps

retinale bestralingsdosis (J/m?)
EN

oO

0] a i CEE TA ud Lua su ud ud suu
10.10 10 10 10 10 10 10 10 10 10
bestralingsduur (s)

1

Figuur 6.1. Drempelwaarden voor thermische netvliesschade als
functie van de blootstellingsduur. A: ingestraalde energie Q op
het netvlies voor puntbeelden. B:. bestralingsdosis H op het
netvlies voor veldbeelden. (Bron: GR78).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>„eere 67

eee weenie

6.2 Thermische netvliesschade

Thermische netvliesschade is, vrijwel direct na de
stralingsinwerking, via ‘oogspiegelen’ zichtbaar als een lokale
grijze verkleuring van de oogbodem. Veel schadedrempelbepalingen
zijn op deze manier gedaan; met meer verfijnde opsporingstechnie-
ken, zoals elektronen-microscopie, neemt men al bij kleinere
bestralingsdoses tekenen van schade waar. Globaal genomen kan men
stellen dat de laagste schadedrempelwaarden overeenkomen met
bestralingsdoses die naar berekening in het retinaal pigment-
epitheel (RPE) een temperatuursverhoging van 10 °C of meer
produceren.

Bij een klein netvliesbeeld kan de warmte veel makkelijker
weglekken dan bij een groot beeld, omdat de verhouding van het
warmte-afgevend oppervlak ten opzichte van het bestraalde volume
groter is. Het oplopen van de temperatuur met de tijd, en daarmee
de relatie tussen de drempelwaarde van de bestralingsdosis en de
bestralingsduur, hangt daarom af van de beeldgrootte. In de
praktijk kan men een schematische tweedeling maken. Bij kleine
beelden (‘puntbeelden’) is de schade-bepalende grootheid de
ingestraalde energie (in J). Bij grote beelden (‘veldbeelden’) is
de schadebepalende grootheid de bestralingsdosis op het netvlies
(in J/m’).

De in het advies van 1978 verschafte experimentele
gegevens over de drempelwaarde van de ingestraalde energie als
functie van de bestralingsduur voor puntbeelden hebben hun
geldigheid behouden. De drempelwaarde blijkt constant te zijn tot
ongeveer 10% s en wordt bij langere bestralingsduur geleidelijk
steeds beter beschreven als evenredig met die duur; er is dan sprake
van een constante drempelwaarde van het ingestraalde vermogen. De
relatie tussen de drempelwaarde van de ingestraalde energie,
Q
het visuele spectrum weergegeven in figuur 6.1A. De volgende

puntbeela? EN de bestralingsduur, t, is voor het midden van

drempel, netvlies

empirische formule geeft een wiskundige beschrijving van deze
relatie:

</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>AK KE AK 68

100

TTT

\
|

kritische beelddiameter in mrad

nn

ELL
10° 10° 10” 10°
bestralingsduur in s

Figuur 6.2. Verband tussen de kritische beelddiameter a
bestralingsduur. (Bron: GR78).

ee eee Kii AA, AK. JAIK. ee en ee ne ne ee

krit

0 = 10°° + 3x10° t [J], t ins

drempel, netvlies, puntbeeld

Ook voor veldbeelden is de experimentele onderbouwing van
het verband tussen de schadedrempel en de bestralingsduur sedert
het verschijnen van het advies van 1978 niet wezenlijk aangevuld
of gewijzigd. Ook hier geldt dat de drempelwaarde van de
bestralingsdosis (ter plaatse van het netvlies) constant is tot
circa 10% s. Bij een bestralingsduur langer dan 1 s is deze
drempelwaarde evenredig met de duur, dat wil zeggen er is sprake
van een constante drempelwaarde van de bestralingssterkte. De
relatie tussen de drempelwaarde van de bestralingsdosis,
ar en de bestralingsduur, t, is voor het midden van

drempel,netvlies,veldbeel

het visuele spectrum weergegeven in figuur 6.1B. De volgende

</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>ee JA JAKK 69

empirische formule geeft een wiskundige beschrijving van deze
relatie:

= 500 + 2,5x104tV? + 5x10' t [J/m2],

drempel,netvlies,veldbeeld

t in s

Bij deze pragmatische tweedeling hoort een kritische
beeldgrootte op het netvlies, 0, .,, die een puntbeeld van een
veldbeeld onderscheidt. Dit is het beeldoppervlak waarbij de
bestralingsdosis voor het puntbeeld gelijk is aan die voor het
veldbeeld; dit oppervlak wordt verkregen door beide relaties op

elkaar te delen:

107% + 3x10%t
= [m7], t ins
500 + 2,5x104 ty? + 5x10! t

krit

Het is gebruikelijk dit oppervlak om te rekenen in een kritische
diameter, 0, ,, uitgedrukt in een hoekmaat (in het ‘standaard-oog’
komt een rond netvliesbeeld met een diameter van 16,7 mm overeen
met een hoek van 1 radiaal; S11i80):

1+ 3000 t

= 3 / {milliradiaal]
1 + 50t: + 100t

Deze relatie is weergegeven in figuur 6.2. De vorm laat zien dat
bij grote waarden van de bestralingsduur, waarbij de warmte de tijd
krijgt om ‘uit te smeren’, de overgang van puntbeeld naar veldbeeld
bij een grotere diameter ligt.

De gepresenteerde relaties gelden voor het midden van het
visuele spectrum, waar zowel de doorlatendheid van de oogmedia als
de absorptie in het RPE groot is. Naar het blauw toe neemt de
doorlatendheid van de oogmedia snel af, en naar het rood toe
vermindert de absorptie in het RPE. In het IR-A spectrale gebied
bereikt de doorlatendheid van de oogmedia vrijwel de waarde nul
(Boe62). Straling buiten het centrum van het visuele gebied zal,

</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>…. ee 70

108

thermische
schade \
kt
u

=

O
A
LI

s
o
cS

—_

O
4
T

101b heldere hemel L J

retinale bestralingssterkte (Wim?)

visueel pigment

10° o sehade

102 2

I (1 i
10% 10° 10° +10’ 102 103 104 .105 108 107 108
bestralingsduur (s)

Figuur 6.3. Experimentele gegevens over drempelwaarden van de
bestralingssterkte op het netvlies voor netvliesschade door wit
licht bij verschillende diersoorten (Kre88, Kre89, Nor90). De
getrokken lijn is gebaseerd op een model van Kremers en Van Norren
(Kre88) .

bij een zelfde bestralingsdosis ter plaatse van het hoornvlies,
het netvlies dus minder opwarmen dan straling in het zichtbare
spectraalgebied. Men kan dit in de drempelformules in rekening
brengen door vermenigvuldiging met een correctiefactor C,. Het
verband tussen C, en de golflengte A is aangegeven in hoofdstuk 7.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>eee 71

6.3 Fotochemische netvliesschade

Effecten na kortdurende blootstelling

Voor een blootstellingsduur groter dan ongeveer 1 minuut
domineert fotochemische schade over thermische schade (M1187,
Kre88). In figuur 6.3 zijn (dier)experimentele gegevens over
drempels voor netvliesschade door wit licht aangegeven. Bij de
verklaring van de ligging van deze schadepunten heeft men
onderscheid gemaakt tussen twee typen schade: het ‘blauw licht’-
type en het ‘visueel pigment’ -type.

Schade van het ‘blauw licht’-type speelt een rol bij de
grotere waarden van de bestralingssterkte. Het is onbekend welk
pigment, of welke combinatie van pigmenten, de straling absorbeert
bij dit type schade. Men ziet de eerste schadeverschijnselen
meestal alleen in het RPE.

Bij een golflengte van 325 nm is de drempelwaarde van de
bestralingsdosis ter plaatse van het netvlies het kleinst (Ham82),
waarbij de commissie aantekent dat voor kleinere golflengten geen
gegevens voorhanden zijn (figuur 6.4). Voor de praktijk is niet
de spectrale werkzaamheid ter plaatse van het netvlies, maar die
ter plaatse van het hoornvlies van belang. In dat laatste geval
is rekening gehouden is met absorptie in de oogmedia. Het maximum
valt dan in het blauwe deel van het zichtbare spectrum. Zich
aansluitend bij de Angelsaksische literatuur, waar gesproken wordt
over de ‘blue light hazard’, heeft de commissie voor de naam ‘blauw
licht’ -schade gekozen.

Patiënten die na een lensextractie een implantlens zonder
beschermend filter hebben gekregen, hebben een grotere kans op
schade dan mensen met een normale ooglens. Ook jonge kinderen lopen
een enigszins verhoogd risico, omdat hun ooglens meer doorlaatbaar
is voor UV straling dan de lens van een volwassene.

Bij een blootstellingsduur van langer dan 8 uur blijkt
schade in het netvlies bij relatief kleine waarden van de
bestralingssterkte te kunnen optreden (zie figuur 6.3). Noell
maakte er in 1966 voor het eerst melding van op grond van een
onderzoek bij ratten (Noe66). Later werd de schade ook bij andere

</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>sanee 72

Br
10 E TT el E
F A © aap (Ham) q
C x rat (v. Norren & Schellekens) , | J
B / d
5 107E x” 3
S Of 1
u - ° 4
8 8 / X J
LJ
D6 Z
= 10 F / / E
s 7 / d
7) i a el
a JC
sk y =
10 E «7 E
mi a =
104
10°F LI t LI 4 | ty LJ t LI i T i ' 5
Cp 9x Noell e.a. 3
n e Williams & Howell ° /'
5 - =
O A a
D
u.
Et |
s” E 3
+ u x ° a
a ef o x f *\ 7
o M
jt A A 4
10 |
300 400 500 600
golflengte (nm)

Figuur 6.4. Gegevens uit proefdieronderzoek over de golflengte-
afhankelijkheid van de bestralingsdosis op het netvlies voor
fotochemische netvliesschade. A: schade van het ‘blauw licht’ -type
(gemiddelde waarden uit Nor90); B: schade van het ‘visueel
pigment’-type bij de rat (Kre88).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>oe ep ee ee 73

diersoorten gevonden, onder andere bij apen (Syk81). Dit type
schade treedt vooral op in de lichtreceptoren. De effectiviteit
om de schade te bewerkstelligen, heeft een golflengte-afhankelijk-
heid die overeenkomt met het absorptiespectrum van de visuele
pigmenten. Vandaar de keuze van de commissie voor de naam: schade
van het ‘visueel pigment’-type. Voor rhodopsine ligt het maximum
bij ongeveer 500 nm (figuur 6.4).

Hoewel lichtschade van het ‘visueel pigment’-type moge-
1ijk ook bij mensen voorkomt, laat de commissie die in dit advies
verder buiten beschouwing. Er bestaat noch over het optreden van
deze vorm van schade, noch over de verklaring ervan, in de
internationale wetenschappelijke wereld overeenstemming (Kre89).
Bovendien treedt de schade waarschijnlijk niet op binnen een
periode van een (werk)dag, terwijl een langere blootstelling in
de praktijk niet waarschijnlijk is.

Effecten na langdurige blootstelling

De laatste tijd vindt de zienswijze ingang dat de
cumulatieve bestralingsdosis van (zichtbaar) licht de kans op
leeftijdgebonden degeneratie van de macula (LMD) vergroot (You88,
Nor91). LMD is voornaamste oorzaak van blindheid op hoge leeftijd.
In een groot epidemiologisch onderzoek werd bij een groep van 838
vissers de cumulatieve bestralingsdoses van UV-A, UV-B en straling
in het zichtbare spectraalgebied (componenten van het hemellicht)
berekend over het hele leven. De UV-A- en UV-B-bestralingsdoses
vertoonden geen verband met het optreden van LMD (Wes89), maar die
van licht wel (Tay92). De hierboven ten aanzien van schade van het
‘visueel pigment’-type beargumenteerde terughoudenheid geldt in
nog sterkere mate voor LMD. Het betreft immers een nog zeer
speculatief, aan overbelichting op zeer lange termijn toegeschre-
ven verschijnsel. Zo wezen de onlangs gepubliceerde resultaten van
een epidemiologisch onderzoek in Australië niet op een verband
tussen blootstelling aan zonlicht en LMD (Mit93).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>74

</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>ee ee one 75

ee ee eee eee ka koe aa aa adds ee eee ee ee eee ee eee eee ee eh ee

7 GEZONDHEIDSKUNDIGE ADVIESWAARDEN

ee

7.1 Begripsomschrijving

In hoofdstuk 1 introduceerde de commissie het begrip
gezondheidskundige advieswaarde. Voor de omschrijving van dit
begrip sluit zij zich aan bij het advies van een andere commissie
van de Gezondheidsraad over uitgangspunten voor normstelling voor
stoffen (GR85). De gezondheidskundige advieswaarde is ‘een
schatting van het hoogste nog gezondheidskundig verantwoorde
niveau van blootstelling’ aan een agens, in dit geval aan optische
straling. De gezondheidskundige advieswaarden in het voorliggende
advies corresponderen met de ‘aanvaardbare stralingsniveaus’ uit
het advies van 1978.

Het is niet altijd mogelijk om direct uit de resultaten
van wetenschappelijk onderzoek gezondheidskundige advieswaarden
af te leiden. Zo zullen gegevens uit dierexperimenteel onderzoek
met onzekerheid zijn behept, onder meer vanwege onvolkomenheden
in de onderzoeksopzet en de variatie in gevoeligheid tussen de
proefdieren. Het vertalen van de proefdiergegevens naar schade-
grenzen en risicogetallen voor blootstelling van de mens is een
volgende bron van onzekerheid. Ook over het bestaan van mogelijk
bijzonder gevoelige personen is veelal weinig bekend. Het
aanbevelen van een gezondheidskundige advieswaarde vereist
daarom, naast een beoordeling van de wetenschappelijke gegevens,
ook een oordeel over aard en invloed van zulke onzekerheden. De
commissie zal aangeven op welke wijze zij dit oordeel in de
aanbevolen advieswaarden heeft verdisconteerd.

Een advieswaarde zal in het algemeen variéren met de
golflengte. Voor de diverse te bespreken effecten heeft de

</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>eee eens 76

commissie ervoor gekozen de advieswaarden X,, als volgt weer te

a
geven:

Ka = (1/A,) X, ret

X,, is de gezondheidskundige advieswaarde bij golflengte A
uitgedrukt in termen van de bestralingsdosis (X = H), de
bestralingssterkte (X=E), de over de tijd geïntegreerde radiantie
(X = Lt) of de ingestraalde energie (X = 0). De weegfunctie A, is
op 1 genormeerd bij de golflengte A='ref' en is te beschouwen als
een spectrale werkingsfunctie (zie hoofdstuk 2). Bij A='ref' is

de advieswaarde dus gelijk aan X De commissie specificeert

Arref ®
verschillende weegfuncties voor de diverse effecten, bijvoorbeeld

A, = Y, voor erytheem, hoorn- en bindvliesschade; zie ook tabel 2.1.

7.2 Indeling

De commissie gaat in dit hoofdstuk afzonderlijk in op de
vroege en de late schadelijke effecten van blootstelling aan
optische straling. Onder ‘vroege’ schade verstaat zij effecten die
binnen enkele dagen na de blootstelling aan het licht treden. Deze
effecten zijn vooral van belang bij kortdurende blootstelling
(binnen een dag). Late schade treedt in het algemeen pas op na
langdurige blootstelling, bijvoorbeeld na jaren.

De ‘vroege’ effecten die de commissie in de hoofdstukken
4, 5 en 6 heeft besproken, treden pas op na het overschrijden van
een drempelwaarde van de bestralingsdosis op huid of oog. De
commissie bespreekt achtereenvolgens advieswaarden voor:
- erytheem, hoorn- en bindvliesontsteking (paragraaf 7.3);
- thermische schade in huid, hoornvlies (paragraaf 7.4);
- staar (schade aan de ooglens) (paragraaf 7.5);
- netvliesschade (paragraaf 7.6).

Voor effecten na chronische blootstelling kan de commissie
in het algemeen geen gezondheidskundige advieswaarden aanbevelen
(paragraaf 7.7).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>ee ee eae 77

se ee eee

7.3 Advieswaarden voor erytheem, hoorn- en bindvliesschade
In de hoofdstukken 3, 4 en 5 is erytheen (effect in de huid)
gescheiden behandeld van hoorn- en bindvliesontsteking (effecten

in het oog). De verschillen in de drempelwaarden zijn echter zo

gering, dat de commissie het aanbevelen van één gezondheidskundige

advieswaarde voor beide effecten gerechtvaardigd acht.
Voor de bescherming tegen erytheem hanteert de commissie
de volgende uitgangspunten:

- de advieswaarde is afgestemd op personen met een gevoelige
huid (mensen met een blanke huid die in de zon nooit
bruinen)

- de advieswaarde geldt voor blootstelling binnen een etmaal
en met als criterium een waarneembaar erytheem binnen 8
uur na de blootstelling.

Het eerste uitgangspunt verdient enige toelichting. Op
grond van de gevoeligheid voor erytheem en het gemak waarmee iemand
bruint, hebben dermatologen een indeling in vijf huidtypen gemaakt
(GR86). Mensen die zeer snel last hebben van zonnebrand en nooit
bruinen hebben huidtype 1, het meest gevoelige type; tot deze groep
behoren de aan het einde van paragraaf 4.2 genoemde personen van
Keltische afkomst. Ook personen met dit huidtype worden door het
aanhouden van de advieswaarde beschermd. Daarnaast komen er in de
bevolking echter personen voor die overgevoelig zijn voor UV
straling, bijvoorbeeld door erfelijke oorzaken of door het innemen
van bepaalde geneesmiddelen of natuurlijke stoffen. Zij worden
niet beschermd door het aanhouden van de advieswaarde.

Uit de gegevens over de voor het opwekken van erytheem
minimaal benodigde bestralingsdosis kan men afleiden dat bij
blootstelling aan een erytheem-effectieve bestralingsdosis van
50 J/m? of minder gedurende een etmaal geen erytheem zal optreden
(paragraaf 4.2). De erytheem-effectieve bestralingsdosis dient
daarbij te worden bepaald met behulp van de spectrale werkings-
functie van McKinlay (McK87). De commissie heeft hierbij rekening
gehouden met de nauwkeurigheid van de experimenten en de huidtypen
van de bij de experimenten betrokken proefpersonen.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>oe ee 78

De genoemde waarde heeft betrekking op de totale
blootstelling aan (UV) straling gedurende een etmaal, dus zowel
op blootstelling aan straling afkomstig van de zon als van
kunstmatige bronnen. Op een zomerse dag kan een erytheem-
effectieve bestralingsdosis van 50 J/m? door blootstelling aan de
zon gemakkelijk worden overschreden, ook zonder dat er sprake is
van doelbewust zonnebaden. Gezien de aard van de blootstelling kan
erytheem in dat geval alleen worden voorkomen door verstandig
*zongedrag' . Dat kan worden bewerkstelligd via voorlichting over
gewenning van de huid aan blootstelling van de zon, over de
wenselijkheid om de duur van de blootstelling te beperken en de
zon op bepaalde tijdstippen te mijden, en over het doelgericht
toepassen van antizonnebrand-middelen.

Voor hoorn- en bindvliesontsteking geldt de advieswaarde
voor blootstelling binnen een etmaal en met als criterium een onder
de spleetlamp waarneembare ontsteking binnen 8 uur na de
blootstelling. Er zijn geen gegevens over gevoelige groepen
bekend. De commissie volgt de opstellers van het advies van 1986
over UV straling, die hun keuze van advieswaarden baseerden op een
compilatie van literatuurgegevens over hoornvliesschade in het
golflengtegebied van 200-370 nm. Daarnaast werd in overweging
genomen dat de spectrale afhankelijkheid in dat gebied grote
gelijkenis vertoonde met die voor erytheem, Verder is het
hoornvlies zeker zo gevoelig als het meest gevoelige huidtype.

In figuur 7.1 is de golflengte-afhankelijkheid aangegeven
van een erytheem-effectieve bestralingsdosis van 50 J/m? (op basis
van de spectrale werkzaamheid van McKinlay, zie paragraaf 4.2) en
van de in het advies van 1986 voorgestelde ‘huid/oog’ -effectieve
bestralingsdosis van 30 J/m (tabel 5 in GR86). Tevens is het
verloop van een erytheem-effectieve bestralingsdosis van 30 J/m?
ingetekend. Gezien de overeenkomst van de diverse curven en de
spreiding in de experimentele gegevens (zie GR86), stelt de
commissie voor om de curven te combineren, Een vraag daarbij is:
welke waarden dienen bij golflengten kleiner dan 300 nm:te.worden
aanbevolen? In het advies van 1978 werd in het UV-C-gebied een

</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>ee ee eee 79

'50' '30' GR86
10°
E 5 Ca
> 10 ii
£
1 4
8 10 E
u, i
s °° i
3 A
10 > tlre eererereien
10' Lisi Liu rr nn i
150 200 250 300 350 400
golflengte in nm

Figuur 7.1. De golflengte-afhankelijkheid van een erytheem-
effectieve bestralingsdosis van 30 (‘30’) en van 50 J/m? (‘50’) en
van een ‘huid/oog’-effectieve bestralingsdosis van 30 J/m?
(\GR86' ). De erytheem-effectieve bestralingsdosis is gebaseerd op
de spectrale werkingsfunctie van McKinlay (McK87); de ‘huid/oog’-
effectieve bestralingsdosis is afkomstig van GR86.

horizontaal verloop op 30 J/m? voorgesteld. De commissie sluit zich
bij die benadering aan en wijkt daarmee af van het voorstel in het
advies over UV straling van 1986. Zij meent dat het aanbevelen van
een constante advieswaarde voor de bestralingsdosis het meest
eenvoudige is. Gezien het zeer beperkte aantal stralingsbronnen
in dit golflengtegebied en de absorptie van UV-C straling in lucht,
zal het hanteren van een dergelijke advieswaarde in de praktijk
niet op problemen stuiten.

Voor het golflengtegebied van 100 nm tot 180 nm doet de
commissie geen voorstellen. Er zijn geen gegevens om advieswaarden
te kunnen onderbouwen. Dit gebied kent echter geen stralingsbron-

</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>„eet eee 80

dit advies INIRC/IRPA
10° E
% i
> 10° E
£ 8
8 10° |
3 q
u
2 403
3 10° E
o
= 10? E
poh beni 10
150 200 250 300 350 400
golflengte in nm

Figuur 7.2. De door de commissie aanbevolen gezondheidskundige
advieswaarde voor de bestralingsdosis over een etmaal ter
bescherming tegen erytheem en hoorn- en bindvliesontsteking. Ter
vergelijking is de door de INIRC/IRPA aanbevolen ‘exposure limit’
voor niet-coherente UV straling getekend (stippellijn; IRPA91).

nen die algemeen worden gebruikt, terwijl de straling bovendien
sterk in de lucht wordt geabsorbeerd.

Op grond van het bovenstaande beveelt de commissie aan als
gezondheidskundige advieswaarde voor erytheem, hoorn- en bind-
vliesontsteking in het golflengtegebied van 180 tot 270 nm een
golflengte-onafhankelijke bestralingsdosis van 30 J/m?, van 270
tot 300 nm de waarden van de ‘huid/oog’-curve en van 300 tot 400 nm
de erytheem-effectieve bestralingsdosis van 50 J/m*. Het resultaat
staat in figuur 7.2, samen met de door het International Non-
Ionizing Radiation Committee (INIRC).. van. de International
Radiation Protection Association (IRPA) voorgestelde ‘exposure

</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>ens 81

Tabel 7.1. Weegfunctie Y, ten behoeve van het afleiden van
gezondheidskundige advieswaarden voor de bestralingsdosis, als
functie van de golflengte A in nm, voor erytheem, hoornvlies- en
bindvliesontsteking. De advieswaarde H,, is gelijk aan 30/Y, J/m?.

À (nm) Y, A. (nm) Y, A (nm) Y,

180 1 280 0,88 325 0, 17x10°2
190 1 285 0,77 328 0, 91x10°3
200 1 290 0, 64 330 0,82x10°?
205 1 295 0, 54 333 0, 74x1,0°3
210 1 297 0,46 335 0, 69x10°°
215 1 300 0,39 340 0,58x10°°
220 1 303 0,20 345 0,49x10°?
225 1 305 0,13 350 0,41x10°3
230 1 308 0,69x107 355 0, 35x10°3
235 1 310 0,45*107 360 0,29x10°9
240 1 313 0,23x10°! 365 0,24x10°°
245 1 315 0,15x10°! 370 0,21x10°°
250 1 316 0,12x10°! 375 0,17x10°°
254 1 317 0, 98x10°? 380 0, 15x10°?
255 1 318 0,79x107 385 0,12x10?
260 1 319 0, 64x10°? 390 0,10x10°?
265 1 320 0,51x10°? 395 0,87x10°
270 1 322 0, 33x10°2 400 0,73x104
275 0,98 323 0,27x10°7

</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>eee ee ae 82

limit’. De gezondheidskundige advieswaarden gelden voor bloot-
stelling binnen een etmaal. ‘De weegfunctie Y,, die de golflengte-
afhankelijkheid van de advieswaarde beschrijft, is getabelleerd
in tabel 7.1. Evenmin als de opstellers van de adviezen van 1978
en 1986 acht de commissie een advieswaarde voor de bestralings-
sterkte in het UV-A spectraal gebied noodzakelijk voor zover het
gaat om bescherming tegen acute effecten.

De afwijking tussen het voorstel van de commissie
enerzijds en de waarden van de INIRC/IRPA en die van het advies
van 1986 anderzijds treedt vooral op bij golflengten kleiner dan
270 nm. De commissie wijst erop dat de INIRC/IRPA voor lasers in
dit golflengtegebied wel een waarde van 30 J/m? aanbeveelt
(IRPA91). Evenmin als de opstellers van het advies van 1978 ziet
de commissie aanleiding om onderscheid te maken tussen lasers en
andere stralingsbronnen. Zo'n onderscheid maakt de advieswaarden
nodeloos gecompliceerd en is vanuit gezondheidskundig oogpunt
onnodig, terwijl de commissie ook geen andere steekhoudende
redenen ervoor bekend zijn. De commissie heeft ook kennis genomen
van de aanbeveling van de ACGIH (ACG91) en van de INIRC/IRPA
(IRPA91) om voor lasers in het golflengtegebied van 180 tot 315
nm een additionele advieswaarde van 5600t’f voor bestralingsduren
t van 10 s of minder te hanteren, De achtergrond van die aanbeveling
is de commissie niet duidelijk; navraag bij de INIRC/IRPA heeft
geen opheldering verschaft.

De commissie drukt de golflengte-afhankelijkheid van de
door haar voorgestelde advieswaarden uit in een weegfunctie Y, voor
de bestralingsdosis die bij 270 nm op 1 is genormeerd (zie tabel
7.1). Voor blootstelling aan een constante bestralingssterkte
gedurende een periode t komt het inachtnemen van de door de

commissie aanbevolen advieswaarde in formulevorm neer op

400 nm
2 (Y,xE'xAM) t<30 J/m?
180 nm

waarin E, de gemiddelde spectrale. bestralingssterkte in een
golflengteband AA is.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>eee eee & 83

7.4 Advieswaarden voor thermische schade in huid en hoornvlies

In het advies van 1978 is een beschouwing gegeven over het
afleiden van advieswaarden voor thermische schade (zie ook
paragraaf 4.4). De commissie meent dat die beschouwing nog steeds
opgeld doet. Zij beveelt daarom aan om de in het advies van 1978
voorgestelde waarden ook nu als gezondheidskundige advieswaarden
voor het voorkómen van thermische schade te hanteren. In de
afleiding van deze advieswaarden is geen rekening gehouden met de
reflectie van de huid. Uit figuur 4.3 blijkt dat die reflectie
slechts in het zichtbare spectrale gebied van belang is, maar ook
daar, bij donkerhuidigen, aanzienlijk kleiner is dan 50%. Verder
zijn de advieswaarden ongeveer een factor drie of meer kleiner dan
de bestralingsdoses waarbij juist schade werd gevonden, terwijl
de beschikbare onderzoekgegevens ook betrekking hadden op
herstelbare schade.

De door de commissie aanbevolen gezondheidskundige
advieswaarden voor de bestralingsdosis zijn afhankelijk van de
bestralingsduur t (paragraaf 4.4). De golflengte-afhankelijkheid
is verdisconteerd in een weegfunctie T, die bij 3000 nm op 1 is
genormeerd en gelijk is aan 2/d, voor zover de equivalente
doordringingsdiepte d, groter is dan 2 um en gelijk aan 1 voor d,
kleiner dan of gelijk aan 2 pm (zie tabel 7.2). De advieswaarden
worden beschreven door de uitdrukking (GR78; zie ook figuur 4.5):

H,, = 100/T, + 5,5x10*(t)®” + 10%t [J/m?]

AA

(t in s, d, in pm)

Dat voor waarden van d, kleiner dan 2 jm geen afzonderlijke
advieswaarden nodig zijn, heeft de volgende reden, In dat geval
vindt de absorptie vooral plaats aan de buitenzijde van het
hoornvlies of de huid, dat wil zeggen niet in levend weefsel (maar
in respectievelijk het traanvocht of de opperhuid). Volgens de
commissie is dan bij korte blootstellingsduur vanuit gezondheids-
kundig oogpunt geen bijzondere bescherming nodig.

Voor bestralingsduren korter dan ruwweg 1 microseconde
komt de advieswaarde vrijwel overeen met 100/T, J/m, voor

</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>Tabel 7.2.

Weegfunctie T,

hoornvlies en bindvlies.

84

ten behoeve van het afleiden van
gezondheidskundige advieswaarden voor de bestralingsdosis,
functie van de golflengte À, voor thermische schade in de huid,

2. (nm) T, x (nm) T, A. (nm) T,
huid
250 0,17 550 0,10x10°! 1200 0,29x10°?
300 0,67x107? 700 0,59x107 1400 0,29x10°?
400 0,22x10°] 1000 0, 35x10°2 1700 0,67x10°2
oog
600 0, 56x10°5 925 0,42x10°* 1350 0,71x10°2
625 0,81x10°5 950 0,11x10°? 1400 0, 36x10°2
675 0,12x10°% 975 0,13x10°7 1450 0,74x10°2
700 0,17x10°5 1000 0,10x10°3 1500 0,53x10°?
725 0,46x10°° 1030 0,53x10°4 1550 0,29x10°2
750 0, 75x10°5 1070 0,37x10°4 1600 0,20x10°?
775 0,69x10°5 1100 0,50x10°4 1650 0,15x10°?
800 0,57x10°5 1130 0,12x10°7 1700 0,15x10°?
825 0,80x10°5 1170 0,29x10° 1750 0,18x10°?
850 0,13x10°° 1200 0, 30x10°° 1800 0,23x107
875 0,16x107 1250 0,26x10° 1850 0,29x107
900 0,20x10°4 1300 0,32x10°? 1900 0, 24x10!
huid en oog
1950 0,32x10°! 3400 0,21 9000 0,17
2000 0,20x10°! 3600 0,53x10°! 10000 0,18
2100 0,77x10°2 3800 0,33x107 12000 0,61
2200 0,48x10°? 4100 0,50x107 15000 0,67
2300 0, 69x10°? 4409 0,87x10° 20000 0,71
2400 0, 14x10° 4700 0,13 25000 0,51
2500 0,24x107 5000 0, 91x10°) 40000 0,35
2600 0,44x10°! 5300 0,61x10°! 50000 0,38
2700 0,26 5600 0,91x10° 70000 0, 30
2800 1 6100 0,77 100000 0,20
2900 1 6500 0,22 200000 0,91*107
3000 1 7000 0,17 500000 0,57x10°!
3200 1 8000 0,15 1000000 0,40x10°!

als
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>vereen. 85

10°
i
5 E
E 19 E1000 bum
= i
2 300 um
S 4
2, 10 Foo um
[= r
£ [30 ,
8 40°
10°
10° 10° 10" 10°
bestralingsduur in s

Figuur 7.3. De door de commissie aanbevolen gezondheidskundige
advieswaarden voor thermische schade in huid en oog. De curven
zijn gegeven voor diverse waarden van de equivalente doordrin-
gingsdiepte d, (= 2/T; T is de weegfunctie die de golflengte-
afhankelijkheid van de advieswaarde beschrijft). Het gearceerde
gebied geeft aan waarin de, voor uiteenlopende golflengten
parallel verlopende, maximale blootstellingsniveaus volgens de
ACGIH en de IRPA (IRPA91) liggen.

eeens seen sees e.eeeeen.se ee ee eeen. e.eeene ee eee

bestralingsduren langer dan 1 s met 1000t J/m?, dat wil zeggen met
een bestralingssterkte van 1 kW/m’.

Voor blootstelling aan constante bestralingssterkte
gedurende een periode t komt het inachtnemen van de door de

commissie aanbevolen advieswaarde in formulevorm neer op

1 mm

(2 (xan) /H,,(t)) t<1

900 nm
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>ee ee eee 86

GR ACGIH

ot A N

mul
"NI

10° 104 10° 10°
golflengte in nm

weegfunctie T
a
—<

Figuur 7.4. De spectrale gewichtsfactor T, voor thermische
huidschade als functie van de golflengte A volgens het voorstel
van de commissie en van de ACGIH (ACG91, ACG92). De ACGIH stelt
voor om rond 1540 nm de eerdere waarde van 1 te vervangen door
0,01. De functie T geeft de golflengte-afhankelijkheid van de
gezondheidskundige advieswaarde weer voor zeer kleine bestra-
lingstijden.

ee) ee ee ee kukk ok os ee see .

waarin E’, de gemiddelde bestralingssterkte in een golflengteband
Ai bij golflengte A is en H,, de uit de gegeven uitdrukking af te
leiden gezondheidskundige advieswaarde voor de bestralingsdosis
bij blootstellingsduur t.

In figuur 7.3 zijn de door de commissie aanbevolen
advieswaarden voor verschillende waarden van d, (= 2/T) weergege-
ven. Tevens is aangegeven binnen welke bandbreedte de door de ACGIH
(ACG91, ACG92) en de INIRC/IRPA (IRPA91) aanbevolen waarden zich
bewegen. In figuur 7.4 is de gewichtsfunctie T uitgezet en de
overeenkomstige door de ACGIH aanbevolen functie. De 'streep' bij
1540 nm geeft een door de ACGIH voorgestelde wijziging aan.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>ee ee eee 87

Duidelijk is dat de andere instanties een veel grotere veiligheids-
marge hanteren voor bestralingsduren kleiner dan ruwweg 1 5 en voor
waarden van equivalente doordringingsdiepte groter dan ruwweg 30
um. Dit verschil bestond reeds in 1978. Uit gezondheidskundig
oogpunt ziet de commissie geen grond voor zo'n marge.

ee ee eee

7.5 Advieswaarden voor staar (schade aan de ooglens)

Zoals de advieswaarden voor fotochemische schade in de
huid en het hoornvlies voldoende zijn om bescherming te bieden
tegen fotochemische staar, zo blijken de advieswaarden voor
thermische schade in de huid en het hoornvlies in het algemeen
toereikend te zijn om bescherming te bieden tegen thermische staar.
In de vorige paragraaf is aangegeven dat voor een blootstellings-
duur langer dan ongeveer 1 s geen thermische schade in de huid en
het hoornvlies optreedt, indien de bestralingssterkte, ongeacht
de golflengte, een waarde van 1 kW/m’ niet overschrijdt. Deze waarde
is iets kleiner dan de in paragraaf 5.4.2 besproken drempelwaarde
voor thermische staar. Een uitzondering vormt het UV-A spectraal
gebied waar de in 5.4.2 berekende drempelwaarde tot ongeveer een
factor 4 kleiner kan zijn. De commissie stelt daarom voor om de
waarden van tabel 7.3 te hanteren als gezondheidskundige
advieswaarden voor het voorkomen van staar door blootstelling aan
optische straling. In formulevorm komt dat neer op:

2 (G,xE',xAA) 0,25 kW/m?

waarin E’, de gemiddelde bestralingssterkte is in een golflengteband
AX bij golflengte Aen G, de weegfunctie die de spectrale
werkzaamheid voor het teweegbrengen van lensschade in rekening
brengt. De sommatie loopt in principe over het gehele golfleng-
tegebied (zie tabel 7.3).

eee

7.6 Advieswaarden voor netvliesschade

Thermische schade

In hoofdstuk 6 heeft de commissie aangegeven hoe voor
thermische schade onderscheid te maken valt tussen puntbeelden en

</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>…. een 88

Tabel 7.3. Weegfunctie G, ten behoeve van het afleiden van
gezondheidskundige advieswaarden voor de bestralingssterkte als
functie van de golflengte A in nm voor schade in de lens.

A. (nm) G, À (nm) G,
<315 0,25 370 1
320 0,5 380 1
330 0,63 390 0,63
340 0,83 400 0,5
350 1 410 0,36
360 1 >420 0,25

</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>eee eee 89

GR78, ACGIH,
dit advies IEC, IRPA
100 p
10 f

ETS

ee

10° 10° 10" 10°
bestralingsduur in s

kritische beelddiameter in mrad

Figuur 7.5. Verband tussen de kritische beelddiameter a, en de
bestralingsduur zoals gegeven in het advies van 1978 (GR7 8) em dit
advies (figuur 6.2). Ter vergelijking is de door de ACGIH (ACG91),
de IEC (IEC84) en de IRPA (IRPA91) gehanteerde relatie ingetekend.

ee ee eee eee ses... enne en ee ee ene nn en AA A SAN A AAK

veldbeelden. De overgang tussen punt- en veldbeeld kan worden

krit * De

commissie herhaalt hier de formule waarmee A, in verband wordt

uitgedrukt in een kritische beelddiameter in hoekmaat, a
gebracht met de bestralingsduur t in s:

1 + 3000 t

Arie = 3 / (milliradiaal]
1 + 50tV”? + 100t

Deze relatie is grafisch weergegeven in figuur 7.5. Tevens is in
de figuur de relatie gegeven die door andere instanties wordt
aanbevolen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>see eee 90

Als uitgangspunt voor de advieswaarden ter voorkoming van
netvliesverbranding kiest de commissie de in hoofdstuk 6 gegeven
drempelwaarden voor de energie op het netvlies bij puntbeelden en
voor de bestralingsdosis op het netvlies bij veldbeelden. Omdat
deze drempelwaarden uit dierproeven zijn afgeleid en de gebruikte
proefdieren ruwweg een factor 3 gevoeliger blijken te zijn dan
mensen, zouden de gevonden drempelcurven als advieswaarden voor
de mens kunnen gelden. In het advies van 1978 is een extra
‘voorwaardelijke’ veiligheidsfactor van 3 ingevoerd, in afwach-
ting van meer onderzoekgegevens. De situatie is sindsdien echter
in feite niet veranderd. Omdat de in het advies van 1978 aanbevolen
waarden globaal goed aansluiten bij internationaal gangbare
‘threshold limit values’, beveelt de commissie de destijds als
‘voorwaardelijk veilig' aangeduide waarden aan als advieswaarden
ter voorkoming van netvliesverbranding.

De commissie specificeert de door haar aanbevolen
advieswaarden ter plaatse van het hoornvlies. Dit betekent dat de
in hoofdstuk 6 gegeven uitdrukkingen moeten worden omgerekend van
het netvlies naar het hoornvlies. Voor de drempelwaarde van de
ingestraalde energie voor puntbeelden betekent dat deling door een
weegfactor F, (F, is de inverse van de correctiefactor C, die in het
advies van 1978 is aangegeven, aan het einde van paragraaf 6.2 is
genoemd en ook in internationale aanbevelingen voorkomt, bijvoor-
beeld in IRPA91). Waarden van F, zijn gegeven in tabel 7.4. De
afhankelijkheid van F, van de golflengte A is grafisch weergegeven
in figuur 7.6. Ter vergelijking is in de figuur ook de door
internationale commissies aanbevolen relatie van F,= 1/C, met de
golflengte getekend.

Bij instraling via een wijde, geheel gevulde pupil (meest
ongunstige situatie) met een diameter van 8 mm (oppervlak ongeveer
50 mm?) vindt men voor het verband tussen de bestralingsdosis op

het hoornvlies en de ingestraalde energie op het netvlies:

— 4
hoornvlies,puntbeeld,A 2x10 (1/F,) Q

H in J/n? en Q in J.

netvlies, puntbeeld

</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>…....e. 91

TEEN

LL LI

1.

ectie factor
he
—>

jut
O
Lit

a

GR78

5
o

spectrale corr

Z

Dal ACGIH, IEC, IRPA
A =

A | 1 1 I i j Pi | Pi | 1 i N | 1 |

i || L i
300 400 500 600 700 800 900 1000 1100 1200 1300 1400
golflengte (nm)

TOT PGES
LL

Figuur 7.6. Grafische weergave van het spectrale verloop van de
correctiefactor C, =1/F, (zie tabel 7.4). Ter vergelijking is de
door de ACGIH (ÄCG91), de IEC (IEC84) en de IRPA (IRPA91)
gehanteerde relatie ingetekend.

ee ee E JANE AK AK AK eee

De commissie geeft de advieswaarde voor veldbeelden in
termen van de over de tijd geïntegreerde radiantie L’. Daarbij gaat
zij ook uit van een pupildiameter van 8 mm. Zo'n pupil beslaat een
ruimtehoek van 0,15 sr. Dat geeft:

L' = 6,7 (1/F,) H

veldbeeld, À netvlies, veldbeeld
L' in J(mxsr), H in J/m?.

Zo resulteren de volgende uitdrukkingen voor de advies-
waarden in verband met thermische netvliesschade:

</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>"ossa, 92

Tabel 7,4, Weegfunctie F, ten behoeve van het afleiden van
gezondheidskundige advieswaarden voor de bestralingsdosis als
functie van de golflengte A in nm voor thermische netvliesschade.

À (nm) F, A (nm) F, A. (nm) F, A (nm) F,
300 0, 00001 570 1 840 0,45 1110 0,17
310 0, 038 580 1 850 0,45 1120 0,15
320 0,040 590 1 860 0,43 1130 0,11
330 0,029 600 1 870 0,40 1140 0,071
340 0,014 610 1 880 0,38 1150 0,045
350 00,0048 620 1 890 0,37 1160 0,036
360 0,0026 630 1 900 0,36 1170 0,029
370 0,0054 640 0,91 910 0,33 1180 0,026
380 0,019 650 0,91 920 0,32 1190 0,027
390 0,053 660 0,91 930 0,29 1200 0,029
400 0,14 670 0,91 940 0,23 1210 0,033
410 0,26 680 0,83 950 0,17 1220 0,036
420 0,43 690 0,83 960 0,14 1230 0,038
430 0,59 700 0,83 970 0,12 1240 0, 042
440 0,71 710 0,77 980 0,12 1250 0,043
450 0,77 720 0,77 990 0,13 1260 0,043
460 0,77 730 0,77 1000 0,14 1270 0,043
470 0,83 740 0,71 1010 0,15 1280 0,042
480 0,83 750 0,71 1020 0,17 1290 0,038
490 0,91 760 0,67 1030 0,19 1300 0,031
500 0,91 770 0,63 1040 0,21 1310 0,023
510 0,91 780 0,63 1050 0,21 1320 0,017
520 0,91 790 0,59 1060 0,21 1330 0,010
530 1 800 0,56 1070 0,21 1340 0,0050
540 1 810 0,53 1080 0,21 1350 0,0014
550 1 820 0,53 1030 0,20 1360 0,0010
560 1 830 0,48 1100 0,19

NB. Voor gloeilamplicht krijgt de op grond van het intensiteits-
spectrum berekende weegfunctie F de waarde 0,2, voor zonlicht de
waarde 0,5 (GR78).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>ee ee ee . 93

A
© ACGIH, IEC, IRPA

PUNTBEELD

ingestraalde energie (J)
2

VELDBEELD

greerde radiantie (J/m?sr]

geinte

10° 10° 107 10° 10° 10% 10° 10° 10"

bestralingsduur (5)

10° 10

Figuur 7.7. Gezondheidskundige advieswaarden voor thermische
netvliesschade als functie van de blootstellingsduur voor
puntbeelden (A). Ter vergelijking zijn de overeenkomstige relaties
van de ACGIH (ACG91), de IEC (IEC84) en de INIRC/IRPA (IRPA91)
getekend, De door deze instanties gegeven waarden van de
bestralingsdosis in J/cm? zijn vermenigvuldigd met 0,5 cm? (het
oppervlak van een maximaal verwijde pupil). In (B) is de
advieswaarde voor de over de tijd geïntegreerde radiantie voor
veldbeelden weegegeven, eveneens te zamen met waarden van de ACGIH,
de IEC en de INIRC/IRPA. De ACGIH specificeert de drempelwaarde
in termen van de bestralingsdosis op het hoornvlies in eenheden
van J/cm’. De omrekening naar radiantie hangt af van de veldgrootte.
Nemen we hiervoor een veld ter grootte van de zon (0,5° in diameter),
dan wordt de omrekeningsfactor 3x10° (naar J/cmxsr) en komt de
ACGIH-kromme min of meer op gelijke hoogte met die van de IEC, de
INIRC/IRPA en die van de commissie.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>……... 94

A,hoornvlies, puntbeeld, 4, = (0,006 + 20t)/F, voor a <a
H in J/m, t ins

krit

L' = (10% + 5x10'tV? + 10°t)/F, voor a>a

A, veldbeeld,A
L* in J/(m’xsr), t in s

krit

met F, volgens tabel 7.4. De relatie tussen 0 en

A, hoornvlies, puntbeeld

L* areca en de bestralingsduur t is weergegeven in figuur 7.7. Deze
formules kunnen voor een bron die straling van verschillende

golflengte uitzendt, worden geschreven als:
voor puntbeelden

1360nm

2 (FxE'xA,) t<0,006 + 20t [J/m2]
300nm

E' in W/(m’xnm), t ins

voor veldbeelden

1360nm
2 (F,xLxA,) t $10? + 5x104tV? + 105t [J/(mxsr)],
300nm

L’ in W/(m’xsrxnm), t in s

De commissie maakt bij deze aanbevelingen de volgende
kanttekeningen. De nu voorgestelde gezondheidskundige advieswaar-
den voor thermische netvliesschade sporen globaal met de
internationaal gangbare normen, maar hier en daar bestaan forse
afwijkingen - overigens net als tussen de internationale
aanbevelingen onderling. De commissie wijst op de noodzakelijke
omrekening van de aanbeveling van de ACGIH, die bepaalde
additionele aannamen vereist (zie onderschrift bij figuur 7.7).
Het horizontale verloop van de weegfunctie F,= (1/C,) bij
golflengten groter dan. 1050 nm is in strijd. met theoretische
overwegingen; de commissie ziet in de onzekere experimentele

</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>ee. 95

resultaten (Lun86) daarvoor geen rechtvaardiging. De door de ACGIH
verschafte documentatie (ACG92) biedt niet veel inzicht in de
overwegingen die aan de aanbevolen normen ten grondslag liggen.
De commissie blijft daarom bij de in het advies van 1978 uitgezette
koers (GR78).

De tweede kanttekening betreft de thermische schade door
herhaalde lichttoediening, met name met zogenaamde gepulste
lasers. De experimentele gegevens hierover zijn heel beperkt. Net
als in het advies van 1978 meent de commissie er het beste aan te
doen hier de internationale aanbevelingen te volgen. Over deze
aanbevelingen bestaat echter geen consensus. De commissie kiest
voor de eenvoudigste aanbeveling, te weten die van de ACGIH
(ACG91). Dat betekent dat de aanbevolen advieswaarden gelden per
‘flits’ na deling van de advieswaarde door N' voor het geval van
blootstelling aan N opeenvolgende flitsen (ACG91).

eee ee

Fotochemische netvliesschade

De gegevens over drempelwaarden als functie van de
golflengte voor ‘blauw licht’-schade (paragraaf 6.3) zijn vooral
afkomstig van onderzoek met apen (Ham82) en ratten (Nor90);
onderzoek met andere soorten proefdieren heeft aanvullende
gegevens opgeleverd. De overeenkomst tussen de diverse gegevens
heeft geleid tot de overtuiging dat de waargenomen spectrale
werkingsfunctie ook voor de mens geldt, mits men voor de
werkingsfunctie ter plaatse van het hoornvlies rekening houdt met
de absorptie door de menselijke oogmedia. De commissie volgt
grotendeels de aanbevelingen van de ACGIH (ACG91), die zijn
gebaseerd op het onderzoek van Ham en collega's (zie figuur 6.4A).
Op twee punten wijkt zij af van de Amerikaanse voorstellen. Zij
neemt bij golflengten groter dan 600 nm geen constante waarde aan,
omdat zij een dergelijk plateau strijdig acht met fotochemische
wetmatigheden. Daarenboven vermoedt ze dat het plateau uitsluitend
berust op één schadepunt van Ham (Ham79), dat betrekking heeft op
thermische schade en ten onrechte als fotochemisch schadepunt is
geinterpreteerd. Verder ziet de commissie in het licht van de
experimentele onzekerheden geen reden om de ‘oneffenheden’ in de
ACGIH-waarden over te nemen.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>ese 96

Tabel 7.5. Weegfactor B, als functie van de golflengte À die wordt
gebrui kt in de uitdrukking voor de advieswaarde voor de radiantie
in verband met fotochemische netvliesschade voor personen met een
natuurlijke ooglens. A, is de overeenkomende waarde voor personen
bij wie de ooglens is weggenomen en die niet zijn voorzien van een
gekleurde implantlens (zogeheten pseudofaken).

A (nm) ‘blauw licht’ - ‘blauw licht'-
schadefunctie schadefunctie
pseudofaken
B, A,
305 - 6,0
310 - 6,0
315 - 6,0
320 - 6,0
325 - 6,9
330 - 6,0
335 - 6,9
340 - 5,9
345 - 5,7
350 - 5,5
355 - 5,3
360 - 5,0
365 - 4,7
370 - 4,4
375 - 4,0
380 - 3,6
385 - 3,3
390 - 3,3
395 - 2,8
400 0,17 2,5
405 0,34 2,2
410 0,64 2,9
415 1,20 1,8
420 1,25 1,6
425 1,20 1,4
430 1,10 1,2
435 1,07 1,1
440 1,0 1,0
445 0,92 0,92
450 0,84 0,84
455 0,75 0,75
460 0,65 0,65
465 0,55 0,55
470 0,45 0,45
475 0,36 0,36
480 0,28 0,28
485 0,23 0,23
490 0,16 0,16
495 0,12 0,12
500-700 1011459-11 /50) LO 1480-4) /50)

>700 0 0

</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>ee ee eee 97

‘blauw licht'-gewichtsfunctie

300 400 500 600 700
golflengte in nm

Figuur 7.8a. Spectrale gewichtsfunctie B, in de uitdrukking voor
de advieswaarde voor de radiantie in verband met fotochemische
netvliesschade voor personen met een natuurlijke ooglens. A, is de
overeenkomende functie voor personen zonder ooglens.

De commissie definieert, net als de ACGIH, naast de waarden
voor de ‘blauw licht’-schade voor het intacte oog, ook een functie
voor afaken (personen bij wie de lens operatief is verwijderd).
Deze functie geldt ook voor pseudofaken bij wie de implantlens niet
is voorzien van UV-absorberende pigmenten. Beide functies zijn
weergegeven in tabel 7.5 en figuur 7.8a. In figuur 7.8b zijn de
door de ACGIH aanbevolen waarden grafisch weergegeven. Het
belangrijkste verschil is te vinden tussen 600 en 700 nm. De
commissie ziet geen reden voor het onregelmatig verloop van de
SCGIH-functie in het golflengtegebied van 300 tot 500 nm. De
verschillen vallen daar volstrekt binnen de marge van nauwkeurig-
heid.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>eee 98

B(ACGIH) A(ACGIH)
10° p
EK:
A 4 K
g 10° £
S E
2 Mi
2 107}
2 E
g 10? |
E r
2 10° E
= E
i 4 |
ri 10
105 L— | | |
300 400 500 600 700
golflengte in nm

Figuur 7.8b. De door de ACGIH (ACG91) voorgestelde spectrale
gewichtsfunctie B, in de uitdrukking voor de advieswaarde voor de
radiantie in verband met fotochemische netvliesschade voor
personen met een natuurlijke ooglens. A, is de overeenkomende
functie voor personen zonder ooglens. Zie ook figuur 7.8a.

ee TAA nnee ee ee tn ee en nn een en nn nn en ee

De grootte van de schadedrempel leidt de commissie op de
volgende manier af. Bij blootstelling aan straling met een
golflengte van 442 nm vond Ham ter plaatse van het netvlies een
drempelwaarde voor de bestralingsdosis van 2,5x10° J/m? (gemiddel-
de van waarnemingen bij een bestralingsduur van 100 en 1000 s).
Deze waarde komt overeen met een radiantie van 3,3x10’ J/ (m?xsr)
als men uitgaat van een geheel vernauwde pupil (diameter 2,5 mm,
dus ruimtehoek vanaf het netvlies 0,015 sr) en een transmissie van
de oogmedia van 0,7 (tabel 6.1.). De ACGIH (ACG91) geeft voor 442 nm
de waarde 10° J/(m’xsr) en kiest dus (impliciet) een ruime
veiligheidsfactor van 33. Echter in het licht van onzekerheids-
marges veroorzaakt door beperkte experimentele gegevens, ver-

schillende schadecriteria, en verschillen in transmissiewaarden

</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>epee ees 99

en pupilgrootte, acht de commissie het voorstel van de ACGIH te
billijken. Zij beveelt aan om dit voorstel over te nemen als
advieswaarde voor fotochemische netvliesschade.

Over welke periode dient de bestralingsdosis te worden
berekend bij vergelijking met de advieswaarden voor ‘blauw licht’-
schade? Kremers vond bij apen dat voor een periode tot 12 uur de
drempeldosis voor schade nog steeds onafhankelijk is van de
bestralingsduur (Kre89). De commissie kiest daarom veiligheids-
halve voor 10° s (ongeveer 27 uur, dus van de orde van grootte van
een etmaal) als grens voor de integratietijd van de bestralings-
sterkte. Daarmee wijkt zij af van de ACGIH die een periode van 104
s (ongeveer 3 uur) aanhoudt. Voor gevallen waar de blootstelling
wordt bepaald door bestraling in de werksituatie, dient naar de
mening van de commissie de bestralingsdosis dus over de gehele
werkdag te worden bepaald.

Het verloop van de door de commissie aanbevolen advies-
waarden als functie van de bestralingsduur is voor een aantal
golflengten geschetst in figuur 7.9, Zoals de commissie in
hoofdstuk 6 aangaf heeft zij bij deze advieswaarden niet de schade
van het ‘visueel pigment’-type betrokken.

In formule-vorm kunnen de advieswaarden voor ‘blauw
licht’-schade als volgt worden samengevat.

700 nm

2 (1,=B,AA) ES10° J/ (m?xsr)

400 nm

L’, in W/(m’xsrxnm), t in s binnen één etmaal
Hierin is B, de ‘blauw licht'-schadefunctie (zie tabel 7.5). Voor
pseudofaken die geen gekleurde implantlens als beschermend filter
hebben, moet, in plaats van B,, de functie A, uit tabel 7.5 genomen
worden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>ee ee ane 100

10 E t TT OETTTIT Li (Ee T Poi redder t TTEEETTT T qT ERA:
5 af
ak 7
"E10 E 550 7
thermische il

7E =
10’E schade 500 :

—
O
TTT

440
blauw licht schade

Lili

geïntegreerde radiantie in J/{
a

—_
Tiit
Lt LLN

4 [1 Lt L Lili | ‘ee oe LL L ttid 1 Lt 5
2 3 4
10° 10° 10 10 10 10
bestralingsduur in s

Figuur 7.9. Advieswaarden voor fotochemische en thermische
netvliesschade (gecombineerd) bij golflengten van 440, 500 en 550

ekk kkk kokad ten ene ee ennn a a a a ak A eee 2

7.7 Effecten van chronische blootstelling aan optische
straling

see ea eae

Huidkanker

Blootstelling van de huid aan ultraviolette straling
verhoogt de kans op huidkanker (basaalcel- en plaveiselcelcarci-
nomen; over melanomen doet de commissie geen uitspraak; zie
hoofdstuk 4). Er is geen niveau van blootstelling aan te geven
waarbij van invloed op de gezondheid geen sprake is. Daarom is het
wat dit betreft vanuit gezondheidskundig oogpunt wenselijk om de
blootstelling over langere tijd zoveel mogelijk te beperken. Bij
de voorlichting over bijvoorbeeld de beroepsmatige blootstelling
aan ultraviolette straling moet dus ook aandacht worden besteed

</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>ee ee eee 101

aan de bijdrage veroorzaakt door blootstelling aan straling van
de zon. De commissie merkt hierbij op dat onder invloed van UV
straling de aanmaak van vitamine D in het lichaam wordt bevorderd
(GR86) .

In het advies van 1986 is vermeld dat blootstelling
gedurende 40 werkjaren aan een erytheem-effectieve bestralings-
dosis van 20 J/m? per werkdag een vergroting van de kans op het
optreden van huidkanker geeft met een factor van ongeveer 1,3. De
opstellers van het advies van 1986 meenden dat een dergelijke
blootstelling bereikt zou kunnen worden bij het aanhouden van de
destijds aanbevolen grenswaarde van een 'huid/oog'-effectieve
bestralingsdosis van 30 J/m’ per werkdag. Verder gaven zij ook aan
dat buitenwerkers per dag een erytheem-effectieve bestralingsdo-
sis van ongeveer 200 J/m? meer ontvangen dan binnenwerkers. Een
dergelijk verschil leidt tot een vergroting van het huidkanker-
risico met ongeveer een factor 5.

De berekeningen uit het advies van 1986 zijn uitgevoerd
met het toen door de Gezondheidsraad aanbevolen erytheem-
actiespectrum. Worden de berekening gedaan met de later gepubli-
ceerde actiespectra (Ste87, UNEP91, Gru93), en uitgaande van de
in dit advies aanbevolen gezondheidskundige advieswaarde voor
erytheem, hoornvlies- en bindvliesontsteking, dan zullen de
resultaten anders zijn, zij het dat de commissie geen dramatische
verschillen verwacht.

De commissie kan geen advieswaarde aanbevelen ter
beperking van de kans op huidkanker ten gevolge van blootstelling
van de huid aan UV straling. Zij volstaat met het hierboven vermelde
en de aanbeveling om de totale blootstelling aan UV straling over
langere tijd zoveel mogelijk te beperken.

Staar
Op lensschade door chronische blootstelling aan optische
straling is de commissie reeds in paragraaf 7.5 ingegaan.

et ee eee

Netvliesschade

In hoofdstuk 6 ging de commissie in op netvliesschade van
het ‘visueel pigment’-type. Deze treedt op bij langdurige

</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>„ee. 102

blootstelling. De commissie acht de kennis over deze vorm van
schade nog onvoldoende om een gezondheidskundige advieswaarde
ervoor te kunnen aanbevelen.

Ook de evidentie voor de relatie tussen de geaccumuleerde
bestralingsdosis licht gedurende het leven en netvliesdegeneratie
op hogere leeftijd (leeftijdsgebonden degeneratie van de macula)
is nog zo beperkt dat de commissie geen advieswaarde aanbeveelt.

7.8 Slotopmerking

Voor acute schade door blootstelling aan optische straling
heeft de commissie vier sets gezondheidskundige advieswaarden
gegeven, te weten voor erytheem, hoorn- en bindvliesontsteking,
voor thermische schade in huid, hoornvlies en ooglens, voor
fotochemische en voor thermische netvliesschade. In een praktijk-
situatie is toetsing aan alle vier de sets van waarden
noodzakelijk.

—

</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>se ee 103

8 TERUGBLIK EN VERVOLG

De opdracht aan de commissie was na te gaan in hoeverre
nieuwe inzichten en nieuwe onderzoekgegevens aanleiding vormden
het advies over optische straling (‘micrometerstraling’) van 1978
bij te stellen. In het voorgaande hoofdstuk gaf de commissie haar
eindoordeel in de vorm van gezondheidskundige advieswaarden voor
verscheidene vormen van acute schade in huid en oog. In dit
slothoofdstuk houdt zij haar conclusies tegen het licht van het
eerdere advies en van internationale aanbevelingen ter zake,
Verder geeft ze enkele overwegingen die voor het toepassen van haar
aanbevelingen van betekenis kunnen zijn. Tot besluit volgen
rekenvoorbeelden van de toepassing van de nu aanbevolen gezond-
heidskundige advieswaarden.

…. ee

8.1 Verschillen in aanbevelingen

Tussen aanbevelingen van internationale instanties, zoals
de International Non-ionizing Radiation Committee van de Inter-
national Radiation Protection Association (thans International
Commission on Non-Ionizing Radiation Protection), de Internatio-
nal Electrotechnical Committee en de American Conference of
Governmental Industrial Hygienists, bestaat veelal een grote mate
van overeenstemming. Dat is begrijpelijk omdat deze instanties
alle een beroep moeten doen op dezelfde kleine groepen deskundigen.
De onderlinge verschillen zijn meestal slechts het gevolg van het
tempo waarin men gewijzigde inzichten volgt. De voorstellen die
thans binnen de Europese Gemeenschap in discussie zijn (EG92),
komen met de aanbevelingen van de genoemde internationale
commissies overeen.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>see ee ee 104

De commissie merkt op dat bij het afleiden van gezondheids-
kundige advieswaarden steeds de wens een rol speelt om aansluiting
te vinden bij internationale voorstellen. In hoofdstuk 7 komt dat
ook naar voren. Voorop staat echter dat de voorgestelde
advieswaarden op gegevens uit onderzoek moeten zijn gebaseerd, Als
de gegevens daartoe aanleiding gaven, heeft de commissie dan ook
niet geschroomd van de aanbevelingen van andere instanties af te
wijken.

Bij de aanbevelingen voor de bescherming tegen beschadi-
ging van het netvlies door optische straling wijkt de commissie
hier en daar duidelijk af van wat internationaal gangbaar is. Het
advies van 1978 verschilde op essentiële punten van de toenmalige
voorstellen van het American National Standards Institute en in
het voorliggende advies geldt hetzelfde ten opzichte van de
aanbevelingen van de ACGIH en die van de INIRC/IRPA. Voor wat
betreft de fotochemische netvliesschade behoeft dat geen verbazing
te wekken, omdat het onderzoek hiernaar immers nog volop in
beweging is.

Dat de verschillen in de voorstellen voor bescherming
tegen thermische netvliesschade de tand des tijds hebben
doorstaan, wekt daarentegen wellicht verwondering. Sinds 1978
hebben zich immers geen opzienbarende nieuwe ontwikkelingen
voorgedaan en men zou verwachten dat eindwaarden zouden zijn
uitgekristalliseerd. Wat betreft de aanbevelingen door commissies
van de Gezondheidsraad is dat ook zo; de huidige commissie heeft
immers voor thermische netvliesschade de advieswaarden van 1978
zonder noemenswaardige verschillen overgenomen. De internationale
aanbevelingen zijn eveneens in grote lijnen gelijk bleven, zij het
hier en daar - op soms ondoorzichtige wijze - bijgesteld. Het gevolg
is dat de verschillen tussen de Nederlandse aanbevelingen en die
van elders zijn blijven bestaan.

De door de commissie gepostuleerde spectrale afhankelijk-
heid van de drempelwaarde van de bestralingsdosis voor netvlies-
verbranding volgt de spectrale absorptiekarakteristiek van de
oogmedia. De internationale normen hebben een veel schematischer
verloop, vermoedelijk ter wille van de eenvoud van de beschrijving.
Bij golflengten groter dan 1100 nm treden daardoor grote

</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>es # 105

verschillen op (figuur 7.6). Het gevolg van deze verschillen zou
kunnen zijn dat de ontwikkeling van nieuwe typen stralingsbronnen
wordt geremd op grond van een, slechts schijnbaar geldig,
gezondheidskundig argument. Voor een Nd:YAG-laser met een
golflengte van 1,32 pm, bijvoorbeeld, verschilt de door de ACGIH
gehanteerde spectrale gewichtsfactor voor thermische netvlies-
schade F (= 1/C) meer dan een factor 10 van die van de commissie
(de ACGIH geeft een waarde van 0,2, terwijl hier in navolging van
het advies van 1978 een waarde van 0,017 is voorgesteld). Dat
resulteert in een, volgens de commissie onnodige, vergroting van
de minimale veiligheidsafstand met een factor 3,4.

Een tweede verschil is gelegen in het onderscheid tussen
puntbeeld en veldbeeld (figuur 7.5). Volgens de commissie moet de
kritische beelddiameter op fysische gronden bij afnemende
bestralingsduur naderen naar een constante waarde en niet, zoals
de internationale aanbevelingen aangeven, scherp oplopen.

Een ander voorbeeld geeft een vergelijking tussen de
spectrale afhankelijkheid van thermische schade voor de huid
(figuur 7.4). In het bijzonder het voornemen van de ACGIH om rond
1540 nm een correctie van een factor 100 op de bestaande voorstellen
in te voeren (en daarmee in de buurt van de door de commissie
aanbevolen waarde te komen) laat zien hoe willekeurig de
buitenlandse waarden zijn vastgesteld.

De commissie heeft geconstateerd dat de onderbouwing van
de genoemde internationale normen lacunes vertoont. Zij meent dat
haar aanbevelingen een voldoend hechte wetenschappelijke basis
hebben om een eigen koers te kunnen varen.

…..ee

8.2 Voorkomen is beter dan genezen

Waar mogelijk heeft de commissie gezondheidskundige
advieswaarden aanbevolen voor blootstelling aan optische stra-
ling. Zoals in de hoofdstukken 4, 5 en 6 is aangegeven, kan het
inachtnemen van de aanbevolen waarden geen bescherming tegen alle
mogelijke vormen van gezondheidsschade garanderen. In geval van
huidkanker, bijvoorbeeld, komt dat omdat er geen drempel valt aan
te geven waaronder geen effect optreedt. Met betrekking tot
melanomen, pterygium of degeneratie van het centrale deel van de

</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>virnas 106

gele vlek op het netvlies (macula-degeneratie) ontbreek de kennis
om een uitspraak te doen over de mate waarin (mogelijk)
blootstelling aan optische straling tot de gezondheidsschade
bijdraagt. Daarnaast kan er onduidelijkheid bestaan over de mate
waarin bepaalde groepen mensen in bepaalde omstandigheden van de
straling te lijden kunnen hebben. Een voorbeeld van dat laatste
vindt men in de onduidelijke problemen door teveel licht bij
couveuzekinderen, waarvoor Robinson en Fielder in een recent
artikel de aandacht vroegen (Rob92). Vanuit gezondheidskundige
oogpunt is het om die reden aan te bevelen om onnodige blootstelling
aan optisch straling zoveel mogelijk te vermijden. Immers:
overdaad kan schaden.

teen

8.3 Rekenvoorbeelden

„eee

8.3.1 Praktisch vertaling is nodig

Advieswaarden zoals de nu voorgestelde, vereisen in de
praktijk een technische vertaling en uitwerking. Dit is vaak niet
erg eenvoudig, daar de materie op zich al ingewikkeld is en de taal
van de industriële specificaties niet altijd aansluit bij de hier
gegeven richtlijnen. In deze paragraaf geeft de commissie daarvan
enige voorbeelden. In paragraaf 8.4 duidt ze een uitweg uit de
moeilijkheden aan in de vorm van produktnormen.

8.3.2 Nd: ZAG-laser

Tot op welke afstand kan een Nd:YAG-laser met een golflengte van
1,32 pm worden benaderd (vermogen van 15 W; uittreediameter 3 mm;

divergentie 2 millirad, 1/e’-waarde) zonder dat extra maatregelen
nodig zijn om de blootstelling tot de in dit advies aanbevolen
niveaus te beperken?.

Uit de specificaties van de laser volgt dat de intensi-

teitsverdeling wordt beschreven door de volgende formule:

I = 2,4x10fexp(-b?/2x10®) [W/sr] (4 in rad)

Op afstand R [m] in voorwaartse richting geldt dan voor de
bestralingssterkte:

</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>evene 107

E = 2,4x10°/R? [W/m]

Als de laser kan worden beschouwd als een puntbron, geldt als eis
voor het voorkómen van netvliesschade bij blootstelling gedurende
een tijd t:

H = EtsH, = (0,006+20t) /¥,
of

R? > (2,4x105t) / ((0,006+20t)/F,)

Bij een golflengte van 1,32 um is F, = 0,017, zodat voor elke
‘kijktijd’ van praktisch belang (t>3 ms) men een afstand van meer
dan 45 m moet aanhouden (R245 m). Geverifieerd dient te worden of
op deze afstand aan de voorwaarde van puntbeelden is voldaan. De
hoekgrootte bedraagt hier 2/45 = 0,044 millirad; deze waarde is
inderdaad kleiner dan a, ,,.

Tegelijkertijd dient echter te worden voldaan aan de
advieswaarde voor de bestralingssterkte van E, = 1 kW/m’ ter

voorkoming van schade in huid, hoornvlies en ooglens; dus:

ESE, = 1000
of
R=V2400=50 m

In dit geval zijn de berekende afstanden in beide gevallen bijna
gelijk. Dat dit toeval is, blijkt direct als men voor F, de waarde
zou gebruiken die door internationale instanties wordt aangehou-
den, te weten 0,2 in plaats van 0,017. Dan zou de in acht te nemen
afstand ter voorkoming van netvliesverbranding 150 min plaats van
de hierboven berekende 45 m bedragen.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>… eee 108

8.3.3 Halogeen-gloeilamp

Kan het gebruik van ongefilterd licht van een halogeen-gloeilamp
leiden tot erytheem en is het mogelijk zonder kans op schade in
de lamp te kijken?

In de berekening is uitgegaan van de specificaties van
lamptype GY6.35 met een vermogen van 50 W. De fabrikant geeft de

relatieve intensiteitsverdeling, i’,, slechts op tot 780 nm. Door

'
gebruik te maken van de wet van "Planck voor 3100 K is deze
intensiteitsverdeling uitgebreid.

Voor gebruik van de halogeenlamp in bureauverlichting is
een ‘ijking’ in termen van de bestralingssterkte op het werkvlak
passend, en wel, veiligheidshalve, zo dat een hoge verlichtings-

sterkte van 1000 lux wordt geproduceerd. Dat eist:
6803, E, V, AA = 1000 lux

waarin V, de relatieve gevoeligheid van het oog is (V = 1) en

550nm
het getal 680 (lumen/watt) de omrekeningsfactor van bestralings-
sterkte naar verlichtingssterkte. Een verlichtingssterkte van
1000 lux wordt volgens de specificaties van de fabrikant bereikt
op een afstand van 50 cm. Met de op deze manier geijkte spectrale
bestralingssterkte E’, kan men dan de met de functie Y gewogen

bestralingssterkte vinden. Dat levert op:
2, E, Y, AA = 8,24x10°° W/m?

De eis dat de gewogen bestralingsdosis kleiner of gelijk moet zijn
dan de advieswaarde, luidt in formulevorm:

(E, E, Y, AN) t < 30 J/m?

Dit levert een maximale blootstellingsduur op van t,,, = 12000 s =
3,3 uur. Een dergelijke halogeenlamp kan dus binnen een werkdag
mogelijk erytheem opwekken. Door een filter toe te passen dat de

</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>eae eae 109

UV-B straling tegenhoudt, is het in de praktijk mogelijk om dit
risico zonder lichtverlies te voorkomen.

Hoe staat het met de mogelijkheid van netvliesverbranding
bij kijken in de lamp? Vanaf een afstand van ongeveer 1m kan het
gloei~element (lengte 3,6 mm) als een puntbron worden beschouwd.
Op die afstand moeten de eerder gebruikte E’-waarden met 0,25 worden
vermenigvuldigd. Men berekent dan voor de met de functie F, gewogen
bestralingssterkte:

DE, FAA = 4,3 W/m?

Vereist is:

(DB, FAA) t < 0,006+20t J/m?

hetgeen in dit geval voor alle tijden t blijkt te gelden. Er is
bij het kijken in de lamp op een afstand van 1 mof meer geen gevaar
voor netvliesverbranding te duchten.

Ook in operatiemicroscopen, zoals die bijvoorbeeld in
gebruik zijn bij de oogheelkunde, worden halogeenlampen toegepast.
Volgens de literatuur bedraagt bij die instrumenten de netvlies-
belasting ongeveer 4 kW/m’, hetgeen overeenkomt met een radiantie
van L = 3x10‘ W/ (m?xsr). De hier te stellen eis aan de geïntegreerde
radiantie luidt in formulevorm:

Lt<10?+5x104tV”?+105t [J/ (m?xsr)]

Aan deze voorwaarde is voor elke waarde van de tijd t voldaan, zodat
er bij gebruik van de bedoelde operatiemicroscopen evenmin gevaar
voor netvliesverbranding te vrezen is.

‘Blauw licht’-schade is een ander geval. Als uitgangspunt
nemen we de voor netvliesverbranding gewogen bestralingssterkte
ter grootte van 4 W/m:
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>eee eee 110

2, E, E, AA = 4000 W/m?

Vervolgens berekent men dan dat de voor ‘blauw licht'-schade
gewogen bestralingssterkte is:

2, E, B, AA = 153 W/m?
Bij een verwijde pupil van 8 mm (0,15 sr) leidt dat tot

> L, B, AA = 1000 W/ (m’xsr)

A ATA

Om ‘blauw licht’ -schade te voorkomen moet de radiantie voldoen aan:

(x L, B AX) t < 10° J/ (mxsr)

A ATA

Dit betekent dat het kijken in het lamplicht beperkt dient te
blijven tot 1000 s # 17 minuten.

Een patiënt die langdurig in de operatiemicroscoop moet
kijken, kan dus lichtschade aan zijn netvlies oplopen. Dit is in
belangrijke mate te voorkomen door het toepassen van een geelfilter
met een grensdoorlating bij 500 nm. Ongeveer 90% van de lichtschade
wordt namelijk veroorzaakt door straling met golflengten kleiner
dan 500 nm. Toepassing van zo'n filter verlengt de toelaatbare
blootstellingsduur tot 170 minuut, dus tot ongeveer 3 uur.

ee eee

8.3.4 Zonnebanken

Kan het personeel in een bruiningscentrum zonnebrand oplopen?

Bij deze derde berekening wordt uitgegaan van een
zonnebank met TLO9~lampen en de spectrale gegevens (i’,) die de
fabrikant verschaft. Het intensiteitsspectrum heeft een klokvorm
en vult ruwweg het gehele UV-A spectrale gebied. Als uitgangspunt
is genomen dat het bedienend personeel gemiddeld bloot staat aan
bestralingssterkte op de huid van 1 W/m (een in de praktijk
gevonden waarde). Met behulp daarvan en van het intensiteitsspec-
trum, valt dan te becijferen:

</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>ee. 111

ZE, Y, AA = 5,6x10* W/m?

Om erytheem van de huid te vermijden is de voorwaarde voor de
gewogen bestralingsdosis:

(Z, E, Y, AN) t<30 J/m?

Dit houdt in dat blootstelling gedurende ten hoogste 54000 s, dat
wil zeggen gedurende 15 uur, zonder problemen mogelijk is. In de
praktijk is er dus geen reële kans op zonnebrand bij het bedienend
personeel.

… eee ee

8.4 Produktnormen

De drie voorbeelden maken naar de mening van de commissie
duidelijk dat het vertalen van industriéle specificaties in een
maximaal toelaatbare blootstellingsduur vaak verre van eenvoudig
is. Het verdient dan ook aanbeveling om de veiligheidsvoorschrif-
ten voor gebruikers van optische-stralingsapparatuur te formule-
ren in eenvoudiger termen. Een mogelijkheid daartoe is het
opstellen van produktnormen. De commissie geeft daarvan enkele
voorbeelden.

Zo is het internationaal gebruikelijk om lasers in te delen
in gevarenklassen, oplopend van ‘nooit gevaarlijk’ tot ‘zeer
gevaarlijk bij het kijken naar diffuus gereflecteerd licht’. Voor
hoogtezonnen en zonnebanken gaat het bij produktnormen om kuur-
protocollen waarin de blootstellingsduur op de bestralingsterkte
wordt afgestemd. In het advies van 1986 worden aanbevelingen ter
zake gedaan. De produktnormen voor (bijvoorbeeld) halogeenlampen
en TL-buizen dienen vooral betrekking te hebben op de bestralings-
sterkte in het UV spectraalgebied.

Naast eisen aan bronnen kunnen ook eisen aan beschermings-
middelen worden gesteld. Als voorbeelden van beschermingsmiddelen
voor de ogen noemt de commissie: lasbrillen, hoogtezonbrillen,
maar ook zonnebrillen. Produktinformatie zou gegevens moeten
bevatten over de UV-doorlatendheid, de visuele densiteit en
eventueel de transmissie in het infrarode spectrale gebied. Anti-
zonnebrandcrémes kunnen bescherming van de huid tegen UV straling

</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>…….e 112

bieden. Reeds nu is het gebruikelijk deze crèmes te kenmerken door
een beschermingsfactor gerelateerd aan de mate van bescherming
tegen erytheem. In het advies van 1986 werd al aangegeven dat een
overeenkomstige factor voor bescherming tegen huidkanker niet
noodzakelijkerwijs dezelfde waarde behoeft te hebben. Voorschrif-
ten voor het materiaal van implantlenzen zouden rekening moeten
houden met de noodzakelijke absorptie van UV straling in de lens
ter bescherming van het netvlies

Het doen van nadere voorstellen voor produktnormen valt
buiten de taak van de commissie.
8,5 Wordt vervolgd?

De commissie van de Gezondheidsraad die het advies van 1978

opstelde, meende dat een herziening van haar aanbevelingen na 5
jaar aan de orde was. In plaats van 5 zijn het 15 jaar geworden.
Het lijkt de (huidige) commissie niet zinvol om opnieuw een
uitspraak over een gewenste herziening te doen. Wel ziet zij elke
herziening vooral in een Europese context, gezien het voornemen
om op EG-niveau blootstelling aan optische straling te reguleren
(althans in de werksituatie, EG92).

</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>ACG92

Boc89

Boe62

Bra88

Bru84

CIE87

Cro86

113

LITERATUUR

American Conference of Governmental Industrial Hygie-
nists. 1991-1992 Threshold Limit Values for Physical
Agents and Biological Exposure Indices. Cincinatti:
ACGIH, 1991.

American Conference of Governmental Industrial Hygie-
nists. Documentation of the threshold limit values for
physical agents in the work environment. Cincinnati:
ACGIH, 1992; (Publication no 0206).

Bochow TW, West SK, Azar A, e.a. Ultraviolet light exposure
and the risk of posterior subcapsular cataract. Arch
Ophthalmol 1989; 107: 369-72.

Boettner EA, Wolter JR. Transmission of the ocular media.
Invest Ophthalmol 1962; 1: 776-83.

Brackett KA. Tissue interactions of Nd:YAG lasers. In:
Joffe-SN, Oguro-Y, red. Advances in Nd:YAG laser surgery.
New York: Springer-Verlag, 1988: 336-43,

Bruls WAG, Slaper H, Leun JC van der, e.a. Transmission
of human epidermis and stratum corneum as a function of
thickness in the ultraviolet and visible wavelengths.
Photochem Photobiol 1984; 40: 485-94,

Commission Internationale de l1’Eclairage. Vocabulaire
International de 1’Eclairage. Genève: Bureau Central de
la Commission Electrotechnique Internationale, 1987. Zie
ook: Internationaal woordenboek voor de verlichtingskun-
de. Arnhem: Nederlandse Stichting voor de Verlichtings-
kunde, 1992,

Cronlet-Dillon J, Rosen ES, Marshall J. Hazards of light.
Myths and realities. Eye and skin. Oxford: Pergamon Press,
1986.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>ee

EG92

Fle86

Gie76

Gil86

Gol30

Gra92

Gro72

Gru93

GR78

GR79

GR85

114

Commissie van de Europese Gemeenschappen. Voorstel voor
een Richtlijn van de Raad betreffende de minimumvoor-
schriften inzake veiligheid en gezondheid met betrekking
tot de blootstelling van werknemers aan de risico’s van
fysische agentia. Brussel: CEG, 23 december 1992; COM(93)
560 def. - SYN 449,

Fletcher GE, Ritchie S, Cox EA. Safety aspects of lasers
operating at wavelengths of 1300 nm and 1550 nm. In: Proc
First Int Symp on Laser Biological Effects and Exposure
Limits, Paris. Fontenay-aux-Roses, France: Commissariat
a l’Energie Atomique, 1986,

Giese AC. Living with our sun’s ultraviolet rays. New York:
Plenum Press, 1976.

Gilchrest BA. Photoaging of skin. In: Fitzpatrick TB,
Eisen AZ, Wolff K, e.a., red. Dermatology in general
medicine. 3e druk. New York: McGraw-Hill, 1986: 171.

Goldman H. Kritische und experimentelle Untersuchungen
über den sogenannten Ultrarotstar der Kaninchen und den
Feuerstar. Graefe’s Archiv Ophtalmol 1930; 125: 313-402.

Gray RH, Johnson GJ, Freedman A. Climatic droplet
keratopathy. Surv Opthalmol 1992; 36: 241-53.

Grover D, Zigman S. Coloration of human lenses by near-
UV photooxidized tryptophan. Exp Eye Res 1972; 13: 70-2.

Gruijl FR de, Sterenborg HJCM, Forbes PD, e.a. Wavelength
dependence of skin cancer induction by ultraviolet
radiation of albino hairless mice. Cancer Res 1993; 53:
53-60.

Gezondheidsraad. Advies inzake aanvaardbare niveaus voor
elektromagnetische straling in het golflengtegebied
tussen 100 nm en 1 mm (micrometerstraling). Rijswijk:
Gezondheidsraad, 1978; rapport nr 1978/06.

Health Council of The Netherlands. Recommendations
concerning acceptable levels of electromagnetic radiation
in the wavelength range from 100 nm to 1 mm (micrometre
radiation). Leidschendam, The Netherlands: Ministry of
Public Health and Environmental Protection, 1979; Report
65E,

Gezondheidsraad. Uitgangspunten voor normstelling: de
inzichtelijke opbouw van advieswaarden voor niet-mutage-
ne, niet-carcinogene en niet-immunotoxische stoffen. Den
Haag: Gezondheidsraad, 1985; rapport nr 1985/31.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>eee ee ee

GR86

Ham79

Hams 2

IEC84

IRPA91

Jac56

Kam87

Kli87

Koh91

Kre88

Kre89

Kri91

115

Gezondheidsraad. UV straling. Blootstelling van de mens
aan ultraviolette straling. Den Haag: Gezondheidsraad,
1986; rapport nr 1986/09.

Ham WT, Mueller HA, Ruffolo JJ, e.a. Sensitivity of the
retina to radiation damage as a function of wavelength.
Photochem Photobiol 1979; 29: 735-43,

Ham WT, Mueller HA, Ruffolo JJ, e.a. Action spectrum for
retinal injury from near-ultraviolet radiation in the
aphakic monkey. Am J Opthalmol 1982; 93: 299-306.

International Electrotechnical Committee. Radiation sa-
fety of laser products, equipment classification, requi-
rements and user’s guide. Genéve: CEI, 1984; (Publication
no 825).

Duchêne AS, Lakey JRA, Repacholi MH, e.a. IRPA guidelines
on protection against non-ionizing radiation: the collec-
ted publications of the IRPA Non-ionizing Radiation
Committee. New York: Pergamon Press, 1991.

Jacquez JA, Huss J, McKeehan W, e.a. Spectral reflectance
of human skin in the region of 0.7 - 2.6 m. J Appl Phys
1956; 8: 297-9.

Kamp AWM van der, Baal JBJM van, Jaspers NGJ, e.a. De rol
van ultraviolet licht bij het ontstaan van melanomen. Den
Haag: Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Orde-
ning en Milieubeheer, directie Stralenbescherming, 1987;
(rapport 80164/4).

Kligman LH, Kaidbey KH, Hitchins VM, e.a. Long-wave (>340
nm) ultraviolet-A induced skin damages in hairless mice
is dose-dependent. In: Passchier WF, Bosnjakovic BFM, eds.
Human exposure to ultraviolet radiation. Amsterdam:
Elsevier, 1987; Excerpta Medica Int Congr Series 744: 77-
81.

Koh HK. Cutaneous melanoma. New Engl J Med 1991; 325; 171-
82,

Kremers JJM, van Norren D. Two classes of photochemical
damage of the retina. Lasers Light Opthalmol 1988; 2: 41-
52.

Kremers JJM. Photochemical damage of the retina. Proef-
schrift. Utrecht: Rijksuniversiteit Utrecht, 1989,

Kripke ML. Immunological effects of ultraviolet radia-
tion. J Dermatol 1991; 18: 429-33.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>Kur78

Ley89

MAC78

Ma186

Mar70

McK87

Mil87

Mit93

Noe66

Nor90

Nor91

Oku91

Par78

Pit76

116

Kurtin WE, Zuclich JA. Action spectrum for oxygen-
dependend near-ultraviolet induced corneal damage. Pho-
tochem Photobiol 1978; 27: 329-33.

Ley RD, Applegate LA, Padilla RS, e.a. Ultraviolet
radiation - induced malignant melanoma. Photochem Photo-
biol 1989; 50: 1-5.

Nationale MAC-Commissie, Werkgroep van Deskundigen.
Uitgangspunt bij advisering inzake MAC-waarden. T Soc
Geneeskd 1978; 56(suppl 1): 1-16.

Malkinson FD, Wiskemann A. In: Fitzpatrick TB, e.a, eds.
Dermatology in general medicine. 3e ed. New York: McGraw-
Hill, 1986: 1433.

Marshall J. Thermal and mechanical mechanisms in laser
damage to the retina. Invest Opthalmol 1970; 9: 97-115.

McKinlay AF, Diffey BL. A reference action spectrum for
ultraviolet induced erythema in human skin. In: Passchier
WF, Bosnjakovic B, eds. Human exposure to ultraviolet
radiation. Amsterdam: Elsevier, 1987; Excerpta Medica Int
Congr Series 744,

Miller D. Clinical light damage to the eye. New York:
Springer, 1987.

Mitchell P, Darzins P, Heller R. Sunlight and age related
macular degeneration: a case control study in Newcastle,
Australia. Invest Ophthalmol Vis Sci 1993; 34: 1158.

Noell WK, Walker VS, Kang BS, e.a. Retinal damage by light
in rats. Invest Opthalmol 1966; 5: 450-73,

Norren D van, Schellekens P. Blue light hazard in rat.
Vision Res 1990; 30: 1517-20.

Norren D van. Lange-termijneffecten van de blootstelling
aan hoge niveaus van omgevingslicht: de relatie met
leeftijdsgebonden maculadegeneratie. Soesterberg: Inst
voor Zintuigfysiologie TNO, 1991; (Rapport IZF 1991 A-27).

Okuno T. Thermal effect of infra-red radiation on the eye:
a study based on a model. Ann Occup Hyg 1991; 35: 1-12.

Parrish JA, Anderson RR, Urbach F, e.a. UVA. Biological
effects of ultraviolet radiation with emphasis on human
responses to longwave ultraviolet. New York: Plenum Press,
1978.

Pitts DG, Cullen AP. Ocular ultraviolet effects from 295
nm to 335 nm in the rabbit eye. Washington-DC: 1976; DHEW
(NIOSH) publication No 77-130,

</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>ee ee eee

Pit77

Pit81

Rob92

Sco88a

Sco88b

Sed90

Set89

Sla86

$1180

Ste87

Syk81

Tay88

Tay92

UNEP91

117

Pitts DG, Cullen AP, Hacker PD. Ocular effects of
ultraviolet radiation from 295 to 365 nm. Invest Opthalmol
Vis Sc 1977; 16: 932-9,

Pitts DG, Cullen AP. Determination of infrared levels for
acute ocular cataractogenesis. Greaf Arch Klin Ophthalmol
1981; 217: 285-97.

Robinson J, Fielder AR. Light and the immature visual
system. Eye 1992; 6: 166-72.

Scott JA. A finite model of heat transport in the human
eye. Phys Med Biol 1988; 33: 227-41.

Scott JA. The computation of temperature rises in the human
eye induced by infrared radiation. Phys Med Biol 1988; 33:
243-57.

Seddon JM, Gragoudas ES, Glynn RJ, e.a. Host factors,
ultra-violet radiation, and risk of uveal melanoma: a
case-control study. Arch Ophthalmol 1990; 108: 1274-80.

Setlow RB, Woodhead AD, Grist E. Animal model for
ultraviolet radiation-induced melanoma: playfish-sword-
tail hybrid. Proc Natl Acad Sci USA 1989; 68: 8922-6.

Slaper H, Schothorst AA, Leun JC van der. Risk evaluation
of UV-B therapy for psoriasis: comparison of calculated
risk for UV-B therapy and observed risk in PUVA treated
patients. Photodermatol 1986; 3: ??.

Sliney DH, Wolbarsht M. Safety with lasers and other
optical sources. New York: Plenum Press, 1980.

Sterenborg HJCM. Investigations on the action spectrum of
tumorigenesis by ultraviolet radiation. Proefschrift.
Utrecht: Universiteit Utrecht, 1987.

Sykes SS, Robinson WG, Waxler M, e.a. Damage to the monkey
retina by broad spectrum fluorescent light. Invest
Opthalmol Vis Sci 1981; 20: 425-34.

Taylor HR, West SK, Rosenthal FS, e.a. Effect of
ultraviolet radiation on cataract formation. New Eng J Med
1988; 319: 1429-33,

Taylor HR, West S, Mufioz B, e.a. The long-term effects of
visible light on the eye. Arch Opthalmol 1992; 110: 99-
104.

United Nations Environment Programme. Environmental
effects of ozone depletion: 1991 update. Nairobi: UNEP,
1991.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>… ee eee

Vog19

Vos90

Vos93

Wax86

Wes89

WHO82

Wol80

You88

Zig91

Zuc76

Zuc80

Zuc89

118

Vogt A. Experimentelle Erzeugung von Katarakt durch
isoliertes kurzwelliges Ultrarot, dem Rot beigemischt
ist. Klin Monatsbl Augenheilkd 1919; 63: 230-1.

Vos J, Norren D van. The two pigment model for retinal light
damage and its conseguences for occupational safety.
Lasers Light Opthalmol 1990; 3: 251-60.

Vos JJ, Norren D van. Calculations on Threshold Limit
Values for thermal cataract. Soesterberg: TNO Institute
for Perception, 1993; (Report IZF 1993 A-8).

Waxler M, Hitchins VM. Optical radiation and visual
health. Boca Raton: CRC Press, 1986.

West SK, Rosenthal FS, Bressler NM, e.a. Exposure to
sunlight and other risk factors for age-related macular
degeneration. Arch Opthalmol 1989; 107: 875-9.

World Health Organization. Lasers and optical radiation.
Geneva: WHO, 1982; (Environmental Health Criteria 23).

Wolbarsht ML. Damage to the lens from infrared. Proc SPIE
1980; 229: 121-42,

Young RW. Solar radiation and age-related macular
degeneration. Surv Opthalmol 1988; 32: 252-69.

Zigman S, Paxhia T, McDaniel T, e.a. Effect of chronic
near-ultraviolet radiation on the gray squirrel lens in
vivo. Invest Opthalmol Vis Sci 1991; 32: 1723-32.

Zuclich JA, Conolly JS. Ocular damage induced by near
ultraviolet laser radiation. Invest Opthalmol 1976; 15:
760-4 ,

Zuclich JA. Cumulative effects of near-UV induced corneal
damage. Health Phys 1980; 38: 833-8.

Zuclich JA. Ultraviolet induced photochemical damage in
ocular tissues. Health Phys 1989; 56: 671-82.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>ee 119

RENEE) eee ee eee kka ee ee ee ee) a...

BIJLAGEN

A Adviesaanvraag van de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid

B Samenstelling van de commissie

</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>……..ne 120

ee, eee eee eee eee eee eee eee eee ee eee eee al eee

A ADVIESAANVRAAG VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID

nee

Op 16 maart 1990 zond de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid een adviesaanvraag aan de minister van Welzijn,
Volksgezondheid en Cultuur, met het verzoek deze door te geleiden
naar de voorzitter van de Gezondheidsraad. De minister van WVC
voldeed aan dat verzoek per brief van 29 mei 1990. De tekst van
de adviesaanvraag luidde als volgt:

eee eee Pe ee ee lia

Op 30 maart 1978 bracht de Gezondheidsraad het advies
‘‘inzake aanvaardbare niveaus voor elektromagnetische straling in
het golflengtegebied tussen 100 nm en 1 mm (micrometerstraling)’’
uit. In dit advies geeft een commissie van de Raad naast een
beschrijving van de mogelijke biologische effecten op de mens,
maximaal aanvaardbare niveaus van blootstelling (*‘*‘blootstel-
lingslimieten’’).

Op 10 juni 1986 kwam het advies inzake UV straling uit.
In dit advies herziet uw commissie de limieten voor blootstelling
aan UV straling enigszins en vult zij dit aan met aanbevelingen
ter bescherming van huid en oog. Daarbij is blootstelling aan
straling van lasers buiten beschouwing gelaten, hoewel gesteld
wordt dat, zeker in het gebied van 100 tot 400 nm, de voorgestelde
norm voor onbedoelde blootstelling ook daar geldt.

In het afgelopen decennium zijn er nieuwe gegevens
verschenen omtrent blootstelling aan micrometerstraling en de
(schadelijke) effecten die dit tot gevolg kan hebben. Dit geldt
voor zeer hoge doses gedurende extreem korte periodes (zoals
mogelijk is bij blootstelling aan laserstraling), als ook voor
relatief lage doses gedurende langere tijd (lichtschade). Ook op
het gebied van de schademechanismen die ten gronslag liggen aan
deze effecten zijn de laatste jaren nieuwe gegevens bekend
geworden.

Door de snelle ontwikkeling van lasers en de toepassing
van lasers en steeds sterkere stralingsbronnen in onder andere
ziekenhuizen en industrie worden werkers en derden steeds
veelvuldiger blootgesteld aan hoge doses van micrometerstraling.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>PAKK AK 121

Op grond van deze nieuwe gegevens zijn vele (internatio-
nale) commissies (o.a. INIRC/IRPA, IEC, ACGIH) er toe over gegaan
de door hen opgestelde normen en advieswaarden ten aanzien van
blootstelling bij te stellen. Hierbij kan verwezen worden naar
huidige aktiviteiten van de CEN (Commitee Européen de Normalisa-
tion) TC76 om de IECB25-richtlijn inzake stralingsveiligheid van
laserprodukten te verheffen tot een Europese norm.

Reeds in het advies van 1978 geeft de commissie aan dat
het aanbeveling verdient de aanbevolen aanvaardbare blootstel-
lingsniveaus binnen 5 jaar te onderwerpen aan een kritische
beschouwing, teneinde vast te stellen of herziening nodig is.

In het kader van het bovenstaande, stel ik het op prijs
om door uw tussenkomst een herzien advies van de Gezondheidsraad
te verkrijgen inzake blootstelling aan micrometerstraling. Ik
verwacht daarbij dat nadrukkelijk aandacht wordt besteedt aan de
beschrijving van de biologische effecten en de daaraan ten
grondslag liggende schademechanismen, en de risico’s van bloot-
stelling.

De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

(B. de Vries)

</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>ee ee eee

MEET

122

ee ee ee ee te en en en ene ee ee ee ee

B

ee ee eee

SAMENSTELLING VAN DE COMMISSIE

De samenstelling van de commissie was als volgt:

dr JJ Vos, voorzitter

Bilthoven, voorheen wetenschappelijk medewerker Afdeling
Visuologie van het Instituut voor Zintuigfysiologie TNO,
Soesterberg

dr TJTP van den Berg

universitair hoofddocent medische fysica en informatica,
Interuniversitair Oogheelkundig Instituut, Universiteit
van Amsterdam

dr BFM Bosnjakovic, adviseur (tot 1 april 1990)
medewerker Directie Stralenbescherming, Directoraat-
generaal Milieubeheer, Ministerie van VROM, Leidschendam
ing F Hooft

Ermelo, voormalig hoofd Dienst Veiligheids- en Milieuzorg
van de Universiteit Utrecht

prof dr JC van der Leun

hoogleraar fysica van de huid, Vakgroep Dermatologie,
Universiteit Utrecht

dr CCE Meulemans

voorheen medewerker Laboratorium voor Lichttechniek,
Philips Lighting BV, Eindhoven

prof dr JA Oosterhuis

Wassenaar, emeritus hoogleraar oogheelkunde, Rijksuni-
versiteit Leiden

dr ir HJCM Sterenborg

medewerker Lasercentrum, Academisch Medisch Centrum,
Amsterdam

</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>eee eee

123

prof dr D Suurmond

Leiden, emeritus hoogleraar dermatologie Rijksuniversi-
teit Leiden

dr JWM Visser

hoofd Afdeling Celbiologie, Instituut voor Toegepaste
Radiobiologie en Immunologie TNO, Rijswijk (ZH)

drs L van Vliet, adviseur

medewerker Directoraat-generaal van de Arbeid, Ministerie
van Sociale zaken en Werkgelegenheid, Den Haag

drs GJ Eggink, secretaris (tot 1 januari 1991)
Gezondheidsraad Den Haag

dr WF Passchier, adviseur (tot 1 januari 1991), secretaris
(vanaf 1 januari 1991)

Gezondheidsraad, Den Haag

prof dr D van Norren, secretaris (vanaf 1 juni 1991)
Instituut voor Zintuigfysiologie TNO, Soesterberg

De commissie werd administratief ondersteund door mevrouw

A Lachman, mevrouw CJ van den Berg, mevrouw R Aksel-Gauri en mevrouw

MFC van Kan, allen medewerkers van het secretariaat van de

Gezondheidsraad. Drs AB Leussink, eveneens medewerker van het

secretariaat van de Gezondheidsraad, verleende redactionele

ondersteuning.

</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>ee eee ee 124

</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>