<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>    Gezondheidsraad
De basis moet goed!
    Kwaliteit bij een Basis Spoedeisende Hulp binnen een regionaal netwerk
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Onderwerp             : Aanbieding advies De basis moet goed! Kwaliteit bij een
                        Basis Spoedeisende Hulp binnen een regionaal netwerk
Uw kenmerk : CZ/TSZ-3050168
Ons kenmerk : I-780/11/CP/db/876-B
Bijlagen              :1
Datum                 : 16 februari 2012
Geachte minister,
In reactie op uw adviesvraag van 10 maart 2011 bied ik u hierbij het advies De basis moet
goed. Kwaliteit van een Basis Spoedeisende Hulp binnen een regionaal netwerk aan. Het
advies is opgesteld door een daartoe ingestelde commissie en getoetst in de Beraadsgroep
Geneeskunde.
U verzocht te adviseren over de vraag welke deskundigheid en faciliteiten (achtervang) aan-
wezig moeten zijn op de basis-SEH om kwalitatief verantwoorde spoedeisende zorg te kun-
nen leveren, met name om patiënten zodanig te stabiliseren dat zij voor vervolgbehandeling
vervoerd kunnen worden naar een ander ziekenhuis. Uitgangspunt bij de beantwoording
zijn de bevindingen van de werkgroep Breedveld.
De commissie heeft uitvoerig stilgestaan bij de begrippen stabilisatie en vervolgbehande-
ling en kwam tot de conclusie dat het daarbij noodzakelijk is om het functioneren van de
gehele acute keten te bezien. Voor het goed functioneren van die acute keten is het van
belang dat er onderscheid gemaakt wordt tussen de ziekenhuizen met een ‘complete’-, een
‘profiel’- en een ‘basis’-SEH zoals voorgesteld door de werkgroep Breedveld en dat de
keten daarop is ingesteld.
Om een en ander te realiseren is het noodzakelijk dat er bindende afspraken in de regio
gemaakt worden en dat de zorgverzekeraar betrokken is bij de inrichting van de organisatie.
Op die manier is er – ook met behoud van de 45 minuten bereikbaarheid – in delen van het
land doelmatigheidswinst te behalen.
Bezoekadres                                                           Postadres
Parnassusplein 5                                                      Postbus 16052
2 5 11 V X D e n        Haag                                          2500 BB Den            Haag
Te l e f o o n ( 0 7 0 ) 3 4 0 7 2 7 3                                Te l e f a x ( 0 7 0 ) 3 4 0 7 5 2 3
E - m a il : c .p o s t e m a @ g r. n l                              w w w. g r. n l
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp             : Aanbieding advies De basis moet goed! Kwaliteit bij een
                        Basis Spoedeisende Hulp binnen een regionaal netwerk
Ons kenmerk : I-780/11/CP/db/876-B
Pagina                :2
Datum                 : 16 februari 2012
Snelheid is daarbij overigens niet het enige wat telt; soms is een patiënt beter af als de
ambulance doorrijdt naar een verder gelegen ‘profiel’- of ‘compleet’ ziekenhuis waar met-
een gespecialiseerde zorg voorhanden is. Overdag kan het merendeel van de patiënten goed
geholpen worden op de zogenoemde basis-SEH’s. In de rustige nachtelijke uren is het doel-
matiger om niet alle basis-SEH’s open te houden. Wel moet er altijd binnen 45 minuten een
SEH bereikbaar zijn.
De commissie doet een aantal aanbevelingen op het gebied van kwaliteitszorg op SEH’s en
regionale taakverdeling van SEH’s. Ook bevat het advies een aanbeveling voor de hele
keten van acute zorg. Uiteindelijk leidt dat tot de feitelijke beantwoording over de noodza-
kelijke achtervang op een ziekenhuis met een basis-SEH.
 Ik onderschrijf de bevindingen van de commissie.
Met vriendelijke groet
prof. dr. H. Obertop
vice-voorzitter
Bezoekadres                                                           Postadres
Parnassusplein 5                                                      Postbus 16052
2 5 11 V X D e n        Haag                                          2500 BB Den            Haag
Te l e f o o n ( 0 7 0 ) 3 4 0 7 2 7 3                                Te l e f a x ( 0 7 0 ) 3 4 0 7 5 2 3
E - m a il : c .p o s t e m a @ g r. n l                              w w w. g r. n l
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>De basis moet goed!
Kwaliteit bij een Basis Spoedeisende Hulp binnen een regionaal netwerk
aan:
de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Nr. 2012/02, Den Haag, 16 februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de rege-
ring en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap ten aanzien
van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids-
(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
     De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden
van Volksgezondheid, Welzijn & Sport; Infrastructuur & Milieu; Sociale Zaken
& Werkgelegenheid; Economische Zaken, Landbouw & Innovatie en Onderwijs,
Cultuur & Wetenschap. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen,
en ontwikkelingen of trends signaleren die van belang zijn voor het overheidsbe-
leid.
     De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel
opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.
                 De Gezondheidsraad is lid van het European Science Advisory Network
                 for Health (EuSANH), een Europees netwerk van wetenschappelijke
                 adviesorganen.
                De Gezondheidsraad is lid van het International Network of Agencies for Health
                Technology Assessment (INAHTA), een internationaal samenwerkingsverband
                van organisaties die zich bezig houden met health technology assessment.
  I NA HTA
U kunt het advies downloaden van www.gr.nl.
Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
Gezondheidsraad. De basis moet goed! Kwaliteit bij een Basis Spoedeisende
Hulp binnen een regionaal netwerk. Den Haag: Gezondheidsraad, 2012; publica-
tienr. 2012/02.
Preferred citation:
Health Council of the Netherlands. A solid foundation is a must! Quality at a
basic Accident and Emergency Department within a regional network. The
Hague: Health Council of the Netherlands, 2012; publication no. 2012/02.
auteursrecht voorbehouden/all rights reserved
ISBN: 978-90-5549-884-0
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    Inhoud
    Samenvatting 11
    Executive summary 15
1   Inleiding 19
1.1 Voortgaande kwaliteitsverbetering 19
1.2 Gespreide basiskwaliteit, geconcentreerde specialisatie 20
1.3 Opzet en leeswijzer 22
2   De keten van acute zorg 23
2.1 Inrichting van de keten 23
2.2 Omvang en aard van de zorgvraag 25
2.3 Recente ontwikkelingen 26
3   Optimaal organiseren van de keten 31
3.1 Snel naar de juiste zorg 31
3.2 Prestaties in de praktijk 34
3.3 Verbeteringen in de organisatie 36
3.4 Conclusie 43
4   Noodzakelijke achtervang bij basis-SEH’s 45
4.1 Samenspel tussen basis-SEH en achtervang 45
    Inhoud                                                     9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>4.2 Heldere taken en competenties 46
4.3 Noodzakelijke achtervang 48
4.4 Conclusie 51
5   Aanbevelingen 53
    Literatuur 59
    Bijlagen 65
A   De adviesaanvraag 67
B   De commissie 71
C   Diverse nota’s 75
D   Spoedeisende hulpsystemen in het buitenland 85
E   Stroomdiagram acute zorg 93
F   Lijst met uitleg van afkortingen 95
G   Beleidsregel CI-895 97
10  De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Samenvatting
Een nieuw raamwerk voor spoedeisende hulp
‘Dichtbij als het kan, iets verder weg als het moet’: dat is het uitgangspunt in de
moderne spoedeisende hulp. Snelheid is nog steeds van groot belang, maar het is
niet langer de enige maatstaf voor kwaliteit. Soms zijn patiënten beter af wanneer
ze naar een iets verder weg gelegen ziekenhuis worden gebracht dat hen direct de
noodzakelijke specialistische hulp kan bieden.
Niet elke afdeling voor spoedeisende hulp (SEH) hoeft dus in elke vorm van zorg
te voorzien. Goede en doelmatige acute zorg is gebaat bij een combinatie van
gespreide basiskwaliteit en geconcentreerde specialisatie, met als leidraad voor
de taakverdeling tussen ziekenhuizen de wettelijk vastgestelde normen voor
bereikbaarheid.
    In dat kader heeft de werkgroep Breedveld in 2009 voorgesteld om drie typen
SEH’s te onderscheiden: complete SEH’s in universitaire centra, profiel-SEH’s
in ziekenhuizen met afdelingen voor gespecialiseerde zorg in de achtervang, en
basis-SEH’s, die in principe bedoeld zijn voor reanimatie, stabilisatie en behan-
deling van laagcomplexe maar veel voorkomende acute problemen.
Een nieuwe kwaliteitsstandaard
Met dit nieuwe raamwerk als uitgangspunt wordt het ook tijd om een bijpassende
kwaliteitsstandaard te ontwikkelen. Daar zijn al belangrijke stappen in gezet. De
Samenvatting                                                                        11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>   minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft de Gezondheidsraad nu
   gevraagd te adviseren over een onderdeel dat speciale aandacht behoeft: de ach-
   tervang in ziekenhuizen met een basis-SEH. Juist omdat niet alle specialistische
   zorg en faciliteiten in zo’n ziekenhuis voorhanden zijn, is het belangrijk om vast
   te stellen wat daar noodzakelijk is voor goede spoedeisende zorg. Een speciaal
   benoemde commissie van de Gezondheidsraad heeft zich over dit onderwerp
   gebogen.
   Optimaal organiseren van de keten voor acute zorg
   Garanderen van de kwaliteit van zorg waarin basis-SEH’s voorzien is niet alleen
   een kwestie van eisen stellen aan de voorziening zelf en aan de achtervang in de
   rest van het ziekenhuis. SEH’s maken deel uit van een keten van acute zorg
   waarin huisartsen en huisartsenposten, meldkamers, verloskundigen, ambulance-
   diensten en mobiele medische teams elk hun aandeel leveren. Ook die keten
   moet goed functioneren.
        Twee doelen staan daarbij centraal. Ten eerste moet de acute zorg bereikbaar
   zijn voor patiënten. Wettelijk is vastgelegd dat elke Nederlander binnen 45 minu-
   ten op een SEH terecht moet kunnen. In de praktijk blijkt dit bijna overal ook
   haalbaar. In de paar gebieden waar dit niet het geval is zouden specifieke maatre-
   gelen genomen moeten worden, zoals samenwerking met ziekenhuizen over de
   grens of de inzet van helikopters of mobiele teams. Ten tweede moeten patiënten
   terechtkomen op de juiste plek: die waar passende acute zorg voor hen beschik-
   baar is.
        Om deze doelen te halen moeten alle schakels in de keten per regio nauwer
   gaan samenwerken. Binnen elke regio moet een optimale taakverdeling ontstaan
   tussen basis-SEH’s, profiel-SEH’s en de SEH’s van universitaire centra. Bin-
   dende regionale afspraken zijn daarvoor onontbeerlijk. De organisatie van de
   traumazorg in ons land kan daarbij als voorbeeld dienen.
        Niet elke basis-SEH hoeft 24 uur per dag en zeven dagen per week geopend
   te zijn. Binnen regio’s moet bepaald worden op welke uren een basis-SEH
   geopend moet zijn om veel voorkomende maar laagcomplexe problemen te
   behandelen. Tijdens de minder drukke uren, meestal ’s nachts, kunnen profielzie-
   kenhuizen of academische centra met een complete SEH die taak dan overne-
   men. Uitruil van voorzieningen of specialismen kan daarbij aangewezen zijn. De
   financiering moet dat dan wel mogelijk maken. Betrokkenheid van zorgverzeke-
   raars in het regionale overleg is daarom gewenst.
        In dit kader is het ook van groot belang om de indeling van de werkgroep
   Breedveld van het papier naar de praktijk te brengen. De commissie adviseert om
12 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>voor elke afdeling spoedeisende hulp in ons land te bepalen tot welk type deze
behoort: basis-SEH, profiel-SEH of complete SEH, en dat te doen op basis van
de al aanwezige faciliteiten en competenties. Aan die toewijzing kunnen vervol-
gens heldere kwaliteitseisen worden verbonden, die door de wetenschappelijke
verenigingen worden opgesteld.
     Consistente triage is een andere pijler voor een goede organisatie van de
keten. Op dit moment ontbreekt het daar nog aan. De commissie bepleit dan ook
verbetering op dit punt. Een gedeelde triage van huisartsenpost en SEH kan doel-
matiger zijn. Maar niet iedereen komt binnen na triage. Het is onvermijdelijk dat
mensen zich zonder tussenkomst van huisartsen of meldkamers aandienen op een
SEH die voor hun geval soms niet over de vereiste specialistische achtervang
beschikt. Een nabijgelegen ambulancestandplaats zou waar mogelijk kunnen zor-
gen voor snelle overplaatsing naar een profiel- of complete SEH.
Optimale achtervang bij basis-SEH’s
Binnen een optimaal georganiseerde keten voor acute zorg moet ook de basis-
SEH op zichzelf uiteraard kwalitatief goede zorg verlenen. De borging daarvan
zou geholpen zijn met een heldere taakomschrijving. Die ontbreekt nog.
     Core business van de basis-SEH is de behandeling van veel voorkomende
maar relatief eenvoudige problemen (zoals een acute blindedarmontsteking of
een ongecompliceerde breuk). Maar bij welke beelden ligt de grens? Hoewel de
naam anders suggereert, worden basis-SEH’s in de praktijk geconfronteerd met
alle mogelijke soorten problemen – en daar kunnen ook ernstige beelden tussen
zitten waarbij niet meteen duidelijk is wat er aan de hand is en dan volgt diagnos-
tiek en observatie. De taakverdeling tussen typen SEH’s doet daar niets aan af.
Wetenschappelijke verenigingen zouden zich daarom over een heldere taakom-
schrijving moeten buigen. Ook zouden zij scherp en in detail kwaliteitseisen
moeten formuleren.
     De commissie vindt de aanwezigheid van een geregistreerd SEH-arts en een
gediplomeerd SEH-verpleegkundige noodzakelijk. Zolang er nog niet voldoende
SEH-artsen zijn (het is een nieuwe specialisatie), moet de basis-SEH beschikken
over een ervaren arts die kan reanimeren en stabiliseren, en die ervaring heeft
met triage. Maar de zorg stopt niet met stabiliseren of reanimeren. De patiënt
moet daarna behandeld worden, en wellicht zelfs opgenomen.
     De kwaliteit wordt dus niet alleen bepaald door de competenties op de basis-
SEH zelf. Achtervang in de rest van het ziekenhuis is onontbeerlijk. Onder ‘ach-
tervang’ verstaat de commissie in dit verband: de professionele menskracht en
infrastructuur die binnen het ziekenhuis als geheel beschikbaar zijn voor
Samenvatting                                                                        13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>   omschreven categorieën patiënten die acute zorg nodig hebben, en voor het uit-
   voeren van noodzakelijke verrichtingen om deze patiënten te behandelen.
   Welke specialismen en voorzieningen moeten tenminste aanwezig zijn? Belang-
   rijk is ten eerste dat de SEH-arts, indien nodig, binnen korte tijd kan beschikken
   over de volgende specialismen: gynaecologie/obstetrie, chirurgie, interne
   geneeskunde, cardiologie, kindergeneeskunde, KNO-heelkunde, neurologie,
   anesthesiologie en radiologie.
        Ook ondersteunende specialismen moeten snel beschikbaar zijn: apotheek,
   klinische chemie, medische microbiologie en pathologie. Omdat er snel geope-
   reerd moet kunnen worden, is de beschikbaarheid van een anesthesist en een OK-
   team onontbeerlijk. Ook laboratorium- en röntgenfaciliteiten moeten direct toe-
   gankelijk zijn. Een 24-uurs verkoeverfunctie en observatieafdeling voor acute
   problematiek zijn eveneens geboden. Dat geldt niet voor een intensive care.
   Wanneer IC-zorg nodig is, moet de patiënt worden overgeplaatst naar een pro-
   fiel- of academisch ziekenhuis.
        Voor kinderen zijn speciale achtervangfuncties nodig. Bij een mogelijk
   interne aandoening moet snel een kinderarts aanwezig kunnen zijn. Bij kinderen
   die jonger zijn dan een jaar moet ook bij andere aandoeningen de kinderarts
   geraadpleegd worden, zeker als er een vermoeden van kindermishandeling
   bestaat.
        Is de basis-SEH gesloten, dan is de aanwezigheid van een ervaren arts die
   kan reanimeren en triëren voldoende, voor het geval een in het ziekenhuis ver-
   blijvende patiënt plotseling verslechtert.
        Tot slot is voor de borging van de kwaliteit een kwaliteitssysteem noodzake-
   lijk. In de meeste ziekenhuizen is dat nog onvoldoende.
14 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Executive summary
Health Council of the Netherlands. A solid foundation is a must! Quality at
a basic Accident and Emergency Department within a regional network.
The Hague: Health Council of the Netherlands, 2012; publication no.
2012/02
A new framework for accident and emergency treatment
The credo of modern accident and emergency treatment is “Close by if possible,
a little further away if necessary”. Speed is still of the essence, but it is no longer
the sole measure of quality. It is sometimes better for patients if, rather than
going to the nearest hospital, they are taken to one a little further away where
they can immediately get the specialist medical assistance they need.
     Accordingly, each Accident and Emergency Department (A&E) is not
required to provide every possible type of care. Good quality, effective acute care
benefits from a diversified mix of generally available basic quality and focused
specialisation. The statutory standards for accessibility provide a guideline for
dividing up tasks between individual hospitals.
     In this context, in 2009 the Breedveld Working Group proposed a system
consisting of three different types of A&E department. These were “full A&E
departments” in university medical centres, “profile A&E departments” in
hospitals with support facilities in the form of specialised care departments, and
“basic A&E departments” whose activities primarily involve resuscitation,
stabilisation, and the treatment of common, but not highly complex, acute
problems.
Executive summary                                                                       15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>   A new quality standard
   With this new framework as a starting point, the time has come to develop a
   corresponding quality standard. Significant progress has already been made in
   this regard. The Minister of Health, Welfare and Sport has now asked the Health
   Council of the Netherlands for advice on one particular element that requires
   special attention: support facilities in hospitals with basic A&E departments.
   Given that the full range of specialist care and specialist facilities is not available
   in such hospitals, it is important to identify what is needed for the provision of
   proper emergency care. This topic has already been addressed by a Health
   Council committee specially appointed for the purpose.
   Effective organisation of the acute care chain
   Ensuring the quality of care provided by basic A&E departments is not simply a
   matter of imposing requirements on care provision itself and on the support
   facilities in the rest of the hospital. A&E departments are part of a chain of acute
   care in which GPs and local medical centres, control rooms, obstetricians,
   ambulance services, and mobile medical teams each do their share. This chain,
   too, must operate effectively.
       There are two central issues here. Firstly, acute care must be accessible to
   patients. It is a legal requirement that any citizen of the Netherlands must be able
   to reach an A&E department within 45 minutes. Everyday experience has indeed
   shown that this is feasible in virtually all parts of the country. Specific measures
   will need to be taken in those few areas where this is not the case. This could
   include cooperation with hospitals across the border, or the use of helicopters or
   mobile teams. Secondly, patients must be taken to the right place, one where
   appropriate acute care is available to them.
       These goals can only be achieved if all links in the chain, in each region,
   cooperate more closely with one another. Each region must focus on achieving
   the most effective division of labour between basic A&E departments, profile
   A&E departments, and the A&E departments at university medical centres.
   Binding regional agreements are the key. The organisation of trauma care in the
   Netherlands can serve as an example in this regard.
       It is not necessary for all basic A&E departments to stay open 24 hours a day,
   seven days a week. Decisions must be taken at regional level concerning the
   times at which basic A&E departments need to be open to treat common, but not
   highly complex, problems. During off-peak hours (usually at night), this task can
   be switched to “profile hospitals” (which selectively emphasise certain areas of
16 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>hospital care or certain target groups) or university medical centres with full
A&E departments. This may require an exchange of services or specialisms. This
would, of course, be subject to the necessary funding. Accordingly, it is
important that health insurers be involved in regional consultations.
    In this context, it is also important for the classification system developed by
the Breedveld working group to be implemented in practice. The Committee
recommends that Accident and Emergency Departments in the Netherlands be
classified into basic A&E departments, profile A&E departments, and full A&E
departments, depending on the facilities and skills available. These designations
can then be linked to clear quality requirements, drawn up by learned societies.
    Another buttress needed for the proper organisation of the chain is consistent
triage. As yet, this is still lacking. Accordingly, the Committee urges that
improvements be made in this area. However, many patients enter A&E
departments without having first undergone triage. Inevitably, some people
arrive at A&E departments without first seeing a GP or phoning a control room.
Some of these A&E departments might not have the specialised support facilities
that these patients require. Nearby ambulance stations could potentially provide
rapid transfer to a profile A&E department or a full A&E department.
Effective support facilities for basic A&E departments
In the context of effectively organised acute care chains, basic A&E departments
should, of course, also be capable of independently providing high-quality care.
A clear mission statement would be very useful in safeguarding this quality of
care. However, this has yet to be drawn up.
    The core business of basic A&E departments is the treatment of common but
relatively simple problems (such as acute appendicitis or uncomplicated
fractures). There are many other clinical pictures, however, so where do we draw
the line? Although their name suggests otherwise, basic A&E departments
usually have to deal with all kinds of problems. These can include serious
clinical pictures in which the nature of the problem is not immediately obvious,
so diagnosis and monitoring are required. This will continue to be the case,
regardless of how the distribution of tasks between the various types of A&E
department is organised. Accordingly, learned societies will have to take on the
task of drawing up a clear mission statement. They will also have to formulate
concise and detailed quality requirements.
    The Committee believes that it is essential for a registered emergency room
physician and a certified emergency room nurse to be present. Until sufficient
numbers of emergency room physicians become available (this is a new
Executive summary                                                                    17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>   specialisation), basic A&E departments must have experienced physicians who
   are capable of resuscitating and stabilising patients, and who are experienced in
   triage. However, there is more to care than stabilisation or resuscitation. Such
   patients then require further treatment, and they may even need to be admitted.
       As a result, quality is not determined purely by the skills of those working in
   the basic A&E department itself. Support facilities in the other areas of the
   hospital are essential. In this connection, the Committee defines “support
   facilities” as the professional manpower and infrastructure available within the
   hospital as a whole for defined categories of patients requiring acute care, and for
   carrying out procedures involved in the treatment of such patients.
       What is the minimum requirement in terms of available specialisms and
   facilities? Firstly, it is important that, where necessary, emergency room
   physicians can have rapid access to the following specialisms: gynaecology/
   obstetrics, surgery, internal medicine, cardiology, paediatrics, ENT surgery,
   neurology, anaesthesiology and radiology.
       Supporting specialisms such as pharmacy, clinical chemistry, medical
   microbiology, and pathology must also be readily available. There must be a
   capability for rapid surgical intervention, so it is essential that an operating
   theatre team and an anaesthetist be available. Laboratory and X-ray facilities
   should also be readily accessible. There should also be a 24-hour postoperative
   care and observation unit for acute problems. This does not apply to intensive
   care. Patients requiring intensive care will have to be transferred to a profile
   hospital or university hospital.
       Children need special support facilities. Those with suspected internal
   disorders must have rapid access to a paediatrician. Furthermore, in children of
   less than one year of age, paediatricians must be consulted about a range of other
   conditions, especially where child abuse is suspected.
       If a basic A&E department is closed, then it is sufficient for an experienced
   physician (capable of performing resuscitation and triage) to be on hand, in case
   an in-patient’s condition suddenly deteriorates.
       Finally, a quality assurance system is needed to safeguard quality. The
   quality assurance systems in place in most hospitals are, as yet, inadequate for
   this purpose.
18 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 1
          Inleiding
1.1       Voortgaande kwaliteitsverbetering
          In de spoedeisende zorg is vertraging niet vrijblijvend. Patiënten die plotseling
          geconfronteerd worden met verontrustende klachten moeten tijdig de zorg krij-
          gen die voor hen noodzakelijk is. Dat betekent: adequate triage en snel beschik-
          bare, passende medische hulp. Beide elementen zijn beslissend voor de
          overleving en voor de aard en omvang van eventuele gezondheidsschade.
              Binnen ziekenhuizen zijn het de afdelingen Spoedeisende Hulp (SEH) die
          voorzien in dit type zorg. In de afgelopen jaren zijn veel stappen gezet om een
          heldere standaard te ontwikkelen voor de acute zorg in ziekenhuizen, en op die
          manier de kwaliteit te borgen en verbeteren. Zo was het rapport van de Inspectie
          voor de Gezondheidszorg, Haastige spoed niet altijd even goed1, de aanleiding
          voor het instellen van de werkgroep Kwaliteitsindeling SEH, onder voorzitter-
          schap van prof. dr. Breedveld, met input van alle relevante veldpartijen.
              In december 2009 werd het rapport van deze werkgroep, Spoedeisende hulp:
          Vanuit een stevige basis2,3, aangeboden aan de Tweede Kamer. De werkgroep
          verwacht dat met het implementeren van de aanbevolen competenties voor artsen
          en verpleegkundigen op elke SEH de kwaliteit van de acute zorg een stevige
          impuls krijgt. Een andere verbetering moet komen van het onderscheid tussen
          basis-SEH’s, profiel-SEH’s en complete SEH’s in academische ziekenhuizen.
          Alleen in de laatste twee typen SEH’s kan een aantal complexe acute aandoenin-
          gen in voldoende volume behandeld worden om de kwaliteit te borgen. Dit bete-
          Inleiding                                                                         19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>    kent dat niet elke SEH voor elke behandeling geëquipeerd hoeft te zijn. Veel
    spoedeisende gevallen kunnen behandeld worden op een basis-SEH; alleen in
    bepaalde gevallen is vervoer naar een iets verder gelegen profielziekenhuis of
    academisch centrum aangewezen.
         Deze taakverdeling geeft al aan dat een afdeling voor spoedeisende hulp niet
    op zichzelf staat: er is een nauwe band met de rest van het ziekenhuis. Patiënten
    stromen immers vaak door naar achterliggende afdelingen, of de hulp van speci-
    alisten wordt ingeroepen. De kwaliteit van een SEH en de specialismen en voor-
    zieningen in de rest van het ziekenhuis zijn dus onlosmakelijk met elkaar
    verbonden. Profiel- en complete SEH’s kenmerken zich daarbij door hun uitge-
    breide specialistische achtervang. Maar hoe zit dat bij de basis-SEH’s? Wat is
    daar aan achtervang nodig om de kwaliteit van zorg te borgen?
         Met die vraag wendde de minister van VWS zich tot de Gezondheidsraad. Op
    10 maart 2011 ontving de Gezondheidsraad een adviesvraag over dit onderwerp
    (zie bijlage A). De voorzitter van Gezondheidsraad heeft daarop een speciale
    commissie ingesteld om deze vraag te beantwoorden. De samenstelling van de
    commissie is te vinden in bijlage B.
1.2 Gespreide basiskwaliteit, geconcentreerde specialisatie
    In de adviesaanvraag heeft de minister aangegeven de bevindingen van de werk-
    groep Breedveld als uitgangspunt te willen nemen voor verder beleid. Ook de
    commissie heeft deze als startpunt genomen voor haar advisering. Hieronder
    worden ze kort weergegeven.
    Elke SEH moet voldoen aan een basiskwaliteitsniveau. Dat wil zeggen dat er
    gedurende de openingstijden voldoende deskundig personeel en materieel
    beschikbaar moeten zijn voor stabilisatie en resuscitatie bij alle medische calami-
    teiten. Tevens is vaardigheid vereist voor herkenning en (veelal) behandeling van
    een breed scala van acute ziekten en letsels bij mensen in alle leeftijdcategorieën.
    Door middel van triage en zo nodig doorverwijzing wordt de patiënt op de juiste
    plaats en door de juiste hulpverlener geholpen.
    Niet elke SEH hoeft 24 uur per dag toegerust te zijn voor de behandeling van alle
    spoedeisende aandoeningen. Zo is sluiting van een SEH gedurende de nacht
    mogelijk, mits adequate acute zorg op regionaal niveau gewaarborgd is.
20  De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>             Patiënten met een complexe acute of specifieke aandoening worden bij voorkeur
             direct naar een centrum gebracht waar ook de verdere diagnostiek en behande-
             ling kunnen plaatsvinden. Dat kan betekenen dat niet wordt gekozen voor het
             ziekenhuis met de dichtstbijzijnde SEH, maar voor die waar de benodigde gespe-
             cialiseerde expertise en infrastructuur aanwezig zijn, het ‘profielziekenhuis’,
             waar verschillende profielen aanwezig zijn of het ‘completeziekenhuis’ waar alle
             profielen aanwezig zijn. Beoordelen welke zorg de patiënt direct nodig heeft en
             welke ziekenhuiszorg daarna in de lijn ligt, is een competentie van het ambulan-
             cepersoneel of het medisch mobiel team.
             Een regionale ‘landkaart’ toont waar en op welk moment bepaalde categorieën
             patiënten adequaat kunnen worden opgevangen en behandeld. Daarbij wordt een
             onderscheid gemaakt tussen SEH’s die het basisniveau bieden en instellingen die
             op èn achter de SEH naast het basisniveau één of meer basis-plus-voorzieningen
             bieden voor één of meer specifieke patiëntencategorieën.
             Met deze principes als uitgangspunt identificeerde de werkgroep Breedveld pati-
             entengroepen die op een basis-SEH gepresenteerd kunnen worden en groepen
             die meer competenties en materieel vereisen. In het laatste geval gaat het om de
             volgende specialismen: cardiologie, neurologie/neurochirurgie, heelkunde/ortho-
             pedie, kindergeneeskunde, verloskunde/gynaecologie en psychiatrie.
             De werkgroep Breedveld heeft verder een indeling gemaakt in drie typen SEH’s:
                        Basis                           Profiel                         Compleet
Patiëntenzorg           • Triëren                       • Triëren                       • Triëren
                        • Stabiliseren                  • Stabiliseren                  • Stabiliseren
                        • Resusciteren, incl. luchtweg- • Resusciteren, incl. luchtweg- • Resusciteren, incl. luchtweg-
                          management                      management                      management
                        • Behandeling in gang zetten of • Doorverwijzen/behandeling in  • Doorverwijzen/ behandeling in
                          doorverwijzing                  gang zetten                     gang zetten
                                                        • Totale behandeling voor       • Totale behandeling voor alle
                                                          selecte groep patiënten         patiënten
Coördinatietaken        Nee                             Nee                             Ja
(Evaluatie) onderzoek   Participatie                    • Participatie                  • Initiëren (UMC)
                                                        • Uitvoeringstaken voor eigen   • Uitvoeren
                                                          profiel                       • Coördineren (UMC)
Onderwijs               • Leerbehoefte formuleren       • Leerbehoefte formuleren       • Leervragen genereren
                                                        • Onderwijs bieden voor profiel • Onderwijs bieden
                                                                                        • Onderwijs organiseren
             Inleiding                                                                                                 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>        In haar advisering zal de commissie werken met deze uitgangspunten en met
    deze indeling in typen spoedeisende hulp.
1.3 Opzet en leeswijzer
    Wat betekenen deze uitgangspunten voor de beantwoording van de adviesvraag?
    Die vergt een aantal stappen.
    Spoedeisende hulp als ketenzorg
    Doeltreffende en doelmatige spoedeisende hulp is niet alleen een kwestie van
    een snelle gang naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis. Acute hulp is ketenzorg, en
    de schakels grijpen in elkaar. Een nadere beschouwing van die schakels is daar-
    mee noodzakelijk om de hoofdvraag te beantwoorden. Daarom brengt de com-
    missie eerst de zorgketen in kaart waarbinnen SEH’s functioneren, en bespreekt
    zij de recente ontwikkelingen daarin. Dit gebeurt in hoofdstuk 2.
    Optimaal organiseren van de keten
    Acute zorg kan beter en doelmatiger wanneer goed wordt samengewerkt tussen
    de schakels in de keten. Dat roept de vraag op welke nieuwe stappen gezet kun-
    nen worden om de spoedeisende zorg nog beter te organiseren. In hoofdstuk 3
    gaat de commissie daarop in. Pas wanneer duidelijk is hoe het samenspel binnen
    de keten verder verbeterd kan worden, kan immers ook worden bepaald welke
    achterliggende expertise en infrastructuur noodzakelijk zijn bij basis-SEH’s.
    Noodzakelijke achtervang bij basis-SEH’s
    Tegen de achtergrond van de gehele keten voor spoedeisende hulp formuleert de
    commissie vervolgens haar visie op de achtervang die noodzakelijk is om de
    kwaliteit van de basis-SEH’s te borgen en verder te verbeteren. Dit gebeurt in
    hoofdstuk 5. In hoofdstuk 6 staan tot slot de conclusies en aanbevelingen.
    In haar beraadslagingen heeft de commissie niet alleen gebruik gemaakt van de
    al genoemde rapporten. In bijlage C is een overzicht opgenomen van de relevante
    publicaties. Bijlage D bevat een overzicht van de organisatie van spoedeisende
    hulp in een aantal andere landen.
22  De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 2
          De keten van acute zorg
          In welk zorglandschap wordt de spoedeisende hulp in ziekenhuizen, en met name
          die in ziekenhuizen met een basis-SEH, verleend? Die vraag staat centraal in dit
          hoofdstuk. De commissie beschrijft de omvang van de hulpvraag en de ontwik-
          kelingen in de wijze waarop de spoedeisende hulp georganiseerd wordt.
2.1       Inrichting van de keten
          Als een patiënt opeens klachten krijgt die hij of zij niet thuis kan brengen, wordt
          vaak de huisarts gebeld. Deze kan (al dan niet na een consult) besluiten dat
          nadere diagnostiek of specialistische behandeling direct gewenst is, en de patiënt
          doorsturen naar het ziekenhuis. Daar komt de patiënt dan meestal binnen via de
          SEH, al dan niet per ambulance, waar hij of zij meteen door de juiste behandelaar
          gezien wordt. Maar mensen komen daar ook wel binnen zonder tussenkomst van
          de huisarts. Als de verschijnselen bijvoorbeeld zeer verontrustend zijn, of bij een
          ongeluk, bellen ze 112 en verzoeken direct om een ambulance. Ook melden som-
          mige mensen zich op eigen gelegenheid op een SEH; de zogenoemde zelfverwij-
          zers.
              Patiënten kunnen dus op verschillende manieren terechtkomen op een afde-
          ling voor spoedeisend hulp (zie figuur 1). De spoedeisende hulp in ziekenhuizen
          staat uiteraard niet op zichzelf, maar maakt deel uit van een keten van spoedei-
          sende medische hulpverlening (SMH) waarbij verschillende hulpverleners en
          organisaties betrokken zijn: de individuele huisarts en de huisartsenpost (HAP),
          De keten van acute zorg                                                             23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                                                          SEH-afdeling in
                                                                          ziekenhuis (basis,
                                                                          profiel of compleet)
                                                                          Traumacentrum
                                                                          in ziekenhuis
                                                                          Gespecialiseerd
                                                                          ziekenhuis
                                                                          (bijvoorbeeld
                                                                          brandwonden-
                                                                          centrum)
Figuur 1 Acute zorgverleningsketen.5
           de eerstelijns verloskundige, de Centrale Post Ambulancevervoer (CPA), de
           ambulancehulpverlening en de afdeling SEH van een ziekenhuis.
                De omvang van de verschillende schakels in de keten is in bijlage E weerge-
           geven.4 In aanvulling op de reguliere SMH-keten kennen we in ons land ook nog
           de Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR).
24         De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>2.2 Omvang en aard van de zorgvraag
    Gezondheidsproblemen leiden jaarlijks tot tussen de 6,9 en 7,2 miljoen contacten
    met huisartsenposten, SEH’s en ambulancevoorzieningen (zie ook bijlage E). In
    2008 hadden huisartsenposten in totaal 4,3 miljoen patiëntcontacten. SEH’s
    behandelden tussen de 1,9 miljoen en 2,2 miljoen patiënten. In 2009 waren er
    bijna 694.000 spoedeisende inzetten van ambulancezorg (waarvan 70% resul-
    teerde in transport naar het ziekenhuis), en waren er 6.000 inzetten van een
    Mobiel Medisch Team (MMT).
         Van de patiënten die contact hebben met een aanbieder van acute zorg heeft
    16,9% in dezelfde week tweemaal of vaker contact met een zorgverlener. De
    combinatie die het vaakst voorkomt is een consult op de huisartsenpost en een
    behandeling op de SEH.6
         In de huisartsenzorg gaat het relatief vaak om kinderen en jongeren. Op de
    SEH is er een gelijke verdeling van patiënten over de leeftijdsklassen. Ambulan-
    ces worden juist weer vaker ingezet voor ouderen.
         Waar het gaat om de problemen die mensen presenteren, blijken de HAP en
    de SEH in grote lijnen complementair te zijn, al geldt dat met name voor de meer
    landelijk gelegen gebieden; in de grote stad is er meer overlap in hulpvraag bij
    deze twee zorgaanbieders.
          Bij volwassenen die zich melden bij de huisartsenpost ligt de nadruk op
    algemene klachten en klachten van de luchtwegen en het spijsverteringsstelsel.
    Op de SEH ziet men vaker klachten van het bewegingsapparaat en hartvaatstel-
    sel. En de inzet van de ambulance wordt vaak gevraagd voor klachten van het
    hartvaatstelsel en neurologische problemen.
         Bij kinderen is het beeld uiteraard anders. Op de HAP gaat het bij hen vooral
    om infectieziekten en algemene klachten, op de SEH vooral om lichamelijk letsel
    en acute infecties, terwijl de ambulance vaak kinderen naar de SEH brengt met
    neurologische en respiratoire aandoeningen.
         Van de gezondheidsproblemen waarvoor mensen contact opnemen met de
    huisartsenpost, wordt 2 tot 8% als levensbedreigend of spoedeisend beoordeeld
    door de medewerker van de HAP (huisarts of assistente). Het merendeel van de
    problemen is niet ernstig. Van de volwassen patiënten op de SEH wordt het
    gezondheidsprobleem in 11% van de gevallen als levensbedreigend of spoedei-
    send beoordeeld. Bij kinderen worden de gepresenteerde problemen op de SEH
    in 5-22% beoordeeld als spoedeisend.7
         Van de spoedeisende inzetten van ambulancezorg wordt 65,5% als A1-inzet
    uitgegeven en 34,5% als A2-inzet. Bij een A1-inzet is mogelijk sprake van een
    De keten van acute zorg                                                            25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>    levensbedreigende situatie of er is kans op blijvende invaliditeit, en moet de
    ambulance in 15 minuten ter plaatse zijn. Bij een A2-inzet is er mogelijk sprake
    van (ernstige) gezondheidsschade, maar is er geen direct levensgevaar, en wor-
    den geen optische of akoestische signalen gebruikt.
         Van de 100 mensen die binnenkomen op een SEH doet ruim 40% dit op eigen
    initiatief. Bijna 40% is doorverwezen door de huisarts. De overige 20% komt van
    andere verwijzers, zoals bedrijfsarts, verpleeghuisarts of verloskundige. Opval-
    lend is dat het type verwijzer van regio tot regio flink kan verschillen; ook is er
    op dat punt een verschil waarneembaar tussen grote steden en meer landelijke
    gebieden. Dit kan onder meer te maken hebben met de samenstelling van de
    populatie in de regio en de mate van samenwerking tussen de HAP en de afde-
    ling SEH.8-12 Het gemiddeld aantal bezoekers van een SEH bedraagt landelijk
    tussen de 10.000 en 20.000.13
2.3 Recente ontwikkelingen
    De kwaliteit van de acute zorg is sterk afhankelijk van de organisatie van en de
    afstemming binnen de acute keten. Ook het tempo waarin de hulp kan worden
    geboden hangt daar direct mee samen. Een effectieve respons op de vraag naar
    acute zorg vergt dus goede samenwerking. In de afgelopen jaren zijn al veel stap-
    pen gezet om de keten doelmatiger te laten functioneren en de acute zorg op de
    beste manier te verdelen. In deze paragraaf geeft de commissie een overzicht van
    de belangrijkste ontwikkelingen.
    Een landelijk netwerk en regionale afstemming
    Ons land is opgedeeld in elf regio’s, met elk een erkend traumacentrum. Het gaat
    daarbij niet alleen om grootschalige zorg bij calamiteiten. In de beleidsregels
    voor acute zorg heeft de minister van VWS namelijk aangegeven dat elk trauma-
    centrum zijn regionale netwerkrol ook moet vervullen voor de ‘gewone’ acute
    zorg. Traumazorg wordt daarbij gezien als een bijzondere vorm van acute zorg.
         Het startpunt voor deze indeling ligt bij een VWS-nota over traumazorg uit
    1997. Uit onderzoek naar de hulpverlening bij rampen en grote ongevallen was
    gebleken dat de medische hulp beter kon: de samenwerking tussen verschillende
    instanties was niet optimaal, van onderlinge afstemming was nauwelijks sprake,
    en de kwaliteit van de medische zorg hing af van de plek en de tijd van het onge-
    val.
         In het kader van de Wet Bijzondere Medische Verrichtingen (WBMV) zijn
    sinds die tijd elf erkende (level 1) traumacentra aangewezen. Het gaat om alle
26  De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>UMC’s, en daarnaast om drie algemene ziekenhuizen in Tilburg, Enschede en
Zwolle. De traumacentra zijn in staat om verschillende spoedeisende zorgtrajec-
ten tegelijkertijd gecontroleerd uit te voeren. Vanuit deze topstructuur voor acute
zorg kunnen ze bij een ramp snel opschalen. Vier UMC’s beschikken over een
traumahelikopter met een MMT.
     Om zorg te dragen voor de regionale coördinatie is het Regionaal Overleg
Acute Zorg (ROAZ) ingesteld, dat sinds 2006 wettelijk verankerd is in de Wet
Toelating Zorginstellingen (WTZi), en dat is aangescherpt in de ontwerpwet Cli-
entenrechten Zorg. Ketenpartners als ziekenhuizen, ambulancehulpverlening,
huisartsen, verloskundigen, GGZ, GHOR en GGD zijn binnen het ROAZ met
elkaar verbonden. Zij werken samen aan trajecten om acute-zorgketens verder te
stroomlijnen.
     Zo kan het ROAZ bijdragen aan de continue verbetering van kwaliteit en
bereikbaarheid van acute zorg, door afstemming van activiteiten tussen aanbie-
ders van acute zorg en het in kaart brengen van het acute zorgaanbod in de regio
(wie levert welke zorg, wat is de behandelcapaciteit van iedere zorgaanbieder,
welke afspraken bestaan er voor de aansluiting). Ook is het ROAZ betrokken bij
een goede voorbereiding op rampen, door inzicht te verschaffen in knelpunten en
te zoeken naar oplossingen daarvoor.
     De elf ROAZ-organisaties hebben zich weer verenigd in een platform dat
onderdeel uitmaakt van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ). De samen-
werking en beleidsafstemming tussen de elf acute-zorgnetwerken vindt plaats via
het Landelijk Netwerk Acute Zorg.
Een gespecialiseerde SEH-arts
Een nieuwe specialisatie is die van SEH-arts. Deze wordt gedurende drie jaar
opgeleid om alle levensbedreigende situaties in de spoedeisende hulpverlening
adequaat te kunnen oppakken.14 Elders in Europa betreft het een vijfjarig curri-
culum. Een SEH-arts is gespecialiseerd in acute opvang en triage, en zet zelfstan-
dig de eerste stappen in een behandeling.15,16 Zo nodig stemt hij of zij dit af met
medisch specialisten.
     Met de komst van de SEH-arts wordt de oude manier van werken, met rela-
tief onervaren artsen, verlaten. Veel ziekenhuizen stemmen de organisatie van de
spoedeisende zorg inmiddels af op deze nieuwe ontwikkeling.15,16
     Het Capaciteitsorgaan heeft in een viertal scenario’s doorgerekend wat de
behoefte is aan SEH-artsen.17 De uitkomsten van deze scenario’s leiden tot een
geschatte behoefte van ruim 400 tot maximaal 700 SEH-artsen in Nederland. In
De keten van acute zorg                                                             27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>   het vierde kwartaal 2011 telde Nederland 256 geregistreerde SEH-artsen en was
   er sprake van 45 vacatures.18
        Gegeven deze cijfers is aanvankelijk gekozen voor een instroom van jaarlijks
   43 assistenten die worden opgeleid tot SEH-arts. Tegelijkertijd heeft de Capaci-
   teitsorgaan aan de minister laten weten dat een instroom van 59 assistenten per
   jaar verdedigbaar zou zijn om snel een inhaalslag te kunnen maken, en dat dit
   voor de ontwikkeling van het beroep zelfs wenselijk zou zijn. In 2008 is dat aan-
   tal ook mogelijk gemaakt.19
   De opkomst van huisartsenposten
   Huisartsen zijn traditioneel de eerst aangewezene voor medische zorg. Voor de
   zorg buiten kantooruren zijn de meeste huisartsen georganiseerd in een huisart-
   sendienstenstructuur (HDS). Een HDS omvat weer één of meer huisartensposten
   (HAP’s), waarin de diensten in de avond, nacht en weekend worden uitgevoerd.
   Naast de opkomst van de SEH-arts is ook de opkomst van deze HAP’s relevant.
   Zij bieden immers de medische zorg die niet kan wachten tot de volgende werk-
   dag, en zijn een belangrijke schakel in de keten van acute zorg.
   Toenemende samenwerking tussen HAP en SEH
   Vaak zijn de huisartsenposten gesitueerd in de buurt van de spoedeisende hulp in
   een ziekenhuis. In de afgelopen jaren is er discussie gevoerd over de wenselijk-
   heid van een (verdere) integratie van HAP en SEH, om zo de kwaliteit en de
   doelmatigheid van de spoedzorg te verbeteren20. Een argument was dat het bur-
   gers vaak niet duidelijk is tot welke spoedzorg zij zich buiten kantooruren het
   beste kunnen wenden: de HAP, de SEH of de ambulancedienst, via 112. Ook blij-
   ken veel patiënten een beroep te doen op dure specialistische zorg, terwijl hun
   acute hulpvragen evengoed – zo suggereert de beschikbare informatie – door de
   HAP afgehandeld kunnen worden.21-23
        Bij een intensievere samenwerking tussen de huisartsenpost en de spoedei-
   sende hulp zou de rol van de huisarts als poortwachter waarschijnlijk beter tot
   zijn recht komen. De eerstelijnsvoorzieningen staan in dat geval ook in de acute
   zorg voorop, zoals huisartsenzorg, tandheelkundige zorg, paramedische zorg,
   verloskundige zorg, algemeen maatschappelijk werk en eerstelijns psychologi-
   sche zorg. Het kan tevens leiden tot een afname van het aantal ‘zelfverwijzers’:
   mensen die zich zonder tussenkomst van een zorgverlener melden op een SEH.24
28 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>    Op steeds meer plaatsen in Nederland krijgt de samenwerking tussen HAP en
SEH dan ook gestalte. Op een aantal plekken vindt daarbij een gedeelde triage
plaats. Als dat nodig is, kan de patiënt vervolgens eenvoudig naar de tweedelijns
ziekenhuiszorg en tweedelijns GGZ verwezen worden.
    Dit alles bevordert de doelmatigheid. Overigens levert de samenwerking van
HAP en SEH in het algemeen weinig of geen langere reistijd op voor de patiënt.
Figuur 2 toont de spreiding van de HAP’s en de afdelingen SEH in Nederland. Er
zijn in totaal 104 SEH’s en 128 HAP’s. Daarnaast zijn er enkele samenwerkings-
verbanden van huisartsen die de diensten ‘s avonds, ‘s nachts en in het weekend
vanuit de eigen praktijk leveren; in dat geval varieert de locatie van de huisart-
senpost met de huisarts van dienst. Niet alle huisartsenposten zijn ook na 23.00
uur ‘s avonds geopend. In de kaart zijn ook de SEH's opgenomen die 's nachts
gesloten zijn.25
De keten van acute zorg                                                            29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>   Figuur 2
30 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 3
          Optimaal organiseren van de keten
          Acute zorg is een kwestie van snelheid, maar ook van toeleiden naar de locatie
          waar de best passende zorg voorhanden is. Een goede organisatie is daarvoor
          onontbeerlijk. Op dat gebied zijn al de nodige stappen gezet. In dit hoofdstuk
          bespreekt de commissie hoe de acute-zorgketen verder verbeterd kan worden.
3.1       Snel naar de juiste zorg
          Garanderen van bereikbaarheid
          Voor de bereikbaarheid van spoedeisende hulp zijn in ons land wettelijke regelin-
          gen getroffen. Het uitgangspunt is de bereikbaarheidsnorm van 45 minuten met
          de ambulance. Vanaf de ontvangst van de melding bij de meldkamer heeft de
          ambulance 15 minuten om bij de plaats van het incident te komen (in de praktijk
          blijkt het gemiddelde overigens tien minuten te zijn). Vervolgens wordt gerekend
          met 5 minuten stabilisatie- en inlaadtijd. De overige 25 minuten resteert voor het
          vervoer naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis met een spoedeisende hulp. Of die
          norm van 25 minuten transporttijd gehaald wordt hangt af van de afstand tussen
          de plaats van de gebeurtenis en de SEH.
              De 45-minutennorm is vastgelegd in de Wet Toelating Zorginstellingen
          (WTZi). Deze norm schrijft aan de zorginstellingen voor dat zij alleen (tijdelijk)
          kunnen stoppen met functies op een bepaalde locatie als de 45-minutennorm niet
          in gevaar komt. Om bestaande spoedeisende ziekenhuiszorg op locaties die voor
          Optimaal organiseren van de keten                                                  31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>   de bereikbaarheid noodzakelijk zijn beschikbaar te houden, hanteert de NZA de
   zogenoemde ‘beleidsregel’ (bijlage G). Deze biedt de mogelijkheid om, wanneer
   door exploitatieproblemen het voortbestaan van een locatie in gevaar komt, een
   toeslag toe te kennen.
        Voor de toepassing van deze beleidsregel worden twee normen gehanteerd.
   Er is sprake van ‘beschikbare spoedeisende ziekenhuiszorg’ indien minimaal één
   SEH-verpleegkundige in de ziekenhuislocatie aanwezig is, en een medisch speci-
   alist binnen 15 minuten ter plekke kan zijn. Dit moet 24 uur per etmaal het geval
   zijn. Er is sprake van ‘bereikbare spoedeisende ziekenhuiszorg’ indien de SEH
   van een ziekenhuis per ambulance binnen maximaal 45 minuten te bereiken is.
   Dit zijn de normen zoals ze op dit moment zijn vastgelegd. De commissie heeft
   echter geconstateerd dat een paar aanpassingen wenselijk zijn.
        Ten eerste zou er kritisch gekeken moeten worden naar de tijd die verstrijkt
   vanaf het eerste belsignaal in de (geïntegreerde) meldkamer en het moment van
   aankomst op de plaats van de gebeurtenis. Met de toename van het aantal alarme-
   ringen per mobiele telefoon wordt dit relevanter. De mobiele 112-meldingen
   komen op één centraal punt in het land binnen en worden vandaar doorverbon-
   den naar een regionale meldkamer. Daar moet vervolgens weer doorgeschakeld
   worden naar de Centrale Post Ambulancevoorzieningen, CPA. Gemiddeld zal de
   meldingstijd hierdoor toenemen.
        Daarnaast blijkt het begrip ‘inlaadtijd’ voor ambulances de lading niet te dek-
   ken. In de praktijk is het ambulancepersoneel vaak ook bezig om de patiënt te
   stabiliseren of voorbereidende handelingen te verrichten. Hoe beter dit gebeurt,
   hoe minder kritiek de duur van de transporttijd wordt. Uit de landelijke registra-
   tie blijkt dat de ‘inlaadtijd’ in de praktijk gemiddeld 20 minuten is (omdat er dus
   veel meer gebeurt dan alleen inladen), terwijl gerekend wordt met 5 minuten.26
   De commissie constateert dat de regelgeving op dit punt niet meer up to date is.
        Verder zouden de uitlaadtijd- en overdrachtstijd op de SEH (en bij grootscha-
   lige hulpverlening ook de triagetijd) in de normtijd moeten worden meegeno-
   men. Dat is nu nog niet het geval.
   Toeleiden naar passende zorg
   Snelheid is van groot belang, zo zagen we hierboven. Vandaar ook de wettelijke
   verankering. Maar snelheid is niet het enige doel in de acute zorg. Patiënten pre-
   senteren op de juiste plek is net zozeer van belang.
32 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>     Een 54 jarige man klaagt sinds een uur over pijn op de borst. De pijn
     straalt uit naar de linker arm. De huisarts vermoedt een hartinfarct en
     regelt een ambulance. Deze is 12 minuten na melding ter plaatse. De
     ambulancebemanning ziet op het ter plekke gemaakte ECG inderdaad
     tekenen die wijzen op een hartinfarct. Het ECG wordt doorgeseind naar
     het profielziekenhuis waar de diagnose bevestigd wordt en er een ver-
     moedelijke indicatie voor een dotterbehandelng wordt gesteld. De ambu-
     lancebemanning brengt een infuus in en dient de bij de vermoedelijke
     diagnose passende medicatie toe. Achttien minuten na aankomst van de
     ambulance kan deze met de patiënt vertrekken naar een het profielzie-
     kenhuis waar hij gedotterd kan worden. Dat is niet het ziekenhuis met
     een basis-SEH dat op 10 minuten van zijn huis ligt, maar tenminste 25
     minuten rijden met ambulance van zijn huis. Vijfenvijftig minuten na de
     melding door de huisarts arriveert hij in het profielziekenhuis, waar het
     cardiologisch team klaar staat om een angiogram te maken en wordt hij
     gedotterd. Zijn herstel is voorspoedig.
    Zo heeft een patiënt met een ischemisch CVA geen behoefte aan stabilisatie,
maar is er wel alle reden om snel een trombolyse uit te voeren (‘time is brain’).
De hulpvrager moet dus niet eerst naar een ziekenhuis worden gebracht waar
deze behandeling niet mogelijk is. Direct vervoer naar het geschikte profielzie-
kenhuis, ook als dat verder weg is, is cruciaal. Hetzelfde geldt voor een patiënt
met een traumatisch intracranieel extracerebraal hematoom: deze moet regel-
recht naar een ziekenhuis waar onmiddellijk neurochirurgisch ingrijpen mogelijk
is. Ambulancepersoneel kan in zulke gevallen beslissen de aanrijdtijd te verlen-
gen, om eenmaal te bestemder plaatse een betere kwaliteit van zorg te waarbor-
gen.
    Het is precies om deze reden dat de werkgroep Breedveld zorgprofielen heeft
onderscheiden: behandelingen van acute problemen die expertise of apparatuur
vereisen waar niet ieder ziekenhuis over beschikt. De academische centra wor-
den geacht alle profielen in huis te hebben en daarmee een complete SEH in de
lucht te houden. Daarnaast is er nog een aantal Samenwerkende Top Ziekenhui-
zen (STZ-ziekenhuizen) waarvoor hetzelfde geldt.27
Optimaal organiseren van de keten                                                 33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>    Rekening houden met beide doelen
    De eerste gedachte bij ‘acute zorg’ is die aan snelheid. Maar tijd, hoe belangrijk
    ook, is niet het enige. Toeleiden naar de meest passende zorg is ook cruciaal.
    Soms is een patiënt gediend bij een langere transporttijd, als hij of zij daardoor
    meteen na aankomst op een SEH een complexe behandeling kan ondergaan die
    niet overal beschikbaar is. Voor het goed organiseren van de keten van acute zorg
    is rekening houden met deze beide zorgdoelen onontbeerlijk. Dat vergt een effec-
    tief samenspel tussen alle schakels in de keten.
3.2 Prestaties in de praktijk
    Hoe verhouden de prestaties in de praktijk zich tot de gestelde doelen voor acute
    zorg? Het RIVM heeft in opdracht van VWS tot nu toe twee keer een onderzoek
    uitgevoerd naar de aanrijdtijden, in 2008 en 2011.28 De resultaten laten zien dat
    tussen 2008 en 2011 het aantal SEH’s dat èn 24 uur per dag èn 7 dagen per week
    open is èn daarbij acht poortspecialismen* aanbiedt, is teruggelopen van 104
    naar 67.
         Uitgaande van deze 67 SEH’s en de 196 standplaatsen in de ambulancezorg,
    blijkt dat 142.300 inwoners, oftewel 0,86% van de totale bevolking, niet binnen
    45 minuten met een ambulance naar een dergelijke SEH vervoerd kunnen wor-
    den.
         De analyse wijst een aantal SEH’s aan die belangrijk zijn voor het in stand
    houden van de bereikbaarheid: de zogenoemde ‘gevoelige’ ziekenhuizen. Als
    deze SEH’s zouden sluiten, zou het aantal mensen dat niet binnen 45 minuten bij
    een SEH terecht kan toenemen. Van de 67 volledig geëquipeerde en opengestelde
    SEH’s zijn er 34 gevestigd in gevoelige ziekenhuizen.
         De meeste mensen in ‘onbereikt gebied’ wonen op de Waddeneilanden of in
    dun bevolkte gebieden van Nederland, zoals een aantal natuurgebieden of gebie-
    den in de grensstreken met België en Duitsland. Overigens heeft de commissie
    geen wetenschappelijke gegevens gevonden die de keuze voor de 45-minuten-
    grens onderbouwen.
*   De 8 poortspecialismen: interne geneeskunde, chirurgie, gynaecologie/verloskunde, kindergenees-
    kunde, neurologie, KNO-heelkunde, oogheelkunde en dermatologie.
34  De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Figuur 3 Gemiddelde regionale reistijd in minuten.
Optimaal organiseren van de keten                  35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>3.3 Verbeteringen in de organisatie
    Snelle toeleiding naar de juiste acute zorg vraagt om een goede organisatie. Op
    welke manier kan de acute-zorgketen zo worden ingericht dat de bereikbaarheid
    en kwaliteit geborgd en verder verbeterd worden, en de zorg tegelijk doelmatig
    is?
    Heldere eisen voor elke SEH
    De werkgroep Breedveld adviseerde een indeling in drie typen ziekenhuizen en
    SEH’s. Voortbouwend op dit uitgangspunt benadrukt de commissie dat voor elk
    ziekenhuis bepaald moet worden tot welke categorie het behoort en welke eisen
    daarbij horen. Bij het ontwikkelen van het landelijke netwerk voor traumazorg
    hebben we al gezien dat dit succesvol is geweest.
        Voor de opvang van traumapatiënten zijn de traumacentra in drie niveaus
    onderverdeeld. De toewijzing van patiënten gebeurt op basis van Evidence Based
    Criteria.29,30 Level 1 heeft zorgplicht voor de opvang van alle meervoudig ernstig
    gewonde traumapatiënten, en heeft daar ook de faciliteiten voor. Deze bestaan
    onder meer uit een volledige beschikbaarheid van traumachirurgen, anesthesiolo-
    gen, ICU, interventieradiologen en neurochirurgen, en uitgebreide diagnostische
    en therapeutische faciliteiten. Hiervan zijn er 11 in Nederland. Bij traumacentra
    op level 2 is de aanwezigheid van bepaalde faciliteiten, zoals neuro- en thorax-
    chirugie, geen voorwaarde. De ernst van de bedreiging is immers minder groot
    dan die bij patiënten op level 1. Een level 3 traumaziekenhuis behandelt vooral
    veel voorkomende gevallen met een lage complexiteit. In deze indeling van de
    traumaziekenhuizen wordt niet alleen het minimaal te behandelen volume vast-
    gelegd, maar ook de openstelling van de SEH.
        De resultaten laten zien dat deze helderheid vruchten afwerpt. Dat bleek al in
    de Verenigde Staten, maar het kan ook hier geconstateerd worden. De vorming
    van regionale centra leidt tot een afname van sterfte en een kortere opname-
    duur.31 32
        De commissie is van oordeel dat, naar analogie van de traumacentra, ook bij
    alle SEH’s bepaald moet worden tot welk type zij behoren: de ‘complete SEH’,
    de ‘profiel SEH’ of de ‘basis-SEH’. Dat dient te gebeuren in samenspraak tussen
    de besturen van de voorzieningen binnen een regio, waarbij het bestaande net-
    werk voor de traumazorg kan worden ingezet.
        Daarbij geeft de commissie ter overweging om de verantwoordelijkheden in
    de acute keten, met name bij de LNAZ en ROAZ, duidelijk vast te leggen. Erva-
36  De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>ringen in het Verenigd Koninkrijk leren dat een goede organisatie met een duide-
lijke verantwoordelijkheidstoedeling en duidelijke doelen de kwaliteit ten goede
komt; het kan leiden tot minder sterfte en een kortere opnameduur. Ook het aan-
tal heropnames kan erdoor verminderen.33,34
     Dat betekent wel dat iets moet worden ingeleverd op de lokale autonomie
van zelfstandige organisaties. Het is begrijpelijk dat dit op enige weerstand kan
stuiten. Toch vindt de commissie het noodzakelijk dat het regionale model overal
ingang vindt. De commissie wijst erop dat in dat opzicht lering valt te trekken uit
de vorming van de regionale brandweerkorpsen, waarbij locale autonomie moest
worden ingeleverd voor een dekkende regionale beschikbaarheid.
     Voor specifieke ziektebeelden bestaan in diverse regio’s al goede voorbeel-
den van gestroomlijnde acute zorg.35 De commissie meent echter dat regionale
afspraken voor belangrijke ziektebeelden en terugkoppeling van de resultaten de
zorg nog aanmerkelijk kunnen verbeteren. Indicatoren zijn daarvoor in ontwik-
keling.36 De door de werkgroep Breedveld onderscheiden profielen moeten daar-
bij in elk geval op orde zijn, zowel wat betreft beschikbaarheid als
bereikbaarheid. Het gaat daarbij om: trauma, bevallingen, myocardinfarct,
beroerte, een aneurysma van de buikaorta, kinderen, acute psychiatrische zorg en
acute respiratoire insufficiëntie.
     Verder kan uitbreiding van het aantal profielen nodig zijn, zoals locaties met
gespecialiseerde toxicologische kennis en locaties met een radiologisch profiel
bij grootschalige calamiteiten. Daarbij dient in ROAZ-verband ook gekeken te
worden naar het specifieke regionale risicoprofiel (luchthaven, chemische indus-
trie etc.).
     Een 28 jarige vrouw is thuis bevallen van een gezonde zoon. De nage-
     boorte blijft vastzitten en er is sprake van flink bloedverlies. De verlos-
     kundige alarmeert de meldkamer en vraagt met spoed om een ambulance.
     Binnen de regio zijn afspraken gemaakt welk ziekenhuis voor dit soort
     acute zaken binnen de daarvoor gestelde tijd de opvang regelt. De meld-
     kamer geeft het bericht door aan het betreffende ziekenhuis. In dat zie-
     kenhuis wordt alles in gereedheid gebracht voor adequate opvang door
     de gynaecoloog en de afdeling verloskamers. De anesthesioloog en het
     OK-team worden “standby” gevraagd voor het geval dat de nageboorte
     en of de bloeding acute behandeling op de operatiekamer noodzakelijk
     maakt. De meldkamer dirigeert de ambulance naar dat ziekenhuis, waar
     dan gezorgd wordt voor optimale opvang en behandeling.
Optimaal organiseren van de keten                                                   37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                 Afgestemde openstelling
                 Het grote volume in de acute zorg zit in de patiënten die geen beroep hoeven
                 doen op de zogenoemde profielzorg voor complexere problemen. Daarom zijn
                 goede basis-SEH’s essentieel in de keten. Als alle patiënten met relatief eenvou-
                 dige problemen zich naar een profiel- of complete SEH zouden spoeden, zouden
                 die voorzieningen overbelast raken. Een goede spreiding van basis-SEH’s voor-
                 komt dat.
                     Maar ’s nachts ligt dit anders. De frequentie van gevallen loopt later in de
                 avond zodanig terug dat het volumeprobleem voor het profielziekenhuis of het
                 ziekenhuis met een complete SEH in het algemeen niet meer speelt. Figuur 4 laat
                 zien hoe het gemiddelde volumeverloop per 24 uur is. Profiel- en complete
                 SEH’s kunnen op rustiger momenten het gehele pakket aan acute zorg voor hun
                 rekening nemen, zonder daarbij verstopt te raken. Het is dan ook niet per se doel-
                 matig om de basis-SEH’s 24 uur per dag open te houden.
     Aantal spoedritten in 2010 in Nederland (%)
      9.0
      8.0
      7.0
      6.0
      5.0
      4.0
      3.0
      2.0
      1.0
      0.0
              0-1   1-2   2-3   3-4    4-5   5-6   6-7   7-8   8-9     10       1       2       3       4       5       6       7       8       9       0       1       2       3       4
                                                                     9-       -1      -1      -1      -1      -1      -1      -1      -1      -1      -2      -2      -2      -2      -2
                                                                            10      11      12      13      14      15      16      17      18      19      20      21      22      23
                                                                                                                                                                               uur
                                  A1                                                 A2                                                             totaal
Figuur 4 Aantal spoedritten in Nederland in 2010 naar urgentie, per blokuur.
In 2010 zijn in Nederland 710.921 ambulance-inzetten met spoed verreden. Hiervan is ruim 65% onder A1-urgentie verreden; de
andere inzetten hadden A2-urgentie. Gemiddeld per dag zijn er 1.271 A1-inzetten en 677 A2-inzetten. Rond het middaguur is
het aantal inzetten het hoogst; dan worden elk uur tussen de 115-125 A1-inzetten verzorgd en tussen de 70-75 A2-inzetten. Het
rustigste moment op de dag is tussen 5 en 6 uur in de ochtend. De verdeling van A2-inzetten is overigens iets anders dan die voor
A1-urgentie: rond het middaguur en in de middag worden relatief veel A2-inzetten gedaan. In de ochtend- en avondspits is het
aantal A1-inzetten relatief hoog. (Bron: RIVM.26)
38               De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>     Afhankelijk van het patiëntenaanbod is een beperkt aanbod van SEH’s in dal-
uren daarom aan te raden, analoog aan de afspraken binnen de huisartsenzorg en
apotheekvoorzieningen. Regionale uitruil kan daarbij leiden tot een optimale
taakverdeling. Zo kan sluiting van basis-SEH’s op bepaalde uren de mogelijk-
heid bieden om op andere plaatsen specialisten in te zetten. Alle acute problema-
tiek uit de regio kan daar dan worden behandeld, zolang de 45-minutennorm
maar wordt gehaald.37,38
     Voor gebieden die buiten de 45-minutengrens vallen dient bekeken te worden
of andere manieren van transport mogelijk zijn. De oplossing kan bijvoorbeeld
liggen in een andere verdeling van de standplaatsen, waarbij niet uitsluitend naar
de veldnorm van 15 minuten gekeken wordt. Ook de inzet van bepaalde discipli-
nes, zoals SEH-artsen en/of teams in helikopters, kan overwogen worden.
     Binnen de geschetste opzet is het noodzakelijk om regionaal afspraken te
maken over de beschikbaarheid van bedden, over OK- en IC-capaciteit en over
de spoedzorg voor belangrijke ziektebeelden. Er zijn op dat gebied al diverse ini-
tiatieven ontplooid. Zo zijn er bij in de regio Rijnmond afspraken gemaakt tussen
huisartsen en specialisten, en is met behulp van ICT-ondersteuning informatie
voorhanden over de beschikbaarheid van bedden.39
     ICT-ondersteuning kan een belangrijke rol spelen bij de stroomlijning van
acute zorg en bij de evaluatie van de resultaten.40 Kansen liggen vooral bij tele-
medicine, de mogelijkheid om in een vroeg stadium gegevens vanuit de ambu-
lance elektronisch over te dragen aan het ziekenhuis, inzicht in de
beschikbaarheid van ambulances, en het verplaatsen van ambulancestandplaat-
sen om de beschikbaarheid te optimaliseren.41
     Een huisarts wordt ‘s middags in consult geroepen bij een 28-jarige
     vrouw die sinds enkele uren pijn rechtsonder in de buik heeft. Ook is ze
     misselijk. Bij onderzoek vindt hij druk- en loslaatpijn rechtsonder. Onder
     verdenking van een blindedarmontsteking stuurt hij haar naar het plaatse-
     lijke ziekenhuis, met een basis-SEH. ‘s Nachts heeft hij dienst en treft
     een soortgelijke situatie aan bij een man van 34 jaar. De SEH van het
     dichtstbijzijnde ziekenhuis is ‘s nachts echter gesloten, en hij stuurt hem
     in naar een ziekenhuis 25 kilometer verderop.
Optimaal organiseren van de keten                                                  39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>   Consistente triage
   Een andere voorwaarde voor een gestroomlijnde en passende regionale toedeling
   van acute zorg is triage. De acute-zorgvraag is immers zeer heterogeen.42,43 Dat
   begint al met de wijze van aanmelding. Vier groepen patiënten zijn daarbij te
   onderscheiden: zelfverwijzers, mensen die aankloppen bij een huisarts of HAP,
   mensen die zich thuis of op straat melden via 112, en mensen die verwezen wor-
   den door een andere hulpverlener of door de ambulancedienst.
        Triage, telefonisch of fysiek, maakt duidelijk hoe dringend de patiënt gezien
   moet worden door een arts of andere professional, en wat de juiste plaats is om
   de eerste zorg te verlenen. De besluitvorming hierover is een dynamisch proces
   van urgentiebepaling en indiceren voor het vervolgtraject.
        Op dit moment worden in ons land verschillende triagesystemen en -oplei-
   dingen gebruikt, al is er veel geïnvesteerd in de ontwikkeling van een algemene
   standaard: het Nederlands Triage Systeem.44 Hoewel dat systeem geschikt lijkt45,
   is er nog verder onderzoek nodig voor het specifieke gebruik in de verschillende
   vormen van acute opvang. Triage wordt immers uitgevoerd op een van (tenmin-
   ste) drie plaatsen: in de meldkamer van de ambulancediensten, op de huisartsen-
   posten en op de SEH. In hoeverre hierbij afstemming plaatsvindt tussen de
   dienstdoende HAP, de ambulances en de dienstdoende ziekenhuizen is onduide-
   lijk. Ook wordt triage uitgevoerd door verschillende typen hulpverleners: balie-
   medewerkers, verpleegkundigen op de ambulance, verpleegkundigen op de SEH,
   dienstdoende huisartsen of SEH-artsen.
        De discussie over wie de triage op de SEH moet doen wordt op dit moment
   nog gevoerd. Duidelijk is in elk geval dat direct toeleiden naar een passend
   behandeltraject winst oplevert voor de patiënt. Scholing en certificering bieden
   waarschijnlijk kansen om de kwaliteit op dit punt te verbeteren.
        Het terrein van de triage overziend, mist de commissie op dit moment nog
   een eenduidige aanpak. Binnen regio’s moet er daarom heldere afspraken komen
   over de triage, de scholing van de triagisten en de verwijspatronen. Dit zal een
   effectieve overdracht bevorderen. Ook moet er een systeem zijn dat de resultaten
   terugkoppelt en (bijna-)incidenten registreert. De aanbeveling bij de aanbieding
   in 2006 van het Nederlands Triage Systeem aan de voormalige minister van
   VWS, namelijk dat inbedding in een overkoepelend kwaliteitssysteem noodzake-
   lijk is, geldt nog onverkort.
40 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Passend ambulancevervoer
Voor een effectieve inzet van vervoer is een overzicht van de beschikbaarheid
van ambulances onontbeerlijk, zodat op elk moment duidelijk is waar hulp gebo-
den kan worden.
    Waar de beschikbaarheid structureel een probleem blijkt, kan het nodig zijn
om de uitvalsbasis van ambulances te verplaatsen. Dat moet regionaal worden
geregeld. In Amsterdam zijn daar al voorbeelden van.38,41
    Voor een aantal ziektebeelden moeten per regio specifieke afspraken worden
gemaakt over aanmelding, overleg tijdens transport en de beschikbaarheid van
bedden en OK-capaciteit. Voor slecht bereikbare gebieden zouden er behandelaf-
spraken moeten worden gemaakt. Zo hebben de huisartsen op Terschelling beslo-
ten geen thuisbevallingen meer te faciliteren.46 Dit betekent dat er
hotelaccomodatie en bevallingscentra georganiseerd moeten worden, zodat een
bevalling op het vasteland kan plaatsvinden.
    Voor grensgebieden waar de 45-minutennorm niet wordt gehaald, kan in aan-
sluiting op bestaande initiatieven gekeken worden naar de service die Belgische
en Duitse ziekenhuizen kunnen verlenen.47,48
    In andere gevallen, bijvoorbeeld bij trauma’s of een reanimatie, zal beoor-
deeld moeten worden of de inzet van (trauma)helikopters uitbreiding behoeft,
met name in minder goed bereikbare gebieden.49 De commissie plaatst vraagte-
kens bij de implementatie van de inzetcriteria, en bij het beleid om de heli’s
alleen te gebruiken voor de aanvoer van medisch personeel en niet voor het ver-
voer van patiënten.
    Ook kunnen de Regionale Ambulance Voorzieningen steviger worden opge-
tuigd, en kan het MMT eerder worden ingezet. In Duitsland rijdt al een mobiele
stroke unit met CT en lab in de ambulance.
Omvang en doorstroming
Er is betrekkelijk weinig bekend over de optimale patiënteninstroom bij een
SEH. Wel is het aannemelijk dat een te geringe vraag ten koste van de kwaliteit
van zorg gaat50, terwijl een te groot aanbod weer kan leiden tot overbelasting,
met de nadelige effecten die daarbij horen.51 De SEH, de IC en de OK zijn in dat
opzicht traditioneel flessenhalzen in de ziekenhuisorganisatie. Wanneer patiënten
zonder vertraging van de ene afdeling naar de andere kunnen worden overge-
plaatst, levert dit betere resultaten.52-54
Optimaal organiseren van de keten                                                 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                                   Basis SEH            Triage          Naar huis
        Patiënt     Ambulance         Triage       Profiel SEH                          Opname
                                                   Complete SEH                        (Zo nodig
                                                                                       stabilisatie) en
                                                                                       doorverwijzing
                                                                                       naar ander
                                                                                       ziekenhuis
        Patiënt          Huisarts/HAP         Triage                               Behandeling thuis
                     Doorverwijzing basis        Doorverwijzing naar             Doorverwijzing naar
                     SEH (al dan niet met        ziekenhuis met                  ziekenhuis met
                     ambulance)                  profiel SEH (al dan             complete SEH (al dan
                                                 niet met ambulance)             niet met ambulance)
                                                                Naar huis
        Patiënt
                             Basis SEH       Triage             Opname
        (zelfverwijzer)
                                                                (Zo nodig
                                                                stabilisatie) en
                                                                doorverwijzing
                                                                naar ander
                                                                ziekenhuis
                                                  Ziekenhuis met              Ziekenhuis met
                                                  profiel SEH                 complete SEH
   Figuur 5 Schema doorverwijzing.
   Snelle overdracht binnen ziekenhuizen
   Ook als iemand al in een ziekenhuis is opgenomen kan een acute situatie ont-
   staan, namelijk als deze patiënt plotseling verslechtert. Om de kwaliteit van de
   acute zorg binnen het ziekenhuis te optimaliseren wordt in de VS gewerkt met
   zogenoemde Rapid Response Teams.55 In Nederland zijn er wat dat betreft ver-
   gelijkbare ontwikkelingen in gang gezet. 56
42 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>    De juiste zorg voor zelfverwijzers
    De commissie heeft uitgebreid gesproken over de problematiek van zelfverwij-
    zers. Doordat zij zich buiten de triage om melden bij een SEH, kan het voorko-
    men dat zij niet arriveren op de plek die de beste zorg voor hen in huis heeft. In
    figuur 5 wordt weergegeven hoe hun traject eruitziet, in vergelijking met dat van
    patiënten die via een andere weg binnenkomen bij een SEH.
    De commissie constateert dat niet te voorkomen valt dat een patiënt op eigen
    gelegenheid naar een basis-SEH gaat, terwijl hij of zij beter af zou zijn in een
    profielziekenhuis of in een ziekenhuis met een complete SEH. Voor die gevallen
    zou wellicht tijdwinst geboekt kunnen worden door nabij de basis-SEH een
    ambulancestandplaats te hebben, zodat de zelfverwijzer alsnog snel naar de plek
    met de juiste gespecialiseerde zorg vervoerd kan worden.
3.4 Conclusie
    Goede acute zorg volgt het principe van ‘dichtbij als het kan, iets verderop als dat
    nodig is’. Niet alle afdelingen voor spoedeisende hulp kunnen toegerust worden
    voor alle vormen van acute zorg: specialisatie is onontbeerlijk voor een hoge
    kwaliteit en een doelmatige taakverdeling. Het achterliggende ziekenhuis heeft
    ook niet altijd alle passende vervolgzorg in huis, hoe breed de competenties ook
    zijn. Daarom heeft de werkgroep Breedveld een indeling voorgesteld in drie
    typen: complete SEH’s, profiel-SEH’s en basis-SEH’s.
        De commissie vindt die indeling nuttig, en bepleit om nu als volgende stap,
    en naar analogie van de levels in de traumacentra, voor elke SEH in ons land te
    bepalen tot welk type deze behoort, en voor de profielziekenhuizen vast te stellen
    welke specifieke vormen van profielzorg ze bieden.
        Basis-SEH’s hebben een belangrijke taak in het behandelen van relatief een-
    voudige problemen in grote aantallen. Maar tijdens rustige uren, bijvoorbeeld in
    de nacht, kunnen profiel- en complete SEH’s die toestroom goed aan. Dan is het
    doelmatiger om bepaalde voorzieningen te sluiten – uiteraard met de 45-minu-
    tennorm als leidraad.
        Zo’n verdeling vergt heldere regionale afspraken, een eventuele uitruil in
    openstelling en aanwezige deskundigheid, heldere verantwoordelijkheden, goede
    afspraken over triage, en passende voorzieningen voor vervoer. Naar voorbeeld
    van de regionale traumazorg zou ook in de acute zorg per regio intensief samen-
    gewerkt moeten worden, met bindende afspraken en heldere regie.
    Optimaal organiseren van de keten                                                    43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>       Het is onvermijdelijk dat een deel van de patiëntenstroom bestaat uit zelfver-
   wijzers: mensen die zich direct melden op een SEH, zonder dat eerst een inschat-
   ting is gemaakt van de voorziening voor acute hulp die voor hen het meest
   geschikt is. Een ambulancestandplaats nabij zou desgewenst kunnen zorgen voor
   snelle overplaatsing naar een profiel- of complete SEH.
44 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 4
          Noodzakelijke achtervang bij
          basis-SEH’s
          In het vorige hoofdstuk heeft de commissie zich gebogen over de organisatie van
          de acute-zorgketen als geheel, en geadviseerd over stappen die de bereikbaarheid
          en kwaliteit van de acute zorg verder kunnen verbeteren. Nu kan zij zich wenden
          tot het onderdeel van de acute zorg waar het ministerie van VWS specifiek
          advies om vraagt: de achtervang. Daarbij gaat het dan om de professionele mens-
          kracht en infrastructuur die binnen het ziekenhuis als geheel beschikbaar zijn
          voor omschreven categorieën patiënten die acute zorg nodig hebben, en voor het
          uitvoeren van noodzakelijke verrichtingen om deze patiënten te behandelen.
4.1       Samenspel tussen basis-SEH en achtervang
          De afdeling voor spoedeisende hulp staat niet op zichzelf, maar is een geïnte-
          greerd onderdeel van de ziekenhuisorganisatie. De levensreddende en stabilise-
          rende handelingen vinden weliswaar plaats op de SEH, maar daarnaast is er voor
          spoedeisende zorg een veelheid aan activiteiten nodig waarvoor de inzet van
          andere afdelingen noodzakelijk is.
              Het geheel is daarbij meer dan de som der delen. Zo kan een basis-SEH func-
          tioneren omdat röntgenapparatuur, klinisch-chemisch onderzoek en dergelijke
          onder hetzelfde dak beschikbaar zijn, en diverse specialismen ingeschakeld kun-
          nen worden.
              De relatie van de basis-SEH met de achtervang in de rest van het ziekenhuis
          is dus cruciaal voor de kwaliteit van de acute zorg. Onder ‘achtervang’ verstaat
          Noodzakelijke achtervang bij basis-SEH’s                                         45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>    de commissie in dit verband: de professionele menskracht en infrastructuur die
    binnen het ziekenhuis als geheel beschikbaar is voor omschreven categorieën
    patiënten die acute zorg nodig hebben, en voor het uitvoeren van noodzakelijke
    verrichtingen om deze patiënten te behandelen.
4.2 Heldere taken en competenties
    Gegeven het cruciale samenspel tussen de SEH en de achtervang in de rest van
    het ziekenhuis moet duidelijk zijn voor welke vormen van acute zorg patiënten
    terecht kunnen op een basis-SEH. Weten we dat, dan geeft dat immers ook rich-
    ting aan de specialismen en voorzieningen die als ondersteuning niet mogen ont-
    breken.
    Zorgen voor een heldere taakafbakening
    Eén manier om de zorgtaak van basis-SEH’s te bepalen is door het zorgaanbod
    van deze voorzieningen te vergelijken met dat van academische centra (complete
    SEH) en profielziekenhuizen (profiel-SEH). De zorg voor patiëntcategorieën met
    complexe acute problemen is in de laatste twee gevallen namelijk duidelijk
    omschreven. Een pragmatische definitie is dan dat alles wat hier niet toe behoort
    tot de basiszorg gerekend kan worden. Dit betekent dat een basis-SEH geschikt is
    voor:
    • de opvang van patiënten bij wie acuut levensreddende handelingen moeten
        worden verricht waarvoor geen profielziekenhuis nodig is of voor wie geldt
        dat ze dat profielziekenhuis niet hebben bereikt (bijvoorbeeld in het geval
        van zelfverwijzers, in welk geval eventueel wordt gezorgd voor passend
        transport naar een andere locatie)
    • het stabiliseren van patiënten bij wie dat is aangewezen
    • de opname en behandeling van veel voorkomende en relatief eenvoudige
        problemen (hoog volume, lage complexiteit)
    • de observatie en diagnostiek van acute problemen.
    Bij problemen die veel voorkomen en relatief eenvoudig zijn kan gedacht wor-
    den aan ziektebeelden als een acute blindedarmontsteking, een epileptisch insult,
    een niersteenkoliek, een snee die gehecht moet worden, een ongecompliceerde
    fractuur of een neusbloeding.
        Maar niet voor alle ziektebeelden is zonder meer duidelijk tot welke catego-
    rie ze behoren. Waar ligt de grens tussen hoogvolumezorg voor relatief eenvou-
    dige problemen en laagvolumezorg bij complexe beelden? De commissie is van
46  De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>oordeel dat die grens verhelderd moet worden, en dat dit primair een taak is voor
de wetenschappelijke verenigingen.
     Verder is het zaak dat de wetenschappelijke verenigingen met name voor de
profielgebieden, maar niet alleen daar, zeer scherp en gedetailleerd formuleren
wat ze als minimale kwaliteitseisen stellen, en ook per profielziekenhuis de ver-
schillende profielen bepalen. De inrichting van de traumazorg kan hierbij goed
als voorbeeld dienen.
Zorgen voor de passende competenties
Er moet dus duidelijk worden bepaald in welke hooggespecialiseerde zorg een
basis-SEH niet hoeft te voorzien. Die kan immers beter en doelmatiger gecon-
centreerd aangeboden worden op een profiel- of complete SEH. Dat neemt niet
weg dat een basis-SEH gepaste zorg moet kunnen bieden bij een groot aantal
acute beelden.
     Stabilisatie, een taak die vaak geassocieerd wordt met de basis-SEH, is daar-
bij niet altijd aan de orde. Zo kunnen relatief eenvoudige acute problemen met-
een behandeld worden. In andere, meer complexe gevallen moet juist bekeken
worden wat de aangewezen volgende stappen zijn. Dat is bijvoorbeeld het geval
als er een alarmerende maar niet meteen gediagnosticeerde combinatie van
klachten is: de patiënt is ‘onwel’, heeft koorts, buikpijn of hoofdpijn. Hierbij gaat
het veelal om (ernstig) zieke patiënten bij wie de primaire diagnostiek niet een-
voudig en eenduidig is. Om in deze gevallen als SEH-arts een waarschijnlijk-
heidsdiagnose te kunnen stellen, is vaak de inzet van meerdere specialismen
nodig.57
     Ook een ziekenhuis met een basis-SEH moet daarom beschikken over
genoeg competenties voor beslissingen over complexe problemen. De uitslag
kan zijn dat de patiënt naar huis kan, dat hij of zij in het ziekenhuis met de basis-
SEH wordt opgenomen, voor observatie of behandeling, of dat hij of zij wordt
doorgestuurd naar een ziekenhuis met een profiel-SEH, waar aanvullende diag-
nostiek en behandeling kunnen plaatsvinden.
     Wel is waakzaamheid hierbij geboden. Valkuilen kunnen zijn: te lange tijd
voor diagnostiek, te laat overplaatsen, niet geïndiceerde endoscopieën, kwalita-
tief onvoldoende CT scans, en dergelijke. Een scoringssysteem voor de mate van
complexiteit zou een oplossing kunnen bieden. Daarnaast is systematische feed-
back op overplaatsingen geboden, en moet een complicatieregistratie worden bij-
gehouden.
Noodzakelijke achtervang bij basis-SEH’s                                              47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>        Met dat voorbehoud is de commissie van mening dat een instelling met een
    basis-SEH de competenties in huis moet hebben om de volgende taken uit te voe-
    ren:
    • reanimatie en stabilisatie
    • behandeling in gang zetten bij laagcomplexe problemen
    • primaire diagnostiek bij complexe problemen
    • verwijzing bij complexe problemen.
    Zo wordt het allergrootste deel van de patiënten dichtbij huis geholpen.38,58
        Dit betekent niet dat een basis-SEH zeven dagen per week en 24 uur per dag
    geopend hoeft te zijn, zoals de commissie al eerder concludeerde. Zo is sluiting
    van een SEH in een regio gedurende de nacht mogelijk, mits een andere voorzie-
    ning binnen de wettelijk vereiste tijd bereikt kan worden. Maar wanneer een
    basis-SEH geopend is moeten in principe een geregistreerd SEH-arts en gediplo-
    meerd SEH-verpleegkundige aanwezig zijn.
        Zolang er nog niet voldoende opgeleide SEH-artsen zijn, kan een basis-SEH
    ook bemensd worden door een ervaren arts die kan reanimeren en stabiliseren, en
    die ervaring heeft met triage. Van belang is vooral dat de basis-SEH beschikt
    over de door de werkgroep Breedveld beschreven competenties.
    Door de wetenschappelijke verenigingen minimale kwaliteitseisen te laten for-
    muleren voor helder afgebakende taken en door daarnaast te zorgen voor pas-
    sende competenties op het gebied van reanimatie en triage, ook in complexe
    gevallen, kan op elke basis-SEH optimale acute zorg worden verleend.
4.3 Noodzakelijke achtervang
    Achtervang voor volwassen patiënten
    Gegeven het geschetste scala aan ziektebeelden dat bij een basis-SEH terecht
    moet kunnen, moet de SEH-arts snel de relevante specialismen kunnen consulte-
    ren. Niet alleen de SEH zelf moet dus voldoen aan bepaalde eisen. Hetzelfde
    geldt voor de specialismen en infrastructuur in de rest van het ziekenhuis.
        Overdag zal dat gemakkelijker kunnen: dan is het hele systeem immers
    intact. Alle specialisten zijn in het ziekenhuis, en diagnostische faciliteiten (labo-
    ratorium, röntgen) zijn open. De dienstdoende SEH-arts moet er dan in alle
    gevallen van verzekerd zijn dat hij of zij in korte tijd kan beschikken over de vol-
    gende specialismen: gynaecologie/obstetrie, chirurgie, interne geneeskunde, car-
    diologie, kindergeneeskunde, KNO-heelkunde, neurologie, anesthesiologie en
48  De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Tabel 1 Overzicht achtervang SEH.
In korte tijd beschikbare Beschikbaar Snel consulteerbare onder- Direct toegankelijk
specialismen                          steunende specialismen
Gynaecologie/obstetrie    OK team     Apotheek                   Laboratorium faciliteit
Chirurgie                             Klinische chemie           Röntgenfaciliteit
Interne Geneeskunde                   Medische microbiologie
Cardiologie                           Pathologie
Kindergeneeskunde
KNO-heelkunde
Neurologie
Anesthesiologie
Radiologie
radiologie. Ook de volgende ondersteunende specialismen moeten snel geconsul-
teerd kunnen worden: apotheek, klinische chemie, medische microbiologie en
pathologie.
     De commissie kan zich voorstellen dat deze taken in sommige ziekenhuizen
ingevuld kunnen worden door een assistent die beschikt over voldoende compe-
tenties, en die bekwaam is verklaard voor dit type consultaties.
     Aangezien de achtervang van een chirurg noodzakelijk wordt geacht, is daar-
mee ook de beschikbaarheid van anesthesist en een OK-team onontbeerlijk. Ook
dienen laboratoriumfaciliteiten en röntgenfaciliteiten voor de SEH-arts (en zijn
consultatieve achtervang) direct toegankelijk te zijn.
     Over de in al deze gevallen te hanteren tijdsnorm heeft de commissie zich
uitvoerig beraden. De commissie heeft diverse tijden gevonden (15, 20, 30 minu-
ten), die echter geen van alle wetenschappelijk onderbouwd zijn, en die wisselen
per specialisme en per ziektebeeld. Daarbij werd meestal ook geen rekening
gehouden met de competentie van de eventueel aanwezige assistent.
     De commissie ziet er daarom vanaf een specifiek aantal minuten te adviseren
dat in alle gevallen zou moeten gelden. Het zal echter duidelijk zijn dat snelheid
steeds gewenst is. De commissie vindt het een taak voor de wetenschappelijke
verenigingen om de gewenste responstijd voor specialismen binnen het zieken-
huis met een basis-SEH in de kwaliteitsnormen op te nemen.
Achtervang voor jonge patiënten
Voor kinderen zijn speciale achtervangfuncties nodig. Alle kinderen die zich pre-
senteren op een basis-SEH met een mogelijk interne aandoening, moeten door of
onder supervisie van een kinderarts worden gezien. Bij kinderen die jonger zijn
dan een jaar moet ook bij andere aandoeningen de kinderarts geconsulteerd wor-
Noodzakelijke achtervang bij basis-SEH’s                                                 49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>   den, zeker als er een vermoeden van kindermishandeling bestaat. In het voortra-
   ject zou de opleiding van triagisten in elk geval onderdelen moeten bevatten die
   specifiek gericht zijn op acute problemen bij kinderen.59
   Achtervang tijdens sluitingsuren
   Anders wordt dit alles wanneer de basis-SEH van de instelling gesloten is. In het
   ziekenhuis verblijven dan (klinische) patiënten met hoogfrequente en laagcom-
   plexe problematiek, patiënten van de observatieafdeling en (mogelijk) patiënten
   op de verkoeverkamer. Het toetsingskader van de IGZ stelt dat er in zo’n geval
   een ervaren arts aanwezig moet zijn die kan reanimeren en triëren. Bezien in het
   licht van de terminologie uit de adviesvraag (‘cruciaal ten behoeve van minimaal
   kwaliteitsniveau’) en de opmerkingen in de adviesvraag over levensreddend han-
   delen en stabiliseren, kan hiermee worden volstaan.
   Benodigde faciliteiten
   Verder moet de instelling met een basis-SEH beschikken over een 24-uurs ver-
   koeverfunctie en een observatieafdeling voor acute problematiek, waarbij in elk
   geval adequate tijdelijke ondersteuning van vitale functies mogelijk is. Een IC-
   faciliteit acht de commissie in een dergelijke structuur niet noodzakelijk. Bij risi-
   covolle ingrepen moet teruggevallen worden op een beter toegeruste instelling in
   de regio, en bij onverwachte situaties die IC-zorg vergen is overplaatsing aange-
   wezen, waarbij snel transport gefaciliteerd moet worden.
   Benodigd kwaliteitssysteem
   Voor het goed functioneren van de hier geschetste achtervang is een kwaliteits-
   systeem voor de SEH onontbeerlijk. In de meeste regio’s en ziekenhuizen zijn er
   op dit gebied door de Inspectie voor de Gezondheidszorg tekortkomingen.60 Dat
   moet veranderen.
       Ook ontbreekt een zorgbeleidsplan waarin duidelijk is vastgelegd welke pati-
   enten wel en welke niet op de SEH worden behandeld. Dit zorgbeleidsplan moet
   met de ketenpartners, de ambulancedienst(en), de huisartsen en huisartsenposten
   en de naburige ziekenhuizen afgestemd zijn, en bindend vastgesteld worden in
   het ROAZ. Dat zorgbeleidsplan vormt de basis op grond waarvan de SEH de
   werkzaamheden verricht, en de personele en materiële organisatie invult.
50 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>         Het zorgbeleidsplan van de SEH staat niet op zichzelf. Het moet deel uitma-
    ken van het zorgbeleidsplan van (andere afdelingen van) het ziekenhuis, en afge-
    stemd zijn op het Ziekenhuis Rampen Opvang Plan (ZiROP).
    Voorbereiding grootschalige hulpverlening
    Grootschalige hulpverleningssituaties (bij rampen of grootschalige
    (bedrijfs)ongevallen) komen onverwacht en kunnen zich overal voordoen. De
    hulpverlening dient zich daarop te prepareren. In het kader van de (grootscha-
    lige) geneeskundige hulpverlening hebben basis-SEH’s daarbij de verplichting
    om, ook bij uitval van nutsvoorzieningen, apparatuur en ICT-middelen, de zorg
    te continueren. Verder is een snelle activering van de hiërarchische structuur en
    het administratief informatiesysteem van groot belang.
4.4 Conclusie
    In dit hoofdstuk heeft de commissie de adviesvraag over de benodigde achter-
    vang beantwoord. Onder ‘achtervang’ verstaat de commissie in dit verband: de
    professionele menskracht en infrastructuur die binnen het ziekenhuis als geheel
    beschikbaar is voor omschreven categorieën patiënten die acute zorg nodig heb-
    ben, en voor het uitvoeren van noodzakelijke verrichtingen om deze patiënten te
    behandelen.
         Hoewel de naam anders suggereert, worden basis-SEH’s in de praktijk
    geconfronteerd met alle mogelijke soorten problemen. De taakverdeling tussen
    typen SEH’s doet daar niets aan af. Van gebroken been tot onduidelijke maar
    potentieel ernstige klachten: een basis-SEH moet tijdens zijn openingsuren
    genoeg in huis hebben om het eenvoudige te behandelen, adequaat te beslissen
    over het complexe, en in geval van een reanimatie deskundig te kunnen hande-
    len.
         De commissie adviseert daarom een tweesporenaanpak. Enerzijds moet voor
    elke SEH binnen de regionale keten van acute zorg duidelijk worden vastgesteld
    tot welk type hij behoort: basis-SEH, profiel-SEH of complete-SEH. Weten-
    schappelijke verenigingen moeten daarbij bepalen welke taken en kwaliteitseisen
    aan de basis-SEH en aan de profiel-SEH gekoppeld zijn.
         Anderzijds moet elke basis-SEH beschikken over passende competenties om
    ook in complexe gevallen goede beslissingen te kunnen nemen. Dit systeem
    moet niet alleen zijn toegesneden op volwassen patiënten, maar ook op kinderen.
         De commissie heeft uitgebreid gesproken over de responstijd voor specialis-
    men binnen het ziekenhuis met een basis-SEH. Omdat de wetenschappelijke evi-
    Noodzakelijke achtervang bij basis-SEH’s                                          51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>   dentie voor een algemene norm ontbreekt, ziet zij er vanaf een specifiek aantal
   minuten te adviseren dat in alle gevallen zou moeten gelden. Het zal echter dui-
   delijk zijn dat snelheid steeds gewenst is. Zij vindt het een taak voor de weten-
   schappelijke verenigingen om de gewenste responstijd voor specialismen binnen
   het ziekenhuis in de kwaliteitsnormen op te nemen.
        De aldus omschreven zorg op de basis-SEH moet met behulp van een kwali-
   teitssysteem geborgd worden, en ook bij rampen inzetbaar zijn.
52 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>Hoofdstuk 5
          Aanbevelingen
          Meer dan de som der delen
          In dit advies heeft de commissie zich gebogen over gewenste vervolgstappen in
          de voortschrijdende kwaliteitsverbetering van de spoedeisende hulp in ons land,
          toegespitst op de zogenoemde basis-SEH’s. Ze heeft de competenties in kaart
          gebracht die op zo’n basis-SEH gewaarborgd moeten zijn, en de achtervang (in
          de vorm van specialismen en infrastructuur in de rest van het ziekenhuis) die
          daarbij nodig is. Zijn de basis-SEH en de rest van het ziekenhuis optimaal op
          elkaar afgestemd, dan is het geheel meer dan de som der delen, en kan de kwali-
          teit van de acute zorg nog verder verbeteren. De eerste set aanbevelingen gaat
          hierover.
               Basis-SEH’s (en de achterliggende ziekenhuizen) functioneren ook in een
          nog groter geheel: de keten voor acute zorg, met profiel- en complete SEH’s,
          huisartsen en huisartsenposten, ambulancediensten, verloskundigen en meldka-
          mers. Daarom heeft de commissie ook die keten onder de loep genomen.
               In dat kader bepleit zij een heldere en bindende regionale taakverdeling tus-
          sen basis-, profiel- en complete SEH’s. Want ook hier geldt: bij een goede
          afstemming is het geheel meer dan de som der delen. Gespecialiseerde spoedzorg
          is beschikbaar in profielziekenhuizen en universitaire centra, veel voorkomende
          maar eenvoudiger problemen worden behandeld op de basis-SEH (die ook niet
          per se 24 uur per dag open hoeft te zijn). Dat verhoogt zowel de kwaliteit als de
          Aanbevelingen                                                                      53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>   doelmatigheid. De tweede set aanbevelingen is dan ook gericht op het versterken
   van deze regionale taakverdeling.
       In aanvulling op de regionale aanpak heeft de commissie ook nog adviezen
   geformuleerd die op een andere manier leiden tot kwaliteitsverbetering in de
   keten van acute zorg. Die staan in de derde set met aanbevelingen.
       Met elkaar kunnen deze adviezen verder gestalte geven aan de moderne
   spoedeisende hulp in ons land. Het accent ligt daarbij niet langer alleen op snel-
   heid. Het motto is: ‘Dichtbij als het kan, iets verder weg als dat moet’. Door opti-
   male samenwerking, binnen ziekenhuizen, binnen regio’s en binnen de hele
   keten, kunnen mensen met acute klachten snel terecht op de plek waar de meest
   passende spoedhulp beschikbaar is.
   Aanbevelingen voor kwaliteitszorg op basis-SEH’s
   1   Een basis-SEH moet beschikken over brede competenties
       Hoewel de naam anders suggereert, moet een basis-SEH adequaat kunnen
       omgaan met een breed scala aan acute gevallen, variërend van relatief een-
       voudige maar veel voorkomende problemen tot aan reanimatie, stabilisatie en
       de eerste diagnostiek bij verontrustende en complexe klachten. Het bestaan
       van de zogenoemde profiel- en complete SEH’s doet niets aan af aan de
       noodzaak van brede competenties.
   2   Tijdens openingsuren moeten een SEH-arts en -verpleegkundige aanwezig
       zijn
       Dit betekent dat de staf die op een geopende SEH aanwezig is in principe
       bestaat uit een geregistreerd SEH-arts en een gediplomeerd SEH-verpleeg-
       kundige. Is een SEH-arts nog niet beschikbaar (het gaat om een nieuwe spe-
       cialisatie), dan moet een ervaren arts worden ingezet die eenvoudige
       problemen kan verhelpen, maar die ook kan reanimeren en stabiliseren, en
       die bij complexe beelden de juiste eerste stappen kan zetten. Buiten de ope-
       ningsuren van de basis-SEH moet er in het ziekenhuis in elk geval een erva-
       ren arts aanwezig zijn die kan triëren en reanimeren, voor het geval een reeds
       opgenomen patiënt acute zorg nodig heeft.
   3   Ook een aantal specialismen moet snel beschikbaar zijn
       De kwaliteit van de zorg op een basis-SEH hangt nauw samen met de
       beschikbaarheid van specialismen en infrastructuur in de rest van het zieken-
       huis: de achtervang. Het geheel is daarbij meer dan de som der delen. Maar
       waar zaken ontbreken kan dit juist schadelijk zijn voor de kwaliteit van de
54 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>   acute zorg, en soms zelfs voor de gezondheid van patiënten. Op een
   geopende basis-SEH moet het team daarom binnen korte tijd kunnen
   beschikken over de volgende specialismen: chirurgie, anesthesiologie,
   interne geneeskunde, cardiologie, kindergeneeskunde, KNO-heelkunde,
   gynaecologie/obstetrie, neurologie en radiologie. Onderzoeken moeten snel
   kunnen plaatsvinden. Ook buiten de openingsuren van de basis-SEH is de tij-
   dige beschikbaarheid van specialismen, ondersteunende diensten en infra-
   structuur noodzakelijk.
4  Wetenschappelijke verenigingen moeten nadere eisen formuleren
   Omdat de onderbouwing voor een algemene norm ontbreekt formuleert de
   commissie geen specifiek aantal minuten waarbinnen de genoemde specialis-
   men beschikbaar moeten zijn, tijdens openingsuren en daarbuiten - al is snel-
   heid uiteraard geboden. Een wetenschappelijke onderbouwde tijdsnorm per
   specialisme is echter wel gewenst. Ook andere eisen behoeven nadere invul-
   ling. Hier ligt een taak voor de wetenschappelijke verenigingen. Strakke
   regie is daarbij geboden. De ervaring leert dat het gedetailleerd bepalen van
   normen anders niet altijd even voortvarend wordt opgepakt.
Aanbevelingen voor een regionale taakverdeling tussen SEH’s
5  Binnen een regio moeten SEH’s de taken optimaal verdelen
   De commissie dringt aan op een optimale regionale taakverdeling tussen
   basis-SEH’s, profiel-SEH’s (waar complexere zorg voorhanden is) en com-
   plete SEH’s in universitaire centra. Met name in dichtbevolkte gebieden
   (vooral in het westen van het land) kan dat de doelmatigheid nog bevorderen.
   Dit betekent dat duidelijk moet worden tot welk type elke SEH behoort,
   welke taken daar worden uitgevoerd en welke eisen daaraan gesteld mogen
   worden. Bij het maken van regionale plannen moet nadrukkelijk gekeken
   worden naar de beschikbaarheid en bereikbaarheid van de profielzorg, en
   naar het regionale risicoprofiel voor grootschalige ongevallen en rampen.
   Ook moet duidelijk zijn in welk profielziekenhuis welke profielen gegaran-
   deerd worden. Voor een optimale taakverdeling kan een regionale uitruil aan-
   gewezen zijn.
6  Ook de openstelling van basis-SEH’s is een kwestie van taakverdeling
   Veel spoedeisende zorg is laagcomplex van karakter. Overdag zijn basis-
   SEH’s daarvoor dan ook de aangewezen plaatsen. Maar ’s avonds en
   ’s nachts is het volume van dit type zorg veel minder groot. Het is daarom
Aanbevelingen                                                                    55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>      niet overal doelmatig om iedere basis-SEH 24 uur per dag en zeven dagen
      per week open te houden. Laagcomplexe zorg kan in de nachtelijke uren ver-
      leend worden in een instelling met een profiel-SEH of een complete SEH,
      zonder dat daarbij volumeproblemen ontstaan. Daarover dienen hulpverle-
      ners, hulpdiensten en (potentiële) patiënten dan wel goed geïnformeerd te
      worden.
   7  Bindende regionale regie is nodig
      Om de gewenste regionale afstemming verder te brengen, kan de organisatie
      van de traumazorg als voorbeeld dienen. Voor de spoedzorg vindt de com-
      missie een soortgelijke ontwikkeling als daar heeft plaatsgevonden wense-
      lijk. Het toekennen van heldere verantwoordelijkheden is daarbij cruciaal.
      Het LNAZ zou de landelijke verantwoordelijkheid moeten krijgen voor de
      inrichting, de organisatie en het kwaliteitsbeleid. Regionaal zou het ROAZ
      de regie moeten voeren. Bindende samenwerking betekent wel dat zorgaan-
      bieders iets van hun autonomie moeten inleveren.
   8  De financiering moet regionale samenwerking ondersteunen
      Een optimale regionale taakverdeling kan resulteren in verschuivingen. Zo
      kan het doelmatig blijken dat het ene ziekenhuis relatief dure, inefficiënte
      voorzieningen afstoot, terwijl het andere ziekenhuis juist meer voorzieningen
      kan creeren. De financieringsstructuur moet dat dan ook wel mogelijk
      maken. Het is daarom zaak dat ook zorgverzekeraars betrokken zijn bij de
      samenwerking in het ROAZ.
   Aanbevelingen voor de hele keten van acute zorg
   9  In een paar regio’s kan de bereikbaarheid verbeterd worden
      Bijna overal in ons land kunnen mensen binnen 45 minuten een passende
      SEH bereiken. Voor de paar gebieden waar dit niet geldt moeten alternatie-
      ven overwogen worden. De commissie denkt bijvoorbeeld aan een andere
      verdeling van de ambulancestandplaatsen en de mobiele inzet van andere dis-
      ciplines, zoals SEH-artsen. Ook het gebruik van helikopters dient bekeken te
      worden. In grensgebieden kunnen afspraken met instellingen over de grens
      worden gemaakt.
   10 Ambulancestandplaatsen dichtbij basis-SEH’s zorgen voor snelle overdracht
      Niet iedereen komt na bemiddeling door een professional op een basis-SEH.
      Er zijn ook mensen die zich daar direct melden; de zogenoemde zelfverwij-
56 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>   zers. Maar soms hebben deze patiënten complexe profielzorg nodig. Ambu-
   lancestandplaatsen dichtbij een basis-SEH kunnen dan zorgen voor een
   snelle overplaatsing.
11 Onderzoek naar de bereikbaarheid van profielzorg is gewenst
   Over de bereikbaarheid van de profielzorg (de acute zorg waarvoor mensen
   naar een profiel- of complete SEH moeten gaan) zijn op dit moment nog te
   weinig gegevens beschikbaar. Een onderzoek daarnaar is dan ook op zijn
   plaats.
12 Beroepsgroepen moeten de zorgprofielen invullen en aanvullen
   De werkgroep Breedveld heeft al zorgprofielen genoemd waarvoor de mini-
   male kwaliteitseisen verder uitgewerkt moeten worden. Dit is een taak voor
   de beroepsgroepen. Ook is het aan hen om na te gaan of nog aanvullende
   zorgprofielen nodig zijn.
13 Een eenduidige aanpak van triage is noodzakelijk
   Een voorwaarde voor een goede taakverdeling tussen de drie typen SEH’s is
   dat er een evidence-based triagesysteem wordt gebruikt voor de hele keten
   van acute zorg. Daarbij moet ook specifiek gekeken worden naar triage bij
   kinderen. De commissie constateert dat deze gewenste eenduidigheid voor-
   alsnog ontbreekt. Landelijk moet daarom ingezet worden op afstemming van
   de gebruikte triage, de scholing van de triagisten en de verwijspatronen. Ver-
   volgens moet dat regionaal verder worden georganiseerd.
14 De norm voor de ‘inlaadtijd’ moet worden aangepast
   De commissie constateert dat de WTZi op het punt van de normtijd van vijf
   minuten voor het laden van patiënten in ambulances niet meer up to date is.
   Het ambulancepersoneel is vaak ook bezig om patiënten te stabiliseren en
   voorbereidende handelingen te verrichten – iets wat de inlaadtijd in de prak-
   tijk naar 20 minuten brengt. Dat is geen probleem, integendeel: hoe kundiger
   dit gebeurt, hoe minder kritiek de duur van de transporttijd wordt. Een aan-
   passing van de wettelijke norm is dus gewenst.
15 ‘Remote imaging’ kan de overdracht verder stroomlijnen
   Informatieoverdracht met behulp van moderne technieken (zoals ‘remote
   imaging’) kan een belangrijke rol spelen bij de verdere stroomlijning van de
   acute zorg. In technisch opzicht ziet de commissie dan ook mogelijkheden
   om het diagnostisch (en therapeutisch) traject al in de ambulance te intensi-
Aanbevelingen                                                                     57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>      veren, door de communicatie tussen ambulance en SEH verder te vergemak-
      kelijken.
   16 Meer samenwerking tussen huisartsenposten en SEH’s is zinvol
      Ook bepleit de commissie een verdergaande samenwerking en integratie van
      HAP’S en SEH’s, met ook daar een consistent gebruik van triageprotocollen.
      Tevens hoort er een systeem te zijn dat de resultaten terugkoppelt, en dat
      (bijna-)incidenten registreert.
   17 Een kwaliteitssysteem is over de hele linie noodzakelijk
      Zulke kwaliteitssystemen zijn in de hele keten noodzakelijk. In de meeste
      ziekenhuizen met SEH’s ontbreken deze echter nog, laat staan dat er al
      sprake is van een registratie- en kwaliteitssysteem voor de acute-zorgketen in
      zijn geheel. Daar is echter wel dringend behoefte aan, om zo de kwaliteit te
      kunnen monitoren en verbeteren.
58 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>  Literatuur
1 Inspectie voor de Gezondheidszorg. Spoedeisende hulpverlening: Haastige spoed niet overal goed.
  2004.
2 Werkgroep Kwaliteitsindeling SEH. Spoedeisende hulp: Vanuit een stevige basis. NVZ/NFU, editor.
  Utrecht: 2009.
3 Werkgroep Levelindeling Spoedeisende hulp. Spoedeisende hulp: vanuit een stevige basis. NVZ/
  NFU, editor. Utrecht: 2008.
4 Gijsen R, Kommer GJ, Bos N, Stel H van. Acute zorg samengevat. In: Volksgezondheid Toekomst
  Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid, 2010. Bilthoven RIVM. Internet: http://
  www.nationaalkompas.nl/zorg/sectoroverstijgend/acute-zorg/.
5 Algemene Rekenkamer. Ketenbesef op de werkvloer. 2008: 31 394.
6 RIVM. Verschillen tussen gebruikers van acute zorg. 2011. Bilthoven Internet: http://
  www.nationaalkompas.nl/zorg/sectoroverstijgend/acute-zorg. Geraadpleegd 24-11-2011.
7 Veen M van, Steyerberg EW, Ruige M, van Meurs AH, Roukema J, van der LJ e.a. Manchester triage
  system in paediatric emergency care: prospective observational study. BMJ 2008; 337: a1501.
8 Bos N, Lever TM, van Stel HF, Schrijvers APJ. Het gebruik van spoedzorg in de regio Utrecht. Julius
  Centrum voor Gezondheidwetenschappen en Eerstelijns Gezondheidszorg, editor. Utrecht: UMC
  Utrecht; 2009.
9 Lever TM, van Veenendaal LJ, van Stel HF, Schrijvers APJ. Het gebruik van spoedzorg in de regio
  Gooi en Vechtstreek 2009. UMC Utrecht, editor. Utrecht: Julius Centrum voor
  Gezondheidswetenschappen en Eerstelijns Geneeskunde; 2009.
  Literatuur                                                                                          59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>10 Veenendaal LJ van, Lever TM, van Stel HF, Schrrijvers APJ. Het gebruik van spoedzorg in de regio
   Rijnmond. Julius Centrum voor Gezondheidswetenshappen en Eerstelijnsgeneeskunde, editor.
   Utrecht: UMC Utrecht; 2009.
11 Lever TM, van Veenendaal LJ, van Stel HF, Schrijvers APJ. Het gebruik van spoedzorg in de regio
   Brabant. Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijnsgeneeskunde en
   Traumacentrum Brabant, editor. Utrecht: UMC Utrecht; 2009.
12 Veenendaal LJ van, Lever TM, van Stel HF, Schrijvers APJ. Het gebruik van spoedzorg in de regio
   Harderwijk. Julius Centrum voor Gezondheidswetenschappen en Eerstelijn Geneeskunde, editor.
   Utrecht: UMC Utrecht; 2009.
13 Joling K. Eindrapport acute zorg in beeld. Regionale Ambulance Voorziening Agglomeratie
   Amsterdam'. 2006. Netherlands Institute of Health Sciences. Internet: http://ebookbrowse.com/
   microsoft-word-eindrapport-acute-zorg-in-beeld-pdf-d71521451 geraadpleegd 006-02-2012.
14 Kathan CD. Emergency Physician in the Netherlands. Proefschrift, 2008.
15 Vandewalle EM, Kolkman K, Agterenbos E. De SEH-arts emancipeert. Medisch Contact 2010;
   65(27): 1346-1348.
16 Vugt AB van, Brouwer RML, Bertelink BP, Schenkeveld C, Kingma H. SEH-arts nieuwe stijl is
   specialist. Medisch Contact 2010; 65(22): 998-999.
17 Capaciteitsorgaan. Jaarverslag 2008. Utrecht: 2009.
18 Smit M. Nog steeds te weinig SEH-artsen. Medisch Contact 2012; 67(2): 102-104.
19 Schippers EI. Brief aan Tweede Kamer, 22 juli 2011, C2-U-3072293. Beantwoording vragen Tweede
   Kamerlid van Gerven (SP). 11 juli 2011.
20 Moll van Charente EP Bindels PJE. Huisartsenpost en spoedeisende eerste hulp: wel of niet
   integreren? Huisarts en Wetenschap 2008; 51: 215-218.
21 Giesen P, Franssen E, Mokkink H, van den Bosch W, van Vught A, Grol R. Patients either contacting
   a general practice cooperative or accident and emergency department out of hours: a comparison.
   Emerg Med J 2006; 23(9): 731-734.
22 Moll van Charante EP, Steenwijk-Opdam PCE van, Bindels PJE. Out-of-hours demand for GP care
   and emergency services: patient choices and referrals by general practitioners and ambulance
   services. BMC Family Practice 2007; 8:46: 1-9.
23 Moll van Charante EP, ter Riet G, Bindels P. Self-referrals to the A&E department during out-of-
   hours: patients' motives and characteristics. Patient Educ Couns 2008; 70(2): 256-265.
24 Uden CJ van, Winkens RA, Wesseling GJ, Crebolder HF, van Schayck CP. Use of out of hours
   services: a comparison between two organisations. Emerg Med J 2003; 20(2): 184-187.
25 Locaties-huisartsenposten-en-seh-s-2010/. 2011. Internet: http://www.zorgatlas.nl/zorg/
   eerstelijnszorg/huisartsenzorg/aanbod/locaties-huisartsenposten-en-seh-s-2010/ consulted 24-11-
   2011.
26 Kommer GJ. Bereikbaarheidsmodel RIVM Presentatie ten behoeve van de commissie. 2011.
27 Samenwerkende Top Ziekenhuizen. Samenwerkende Top Ziekenhuizen. https://www.stz-
   catalogus.nl/index.php?id=291&page=5. geraadpleegd: 24-11-2011.
60 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>28 Kommer GJ. Bereikbaarheid SEH's. Bilthoven: RIVM; 2011.
29 Nederlandse Vereniging voor Traumatologie. Beleidsplan Traumatologie in perspectief. Leersum:
   2004.
30 Nathens AB, Maier RV, Jurkovich GJ, Monary D, Rivara FP, Mackenzie EJ. The delivery of critical
   care services in US trauma centers: is the standard being met? J Trauma 2006; 60(4): 773-783.
31 Diaz JJ, Jr., Norris PR, Gunter OL, Collier BR, Riordan WP, Morris JA, Jr. Does regionalization of
   acute care surgery decrease mortality? J Trauma 2011; 71(2): 442-446.
32 Twijnstra MJ, Moons KG, Simmermacher RK, Leenen LP. Regional trauma system reduces mortality
   and changes admission rates: a before and after study. Ann Surg 2010; 251(2): 339-343.
33 Rutherford P, Nielsen GA, Taylor J, Bradke P, Coleman E. How-to guide: improving transitions from
   hospital to post-acute settings to reduce avoidable rehospitalisations. 2011. Cambridge Institue of
   health care improvement. Internet: www.ihi.org.
34 Visser M. Helpt een vier uur norm om de zorg op de spoedeisende hulp te verbeteren? Pica
   symposium. http://www.vumc.nl/afdelingen-themas/239911/994357/5244485/7_-_Marieke_Visser_-
   _4-hour1.pdf. Geraadpleegd: 24-11-2011.
35 Behandeling acuut myocardinfarct. Medisch Spectrum Twente, editor. 2011. Internet: http://
   www.mst.nl/thoraxcentrum/jaarverslag-1/acuut_hartinfarct_meteen_dotte/. Geraadpleegd 24-11-
   2011.
36 Gijsen R, Kommer GJ, Kramer AJW, de Koningh JS. Prestatie-indicatoren voor de spoedeisende
   keten. Bilthoven: RIVM; 2009: 270111002/2009.
37 Inspectie voor de Gezondheidszorg. Risico's ziekenhuiszorg in avond, nacht en weekend moeten
   beter worden afgedekt. Utrecht: 2011.
38 Koole G. Wiskunde en zorg: achtergronden voor een betere planning. Pica symposium. http://
   www.vumc.nl/afdelingen-themas/239911/326632/378610/CollegeGer.pdf. Geraadpleegd: 24-11-
   2011.
39 Vissers JMH. Gestroomlijnde spoed. Medisch Contact 2009; 7: 278-281.
40 Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Medisch-technologische ontwikkelingen zorg 20/20
   Achtergrondstudies. Den Haag: 2011.
41 Mei R van der. Van reactieve naar proactieve planning van ambulancediensten. Pica symposium.
   http://www.vumc.nl/afdelingen/pica/Symposia/. Geraadpleegd 06-02-2012
42 Brussé CA, Linden C van der. Leidraad kleine spoedeisende aandoeningen. Houten: Bohn Stafleu
   van Loghum; 2010.
43 Elshove-Bolk J. Spoedeisende geneeskunde [Proefschrift]. 2007.
44 De Nederlandse Triage Standaard. Nederlands Triage Standaard. http://www.de-nts.nl.
   Geraadpleegd: 24-11-2011.
45 Ierland Y van, van Veen M, Huibers L, Giesen P, Moll HA. Validity of telephone and physical triage
   in emergency care: the Netherlands Triage System. Fam Pract 2011; 28(3): 334-341.
46 Geen bevallingen meer op Terschelling. NOS radio. http://nos.nl/audio/211197-geen-bevallingen-
   meer-op-terschelling.html. Geraadpleegd: 25-11-2011.
   Literatuur                                                                                          61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>47 Organisatie acute zorg. Euregio. http://www.acutezorgeuregio.nl/acute_zorg_euregio/Organisatie/.
   Geraadpleegd: 24-11-2011.
48 Trauma Centrum Noord Nederland. UMCG. http://www.umcg.nl/NL/UMCG/Afdelingen/
   traumacentrum_noord_nederland/Traumacentrum/Pages/default.aspx). geraadpleegd: 24-11-2011.
49 Nagappan R, Barker J, Riddell T, Maiden NJ, Lindsay S, Pennycook GA e.a. Helicopter in transit
   care of the critically ill--the Whangarei experience. N Z Med J 2000; 113(1114): 303-305.
50 Smith B. Small emergency departments: does size matter? Emerg Med (Fremantle ) 2002; 14(1): 95-
   101.
51 Heyworth J. Emergency medicine-quality indicators: the United Kingdom perspective. Acad Emerg
   Med 2011; 18(12): 1239-1241.
52 Mayhew L, Smith D. Using queuing theory to analyse the government's 4-H completion time target
   in accident and emergency departments. Health Care Manag Sci 2008; 11(1): 11-21.
53 Maximale verblijfsduur van 4 uur op spoedeisende hulp. Visser MC. PICA symposium 07-04-2008.:
   2008.
54 Optimising patient flow. IHI. http://www.ihi.org/knowledge/Pages/IHIWhitePapers/
   OptimizingPatientFlowMovingPatientsSmoothlyThroughAcuteCareSettings.aspx . geraadpleegd:
   24-11-2011.
55 Jones DA, DeVita MA, Bellomo R. Rapid-response teams. N Engl J Med 2011; 365(2): 139-146.
56 Tangkau P. Het spoedinterventie team. http://www.wes-rotterdam.nl/. geraadpleegd: 26-1-0012.
57 Vegting IL, Nanayakkara PW, van Dongen AE, VandeWalle E, van Galen J e.a. Analysing
   completion times in an academic emergency department; coordination of care is the weakest link.
   Neth J Med 2011; 69(9): 392-398.
58 Sloan J, Chatterjee K, Sloan T, Waters M,Ewins D e.a. Effect of a pathway bundle on length of stay.
   Emerg Med J 2009; 26(7): 479-483.
59 Bouwels P SP. Triage op de spoedeisende hulp. Utrecht: Lemma; 2002.
60 Inspectie voor de Gezondheidszorg. Ziekenhuizen goed op weg met implementatie normen
   afdelingen spoedeisende hulp;kwaliteitssysteem nog niet goed op orde. Utrecht: 2012.
61 Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Acute zorg. Den Haag: 2003.
62 Minister van VWS. Kiezen voor bereikbaarheid en kwaliteit van zorg. Den Haag: 2008.
63 Nederlandse Zorgautoriteit. Met spoed! Advies over verbetering van de regulering acute zorg.
   Utrecht: 2008.
64 Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra. Acute Zorg. 2010.
65 Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Medisch-specialistische zorg in 20/20 Dichtbij en ver weg.
   Den Haag: RVZ; 2011.
66 Emergency medicine in modern europe. Emergency Medicine Australasia 2007; 9: 300-302.
67 European Agency for Safety and Health at work. Emergency services: a literature review on
   occupational safety and health risks 2011. 2011.
68 NHS National Institute for Health and Clinical Excellence. Guidelines Emergency Medicine. http://
   www.nice.org.uk/ geraadpleegd 06-02-2012.
62 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>69 Acute Medicine Taskforce. Acute medical care. The right person, in the right setting- first time.
   London: Royal College of Physicians; 2007.
70 Joynt KE, Harris Y, Orav EJ, Jha AK. Quality of care and patient outcomes in critical access rural
   hospitals. JAMA 2011; 306(1): 45-52.
71 Lipsky MS, Glasser M. Critical access hospitals and the challenges to quality care. JAMA 2011;
   306(1): 96-97.
72 Handel DA, Sklar DP, Hollander JE, Asplin BR, Hedges JR. Executive summary: the Institute of
   Medicine report and the future of academic emergency medicine: the Society for Academic
   Emergency Medicine and Association of Academic Chairs in Emergency Medicine Panel:
   Association of American Medical Colleges annual meeting, October 28, 2006. Acad Emerg Med
   2007; 14(3): 261-267.
73 Hilbert P, Lefering R, Stuttmann R. Trauma care in Germany: major differences in case fatality rates
   between centers. Dtsch Arztebl Int 2010; 107(26): 463-469.
74 Messelken M, Kehrberger E, Dirks B, Fischer M. The quality of emergency medical care in baden-
   wurttemberg (Germany): four years in focus. Dtsch Arztebl Int 2010; 107(30): 523-530.
75 Sadock J, Arnhjort T, Malmquist, Aujalay N. Emergency medicine in Sweden. American Academy
   of Emergency Medicine 2007; 14(3): 14-17.
   Literatuur                                                                                           63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>64 De basis moet goed!</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>A De adviesaanvraag
B De commissie
C Diverse nota’s
D Spoedeisende hulpsystemen in het buitenland
E Stroomdiagram acute zorg
F Lijst met uitleg van afkortingen
G Beleidsregel CI-895
  Bijlagen
                                              65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>66 De basis moet goed!</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Bijlage A
        De adviesaanvraag
        Op 14 maart 2011 ontving de voorzitter van de Gezondheidsraad het verzoek van
        de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om advies over achtervang-
        functies spoedeisende hulp. De minister schreef (brief CZ/TSZ-3050168):
        Geachte mevrouw Gunning-Schepers,
        Hierbij verzoek ik u mij te adviseren over de achtervangfuncties waarover een afdeling spoedeisende
        hulp van een ziekenhuis noodzakelijkerwijs moet kunnen beschikken voor een adequate en verant-
        woorde eerste opvang en behandeling van patiënten die acute zorg nodig hebben.
        Achtergrond
        In oktober 2009 heeft de werkgroep Kwaliteitsindeling Spoedeisende Hulp (SEH) het rapport
        “Spoedeisende Hulp: vanuit een stevige basis” uitgebracht. Het rapport is het eindresultaat van een
        kwaliteitstraject van twee jaar waarbij bestuurders en professionals uit het veld de handen ineen heb-
        ben geslagen om te komen tot kwaliteitsnormen voor de SEH. In deze werkgroep zaten vertegen-
        woordigers van alle bij de SEH-zorg betrokken veldpartijen.
        Het rapport “Spoedeisende Hulp: vanuit een stevige basis” beschrijft het profiel waaraan een SEH-
        afdeling van een ziekenhuis minimaal moet voldoen om de kwaliteit van de geleverde zorg op de
        SEH te waarborgen. Elke geopende SEH moet kunnen voldoen aan een basis kwaliteitsniveau (basIs-
        SEH). De beschrijving van de basls-SEH gaat nadrukkelijk uit van de competenties waarover een arts
        en verpleegkundige moeten kunnen beschikken. In het rapport worden voorts enkele concrete sug-
        De adviesaanvraag                                                                                      67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>   gesties gedaan voor opleidingen en/of cursussen waarmee gestelde competenties kunnen worden ont-
   wikkeld. Dit houdt in dat er voldoende deskundigheid bij het SEH-personeel en materieel gedurende
   de openingstijden beschikbaar moet zijn voor herkenning, stabilisatie en resuscitatie (reanimatie) van
   alle medische calamiteiten.
        Voor nadere informatie over de kwaliteitseisen verwijs ik u naar het bijgevoegde rapport van de
   werkgroep “Spoedeisende Hulp: vanuit een stevige basis”.
   Met de kwaliteitseisen voor een basis-SEH is een belangrijke stap gezet in de verbetering van de
   kwaliteit van de zorg op de SEH. Ik ben dan ook verheugd dat deze kwaliteitseisen door en voor de
   veldpartijen zelf tot stand zijn gekomen. Met het formuleren van de kwaliteitseisen heeft de werk-
   groep aangegeven er nog niet te zijn. Het leveren van kwalitatief goede zorg op de SEH hangt nauw
   samen met de (directe) beschikbaarheid van deskundigheid en faciliteiten in de rest van het zieken-
   huis de zogenaamde achtervangfuncties. De werkgroep heeft wel het belang van het vaststellen van
   deze achtervangfuncties onderstreept, maar heeft in haar rapport hierover geen uitspraak gedaan.
   Gelet op de noodzaak om te komen tot een afbakening van de opdracht heeft de werkgroep zich
   beperkt tot de kwaliteitseisen in termen van aanwezige competenties op de SEH.
   Het vaststellen van deze achtervangfuncties is echter wel noodzakelijk. Ten eerste om in de toekomst
   een beschikbaarheldsbijdrage voor de basis-SEH te kunnen berekenen. Daarnaast is een duidelijke
   beschrijving nodig voor het bepalen van de reikwijdte van de waarborgen die de overheid kan inzet-
   ten na een faillissement van een aanbieder.
   Adviesaanvraag
   Ik verzoek u mij daarom te adviseren over de vraag welke deskundigheid en faciliteiten aanwezig
   moeten zijn op de basis-SEH om de gezondheidstoestand van de patiënt zodanig te stabiliseren dat
   (eventueel vervoer naar) vervolgbehandeling verantwoord is.
   Vanzelfsprekend vormen de criteria van de werkgroep Kwaliteitsindeling SEH van oktober 2009
   hiervoor het uitgangspunt. Daarnaast vraag ik u uit te gaan van het gegeven dat een basis-SEH met
   een ambulance binnen 45 minuten (nadat de spoedmelding is binnengekomen) bereikbaar moet zijn.
   Ik hecht er hier nogmaals aan te benadrukken dat het alleen dient te gaan om de strikt noodzakelijke
   deskundigheid en faciliteiten die nodig zijn voor zorg op de basis-SEH die gericht is op het terug-
   brengen van de levensbedreigende risico’s door het stabiliseren van de patiënt.
68 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Gezien het belang van het advies voor de wet- en regelgeving ten aanzien van continuïteit van zorg en
beschikbaarheidsbijdrage die nog dit jaar naar de Tweede Kamer worden verstuurd, verzoek ik u om
mij uiterlijk in december 2011 uw eindadvies aan te bieden. Tevens verzoek ik u mij uw eerste
gedachten hieromtrent bij wijze van tussenrapportage nog vóór de zomer te doen toekomen.
Met vriendelijke groet,
de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
mw. drs. E.I. Schippers
De adviesaanvraag                                                                                     69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>70 De basis moet goed!</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Bijlage B
        De commissie
        •  prof. dr. J.J. Heimans, voorzitter
           hoogleraar neurologie, VU Medisch Centrum, Amsterdam
        •  prof. dr. H.J.J.M. Berden
           hoogleraar organisatie en ontwikkeling in het ziekenhuis, Raad van Bestuur
           Elisabeth Ziekenhuis Tilburg
        •  prof. dr. R.O.B. Gans
           hoogleraar interne geneeskunde, Universitair Medisch Centrum Groningen
        •  prof. dr. J.G. van der Hoeven
           hoogleraar intensive care, Universitair Medisch Centrum St. Radboud
           Nijmegen
        •  dr. A. de Jonge
           eerstelijns verloskundige, VU Medisch Centrum, Amsterdam
        •  prof. dr. C.J. Kalkman
           hoogleraar anesthesiologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht
        •  prof. dr. ir. J.J. Krabbendam
           emeritus hoogleraar technisch management en organisatiekunde, Universiteit
           Twente, Enschede
        •  prof. dr. D.A. Legemate
           hoogleraar vasculaire chirurgie, Academisch Medisch Centrum, Amsterdam
        •  dr. E.P. Moll van Charante
           huisarts, Academisch Medisch Centrum, Amsterdam
        De commissie                                                                  71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>   •   prof. dr. H.A. Moll
       hoogleraar kindergeneeskunde, Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam
   •   prof. dr. J.G. Nijhuis
       hoogleraar verloskunde en gynaecologie, Universitair Medisch Centrum
       Maastricht
   •   prof. dr. I. Schipper
       hoogleraar traumatologie, Leids Universitair Medisch Centrum
   •   P. van der Torn
       arts, Stichting Werkgemeenschap tussen Techniek & Zorg, Rotterdam
   •   dr. M.C. Visser
       neuroloog, VU Medisch Centrum, Amsterdam
   •   prof. dr. F. Zijlstra
       hoogleraar Cardiologie, Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam
   •   drs. F. Bandhoe, waarnemer
       ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Den Haag
   •   drs. J. Boer, waarnemer
       ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Den Haag
   •   dr. S. Kunst, secretaris
       Gezondheidsraad, Den Haag
   •   dr. C.A. Postema, secretaris
       Gezondheidsraad, Den Haag
   De Gezondheidsraad en belangen
   Leden van Gezondheidsraadcommissies worden benoemd op persoonlijke titel,
   wegens hun bijzondere expertise inzake de te behandelen adviesvraag. Zij kun-
   nen echter, dikwijls juist vanwege die expertise, ook belangen hebben. Dat
   behoeft op zich geen bezwaar te zijn voor het lidmaatschap van een Gezond-
   heidsraadcommissie. Openheid over mogelijke belangenconflicten is echter
   belangrijk, zowel naar de voorzitter en de overige leden van de commissie, als
   naar de voorzitter van de Gezondheidsraad. Bij de uitnodiging om tot de com-
   missie toe te treden wordt daarom aan commissieleden gevraagd door middel
   van het invullen van een formulier inzicht te geven in de functies die zij bekle-
   den, en andere materiële en niet-materiële belangen die relevant kunnen zijn voor
   het werk van de commissie. Het is aan de voorzitter van de raad te oordelen of
   gemelde belangen reden zijn iemand niet te benoemen. Soms zal een adviseur-
   schap het dan mogelijk maken van de expertise van de betrokken deskundige
   gebruik te maken. Tijdens de installatievergadering vindt een bespreking plaats
72 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>van de verklaringen die zijn verstrekt, opdat alle commissieleden van elkaars
eventuele belangen op de hoogte zijn.
Dankbetuiging
• Mw. J.E. van Dijk heeft in het kader van haar studie Biomedische Weten-
   schappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen veel voorbereidend werk
   voor de commissie gedaan.
• Ir. G.J. Kommer, onderzoeker bij het RIVM hield zowel tijdens de tweede als
   de derde vergadering van de commissie een presentatie over het bereikbaar-
   heidmodel.
• Tijdens het adviestraject zijn werkbezoeken afgelegd aan het Universitair
   Medisch Centrum Groningen te Groningen, het Medisch Centrum Haaglan-
   den te Den Haag en het Rijnland Ziekenhuis te Leiderdorp. Met een delegatie
   van het bestuur van de Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulpartsen
   werd over de adviesvraag overleg gevoerd en daarbij werd geïnformeerd naar
   de opvattingen van de NVSHA.
De commissie                                                                   73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>74 De basis moet goed!</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Bijlage C
        Diverse nota’s
        Over acute zorg zijn de afgelopen jaren regelmatig rapporten en onderzoeken
        verschenen. Zij worden hier kort besproken:
        VWS (2002) Het bereikbare ziekenhuis
        De beleidsbrief beschrijft het begrip ‘basisziekenhuis’. Een basisziekenhuis legt
        zich volgens het College Bouw Zorginstellingen (CBZ) toe op de veel voorko-
        mende vormen van ziekenhuiszorg. In een dergelijk ziekenhuis:
        • zijn alle poortspecialismen en de onmisbare ondersteunende specialismen
            vertegenwoordigd;
        • is een basispakket van diagnostische en therapeutische faciliteiten aanwezig;
        • worden klinische verpleging en dagverpleging geboden;
        • kan 24-uurs spoedeisende zorg geboden worden;
        • zijn IC/CCU faciliteiten aanwezig met de mogelijkheden tot ademhalingson-
            dersteuning;
        • kunnen poliklinische zorg, klinische zorg en dagbehandeling worden gebo-
            den.
        Een basisziekenhuis biedt alle ‘gewone’ en spoedeisende tweedelijnszorg. Het
        zou 80 à 85% van de ziekenhuiszorg kunnen leveren: dit is alle zorg zonder aca-
        demische en topfuncties. De minister vindt het de moeite waard om daarover met
        de wetenschappelijke verenigingen verder in gesprek te gaan.
        Diverse nota’s                                                                    75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>   Het CBZ geeft ook aan welke poortspecialismen en welke voorzieningen in een
   dergelijk ziekenhuis aanwezig zijn. Het gaat dan om een onderling samenhan-
   gend geheel van functies en voorzieningen. Om spoedeisende hulp te kunnen
   geven moeten zowel de poortspecialismen als de ondersteunende specialismen
   immers in voldoende mate aanwezig zijn. Omgekeerd geldt ook dat zodra een
   specialisme (bijvoorbeeld kindergeneeskunde) verdwijnt, de spoedeisende hulp
   aan betekenis inboet.
   Op basis van deze kenmerken zijn in de beleidsbrief van 1 februari 2002 bij
   wijze van indicatie de minimumdimensies van een basisziekenhuis geformu-
   leerd, en is in een bijlage tentatief aangegeven welke ziekenhuizen als basiszie-
   kenhuis aangemerkt kunnen worden. De minimumdimensies zijn: minimaal 25
   poortspecialisten en adherentie van minimaal 72.500 inwoners.
   Vervolgens is door de Tweede Kamer aangegeven dat de als basisziekenhuis
   gekarakteriseerde ziekenhuizen in stand gehouden zouden moeten worden. De
   minister van VWS onderstreept het belang van basisziekenhuizen, zowel van-
   wege de menselijke maat als vanwege het belang van dergelijke ziekenhuizen
   voor het kunnen blijven garanderen van de bereikbaarheid. Basisziekenhuizen
   vormen het fundament van onze ziekenhuiszorg.
   Raad Volksgezondheid en Zorg (RVZ 2003) Acute zorg61.
   De nota bevat een pleidooi om de aanrijdtijden van ambulances van 15 minuten
   naar 8 minuten terug te brengen. Daarnaast wordt één landelijke telefoondienst
   voor acute hulp bepleit. Ook adviseert de raad om reanimatietechnieken onder
   andere in het onderwijs aan te leren.
   Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ 2004) Haastige spoed niet altijd
   even goed1
   Dit rapport is de weerslag van een onderzoek naar de toegankelijkheid en kwali-
   teit van de SEH-afdelingen. De belangrijkste conclusies zijn:
   • Een aantal punten, zoals de coördinatie door de CPA en de samenhang in de
        keten en de ketenstructuur, is ten opzichte van 1994 aanzienlijk verbeterd.
        Andere zaken zijn echter nog onder de maat. Zo is een ketenbrede visie nog
        steeds niet van de grond gekomen, is de ketenbrede evaluatie onvoldoende en
        is er geen sprake van een ketenbreed kwaliteitssysteem.
76 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>•   Speciaal transport heeft een goede ontwikkeling doorgemaakt, maar ontmoet
    nog teveel problemen. De voorwaarden voor een landelijk dekkend MICU-
    netwerk zijn ontoereikend, waardoor het MICU-transport onvoldoende
    beschikbaar is. Het onder deskundige begeleiding transporteren van ernstig
    zieke, instabiele patiënten komt hierdoor in gevaar. Ook het psychiatrisch
    transport is de dupe van onvoldoende capaciteit en planning. Dientengevolge
    worden patiënten soms over zeer grote afstanden naar crisiscentra vervoerd.
•   De ontwikkeling van de traumazorgnetwerken verloopt langzamer dan
    gewenst. De kwalitatieve meerwaarde van het mobiel medisch team (MMT)
    is vooralsnog onvoldoende, omdat ’s avonds en ‘s nachts geen ter zake kun-
    dig MMT is gegarandeerd.
•   De relatie tussen het ambitieniveau en de mogelijkheden zijn niet in alle zie-
    kenhuizen gegarandeerd. Een aantal ziekenhuizen is onvoldoende geëqui-
    peerd om alle categorieën patiënten op de afdeling SEH te kunnen
    stabiliseren. In de dagelijkse praktijk wordt dit door de ambulances en ver-
    wijzers opgevangen.
•   De toegankelijkheid en kwaliteit van de spoedeisende hulpverlening is wisse-
    lend. Deskundige triage is nog niet op alle SEH-afdelingen ingevoerd. De
    verpleegkundige deskundigheid en beschikbaarheid zijn in de meeste zieken-
    huizen goed geregeld en geborgd, de medische deskundigheid minder. Aan
    de artsen worden in het algemeen geen specifieke bekwaamheidseisen
    gesteld, en beoordelingscriteria voor het zelfstandig functioneren ontbreken.
    Daarnaast is ook de eindverantwoordelijkheid voor het medisch beleid
    onvoldoende geregeld. Verder hebben de ziekenhuizen te weinig inzicht in
    logistieke processen en patiëntenstromen op de SEH, waardoor geen goed
    zorgbeleid mogelijk is. Het kwaliteitsbeleid van de afdeling SEH staat nog in
    de kinderschoenen.
•   De voorzieningen op de afdelingen SEH zijn niet toereikend. Op een aantal
    SEH-afdelingen houden zij geen gelijke tred met de technologische ontwik-
    kelingen en het groeiende aantal bezoekers.
VWS ( 2008) Kiezen voor bereikbaarheid en kwaliteit van zorg62
De spreiding van zorgvoorzieningen is voor bepaalde vormen van (acute) zorg
veranderd sinds de intrede van marktwerking in de zorg in 2006. Sindsdien vin-
den immers fusies en schaalvergrotingen in het zorgaanbod plaats. In sommige
gevallen werden locaties gesloten, waardoor de bereikbaarheid van de zorg in het
geding kwam.
Diverse nota’s                                                                     77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>       De beleidsvoornemens op het gebied van de acute zorg omvatten het vaststel-
   len van minimumnormen voor de bereikbaarheid van acute huisartsenzorg en
   verloskundige zorg (inclusief telefonische bereikbaarheid), het opstellen van
   kwaliteitscriteria voor SEH’s (waarin ook criteria van tijdigheid opgenomen zou-
   den kunnen worden), de ontwikkeling van kleinschalige vormen van acute eer-
   stelijnszorg voor het platteland, en de verdere uitbreiding van het landelijk
   netwerk van MMT’s met helikopters die 7 keer 24 uur beschikbaar zijn.
   Algemene Rekenkamer (2008) Ketenbesef op de werkvloer5
   De acute zorgverlening (ambulancezorg en eerste hulp) kent in ons land een
   effectieve ketensamenwerking, ofschoon er van expliciete regie geen sprake is.
   De mensen die in de afzonderlijke schakels werken weten in de meeste gevallen
   wat ze moeten doen en welke eisen de volgende schakel stelt. Belangrijke facto-
   ren die de ketensamenwerking bevorderen zijn:
   • de overduidelijke urgentie van het probleem
   • de gedeelde medische achtergrond en deskundigheid van de betrokken zorg-
       verleners
   • het specifieke, op gezondheidszorg gerichte karakter van de betrokken orga-
       nisaties
   • het geringe aantal betrokken organisaties.
   De minister van VWS hanteert ten aanzien van de acute zorgverlening een
   ‘afstandelijk’ sturingsconcept dat past bij het geprofessionaliseerde, autonome
   karakter van de beroepsgroepen: waarborgen dat de voorzieningen er zijn waar-
   mee de beroepsgroepen acute zorg kunnen verlenen; kwaliteitseisen formuleren
   of door de beroepsgroepen laten formuleren; nagaan of prestaties aan die eisen
   voldoen.
   Op drie punten kan volgens de Algemene Rekenkamer de acute zorgketen nog
   worden verbeterd – en gedeeltelijk wordt hieraan ook al gewerkt:
   • de aanrijdtijden van ambulances overschrijden regelmatig de norm;
   • voor patiënten is niet altijd duidelijk of ze toegang tot acute zorg moeten krij-
       gen via een huisartsenpost of via een ziekenhuis;
   • de kwaliteit van de acute zorgverlening is niet altijd voldoende.
78 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Nederlandse Zorgautoriteit (NZA 2008) Met Spoed! Advies over verbete-
ring van de regulering van acute zorg63
Dit rapport bevat de resultaten van een onderzoek naar de financieringsstructuur
van de acute zorg. Knelpunten blijken dat de bekostiging gericht is op de organi-
satie en niet op de prestatie. De huidige tariefsystemen werpen een drempel op,
en zorgaanbieders en zorgverzekeraars worden maar beperkt gestimuleerd om
doelmatig te handelen. De NZA constateert verder dat aanbieders dezelfde zorg-
functie op verschillende manieren gefinancierd krijgen.
Nederlandse Federatie van Universitaire Medische Centra (NFU 2010)
Acute Zorg64
In een nota over acute zorg pleitte de NFU voor:
• de verdere professionalisering van de topinfrastructuur voor acute zorg
• de expliciete rol van de SEH-arts
• een level indeling van de SEH’s
• de integratie van doktersdiensten en SEH’s.
Zij stelde daarnaast dat gezamenlijke, maatschappelijk gedragen normeringen
dringend nodig zijn voor een goede bereikbaarheid, toegankelijkheid en beschik-
baarheid van doktersdiensten en SEH’s.
VWS(2010) Discussienota Acute zorg 2015
In deze breed onder diverse organisaties verspreide nota wordt acute zorg
omschreven als zorg die betrekking heeft op alle vormen van curatief-medische
zorg die niet uitstelbaar is. Daarom moet de acute zorg altijd en snel beschikbaar
zijn. Dit vergt een andere benadering – en op onderdelen ook andere sturing door
de overheid – dan de planbare/electieve zorg.
Acute zorg wordt geleverd door huisartsen, verloskundige hulpverleners, ambu-
lancevoorzieningen, spoedeisende eerste hulp afdelingen van ziekenhuizen, trau-
macentra (met hun mobiele medische teams), crisisdiensten GGZ, acute
thuiszorg en natuurlijk tal van ander personeel in de zorg (denk aan assistenten,
verpleegkundig specialisten etc.). Samenwerking binnen de acute zorg en tussen
de acute zorg en de rest van de zorg is essentieel om de juiste zorg op de juiste
tijd, op de juiste plaats en door de juiste zorgverlener te leveren.
Diverse nota’s                                                                     79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>   Met de nota worden twee landelijke telefoonnummers geïntroduceerd, zodat
   voor de burger die met spoed zorg nodig heeft glashelder is hoe de telefonische
   toegang geregeld is. Dit geldt voor alle vormen van acute zorg die in de inleiding
   worden genoemd, dus ook voor de GGZ-crisisdienst.
   Er wordt een onderscheid gemaakt in twee vormen van mobiele acute zorg. Dit is
   zorg die ter plaatse bij de patiënt moet worden geleverd en waarbij wel of geen
   vervoer van de patiënt nodig is.
   Wat is beschikbaar aan acute zorg in de buurt?*
   • je hebt altijd acute basiszorg bij je in de buurt, dat wil zeggen er zijn locaties
       met 7x24 uur acute basiszorg, op afstand van een half uur rijden (eigen auto,
       taxi) toegankelijk
   • deze locaties kennen ook een inloopspreekuur
   • aan iedere SEH is een functie voor basiszorg gekoppeld, maar niet iedere
       locatie met acute basiszorg heeft een SEH
   • binnen 25 minuten rijden met een ambulance ben je bij een basis-SEH, dat
       wil zeggen dat stabilisatie mogelijk is maar deze SEH is niet per sé gespecia-
       liseerd in jouw klachten
   • afspraken met de ambulancesector dat als de klachten het toestaan, langer
       doorrijden met de ambulance naar een gespecialiseerd ziekenhuis
   • de Gezondheidsraad buigt zich in 2011 over de vraag wat de infrastructuur
       van een basis SEH zou moeten zijn. Dit betekent dat gekeken wordt naar de
       achtervangfuncties en beschikbare specialismen van een basis SEH
   • mogelijke optie voor dunbevolkte of moeilijk bereikbare gebieden is: inzet
       van een ambulancehelikopter voor vervoer van de patiënt. (dit is geen trau-
       mahelikopter!) als alternatief voor het openhouden van een SEH
   • inzet van ambulance in rurale gebieden bij basiszorg/thuiszorg
   • uiteraard volgens WTZi kader van 45 minuten norm
   • wat is verder beschikbaar aan acute zorg in een trauma regio?
   Iedere ROAZ regio beschikt over:
   • één traumacentrum voor opvang van multi-trauma patiënten
   • één gespecialiseerd (of profiel-)centrum voor spoedeisende zorg voor respec-
       tievelijk neurologische aandoeningen, cardio-aandoeningen, moeder-kind-
       zorg, …
   • één GGZ-crisisdienst.
*  Binnen de context van de 45 minuten norm.
80 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>De afstand tot deze centra is kan dus langer zijn dan 25 minuten rijden met een
ambulance. De gedachte hierachter is dat de kwaliteit en doelmatigheid van zorg
er mee gediend is dat er niet te veel verspreiding van deze vormen van zorg
plaatsvindt.
De acute verloskunde maakt onderdeel uit van de acute zorg. Alleen de zieken-
huizen die volgens de normen verloskundige zorg kunnen leveren, zullen deze
ook leveren. Dit kan betekenen dat de aanrijdtijd in sommige gebieden langer
dan 45 minuten wordt en thuis bevallen daardoor in sommige regio’s risicovoller
wordt.
In 2015 zijn (veiligheids)normen, richtlijnen en protocollen vastgesteld die de
basis vormen voor het kwaliteitsbeleid in de acute zorg. Daarnaast wordt lande-
lijk op basis van eenduidige triage de urgentie en zorgtoewijzing bepaald:
• voor de basis en profiel SEH is exact omschreven aan welke normen die
     moeten voldoen
• er zijn normen opgesteld voor de achtervangfuncties (bijvoorbeeld voor de
     benodigde IC-faciliteiten en diagnostiek) die binnen welke tijd beschikbaar
     moeten zijn achter ieder profiel van een SEH
• een telefonische hulpvraag voor acute zorg wordt binnen 30 seconden beant-
     woord
• het verloskundig veld (incl. beroepsgroepen) beoordeelt de normen voor ver-
     loskundige zorg die in “Een goed begin” zijn voorgesteld en stellen deze vast
• de GGZ sector stelt normen op waaraan een regionale crisisdienst GGZ mini-
     maal moet voldoen.
Ongeacht waar je met zorgvraag binnenkomt, ieder krijgt altijd eenduidige triage
wat leidt tot de juiste zorg.
VWS brief 21 april 2011 ‘Continuïteit van zorg’
Deze brief gaat over cruciale zorg en de consequenties daarvan. Cruciale zorg is
die zorg waarvoor geldt dat wanneer zij (tijdelijk) niet (voldoende dichtbij)
beschikbaar is, cliënten ernstige gezondheidsschade kunnen oplopen of (bij lang-
durige zorg) ernstig worden belemmerd in hun dagelijks functioneren.
Voor deze vormen van zorg heeft de overheid, naast haar verantwoordelijkheid
voor het zorgsysteem op zich, een extra verantwoordelijkheid. Dit betekent dat
wanneer de zorgverzekeraar of het zorgkantoor ondanks alle inspanningen niet in
Diverse nota’s                                                                     81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>   staat zijn deze vormen van zorg beschikbaar te houden, de overheid zal zorgen
   voor de continuering. Voor de curatieve zorg gaat het daarbij om de ambulance-
   zorg, de basis spoedeisende hulp (basis-SEH), de acute verloskunde en de crisis-
   dienst in de GGZ.
   Volgens deze brief heeft acute zorg betrekking op alle vormen van curatief-medi-
   sche zorg die niet uitstelbaar zijn. Maar niet alle vormen van acute zorg vallen
   onder de definitie van een cruciale zorgfunctie. Immers, de tijdelijke afwezigheid
   van een huisartsenpost die wel acute basisgeneeskundige zorg levert, zal niet
   direct leiden tot ernstige gezondheidsschade. In medisch spoedeisende gevallen
   is de eigen huisarts verantwoordelijk voor de acute basiszorg, en bij levensbe-
   dreigende situaties dient de basis-SEH binnen 45 minuten bereikbaar te zijn met
   een ambulance.
   De minister stelt dat haar verantwoordelijkheid op het terrein van de gehele keten
   van acute zorg zich richt op het stellen van de randvoorwaarden voor een effi-
   ciente en effectieve zorgverlening. Zij wil bevorderen dat de samenwerking tus-
   sen partijen die noodzakelijk is om de bereikbaarheid en de beschikbaarheid van
   acute zorg te realiseren ook daadwerkelijk van de grond komt en dat zorgverze-
   keraars deze samenwerkingsvormen belonen. Zij denkt daarbij aan het verder sti-
   muleren van gezamenlijke triage van spoedeisende hulp en huisartsenposten, met
   het oog op een efficiënte en effectieve doorgeleiding van patiënten. Normering
   kan daarbij aan de orde zijn.
   De continuïteit van curatieve zorg geldt voor het beschikbaar houden van vier
   zorgfuncties binnen de bijbehorende norm
   1 mobiele stabilisatie en behandeling: 97% van de bevolking moet binnen 15
       minuten responstijd bereikt kunnen worden en in tenminste 95% van de
       spoedmeldingen moet een ambulance binnen 15 minuten na aanname van de
       melding ter plaatse zijn
   2 basis spoedeisende hulpverlening (basis-SEH): de basis-SEH moet na een
       spoedmelding binnen 45 minuten bereikbaar zijn. De Gezondheidsraad zal
       ons (Minister en Kamer) in december advies geven over welke deskundig-
       heid en faciliteiten aanwezig moeten zijn op de basis-SEH om de gezond-
       heidstoestand van de patiënt zodanig te stabiliseren dat (eventueel vervoer
       naar) vervolgbehandeling verantwoord is
   3 acute verloskunde: binnen 45 minuten met een ambulance moet een zorgaan-
       bieder bereikbaar zijn die in geval van een levensbedreigende situatie acute
       verloskunde levert. Conform de normen van het veld zelf moet binnen 15
82 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>     minuten na vaststelling van de diagnose van een levensbedriegende situatie
     de benodigde medisch specialistische behandeling gestart kunnen worden
4    crisisopvang binnen de GGZ: er dient per Regionaal Overleg Acute Zorg-
     regio in ieder geval één crisisdienst te zijn die zorgt voor de eerste diagnose,
     verwijzing en opvang van patiënten met een acute psychiatrische crisis. Voor
     de crisisopvang wordt bekeken of een advies zoals hierboven voor de basis-
     SEH is beschreven nodig is.
Raad Volksgezondheid en Zorg (RVZ) advies Oktober 2011 ‘Medisch-specialisti-
sche zorg in 2020, Dichtbij en ver weg’40,65
Het landschap van medisch-specialistische zorg 2020 zal er wezenlijk anders uit-
zien dan nu, zo betoogt de RVZ. Een vergezicht op de medisch-specialistische
zorg anno 2020 toont het beeld van zorgnetwerken, waarin verschillende zorg-
professionals samenwerken, onderling en met hun patiënten, om integrale zorg te
kunnen bieden.
Hoewel de zorgnetwerken op verschillende wijzen georganiseerd zijn en qua
samenstelling variëren in de loop der tijd, hebben zij gemeen dat ze een geografi-
sche oriëntatie hebben als het gaat om het leveren van zorg. Die moet immers
dichtbij geleverd worden als het kan, en verder weg als het moet. Concreet bete-
kent dit dat er altijd een 24×7 gezondheidscentrum dichtbij de burger is, waarin
de coördinatie van de gehele keten van verpleging en verzorging en chronische
ziekenzorg plaatsvindt.
Om dit te realiseren is een substantiële, maar primair zorginhoudelijke, opscha-
ling van de eerstelijnszorg noodzakelijk: de uitrol van gezondheidscentra over
het land, en de vestiging van medisch specialistische voorzieningen in deze cen-
tra. Ziekenhuizen zullen keuzes moeten maken in hun functieprofiel: ze bieden
niet meer de volle breedte van het palet aan medisch-specialistische functies aan.
Daarom vormen zij altijd een onderdeel van een zorgnetwerk waarin ook een
universitair medisch centrum (UMC) of topklinisch ziekenhuis actief is.
De UMC’s werken onderling veel meer dan nu samen. Hetzelfde geldt voor de
topklinische ziekenhuizen onderling en voor UMC’s en topklinische ziekenhui-
zen onderling. Het gaat hier om enkele tientallen instellingen die de topreferente
en topklinische functies hebben verdeeld op basis van een landelijke systematiek.
Hier geldt het label ‘algemeen’. Ziekenhuizen zonder dit label functioneren in
een zorgnetwerk.
Diverse nota’s                                                                        83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>        Tenslotte is het noodzakelijk een multilevel spoedeisende hulp tot stand te
   brengen: een zorgcontinuüm bestaande uit huisarts (HAP, HAP+), ambulance-
   hulpverlening, klinische spoedeisende hulp, IC en traumazorg. De bereikbaar-
   heid en de beschikbaarheid van de huisarts bij spoedvragen moet aanzienlijk
   verbeteren, in de eerste lijn, maar ook door zijn fysieke aanwezigheid op de SEH.
        Gegeven de forse implicaties van het nieuwe landschap, ontstaat dit spoed-
   zorgnetwerk niet vanzelf. Het huidige zorgstelsel en de beleidsvoornemens van
   het kabinet om de risico’s substantieel te verleggen naar zorgaanbieders en zorg-
   verzekeraars vormen een goede basis voor verandering, maar zijn onvoldoende
   om de gewenste ordening tot stand te brengen. Daarvoor is volgens de RVZ meer
   nodig.
        Verder zijn publieke kwaliteitsnormen noodzakelijk. Het Kwaliteitsinstituut
   in oprichting dient dan ook te worden uitgerust met de noodzakelijke doorzet-
   tingsmacht om normstelling door professionals te bewerkstelligen en, zo nodig,
   af te dwingen. De hoogleraren geneeskunde moeten een leidende rol spelen in dit
   proces, en vooral ook in de compliance aan norm en standaard.
        Ziekenhuizen zullen keuzes moeten maken in hun zorgaanbod: doen waarin
   ze goed zijn, overlaten aan anderen waarin ze minder goed zijn. Ook hier is een
   rol weggelegd voor de zorgverzekeraars - maar geen exclusieve rol. Zorgaanbie-
   ders kunnen met elkaar samenwerkingsafspraken maken, ook over verdeling van
   zorgfuncties.
   Voorwaarde is wel dat de samenwerking ten goede komt aan de kwaliteit van
   zorg. Zorgaanbieders moeten de afspraken vooraf onderbouwen en hun voorne-
   men voorleggen aan de NZa, die beoordeelt wat de effecten zijn op kwaliteit,
   bereikbaarheid en doelmatigheid van de zorg. De NMa volgt bij toetsing aan het
   kartelverbod het oordeel van de NZa.
        Om een multi-level spoedeisende hulp te realiseren, moet de SEH-functie
   van ziekenhuizen onder de werking van een wettelijke regeling worden gebracht.
   In deze regeling worden gebiedsindeling, regiobudget, prestatiecriteria en zorg-
   standaard geregeld. Alleen grote (dus algemene) ziekenhuizen en UMC’s
   beschikken over een SEH-afdeling. Per regio is een grote SEH voldoende. De
   zorgaanbieders in een SEH-netwerk verdelen de taken binnen de multi-level
   spoedeisende hulp op basis van een protocol met wettelijke status. Spoedhulp
   (niet de klinische SEH) behoort tot het verplichte takenpakket van een gezond-
   heidscentrum (of HAP), en wordt op reguliere wijze ingekocht door zorgverze-
   keraars.
84 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>Bijlage D
        Spoedeisende hulpsystemen
        in het buitenland
        Elk land en gezondheidszorgsysteem kent zijn eigen organisatie van de acute
        zorg. In deze bijlage worden de spoedeisende hulpsystemen in enkele landen
        nader beschouwd.
        Twee modellen
        In het algemeen zijn er twee systemen van spoedeisende hulp in Europa: het
        Anglo-Amerikaanse model en het Frans-Duitse model. Het verschil tussen deze
        twee modellen berust op de rol die de arts in het geheel heeft en de plaats waar de
        hulp wordt geboden.
        In het Anglo-Amerikaanse model bevat de staf medisch-tehnische professionals
        en paramedici. Zij zijn verantwoordelijk voor het geven van eerste hulp en medi-
        sche zorg ter plaatse. De patiënt wordt vervolgens naar de afdeling spoedeisende
        hulp van een ziekenhuis vervoerd waar spoedeisende-hulpartsen de verder nood-
        zakelijke zorg bieden. In dit model wordt spoedeisende zorg beschouwd als een
        apart medisch specialisme.66
        In het Frans-Duitse model is de spoedeisende hulparts onderdeel van de spoedei-
        sende-hulpstaf en gaat deze naar de plaats van het ongeval en verleent daar pre-
        hospitale medische spoedeisende zorg. Omdat medisch-technische professionals
        en paramedici meestal eerder op de plaats van het incident zijn, geven zij eerste
        Spoedeisende hulpsystemen in het buitenland                                         85
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>   hulp totdat de spoedeisende hulp arts arriveert. De prehospitale zorg in dit model
   wordt gekenmerkt door het verrichten van levensreddende handelingen en het
   mogelijk maken en verzorgen van een veilig vervoer van de patiënt. De triage
   van de patiënt gebeurt ter plaatste en vervoer naar de meest aangewezen instel-
   ling wordt geregeld.67
   Verenigd Koninkrijk
   De ambulancezorg in het VK wordt als één van de meest toonaangevende ter
   wereld beschouwd. Daarbij wordt gebruik gemaakt van twee verschillende orga-
   nisatievormen, die niet wezenlijk voor elkaar onder doen, en elk hun eigen voor-
   en nadelen hebben.
   De primaire inzet van paramedici, de eerste variant, resulteert in een efficiënt
   gebruik van geavanceerde apparatuur, en wordt gemonitoord met prestatieindica-
   toren. Wanneer artsen de primaire respons verzorgen, de tweede variant, zijn de
   triagesystemen complexer, maar er vinden daardoor wel minder onnodige ritten
   plaats. Om de performance in beide gevallen te verbeteren worden verworven
   inzichten uitgewisseld.
   Bij de opvang van spoedeisende gevallen in een Brits ziekenhuis wordt het risico
   op klinische verslechtering gecategoriseerd als laag, middel of hoog. Voor elk
   type risico wordt de gewenste handelwijze in een stroomschema weergegeven.
   De hoogrisicogroep wordt daarbij overgeplaatst naar een zogenaamde ‘critical
   care area’, waar observatie, onderzoek en behandeling plaatsvinden. Een nader
   specificatie van aanwezige competenties en onderzoekfaciliteiten wordt daarbij
   niet gegeven.
   Het Britse kwaliteitsinstituut NICE heeft diverse richtlijnen opgesteld voor de
   spoedeisende diensten en voor de opvang van spoedeisende gevallen in het zie-
   kenhuis (‘acute ill patients in hospital’), waaronder de spoedeisende afdeling
   (‘emergency department’). De richtlijnen zijn evidence-based.68
   Sinds enige jaren kent het VK een zogenoemde Acute Medicine Task Force
   onder auspiciën van het Royal College of Physicians. De Task Force heeft in
   2007 een uitgebreid rapport met aanbevelingen uitgebracht over de acute zorg.69
   Het rapport stelt dat de zorg voor mensen met een acuut medisch probleem bin-
   nen de National Health Service verbetering behoeft om een hoge kwaliteit van
86 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>zorg blijvend te garanderen, zowel wat betreft de toegankelijkheid als wat betreft
het niveau van zorg, ook buiten kantooruren.
De opvattingen in Groot-Brittannië zijn dus niet erg verschillend van die in
Nederland, in de zin dat er ook gewezen wordt op de noodzaak van specifieke
SEH-artsen en speciale zorgtrajecten voor patiënten met bijvoorbeeld een acuut
myocardinfarct en een beroerte (stroke).
Het rapport van de Task Force adviseert de vorming (en aanwijzing) van grote
ziekenhuizen ten behoeve van spoedeisende zorg (‘major acute hospitals’), met
inachtneming van specifieke demografische kenmerken en tijdige bereikbaar-
heid. De plaatselijke ziekenhuizen (‘local hospitals’) dienen de gebruikelijke kli-
nische zorg te blijven geven.
Daarnaast moeten in enkele ziekenhuizen (andere dan de ‘major acute hospitals’)
afdelingen voor spoedeisende hulp beschikbaar zijn voor ‘ongedifferentieerde
acute zorg’ en voor directe spoedeisende zorg. De aanwezige functies zijn daar-
bij afhankelijk van de plaatselijke behoefte, aanwezige competenties en bereik-
baarheid in tijd. Binnen een dergelijk ziekenhuis is de Acute Medical Unit
(AMU) de centrale afdeling voor dit type zorg. De kwaliteit van zorg op de AMU
in de eerste 48 uur is een belangrijke determinant voor de prognose en uiteinde-
lijke uitkomst.
Het rapport van de Task Force gaat speciaal in op de vorming van zogenaamde
regionale acute zorgnetwerken die de planning, coördinatie en uitvoering van
acute en spoedeisende zorg moeten regelen. Niet elk ziekenhuis hoeft daarbij alle
functies te vervullen. Het is onmogelijk om de hoogste kwaliteit van zorg op het
gebied van spoedeisende zorg in elk ziekenhuis te bieden.
In plaats daarvan moet er duidelijke afspraken worden gemaakt over sommige
levensreddende ingrepen, bepaalde typen specialistische zorg en complexe diag-
nostiek. De netwerken die daarvoor zorgen dienen dan ook een daadkrachtig
bestuur te hebben, met een helder mandaat en verantwoordingsplicht.
Spoedeisende hulpsystemen in het buitenland                                         87
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>88 De basis moet goed!</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>Verenigde Staten
Het gezondheidszorgsysteem in de Verenigde Staten, met for-profit ziekenhuizen
en het tot voor kort bestaande verzekeringssysteem, zorgt voor een specifieke
dynamiek op het gebied van spoedeisende zorg.
Grote groepen onverzekerden hebben alleen toegang tot dit type zorg, wat zorgt
voor overvolle afdelingen spoedeisende hulp, met lange wachttijden voordat
opname kan plaatsvinden. Ook het ambulancevervoer ondervindt hier hinder
van. Er zijn dan ook duidelijk negatieve effecten op de kwaliteit van de acute
zorg.
Een ander punt is de geografische bereikbaarheid. Om het aantal ziekenhuisslui-
tingen een halt toe te roepen is in 1997 in de VS een financiële compensatierege-
ling in het leven geroepen om in dunbevolkte plattelandsgebieden de
(toegankelijkheid van) zorg te garanderen. Met deze regeling worden zoge-
noemde critical access hospitals (CAH’s) in stand gehouden. Dit zijn instellin-
gen met maximaal 25 bedden, een gemiddelde ligduur van minder dan 96 uur en
een 24-uurs beschikbaarheid van spoedeisende zorg. Inmiddels zijn er ongeveer
1.300 CAH’s.
Deze ziekenhuizen spelen een vitale rol in de gemeenschappen. Desalniettemin
bleek bij een recent onderzoek dat deze instellingen op 8 van 12 kwaliteitsindica-
toren significant slechter presteren dan niet-CAH’s. De CAH’s beschikten over
minder intensive care units en catheterisatiekamers, en ze scoorden beduidend
slechter bij de behandeling van acuut myocardinfarct, hartfalen en longontste-
king: van al deze aandoeningen was de 30 dagen-sterfte in de CAH’s significant
hoger. De patiënttevredenheid scoort wel hoog in de CAH’s.70
Lipsky en Glasser pleiten in een recent editorial in de JAMA daarom voor een
meersporenbeleid, met meer onderzoek naar best practices voor plattelandsge-
bieden, samenwerking met academische centra op het gebied van training en
opleiding, en het gebruik van technologische middelen zoals e-ICU’s, e-consults
en telemedicine.71
Het Institute of Medicine (IOM) heeft enkele jaren geleden de organisatie van de
spoedeisende zorg in een serie rapporten nader onder de loep genomen. Gecon-
stateerd werd dat de spoedeisende zorg en de traumazorg over een reeks van
jaren inhoudelijk wel een ontwikkeling hebben doorgemaakt, maar dat de afde-
Spoedeisende hulpsystemen in het buitenland                                        89
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>   lingen spoedeisende hulp daarnaast diverse (oneigenlijke) functies hebben gekre-
   gen.69,72 Door de organisatie van de ambulancezorg en de overvolle ziekenhuizen
   – die vaak opnamestops hanteren – gaat bovendien veel kostbare tijd verloren.
   Met betrekking tot ziekenhuizen in dunbevolkte plattelandsgebieden wordt
   geconstateerd dat er een tekort is aan SEH-artsen, traumatologen en andere
   dienstdoende specialismen. Het IOM adviseert de overheid om samenwerkings-
   verbanden tussen die instellingen en academische centra tot stand te brengen, om
   daarmee een consultatiefunctie te creëren, mogelijkheden van e-health te benut-
   ten, overdracht en transport van patiënten te faciliteren en continue professionele
   bijscholing mogelijk te maken.
   Ook pleit het IOM voor regionalisatie van de spoedeisende zorg. Er is volgens
   het IOM voldoende bewijs dat voor diverse aandoeningen een sterk regionaal
   georganiseerde zorg en toeleiding naar instellingen met meer expertise en midde-
   len doelmatiger is. Een randvoorwaarde is wel dat duidelijk is, voor zowel
   patienten als hulpverleners, welke functie door welke instelling aangeboden
   wordt.
   Analoog aan de level-indeling van traumacentra wordt dan ook een level-inde-
   ling bepleit voor spoedeisende hulpposten. Overigens is er in de Verenigde Sta-
   ten al wel ervaring met het werken met een categorie-indeling van Spoedeisende
   Hulp afdeling. Verder wordt aandacht gevraagd voor een betere coördinatie en
   een betere verantwoording. Voor dit laatste zou gebruik moeten worden gemaakt
   van prestatie-indicatoren voor spoedeisende zorg.
   Duitsland
   Ook in Duitsland is de gezondheidszorg in beweging. Tussen 1991 daalde het
   aantal ziekeninrichtingen (inclusief privéklinieken) van totaal 2411 naar 2139.
   Het aantal privéklinieken steeg van 358 tot 570. In professioneel opzicht is er
   discussie of de zorg aangeboden moet worden per specialisme of dat de zorg
   rondom de patiënt georganiseerd moet worden. In Duitsland is net als in Neder-
   land een discussie gaande over centralisatie van zorg, ook op het gebied van de
   spoedeisende zorg.73,74 De positie van het specialisme spoedeisende hulp arts is
   daarbij nog volop in discussie. Opvallend verschil is dat de ambulances worden
   bemand door artsen
90 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>Zweden
Zweden kent een geïntegreerd meldkamersysteem en beschikt net als de meeste
EU-landen over het 112-nummer. Het ambulancesysteem in Zweden is de laatste
jaren gewijzigd. Tot voor enkele jaren was er een algemeen ambulancesysteem
met daarnaast ambulances die bijstand verleenden bij acute hartproblematiek.
Inmiddels is dat systeem verlaten. Tegenwoordig is er op elke ambulance ade-
quate deskundigheid beschikbaar om te reanimeren en te defibrilleren. Uitgangs-
punt is dat de noodzakelijke hulp vanaf het eerste moment gegeven wordt, en niet
dat de patiënt zo snel mogelijk in een kliniek gepresenteerd moet worden.
Zweden heeft 90 ziekenhuizen die in het publieke domein gefinancierd en
bestuurd worden. Daarnaast zijn er 950 regionale ‘primary care clinics’. Spoed-
eisende en eerste hulp wordt door eerste hulpposten (‘walk-in clinics’), geboden
en door huisartsen in de regionale klinieken. Vanuit deze hulpposten worden
patiënten vaak overgeplaatst naar spoedeisende hulpposten van grote ziekenhui-
zen. De organisatie van de spoedeisende hulp verschilt per ziekenhuis en is
afhankelijk van het karakter van dat ziekenhuis.
Bij de triage in een ziekenhuis dat over een spoedeisende hulpafdeling beschikt
wordt onderscheid gemaakt tussen: algemeen medische, chirurgische of direct
acute problemen. De specialismen kindergeneeskunde, verloskunde/gynaecolo-
gie, KNO en oogheelkunde gaan naar de aparte afdelingen. Net als elders is in
Zweden ook een discussie gevoerd over een aparte plaats voor de SEH-arts, die
aansluit bij het Europees Curriculum.7
Conclusie
In vrijwel alle besproken buitenlandse publicaties over de organisatie van spoed-
eisende hulp wordt geconstateerd dat het praktisch ondoenlijk is om alle zorg
overal gelijkelijk ter beschikking te stellen.
Het meest opvallend bij het vergelijken van buitenlandse systemen van spoedei-
sende hulp is daarnaast het pleidooi dat de organisatie ervan regionaal moet wor-
den ingebed. Verder hebben veel landen de laatste jaren het specialisme SEH-arts
als zelfstandig specialisme erkend, en dit in het spoedeisende zorgsysteem opge-
nomen.
Spoedeisende hulpsystemen in het buitenland                                       91
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>   Wat tot slot nog opvalt bij de bestudering van buitenlandse acute-zorgsystemen is
   dat, net als in ons land, de volume-kwaliteitsdiscussie daar wordt gevoerd.
   Onvoldoende volume leidt tot onvoldoende kwaliteit, zo is vaak de bevinding.
92 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>Bijlage           E
                  Stroomdiagram acute zorg
                                                                                       Geen vervoer,                                      Overige
       Aanvraag door                                                             eerste hulp ter plaatse
     patiënt/omstander       49%                                29%                                                                   bestemmingen
                                                                               (eventueel terugverwijzing naar                          (weggelopen,
             (112)                                                                         huisarts)                                    verpleeghuis,
                                                                                                                                       verzorgingshuis,
                                      Ambulance                                                                                          psychiatisch
                                            zorg                                                                                         ziekenhuis)
            Overige                       (694.000                                                                            9%
           aanvrager                   spoedinzetten)
      (politie, brandweer,                                        67%                        .            ?
       ziekenhuis, andere
                             14%                                                                                Polikliniek
          zorginstelling,
                                                                                                         ?                                Naar huis
                                                                                                                                        (en eventueel
           meldkamer)
                                                                                                                                     terugverwijzing naar
                                                                                                        10%                          huisarts/polikliniek)
                                                                                                                                 64%
                                38%                                              .                      39%
                                                        .                                                           SEH
                                                                                                                  (1,9 – 2,2
                                    Huisarts                        .                                              miljoen     24%
                                                                                                                                           Klinische
                                                                                                                 contacten)               opname in
                                                                                Andere verwijzer                                          ziekenhuis
                                                       0-3%                   (bedrijfsarts, thuiszorg,     10%
                                                                           verpleeghuis, verloskundige)
                                                                                                                                 3%
                                                          5-8%
                                                                                  Zelfverwijzers            42%
                                                                                                                                             Ander
                                       HAP                                                                                                 ziekenhuis
        Zelfverwijzers     100%    (4,26 miljoen
                                                                                                                             0,1%
                                    contacten)
                                                                   Zelfzorgadvies en
                                                      ±93%     eventueel terugverwijzing                                                      Sterfte
                                                                      naar huisarts
                                                                                                                                     Bron: RIVM.4
                  Stroomdiagram acute zorg                                                                                                                 93
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>94 De basis moet goed!</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>Bijlage F
        Lijst met uitleg van afkortingen
        AIOS       Assistent in Opleiding tot Specialist
        CBZ        College Bouw Zorginstellingen
        CPA        Centrale Post Ambulancevervoer
        GHOR       Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
        GGZ        Geestelijke gezondheidszorg
        HAP        Huisartsenpost
        HDS        Huisartsen Diensten Structuur
        IOM        Institute Of Medicine
        IGZ        Inspectie voor de Gezondheidszorg
        LNAZ       Landelijk Netwerk Acute Zorg
        MICU       Mobiele Intensive Care Unit
        MMT        Mobiel Medisch Team
        NZA        Nederlandse Zorg Autoriteit
        PGHOR      Psychosociale Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
        RAV        Regionale Ambulance Voorziening
        RGF        Regionaal Geneeskundig Functionaris
        ROAZ       Regionaal Overleg Acute Zorg
        SEH        Spoedeisende hulp
        SMH        Spoedeisende Medische Hulpverlening
        STZ        Samenwerkende Top Ziekenhuizen
        TWAZ       Tijdelijke Wet Ambulancezorg
        Lijst met uitleg van afkortingen                                95
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>   UMC       Universitair Medisch Centrum
   WBMV      Wet Bijzondere Medische Verrichtingen
   WPG       Wet Publieke Gezondheid
   WVR       Wet op de Veiligheidsregio’s
   ZiROP     Ziekenhuis Rampen Opvang Plan
   ZN/KPZ    Zorgverzekeraars Nederland/Kontaktcommissie Publiekrechtelijke
             Ziektekostenverzekeringen voor ambtenaren
96 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>Bijlage G
        Beleidsregel CI-895
        Beschikbaarheidstoeslag
1       Algemeen
        a   De beleidsregel is van toepassing op organen voor gezondheidszorg als vermeld in artikel 1,
            onder A, nummer 1 van het Besluit werkingssfeer Wet tarieven gezondheidszorg 1992.
        b   De beleidsregel treedt in werking op 1 januari 2006 en werkt terug tot die datum indien de
            bekendmaking van de neerlegging van de beleidsregel in de Staatscourant na deze datum plaats-
            vindt.
        c   De termijn waarvoor de beleidsregel geldt: onbepaald.
        d   d. De geldigheidsduur van de goedgekeurde beleidsregel I-821 met betrekking tot onderstaande
            onderwerpen en de onder 1a aangeduide categorieën van organen voor gezondheidszorg wordt
            gewijzigd van onbepaald in “tot en met 31 december 2005”.
        e   De in deze beleidsregel genoemde bedragen zijn gebaseerd op het loon- en prijsniveau 2005.
        f   Deze beleidsregel kan worden aangehaald als “Beleidsregel beschikbaarheidtoeslag”.
2       Uitgangspunten en definities
        De beleidsregel heeft als doel bestaande spoedeisende ziekenhuiszorg op locaties die voor de bereik-
        baarheid noodzakelijk zijn, beschikbaar te houden. Daartoe biedt de beleidsregel de mogelijkheid
        om, ingeval door exploitatieproblemen het instandhouden van een dergelijke locatie int, een toeslag
        Beleidsregel CI-895                                                                                  97
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>   toe te kennen. Voor de toepassing van deze beleidsregel worden daarbij de volgende begrippen
   gehanteerd.
   – Beschikbare spoedeisende zorg: Er is sprake van beschikbare spoedeisende zorg indien minimaal
   een spoedeisende eerste hulp verpleegkundige in de ziekenhuislocatie aanwezig is en een medisch
   specialist binnen 15 minuten op de locatie aanwezig kan zijn. Dit moet 24 uur per etmaal het geval
   zijn;
   – Bereikbare spoedeisende ziekenhuiszorg: Er is sprake van bereikbare spoedeisende ziekenhuiszorg
   indien een locatie van een ziekenhuis waar spoedeisende zorg beschikbaar is, binnen maximaal 45
   minuten aanrijdtijd per ambulance voor een patiënt te bereiken is. In deze 45 minuten is de aanrijdtijd
   van een ambulance naar de patiënt en het aansluitende vervoer van de patiënt naar de ziekenhuisloca-
   tie begrepen. Het RIVM heeft in opdracht van VWS een onderzoek uitgevoerd naar aanrijdtijden naar
   ziekenhuislocaties met een spoedeisende eerste hulpafdeling. Dit onderzoek (briefrapport 116/
   03VTV/LZ van september 2003) geeft aan welke locaties voldoen aan de bereikbaarheid volgens
   bovenstaande definitie. Het feit dat een locatie in dit onderzoek wordt genoemd betekent niet dat een
   trekkingsrecht ontstaat op toekenning van extra middelen. Voor toekenning van middelen zijn de
   voorwaarden uit 2.2 van deze beleidsregel van toepassing. In de huidige situatie is sprake van een
   bereikbaarheid volgens bovenstaande definitie van 98,8% van de bevolking. Het verder verhogen van
   de bereikbaarheid zou het oprichten van extra ziekenhuislocaties inhouden. Gegeven het beperkt aan-
   tal personen dat daarmee potentieel bereikt zou worden is een dergelijke aanpak niet doelmatig. De
   beleidsregel is er dan ook op gericht om bestaande ziekenhuislocaties, die nodig zijn voor de bereik-
   baarheid, in stand te houden.
2  Toekennen extra middelen voor bereikbaarheid
   2.1           Ziekenhuizen die aan de in 2.2 genoemde voorwaarden voldoen kunnen voor de kosten
   van de beschikbaarheid op een locatie een verhoging van de aanvaardbare kosten ontvangen.
   2.2           Voorwaarden
   2.2.1         Op de locatie waarvoor de toeslag wordt overeengekomen moet beschikbare spoedei-
   sende zorg volgens de in hoofdstuk 1 genoemde definitie gerealiseerd zijn.
   2.2.2         Het ziekenhuis dat de extra middelen ontvangt dient zorg te dragen voor een voldoende
   capaciteit aan medisch specialisten om aan de in hoofdstuk 1 geformuleerde eisen te voldoen. Hier-
   voor geldt uit hoofde van de kwaliteitseisen die de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) stelt,een
   absoluut minimum van 2,5 FTE-specialist per vakgroep voor 24-uurs beschikbaarheid. Hieraan kan
   ook invulling worden gegeven door samenwerking met andere ziekenhuisorganisaties of–locaties.
98 De basis moet goed!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>  2.2.3         De klinische adherentie van de locatie waarvoor de toeslag wordt gegeven is minder dan
  72.500. Voor de beschikbaarheidstoeslag in jaar t dient te worden uitgegaan van de gemiddelde klini-
  sche adherentie over de jaren t-2, t-3 en t-4.
  2.2.4         Indien als gevolg van het beschikbaar houden van spoedeisende zorg op de desbetref-
  fende locatie sprake is van exploitatietekorten, waardoor de beschikbaarheid in het gedrang komt,
  kunnen ziekenhuis en zorgverzekeraars in het lokaal overleg maken afspraken over de wijze waarop
  de beschikbaarheid wordt geregeld en over de hoogte van de daarmee gemoeide kosten.
  2.2.5         De middelen mogen niet worden aangewend voor andere doeleinden dan waarvoor deze
  zijn toegekend. Op de door lokale partijen overeengekomen kosten vindt nacalculatie plaats binnen
  het in deze beleidsregel aangegeven maximum per locatie.
  2.2.6         De middelen kunnen alleen worden toegekend indien sprake is van overeenstemming
  tussen aanbieder en verzekeraars in het lokaal overleg.
  2.2.7         Het is lokale partijen toegestaan om andere oplossingen te creëren die voldoen aan de
  uitgangspunten van deze regeling en die goedkoper of doelmatiger zijn. Dit dient in de afspraken te
  worden vastgelegd.
3 Omvang extra financiële middelen
  3.1           De extra middelen bedragen ten hoogste een bedrag van € 112,85 per adherente inwo-
  ner(klinisch) per locatie. Daarbij wordt het totaal aantal adherente inwoners dat bij de berekening in
  aanmerking wordt genomen bepaald door het verschil tussen de grenswaarde van 72.500 en de klini-
  sche adherentie van de locatie. Bij de aanvraag voor de beschikbaarheidstoeslag dient een document
  van Prismant te worden toegevoegd met de klinische adherentiecijfers.
  3.2           Het bedrag dat onder 3.1 wordt vastgesteld is inclusief een vergoeding voor de loonkos-
  tenrespectievelijk het honorarium voor de medisch specialisten. Voor zover sprake is van een zoge-
  naamd lokaal initiatief van vrijgevestigde specialisten dient dit bedrag niet als dekking van de
  lumpsum.
  Beleidsregel CI-895                                                                                    99
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>100 De basis moet goed!</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>