<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Radon
Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad                             Voorzitter
Health Council of the Netherlands
Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Onderwerp           : Aanbieding advies over blootstelling aan radon
Uw kenmerk          :-
Ons kenmerk         : U-212/JT/RA/657-C
Bijlagen            :1
Datum               : 9 februari 2000
Mevrouw de minister,
Op mijn verzoek heeft een werkgroep van de Beraadsgroep Stralingshygiëne van de
Gezondheidsraad nagegaan of bijstelling van het advies Radon: toetsing van een
basisdocument uit 1993 bijstelling behoeft. Rede was het verschijnen van een nieuw
rapport van de academie van Wetenschappen in de VS over de risico's verbonden aan
de blootstelling aan het van nautre voorkomende, radioactieve edelgas radon.
    Hierbij bied ik u - gehoord de Beraadsgroep Stralingshygiëne - de bevindingen van
de werkgroep aan.
    Ik onderschrijf de conclusies van de werkgroep en adviseer u die te betrekken in
uw beleid. In gelijke zin heb ik mij vandaag schriftelijk gericht tot uw ambtsgenoot van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer.
Hoogachtend,
prof. dr JJ Sixma
Bezoekadres                                                           Postadres
Parnassusplein 5                                                      Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                      2500 BB Den Haag
Telefoon (070) 340 75 20                                              Telefax (070) 340 75 23
email: GR@gr.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Radon
Toetsing rapport ‘BEIR VI’
aan:
de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Nr 2000/05, 8 februari 2000
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
Gezondheidsraad: Radon: toetsing rapport ‘BEIR VI’. Den Haag: Gezondheidsraad,
2000; publicatie nr 2000/05.
Preferred citation:
Health Council of the Netherlands: Radon: Evaluation ‘BEIR VI’. The Hague: Health
Council of the Netherlands, 2000; publication no. 2000/05.
auteursrecht voorbehouden
all rights reserved
ISBN: 90-5549-306-6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>  Inhoud
  Samenvatting 9
  Executive summary 11
1 Inleiding 13
2 Risicogetal en oversterfte volgens BEIR IV 15
3 Van BEIR IV naar BEIR VI 17
4 Berekening van het aan radon toe te schrijven longkankerrisico 21
5 Conclusie 25
  Literatuur 27
  Bijlagen 29
A De werkgroep 31
B Grootheden en eenheden 33
7 Inhoud
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>  Samenvatting, conclusies en
  aanbevelingen
  Radon is een natuurlijk voorkomend, radioactief edelgas. Het element komt vrij bij het
  radioactief verval van radium, dat in sporen in de bodem en steenachtige
  bouwmaterialen aanwezig is. In woningen en andere verblijfs- en werkruimten kan
  radon zich in de lucht ophopen, waardoor de concentratie er hoger is dan buiten. Naar
  veronderstelling draagt het inademen van de eveneens radioactieve vervalproducten
  van radon bij aan het optreden van longkanker.
       In 1993 besprak de Gezondheidsraad in een advies over het Basisdocument Radon
  de risico’s verbonden aan radonblootstelling. Dat advies berustte in belangrijke mate
  op een rapport van een commissie van de Academie van Wetenschappen in de VS, het
  zogeheten BEIR-IV-rapport (BEIR: Biological Effects of Ionizing Radiation). Onlangs
  heeft de Amerikaanse Academie opnieuw over radon gepubliceerd: het
  BEIR-VI-rapport. Op verzoek van de Voorzitter van de Gezondheidsraad heeft een
  werkgroep van de Raad het nieuwe rapport bestudeerd en nagegaan of een bijstelling
  van het eerdere advies van de Gezondheidsraad op zijn plaats zou zijn.
       In het BEIR-VI-rapport worden het risico verbonden aan radonblootstelling, net als
  eerder, afgeleid uit resultaten van epidemiologisch onderzoek onder mijnwerkers. De
  conclusie — die door de werkgroep wordt onderschreven — is dat de centrale
  schatting van het risico iets is toegenomen, namelijk van 4 tot 5 per 10 000 per WLM
  (WLM is een maat voor de blootstelling aan radon). Gezien de onzekerheidsmarges is
  dit geen wezenlijke verandering. Voor Nederland leiden de nieuwe inzichten, rekening
  houdend met de meest recente gegevens over de blootstelling, tot de schatting dat 100
  tot 1200 gevallen van longkanker per jaar aan radonblootstelling zijn toe te schrijven.
9 Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>   De centrale schatting bedraagt 800. Vooral rokers lopen een risico omdat roken en
   blootstelling aan radon elkaar lijken te versterken bij het teweegbrengen van
   longkanker.
       De analyses in het Amerikaanse rapport en die van de werkgroep zijn gebaseerd op
   een lineair verband tussen blootstelling aan de straling van ingeademde
   radonvervalproducten en de kans op longkanker. Daarbij wordt een drempel van de
   blootstelling waaronder geen gevolgen optreden afwezig geacht. De werkgroep meent
   dat deze veronderstelling het meest plausibel is en het hanteren ervan de minste kans
   op een onderschatting van het risico geeft.
10 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>   Executive summary
   Health Council of the Netherlands: Radon: Evaluation 'BEIR VI'. The Hague:
   Health Council of the Netherlands, 2000; publication no. 2000/05.
   Radon is a naturally occurring, radioactive noble gas. The element is released in the
   course of the radioactive decay of radium, traces of which are present in the soil and in
   stony building materials. In dwellings and other living and work spaces, radon can
   accumulate in the air, resulting in a higher concentration than outdoors. Inhalation of
   the likewise radioactive decay products of radon is believed to play a role in the
   incidence of lung cancer.
        In 1993 the Health Council of the Netherlands discussed the risks associated with
   radon exposure in an advisory report about the Basisdocument Radon (Integrated
   Criteria Document on Radon). The Council’s report drew extensively on a publication
   by a committee of the US National Academy of Sciences, the so-called BEIR-IV report
   (BEIR: Biological Effects of Ionizing Radiation). The US Academy recently produced
   another report on radon: BEIR-VI. At the request of the President of the Health
   Council, a working group of the Council studied the new report, looking into whether
   the Health Council’s earlier advisory report would need to be adjusted.
        In the BEIR-VI report (as in the past) the risk associated with radon exposure is
   derived from epidemiological research among mine workers. The conclusion, which is
   endorsed by the working group, is that the central risk estimate has increased
   somewhat — namely from 4 to 5 per 10,000 per WLM (the ‘working level month’ is a
   measure of exposure to radon). In view of the margins of uncertainty, this does not
   constitute a significant change. Based on the latest exposure data, the new findings
   suggest that for the Netherlands, between 100 and 1,200 cases of lung cancer per
   annum might be attributable to radon exposure. The central estimate is 800. In absolute
11 Executive summary
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>   terms, it is principally smokers who are at risk. This is because there appears to be a
   mutually exacerbating effect between smoking and exposure to radon as far as the
   causation of lung cancer is concerned.
        The analyses in the US report and those of the working group are based on a linear
   relationship between exposure to radiation from inhaled radon decay products and the
   risk of lung cancer, where a threshold of exposure below which no damage occurs is
   considered to be absent. The working group not only believes that this approach is the
   most plausible, but also that it minimises the chance of the risk being underestimated.
12 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 1
          Inleiding
          In 1988 publiceerde de Amerikaanse Academie van Wetenschappen (NAS) het vierde
          rapport in een serie getiteld ‘Biological Effects of Ionizing Radiation’ (verder aan te
          duiden als ‘BEIR IV’). In dat rapport zijn de risico’s verbonden met blootstelling aan
          radon en andere alfa-emitters beoordeeld (BEIR88). Enige jaren later ging de ‘BEIR
          VI- phase I Committee’ van de NAS op verzoek van de ‘Environmental Protection
          Agency’ (EPA) na of een vervolgstudie gerechtvaardigd zou zijn. In haar rapport The
          Health Effects of Exposure to Radon: Time for Reassessment? uit 1994 concludeerde
          deze commissie dat voor zo’n vervolgstudie voldoende nieuwe gegevens beschikbaar
          waren gekomen sinds het verschijnen van BEIR IV. Het resultaat van het werk van de
          daarop ingestelde BEIR VI-commissie is in 1998 gepubliceerd onder de titel Health
          Effects of Exposure to Radon (BEIR98) en wordt hier verder aangeduid als ‘BEIR VI’.
              Parallel aan de ontwikkelingen in de VS is indertijd in Nederland onder auspiciën
          van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne het Basisdocument
          Radon opgesteld (RIVM91). In dat document zijn de risicoschattingen van BEIR IV
          voor extra longkankergevallen veroorzaakt door radon gebruikt. De Minister van
          Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer verzocht in 1991 de
          Gezondheidsraad het basisdocument te beoordelen. De Raad heeft toen het advies
          Radon, toetsing van een basisdocument uitgebracht (GR93). Volgens dat advies waren
          er geen aanwijzingen om te veronderstellen dat de orde van grootte van het
          gehanteerde risicogetal — de kans op longkanker per eenheid van blootstelling —
          onjuist was. Ook betwijfelde de Raad of de onzekerheid in het getal binnen enige jaren
13        Inleiding
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>   met behulp van epidemiologisch onderzoek zou kunnen worden gereduceerd.
   Bestudering van BEIR VI kan licht werpen op de juistheid van deze veronderstelling.
       De Voorzitter van de Gezondheidsraad besloot daarom, op aanraden van de
   Beraadsgroep Stralingshygiëne van de Gezondheidsraad, een werkgroep in te stellen
   en die te belasten met de beantwoording van deze vraag. De in het voorliggende
   rapport beschreven bevindingen van de werkgroep berusten op een vergelijking van de
   uitgangspunten en risico-evaluatie van BEIR IV met die van BEIR VI. De
   samenstelling van de werkgroep is vermeld in bijlage A.
14 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 2
          Risicogetal en oversterfte volgens
          BEIR IV
          In BEIR IV (1988) wordt uitgegaan van:
               een lineair verband tussen blootstelling aan radon in de lucht en het optreden van
               longkanker, zonder drempelwaarde van de blootstelling waaronder een effect
               afwezig zou zijn
               gelijkheid van het relatieve risico bij aan radon blootgestelde mijnwerkers en dat
               bij mensen in de woonomgeving
               eenzelfde relatief risico voor mannen en voor vrouwen
               een multiplicatieve wisselwerking tussen blootstelling aan radon en roken.
          De opstellers van BEIR IV bepaalden het risico van oversterfte aan longkanker uit de
          waargenomen oversterfte onder vier groepen mijnwerkers. Voor de bevolking van de
          VS leverde dit voor een blootstellingsniveau van 0,1 WLM* per jaar gedurende het
          hele leven en zonder differentiatie naar rookgedrag een extra kans op om aan
          longkanker te overlijden van 0,0035 (35 op de 10 000) voor mannen en van 0,0014 (14
          op de 10 000) voor vrouwen. De gemiddelde levenslange blootstelling is het product
          van de gemiddelde levensverwachting en de jaarlijkse blootstelling. Blijkens het advies
          van de Gezondheidsraad uit 1993 is de gemiddelde levenslange blootstelling aan radon
          (in de VS) 6,97 WLM voor mannen en 7,64 WLM voor vrouwen. De extra kans per
          eenheid van blootstelling (WLM) om op enig moment aan longkanker te overlijden
          wordt dan, afgerond, 0,0005 (5 op de 10 000) per WLM voor mannen en 0,0002 (2 op
*         Grootheden en eenheden die gebruikelijk zijn bij het in kaart brengen van de blootstelling aan radon, worden in bijlage
          B nader toegelicht.
15        Risicogetal en oversterfte volgens
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>   de 10 000) per WLM voor vrouwen.* Voor een bevolking met evenveel mannen als
   vrouwen levert dit een risico op van, afgerond, 0,0004 (4 op de 10 000) per WLM.
        Toepassing van deze risicogetallen op de Nederlandse bevolking resulteerde bij
   een gemiddelde jaarlijkse blootstelling van 0,13 WLM voor alle 15 miljoen inwoners
   in ongeveer 700 extra gevallen van longkanker per jaar. De opstellers van het
   Basisdocument Radon hebben de onzekerheid in deze risicoschatting voor oversterfte
   geschat op een factor 2. Volgens de Gezondheidsraad zou deze onzekerheid aanzienlijk
   hoger zijn; in het advies van de Raad wordt vermeldt dat ook BEIR IV een onzekerheid
   van een factor 4 bij een betrouwbaarheidsniveau van 95 procent mogelijk achtte. De
   conclusie luidde overigens dat er geen aanwijzingen waren om te veronderstellen dat
   de orde van grootte van het risicogetal van, afgerond, 0,0004 per WLM onjuist zou
   zijn.**
*  Respectievelijk 0,0035/6,97=0,00051 en 0,0014/7,64=0,00019
** Het advies geeft het risicogetal als 3,5x10 -4
16 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 3
          Van BEIR IV naar BEIR VI
          BEIR IV leidde uit een statistische analyse van gegevens uit vier epidemiologische
          onderzoeken naar het longkankerrisico van ondergrondse mijnwerkers een relatie af
          tussen de blootstelling aan radon (uitgedrukt in WLM) en de kans op longkanker als
          een functie van de leeftijd en de tijd die verstreken is sinds de aanvang van de
          blootstelling. Een belangrijk gegeven om van de resultaten voor mijnwerkers te komen
          tot een risicoschatting voor blootstelling in woningen is de verhouding van de dosis per
          WLM bij mensen in woningen en die van mijnwerkers in mijnen (de zogeheten
          K-factor). Hoewel deze verhouding van een groot aantal factoren afhankelijk is, onder
          meer van ademhalingskarakteristieken, kwam BEIR IV tot de conclusie dat deze
          verhouding redelijk dicht bij 1 ligt. Men achtte dan ook de risicoschattingen voor
          mijnwerkers direct bruikbaar voor het beoordelen van de gevolgen van blootstelling
          van de bevolking aan radon.
               In 1991 heeft een andere commissie van de NAS een reductie van deze K-factor tot
          0,7 voorgesteld (NRC91); deze waarde is vervolgens toegepast door onder andere de
          US Environmental Protection Agency (EPA). BEIR VI komt, na onder meer een
          herziene schatting van de ademsnelheid van mijnwerkers, toch weer tot de conclusie
          dat 1 het best de verhouding weergeeft.
               Na 1988 kwam een aanzienlijke hoeveelheid nieuw epidemiologisch materiaal
          beschikbaar. BEIR VI kon de analyse baseren op de uitkomsten van 11 onderzoeken
          onder in totaal 68 000 mijnwerkers, bij wie 2700 sterfgevallen ten gevolge van
          longkanker werden geconstateerd. BEIR VI bekeek ook de resultaten van acht
          patiënt-controle-onderzoeken naar het risico van blootstelling aan radon in woningen,
17        Van BEIR IV naar BEIR VI
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>   maar concludeerde dat de risicoschatting op basis van die onderzoeken zeer
   onnauwkeurig is. Vooral het relatief geringe aantal gevallen van longkanker onder de
   blootgestelde bevolking dat met radon zou kunnen samenhangen, en de mogelijke
   fouten in het bepalen van belangrijke factoren, zoals rookgewoonten en
   radonblootstelling, zijn daar debet aan. Wel ligt het uit dit type onderzoek afgeleide
   excess risk dicht bij dat wat te verwachten is op grond van mijnwerkersgegevens.
       BEIR VI verwerpt Cohen’s resultaten van de bestudering van geografische
   variaties in de gemiddelde radonblootstelling in samenhang met het voorkomen van
   longkanker, op grond van de inherente beperkingen van de gebruikte methode
   (Coh95). Cohen leidde een negatieve correlatie af tussen de gemiddelde
   radonconcentratie en het voor roken en leeftijd gecorrigeerde regionaal voorkomen van
   longkanker. Het standpunt van BEIR VI wordt ondersteund door een recent
   gepubliceerd Zweeds onderzoek, uitgevoerd door Lagarde en Pershagen (Lag99). Deze
   onderzoekers lieten aan de hand van resultaten van een epidemiologisch onderzoek in
   Zweden zien dat een positief lineair verband tussen blootstelling aan radon en de kans
   op longkanker, zoals gevonden in ‘case control’-onderzoek, kan overgaan in een
   negatief verband indien met behulp van dezelfde gegevens een relatie wordt gelegd
   tussen gemiddelde radonconcentratie in een regio en het voorkomen van longkanker.
   Risicomodellen van BEIR VI
   De gemiddelde blootstelling van de mijnwerkers in de door BEIR VI beschouwde
   epidemiologische onderzoeken is een orde van grootte hoger dan de gemiddelde
   radonblootstelling in woningen. De laagste blootstellingswaarden van mijnwerkers
   komen overigens overeen met de hoogste blootstellingscondities in woningen in de
   VS. Teneinde de resultaten van het mijnwerkersonderzoek te kunnen extrapoleren naar
   lagere blootstellingswaarden nam, zoals in het vorige hoofdstuk aangegeven, BEIR IV
   een lineair verband zonder drempel aan tussen blootstelling aan radon en de kans op
   longkanker (het zogenoemde Linear Non Threshold-model; LNT). In BEIR VI is dit
   ook gedaan, met de kanttekening dat het bestaan van een drempel (een niveau van
   blootstelling waaronder er geen extra risico op longkanker is) niet uit te sluiten is,
   maar dat de grootte ervan niet valt af te leiden uit het beschikbare epidemiologische
   materiaal.
       Waar BEIR IV zich baseerde op één risicomodel, ging BEIR VI uit van twee
   benaderingen met een meer gedetailleerde beschrijving van het risico voor personen
   ouder dan 65 jaar en van blootstelling langer dan 15 jaar geleden. In tegenstelling tot
   BEIR IV kon BEIR VI aantonen dat het extra relatieve risico (excess relative risk,
   ERR) per WLM toeneemt bij dalend tempo van blootstelling en bij toenemende
   blootstellingsduur (bij constante cumulatieve blootstelling). Om deze bevindingen in
18 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>   rekening te brengen introduceerden de opstellers van BEIR VI een parameter die
   afhankelijk is van het blootstellingstempo (in WL) dan wel van de duur van
   blootstelling. Dit leidde tot twee modellen: het ‘concentratie’- en het
   ‘blootstellingsduur’-model.
        BEIR VI presenteert risicoschattingen gebaseerd op beide modellen. Volgens de
   EPA (EPA99) zou het concentratiemodel het beste zijn wegens grotere biologische
   geloofwaardigheid en eenvoud. Het ‘Office of Radiation and Indoor Air’ van EPA
   heeft deze keuze voorgelegd aan de ‘Radiation Advisory Committee’ (RAC) van de
   Science Advisory Board (SAB) van de EPA. Die adviescommissie concludeerde dat de
   verschillen tussen de BEIR VI-modellen verdwijnen indien een continue voorstelling
   van blootstellingstempo en blootstellingsduur wordt gebruikt, in plaats van de
   stapsgewijze benadering van BEIR VI (SAB99). Daarom stelde de RAC-SAB voor om
   risicoschattingen te baseren op getallen die tussen die van het concentratie- en het
   blootstellingsduur-model in liggen, zonder echter aan te geven hoe deze getallen
   dienden te worden bepaald. De keuze van de EPA voor het concentratiemodel lijkt de
   meest conservatieve en daardoor hoogste risicoschattingen op te leveren. Dit model zal
   ook in het voorliggende rapport worden gebruikt, hoewel het vrijwel zeker resulteert in
   een overschatting van het risico.
        Ten slotte hanteert BEIR VI nog een zogenoemd constant relative risk model
   (CRR) voor de analyse van de gegevens over mijnwerkers met een blootstelling van
   minder dan 50 WLM. Hoewel in BEIR VI wordt erkend dat dit model minder
   betrouwbaar is voor een centrale risicoschatting dan de twee eerder genoemde, acht
   men in dat rapport het CRR wel geschikt voor een schatting van de onzekerheid in het
   longkankerrisico in geval van blootstelling in woningen omdat de in het CRR
   gebruikte blootstellingswaarden representatief worden geacht te zijn voor de
   blootstellingscondities in woningen.
   Roken
   In BEIR VI zijn de volgende definities van rokers en niet-rokers gebruikt:
   Niet-rokers (NR) zijn mensen die nooit hebben gerookt, terwijl rokers ( ‘ooit-rokers’, OR) mensen zijn die
   gedurende een bepaalde periode in hun leven gerookt hebben ongeacht of ze daarmee later gestopt zijn.
   De BEIR VI-commissie beschikte over informatie over rookgewoonten voor 6 van de
   11 mijnwerkersonderzoeken. Uit die gegevens leidde zij af dat de wisselwerking tussen
   radonblootstelling en roken bij het veroorzaken van longkanker een submultiplicatief
   karakter heeft. Dit houdt in dat het ERR per WLM hoger is voor niet-rokers (NR) dan
   voor rokers (OR); overigens is het absolute risico per WLM veel hoger voor de laatste
19 Van BEIR IV naar BEIR VI
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>   categorie. Het risico in de NR-groep is slechts met een grote onzekerheid bekend. In
   BEIR VI is het aan radon toe te schrijven longkankerrisico voor NR een factor 2,2
   hoger geschat dan voor OR.
20 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 4
          Berekening van het aan radon toe te
          schrijven longkankerrisico
          Met behulp van de twee genoemde modellen berekende de BEIR VI-commissie voor
          de bevolking van de VS de aan radon toe te schrijven kans om aan longkanker te
          sterven. Zij ging daarbij uit van een lognormale verdeling van de radonconcentratie in
          woningen met een mediaan van 24,3 Bq/m3 en een gemiddelde van 46,3 Bq/m 3. De aan
          radon toe te schrijven kans op longkanker (attributief risico, AR) als fractie van de
          totale kans op longkanker werd met het submultiplicatieve model berekend voor rokers
          en niet-rokers, rekening houdend met verschillen in risico tussen mannen en vrouwen.
          De resultaten zijn weergegeven in tabel 1.
               De voor de gehele bevolking berekende AR-waarden variëren, afhankelijk van het
          gebruikte model, van 0,10 tot 0,14 (10 tot 14 procent). Deze waarden zijn hoger dan
          die in BEIR IV. Het gebruik van het submultiplicatieve model leidt er toe dat het
          attributieve risico voor rokers kleiner is dan voor niet-rokers. Wel is het aantal
          gevallen van longkanker onder de rokers uiteraard vele malen hoger dan onder
          niet-rokers.
               Uit de tabel blijkt dat de schatting van het risico van blootstelling aan radon in
          BEIR VI hoger uitkomt dan die in BEIR IV. Afhankelijk van het gebruikte model is er
          sprake van een verhoging van ongeveer 20 tot 75 procent. De grootste toename levert
          het concentratiemodel waaraan de EPA de voorkeur gaf.
               Volgens BEIR VI heeft op grond van de verdeling van de radonconcentratie in
          woningen ongeveer 30 procent van alle aan radon toe te schrijven gevallen van
          longkanker betrekking op blootstelling in woningen met een concentratie van meer dan
          150 Bq/m3 . In de VS behoort ongeveer 6 procent van de woningen tot deze categorie.
21        Berekening van het aan radon toe te schrijven longkankerrisico
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>   Tabel 1 Het aan radon toe te schrijven overlijdensrisico ten gevolge van longkanker (attributief
   risico, AR*), op basis van Amerikaanse sterftecijfers over de periode 1985-1989 berekend met
   diverse risicomodellen.
   model                                            bevolking       rokers (OR) niet-rokers (NR)
   mannen
   BEIR VI-modellen:
    concentratiemodel                               0,14            0,13          0,26
    blootstellingsduur-model                        0,10            0,09          0,19
   andere modellen
    CRR (<50 WLM)**                                 0,11            0,10          0,21
    BEIR IV                                         0,08            0,07          0,16
   vrouwen
   BEIR VI-modellen:
    concentratiemodel                               0,15            0,14          0,27
    blootstellingsduur-model                        0,11            0,10          0,20
   andere modellen
    CRR (<50 WLM)                                   0,11            0,10          0,21
    BEIR IV                                         0,09            0,08          0,16
   * AR - de kans het risico op longkankersterfte ten gevolge van radonblootstelling gedeeld door de
   totale kans op sterfte ten gevolge van longkanker in een bevolkingsgroep
   ** CRR -constant-relatief-risicomodel
   Nederland telt nauwelijks woningen met een concentratie groter dan 150 Bq/m 3
   (RIVM98). Ook de gemiddelde radonconcentratie in Nederlandse woningen (23
   Bq/m3) is aanmerkelijk lager dan die in de VS.
   Risico per WLM
   Teneinde een directe vergelijking te kunnen maken met de risicogetallen uit het
   Gezondheidsraadadvies van 1993 — die uitgedrukt zijn per WLM — volgt hier een
   overzicht van de nieuwe risicogetallen, zoals die zijn geschat door de EPA met behulp
   van het nieuwe BEIR-rapport (EPA99). De EPA ging net als BEIR VI uit van een
22 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>   constant blootstellingstempo gedurende het leven van ieder individu, waarbij de
   schattingen voor niet-rokers en rokers samengevoegd zijn onder de aanname dat van de
   mannen 53% en van de vrouwen 41% tot de categorie rokers behoort. Voor de
   schattingen gebruikte de EPA de resultaten verkregen met het concentratiemodel.
        De extra kans per eenheid van blootstelling (WLM) om, op enig moment in het
   leven, aan longkanker te overlijden becijfert de EPA voor mannen op 0,0006 (6 op de
   10 000) en voor vrouwen op 0,0004 (4 op de 10 000). De overeenkomstige waarden
   vermeld in het eerdere Gezondheidsraadadvies zijn 5 op 10 000 en 2 op de 10 000.
   Voor een bevolking met evenveel mannen als vrouwen volgt uit de EPA-cijfers een
   extra kans van 0,0005 (5 op de 10 000) per WLM (was 4 op de 10 000).
        Voor de eerder genoemde schatting van 700 aan radon toe te schrijven gevallen
   van longkanker in de Nederlandse bevolking heeft het voorgaande weinig
   consequenties, aangezien de eerder gemeten waarden van de blootstelling aan radon
   incorrect bleken te zijn en naar beneden zijn bijgesteld (RIVM98). Deze blootstelling
   bedraagt 0,10 WLM per jaar (was 0,13). Voor de huidige Nederlandse bevolking van
   15,9 miljoen mensen betekent dit naar schatting ongeveer 800 gevallen van longkanker
   per jaar.
   Onzekerheidsanalyse
   BEIR VI bevat een tabel met een groot aantal bronnen van onzekerheid in de bepaling
   van het longkankerrisico. De risicomodellen zijn, zoals reeds vermeld, gebaseerd op
   uitkomsten van epidemiologisch onderzoek onder mijnwerkers. De opstellers van
   BEIR VI erkennen dat de schatting van de blootstelling is behept met fouten en dat de
   informatie over andere factoren, zoals roken en blootstelling aan arsenicum, beperkt is.
   Hoewel in 6 van de 11 onderzoeken enige informatie over rookgewoontes voorhanden
   was, bleek dit toch niet voldoende voor een nauwkeurige analyse van de
   gecombineerde effecten van roken en radonblootstelling en sloot dit een nauwkeurige
   schatting van het radonrisico voor niet-rokers uit. De modellen van BEIR VI zijn
   gebaseerd op een lineair-multiplicatief verband ‘zonder drempel’ tussen
   radonblootstelling en longkankerrisico. Dit lineaire verband lijkt correct voor het
   traject van blootstellingsniveaus in mijnen, maar het bestaan van een drempeldosis bij
   zeer lage doses kan niet worden uitgesloten.
        BEIR VI geeft een kwantitatieve afleiding van de 95%-betrouwbaarheidsgrenzen
   voor het attributieve risico (AR). Volgens het concentratiemodel loopt het
   betrouwbaarheidsinterval rond de centrale schatting (14%) van 10 tot 26%. Volgens
   het blootstellingsduurmodel is het interval 8 tot 19% met een centrale waarde van
   10%. Via het eenvoudige CRR-model, gebruikt voor mijnwerkers blootgesteld aan
   minder dan 50 WLM, komt BEIR VI op een onzekerheidsinterval van 2 tot 21% rond
23 Berekening van het aan radon toe te schrijven longkankerrisico
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>   een centrale waarde van 12%. Deze laatste analyse heeft als voordeel dat de
   extrapolatie naar blootstellingsniveaus in woningen beperkt blijft. De BEIR
   VI-commissie meende dat de centrale risicoschattingen die gebaseerd zijn op de
   concentratie- en blootstellingsduurmodellen geloofwaardiger zijn dan die verkregen
   met het CRR-model. Anderzijds gaf zij de voorkeur aan de onzekerheidsschatting
   verkregen met het CRR-model aangezien die berekening uitgaat van
   blootstellingsniveaus die beter overeenkomen met die in woningen. Een ander
   voordeel van de CRR-modelschatting is dat de betrokken mijnwerkers recenter met
   werk in de mijnen waren begonnen en dat voor hen de schatting van de blootstelling
   nauwkeuriger is.
         Deze onzekerheden kunnen worden vertaald in termen van een
   betrouwbaarheidsinterval voor de kans per WLM, met de veronderstelling dat het door
   EPA voorgestelde cijfer van 0,0005 (5 op de 10 000) per WLM afgeleid is van een AR
   van 14% op basis van het concentratiemodel. Het resultaat is een interval van 0,0001
   tot 0,0008*. Dit interval zou voor Nederland inhouden dat jaarlijks ongeveer tussen
   100 en 1200 personen aan de gevolgen van de blootstelling aan radon komen te
   overlijden. Dit traject is nog steeds groter dan dat vermeld in het Basisdocument
   Radon (RIVM91) maar geringer dan dat in het Gezondheidsraadadvies van 1993
   (GR93).
   Effecten van radonblootstelling anders dan longkanker.
   De BEIR VI-commissie vond in haar analyse van de uitkomsten van de 11
   mijnwerkersonderzoeken geen aanwijzing voor een extra risico op andere vormen van
   kanker dan longkanker. Ook beoordeelde zij nieuw onderzoek op niet-kwaadaardige
   ademhalingsaandoeningen bij uraniummijnwerkers. Voor één aandoening, pulmonaire
   fibrose, werd een aanwijzing gevonden voor een verband met blootstelling aan
   vervalproducten van radon, maar de gegevens zijn statistisch niet significant.
*  niet afgerond: 7,2x10-5 tot 7,6x10-4
24 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 5
          Conclusie
          De werkgroep deelt de conclusie van het BEIR VI-rapport dat een positief lineair
          verband tussen de blootstelling aan radon en de kans op longkanker aangenomen moet
          worden bij het beoordelen van de risico’s van radonblootstelling. Zo’n relatie is ook
          bruikbaar voor een beoordeling van de risico’s van blootstelling aan radon
          binnenshuis. De werkgroep concludeert dat het risicogetal voor oversterfte aan
          longkanker ten gevolge van blootstelling aan radon en zijn vervalproducten nu binnen
          een marge van een orde van grootte (factor 10) is geschat. Deze onzekerheid is iets
          geringer dan die in het voorgaande BEIR IV-rapport dankzij de nieuwe
          epidemiologische gegevens die sinds het verschijnen van dat rapport ter beschikking
          zijn gekomen. De nu becijferde kans van 0,0005 (5 op de 10 000) is hoger dan de
          indertijd verkregen schatting van 0,0004 (4 op de 10 000) per WLM.
               Naar het inzicht van de werkgroep heeft deze bevinding geen wezenlijke
          consequenties voor een oordeel over de situatie in Nederland. Zij heeft het nieuwe
          getal betrokken op de jongste gegevens over radonconcentraties in Nederland en komt
          tot de conclusie dat naar schatting tussen 100 en 1200 (met een gemiddeld aantal van
          ongeveer 800) sterfgevallen van longkanker per jaar aan radon toe te schrijven kunnen
          zijn. Het genoemde gemiddelde verschilt slechts weinig van de gemiddeld 700
          gevallen uit een eerder advies van de Gezondheidsraad (GR93) en valt ruimschoots
          binnen de door de Gezondheidsraad in 1993 aangegeven marges, waarop het vigerende
          Nederlandse beleid ter zake mede is gebaseerd. Hierbij dient te worden aangetekend,
          dat de centrale schatting (800 gevallen) gebaseerd is op het meest conservatieve BEIR
          VI-model.
25        Conclusie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>       Tevens meent de werkgroep dat de resultaten van epidemiologisch onderzoek naar
   blootstelling in woningen in BEIR VI onderbelicht zijn gebleven, gezien het feit dat
   ook de nieuwe risicogetallen geheel gebaseerd zijn op uitkomsten van epidemiologisch
   onderzoek onder mijnwerkers. Ook zijn de effecten van blootstelling op jeugdige
   leeftijd onvoldoende bekend. Anderzijds kan de werkgroep instemmen met de gekozen
   modellen en — zoals gezegd — de veronderstelling van een lineair verband tussen
   blootstelling en risico. De veronderstelling van een drempel waaronder geen risico zou
   bestaan is weinig zinvol gegeven het ontbreken van informatie over de hoogte ervan.
   Wel wijst de werkgroep er op dat er behalve de onzekerheden in de risicoschatting,
   zoals aangegeven in BEIR VI, ook onzekerheden toegevoegd worden door de
   extrapolatie van de gegevens die betrekking hebben op de Amerikaanse bevolking naar
   de situatie in Nederland. De werkgroep is tenslotte van oordeel dat in BEIR VI de
   stand van de wetenschap ten aanzien van het risico van blootstelling aan radon goed is
   samengevat.
26 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>       Literatuur
BEIR88 National Research Council: Committee on the Biological Effects of Ionizing Radiations. Health Risks of
       Radon and Other Internally Deposited Alpha-Emitters. BEIR IV. Washington, DC: National Academy
       Press, 1988.
BEIR98 National Research Council: Committee on Health Risks of Exposure to Radon (BEIR VI). Health Effects
       of Exposure to Radon. Washington, DC: National Academy Press, 1998.
Coh95  Cohen BL. Test of the linear-no threshold theory of radiation carcinogenesis for inhaled radon decay
       products. Health Physics 1995: 68:157-74.
EPA99  US Environmental Protection Agency, Office of Radiation and Indoor Air. Proposed EPA Methodology
       for Assessing Risks from Indoor Radon Based on BEIR VI. Washington, DC: EPA, 1999.
GR93   Gezondheidsraad. Radon, Toetsing van een basisdocument. Den Haag: Gezondheidsraad, 1993; rapport
       1993/3.
Lag99  Lagarde F, Pershagen G. Parallel analyses of individual and ecologic data on residential radon, cofactors,
       and lung cancer in Sweden. Am J Epidemiol 1999; 149(3): 268-274.
NRC91  National Research Council: Panel on Dosimetric Assumptions Affecting the Application of Radon Risk
       Estimates. Comparative dosimetry of radon in mines and homes. Washington, DC: National Academy
       Press, 1991.
RIVM91 Vaas LH, Kal HB, Jong P de, Slooff W, red. Basisdocument Radon. Bilthoven: RIVM, 1991; rapport nr
       710401014.
RIVM98 Stoop P, Glastra P, Hiemstra Y, Vries L de, Lembrechts J. Results of the second Dutch national survey on
       radon in dwellings. Bilthoven: RIVM, 1998; rapport nr 610058006.
27     Literatuur
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>SAB99 Science Advisory Board EPA: Radiation Advisory Committee. Advisory on Proposed EPA Methodology
      for Assessing Risks from Indoor Radon Based on BEIR VI: White paper. Washington, DC: US EPA
      Science Advisory Board, 1999; EPA-SAB-RAC-ADV-99-010.
28    Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>A  De werkgroep
B  Grootheden en eenheden
   Bijlagen
29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>30 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Bijlage A
        De werkgroep
           dr ir HB Kal
           radiobioloog, Universitair Medisch Centrum, Utrecht
           dr HP Leenhouts
           radiobioloog, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Bilthoven
           dr H Vanmarcke
           stralingsfysicus, Studiecentrum voor Kernenergie SCK. CEN , Mol (België)
           ir JWN Tuyn, secretaris
           stralingsfysicus, Zwinderen
31      De werkgroep
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>32 Radon: Toetsing rapport ‘BEIR VI’</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>Bijlage B
        Grootheden en eenheden
        Becquerel (Bq).
            SI-eenheid van activiteit. 1 Bq is 1 desintegratie per seconde.
        WL.
            Afkorting van ‘working level’. Een willekeurige combinatie van kortlevende radon
        vervalproducten in 1 liter lucht welke resulteert in de emissie van alfadeeltjes met een
        gezamenlijke energie van 1,3 x 10-5 MeV. Dit komt bij benadering overeen met de
        totale hoeveelheid energie die over een lang tijdsinterval vrijkomt door het verval van
        kortlevende dochterproducten van radon in evenwicht met 100 pCi (3,7 Bq) radon. 1
        WL = 2,08 x 10-5 J/m3.
        WLM
            Afkorting van ‘working level month’. Een maat voor de over de tijd gesommeerde
        concentratie van kortlevende vervalproducten van radon gedurende een werkmaand
        (170 uur). 1 WLM = 2,08x10-5 J/m3 x 170 h= 3,5 x 10-3 Jh/m3
33      Grootheden en eenheden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>