<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Aan:
de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
de staatssecretaris van Economische Zaken
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Uw kenmerk          : 750179-135172-PG
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                       Publicatienr. 2015/31
Bijlagen            :2
Datum               : 16 december 2015
Geachte minister en staatssecretaris,
In 2011 bracht de Gezondheidsraad op uw verzoek het advies Antibiotica in de veeteelt en
resistente bacteriën bij mensen uit.1 Reden was de toenemende bezorgdheid over het omvangrijke
gebruik van antibiotica in onze dierhouderij en over de mogelijk ongunstige invloed daarvan op de
ontwikkeling van resistentie bij de antibioticabehandeling van mensen. In overeenstemming met
het advies hebben dierhouders, dierenartsen en de overheid de afgelopen jaren maatregelen
genomen om het veterinair gebruik van antibiotica terug te dringen. Er zijn inmiddels belangrijke
successen geboekt, maar er blijven ook problemen. In een brief aan de Tweede Kamer d.d. 24 juni
20152 schrijven u en uw collega’s dat het de ambitie van het Kabinet is om antibioticaresistentie
over de hele linie verder te verminderen. Het is ook één van de thema’s van het Nederlandse EU-
voorzitterschap in de eerste helft van 2016. In verband hiermee vroeg u mij op 23 april jl. om een
actualisering van het advies uit 2011 (kenmerk 750179-135172-PG, zie bijlage A). Ter
beantwoording van uw adviesaanvraag heb ik een commissie geïnstalleerd, waarvan de
samenstelling is vermeld in bijlage B. Deze brief bevat de beschouwingen van de commissie over
de huidige stand van kennis en haar conclusies en aanbevelingen.
Opzet van dit briefadvies
De adviesaanvraag stipt alle kwesties uit het vorige advies opnieuw aan. Enerzijds gaat het om
beoordeling van risico’s voor de volksgezondheid, waar mogelijk gespecificeerd naar bacterie,
antibioticum, diersector en transmissieroute van resistente bacteriën. Anderzijds betreft het
prioriteiten bij de reductie van die risico’s. In dit briefadvies geeft de commissie eerst de
kernboodschap van het advies uit 2011 weer. Vervolgens gaat zij na wat, mede op basis van dat
advies, tot nu toe bereikt is. Daarna beziet de commissie in hoeverre gegevens die sindsdien
beschikbaar zijn gekomen, aanleiding vormen om de conclusies en aanbevelingen van destijds bij
Bezoekadres                                                                 Postadres
Parnassusplein 5                                                            Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                            2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                    www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                              Publicatienr. 2015/31
Pagina              :2
Datum               : 16 december 2015
te stellen of aan te vullen. Dat is alleen al nodig, omdat het vorige advies aanbevelingen voor de
korte en de langere termijn bevatte en de korte termijn inmiddels is verstreken.
      Twee punten vragen verder nog om aandacht. Ten eerste werd in het eerdere advies het
perspectief van de volksgezondheid centraal gesteld. Er werd echter aan toegevoegd dat ook
overwegingen met betrekking tot diergezondheid gewicht in de schaal leggen en dat dit soms een
spanningsveld oplevert. Ten tweede werden de aanbevelingen mede gebaseerd op het
voorzorgprincipe.3 De huidige commissie hanteert eenzelfde beoordelingskader. Wel gaat zij, in
overeenstemming met de adviesaanvraag, na in hoeverre nieuwe gegevens de destijds
geconstateerde onzekerheden hebben verminderd en wat dat betekent voor het toepassingsbereik
van het voorzorgprincipe. Het is de commissie bekend dat de Raad voor de Dierenaangelegen-
heden is gevraagd advies uit te brengen vanuit het perspectief van diergezondheid en
dierenwelzijn.4
Het advies uit 2011
Risico’s
Op uw verzoek richtte het advies uit 2011 zich op resistente bacteriën die het grootste risico
vormen voor de volksgezondheid en waarbij zorg bestaat over een mogelijk oorzakelijk verband
met antibioticagebruik in de dierhouderij. Er werd een top drie vastgesteld: VRE
(vancomycineresistente enterococcen), veegerelateerde MRSA (v-MRSA, methicilineresistente
Staphylococcus aureus) en ESBL-producerende bacteriën.a
      De ESBL-producerende bacteriën zouden op dat moment en in de nabije toekomst de
grootste problemen met zich meebrengen. Voor patiënten die er mee zijn geïnfecteerd zijn slechts
enkele antibiotica beschikbaar, de zogeheten laatste redmiddelen (last resort-middelen).1 Het gaat
om antibiotica uit de groep van de carbapenems en in bepaalde gevallen om colistine en
tigecycline.
a
  De commissie verstaat onder de ESBL-producerende bacteriën zowel de Extended Spectrum
Bèta-Lactamase-producerende bacteriën als de plasmide-gemedieerde AmpC bèta-lactamase-
producerende bacteriën.
Bezoekadres                                                               Postadres
Parnassusplein 5                                                          Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                          2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                  www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp          : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk        : U-882908/ES/KG/msj/044-B                              Publicatienr. 2015/31
Pagina             :3
Datum              : 16 december 2015
Aanbevelingen
Voor VRE en v-MRSA zouden geen extra maatregelen nodig zijn en zou een zorgvuldige
monitoring van de ontwikkelingen volstaan. Met betrekking tot ESBL-producerende bacteriën
deed de Gezondheidsraad wel nadere aanbevelingen. Op korte termijn zou het gebruik van
carbapenems in de diergeneeskunde moeten worden ontmoedigd en zou tigecycline niet op de
veterinaire markt moeten worden toegelaten. Ook adviseerde de raad het gebruik van
cefalosporinen van de derde en vierde generatie voor de zogeheten koppelbehandelingen en bij het
droogzetten van koeien (het stoppen van de melkafgifte) te verbieden. Op langere termijn zou er
een algemeen verbod moeten komen op het preventief en systematisch gebruik van alle bèta-
lactam antibiotica. Verder zou gezocht moeten worden naar alternatieven voor colistine in de
dierhouderij, zodat het gebruik daar op termijn kan stoppen.
      Daarnaast adviseerde de Gezondheidsraad over algemene maatregelen ter vermindering van
het antibioticagebruik in de dierhouderij. Uit voorzorg zouden op korte termijn alle nieuwe
antibiotica, evenals bestaande antibiotica die nog niet of niet meer in de diergeneeskunde worden
toegepast, in eerste instantie gereserveerd moeten worden voor mensen. Daartoe rekende de raad
naast tigecycline verschillende glycopeptiden, daptomycine, oxazolidinonen en mupirocine. In zijn
algemeenheid geldt dat stoppen met middelen voor veterinair gebruik zal helpen om ze voor
behandeling van mensen te behouden. Het zou echter onmogelijk zijn om op korte termijn
meerdere groepen antibiotica tegelijk van veterinaire toepassing uit te sluiten. Wel zouden
fluorochinolonen en aminoglycosiden volgens de raad alleen therapeutisch bij individuele dieren
mogen worden ingezet. Anders zou alsnog een algemeen verbod in aanmerking komen.
Wat is bereikt?
Sinds het advies van de Gezondheidsraad uit 2011 zijn op verschillende niveaus maatregelen
genomen of zijn lopende initiatieven versterkt doorgezet. De commissie bespreekt hier op
hoofdlijnen aanpassingen in de regelgeving, ontwikkelingen in daadwerkelijk gebruik van
antibiotica en de resistentie daartegen, en beoordelingssystemen van dierhouderijen en de
betrokken dierenartsen. Voor verdere details verwijst zij naar de relevante rapportages op dit
terrein.5,6
Bezoekadres                                                              Postadres
Parnassusplein 5                                                         Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                         2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                 www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                              Publicatienr. 2015/31
Pagina              :4
Datum               : 16 december 2015
Forse daling gevolgd door stagnatie
De Werkgroep Veterinair Antibioticum Beleid (WVAB) van de Koninklijke Nederlandse
Maatschappij voor Diergeneeskunde stelt richtlijnen op waarin de antimicrobiële middelen die in
de diergeneeskunde worden gebruikt op werkzame stof worden ingedeeld in middelen van eerste,
tweede en derde keuze. Deze richtlijnen zijn leidend bij het opstellen van de zogeheten formularia,
diersoortspecifieke behandelvoorschriften die een verplichte leidraad vormen voor het in ieder
individueel bedrijf op te stellen bedrijfsbehandelplan. Naar aanleiding van het
Gezondheidsraadadvies uit 2011 zijn de formularia herzien. In sommige sectoren kan het gebruik
van antibiotica nog sterker zijn gereguleerd door strengere richtlijnen die zijn opgesteld op basis
van ketenkwaliteitssystemen (bijvoorbeeld IKB Varken) of door private partijen, zoals een door
een afnemer van melk opgestelde richtlijn voor de behandeling van melkvee.
      Mede naar aanleiding van deze strengere regelgeving is het gebruik van antibiotica tot 2013
fors gedaald.5,6 In 2014 stagneerde de daling in het totale gebruik.5,6 De totale hoeveelheid
verkochte antibiotica daalde van 2009 tot 2014 met een kleine zestig procent.6 Per sector is het
beeld voor 2014 echter verschillend: in de rundveehouderij is er opnieuw een forse afname, in
andere sectoren (varkens, kalveren) is de afname kleiner en in weer andere (vleeskuikens) doet
zich juist een toename voor. Per antibioticum(groep) is het beeld als volgt. Het gebruik van
cefalosporinen van de derde en vierde generatie is in de vier gemonitorde sectoren (pluimvee,
rundvee, varkens en vleeskalveren) tot een zeer geringe hoeveelheid gereduceerd.5 Bij de overige
(niet-gemonitorde) sectorena was dat anders: op basis van een analyse van de verkoopcijfers blijkt
daar in 2014 het gebruik van cefalosporinen van de derde en vierde generatie juist te zijn
toegenomen. Van alle cefalosporinen (dus de eerste tot en met de vierde generatie) werd in dat jaar
97 procent bij de niet-gemonitorde sectoren toegepast. De Autoriteit Diergeneesmiddelen
constateert dat het algemene gebruik van antibiotica in de niet-gemonitorde sectoren niet precies
bekend is. In sommige sectoren is dat gebruik naar verwachting laag (legkippen, schapen), over
andere is er geen of onvoldoende informatie (geiten, paarden, gezelschapsdieren).
      Het gebruik van polymyxines, waartoe colistine behoort, is bij varkens, kalveren en runderen
afgenomen, maar bij pluimvee toegenomen.5 De WVAB stelt verschillende maatregelen voor om
a
  De Autoriteit Diergeneesmiddelen noemt in het rapport onder de niet-gemonitorde sectoren
achtereenvolgens legkippen, eenden, schapen, kalkoenen, konijnen, geiten, gezelschapsdieren,
                                      5
paarden, vissen, nertsen, en duiven. In meer algemene zin rekent de Autoriteit Diergeneesmiddelen
daar ook categorieën toe van beperkter omvang met potentieel regelmatig humaan contact, zoals
kinderboerderij dieren en dierentuindieren.
Bezoekadres                                                               Postadres
Parnassusplein 5                                                          Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                          2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                  www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                              Publicatienr. 2015/31
Pagina              :5
Datum               : 16 december 2015
de toepassing van colistine (verder) te beperken.7 Die voorstellen worden betrokken bij de lopende
revisering van de formularia voor de verschillende diersoorten. Op Europees niveau is het aantal
indicaties voor colistinepreparaten teruggebracht tot één.8
      Carbapenems en tigecycline, ten slotte, mogen volgens de WVAB nooit bij dieren worden
toegepast, ook niet via de cascaderegeling, maar dienen te worden gereserveerd voor gebruik bij
mensen.9
      Belangrijk is dat in de periode tot 2013 met het verminderde gebruik van antibiotica de
resistentie bij bacteriën blijkt te zijn afgenomen.6 Dit spoort met buitenlandse ervaringen. Zo ging
in Denemarken beëindiging van het gebruik van cefalosporinen bij varkens gepaard met een
verminderd optreden van ESBL-producerende bacteriën bij die dieren.10 In 2014 vlakte de daling
in het totale antibioticagebruik af en bleef de incidentie van resistente bacteriën stabiel.6 Beide
bevindingen tezamen wijzen volgens de commissie in de richting van een oorzakelijk verband
tussen antibioticagebruik en resistentievorming.
Benchmarking
Dierhouderijen hebben te maken gekregen met zogeheten benchmarking: indeling in de categorie
streefgebied (groen), signaleringsgebied (oranje) of actiegebied (rood), afhankelijk van de
gebruikte hoeveelheden antibiotica. Over de gehele dierhouderij daalde tot 2014 het aandeel
bedrijven in het actiegebied van 25 procent naar ongeveer 10 procent. De sectoren vertonen
verschillen: vooral bij de kalversector bevinden zich relatief veel bedrijven in het
signaleringsgebied. De commissie merkt op dat de categorieën soms ruim zijn gedefinieerd: met
name in de kalversector kunnen bedrijven waar forse hoeveelheden antibiotica worden gebruikt
nog binnen het streefgebied vallen.
      Ook dierenartsen die werkzaam zijn in de dierhouderij kennen een dergelijke beoordeling, als
onderdeel van het private kwaliteitssysteem van de Stichting Geborgde Dierenarts. Ongeveer
zestig procent van hen bevindt zich in het streefgebied, 37 procent in het signaleringsgebied en iets
meer dan drie procent in het actiegebied.6 Bij overschrijding van de norm moet de dierenarts met
een verbeterplan komen. Opnieuw zijn de categorieën ruim gedefinieerd: het expertpanel van de
Autoriteit Diergeneesmiddelen concludeert dat er met de huidige grenswaarde niet snel sprake is
van een verhoogd voorschrijfpatroon.6 De eerder genoemde verschillen tussen sectoren zien we
hier terug; de kalversector kent het hoogste percentage dierenartsen in het actiegebied.
      Bedrijven uit de niet-gemonitorde sectoren en de daarbij betrokken dierenartsen vallen niet
onder de hier beschreven beoordelingssystematiek.
Bezoekadres                                                                Postadres
Parnassusplein 5                                                           Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                           2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                   www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                            Publicatienr. 2015/31
Pagina              :6
Datum               : 16 december 2015
Risico’s opnieuw geïnventariseerd
De commissie heeft nagegaan welk beeld uit de wetenschappelijke literatuur sinds 2011 naar
voren komt.
v-MRSA en ESBL-producerende bacteriën
Relatief veel aandacht is er gebleven voor v-MRSA en ESBL-producerende bacteriën. Ten aanzien
van v-MRSA stelde de Gezondheidsraad in 2011 dat de bacterie zich in het ziekenhuis relatief
moeilijk naar andere patiënten verspreidt en, vergeleken met de ‘gewone’ MRSA, een kleiner
aantal ernstige infecties veroorzaakt.1 Dat beeld wordt bevestigd door recent gepubliceerd
Nederlands onderzoek.11,12
      Ook bij ESBL-producerende bacteriën wordt de situatie in 2011 naar het oordeel van de
commissie bevestigd. Zo bleek uit Deens onderzoek dat ESBL-producerende bacteriën vaker
voorkomen bij varkens op boerderijen waar (in het verleden) cefalosporines werden gebruikt dan
op boerderijen waar dat niet het geval was.13 Bovendien liet het onderzoek zien dat er overdracht
van die bacteriën of van het genetisch materiaal daarvan plaatsvond tussen boer en varken. Verder
geldt nog steeds dat de ESBL-producerende bacteriën niet beperkt blijven tot patiënten in
ziekenhuizen, maar ook worden aangetroffen in de algemene bevolking.14 Destijds signaleerde de
Gezondheidsraad al dat deze bacteriën ook worden aangetroffen bij paarden, gezelschapdieren en
wilde dieren.1 Recent onderzoek versterkt dit beeld, ook voor Nederland.15-19 De commissie maakt
zich in dit verband vooral zorgen om de situatie bij gezelschapsdieren. Zo blijkt uit een
longitudinaal onderzoek naar ESBL-producerende bacteriën bij honden dat 84 procent van de
dieren in de onderzoeksperiode ten minste één maal positief was.20 Contact met gezelschapsdieren
blijkt een risicofactor te zijn voor dragerschap van ESBL-producerende bacteriën bij mensen.21
Carbapenemresistente bacteriën
Een zorgpunt dat in het advies uit 2011 kort werd aangestipt waren carbapenemresistente
bacteriestammen.22,23 Inmiddels gaat het wereldwijd om een groeiend probleem, met Griekenland
en Italië als Europese landen waar resistente bacteriën het vaakst worden aangetroffen.24,25 In een
gezamenlijk rapport van het European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC), de
European Food Safety Authority (EFSA) en de European Medicines Agency (EMA) is voor
Klebsiella pneumoniae het verband tussen carbapenemgebruik en ontstaan van resistentie
daartegen inmiddels aangetoond.26 Terugblikkend stelt de commissie vast dat in 2010 de eerste
Bezoekadres                                                              Postadres
Parnassusplein 5                                                         Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                         2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                 www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                            Publicatienr. 2015/31
Pagina              :7
Datum               : 16 december 2015
drie Nederlandse patiënten met carbapenemresistente bacteriën zijn beschreven.27 Ze hebben de
bacterie waarschijnlijk opgedaan tijdens een verblijf in het buitenland (Griekenland en India).
Carbapenemresistente bacteriën worden tot nu toe in Nederland incidenteel gevonden en hebben
voor uitbraken gezorgd in een ziekenhuis en in een verpleeghuis.28,29 In het eerder genoemde
onderzoek waarbij in de algemene bevolking wel ESBL-producerende bacteriën werden gevonden,
troffen de onderzoekers geen carbapenemresistente bacteriën aan.14
      Bij dieren zijn in het buitenland incidenteel carbapenemresistente bacteriën aangetroffen.30,31
Men vond deze micro-organismen in de dierhouderij32,33, bij gezelschapsdieren34 en bij wilde
dieren.35 Er zijn de commissie geen meldingen uit Nederland bekend van carbapenemresistente
bacteriën bij dieren. In de vorige paragraaf wees de commissie er al op dat de WVAB het gebruik
van carbapenems in de diergeneeskunde niet toestaat. Daarmee lijkt de dierhouderij niet de
primaire basis voor het betreffende risico voor de volksgezondheid te zijn. Deze bacteriën zouden
echter uit het buitenland kunnen worden geïmporteerd – via mensen, dieren of voedsel.a Als dan
overdracht naar dieren plaatsvindt, kan alsnog een dierlijk reservoir van carbapenemresistente
bacteriën ontstaan, met nieuw risico voor de volksgezondheid.29
Colistineresistente bacteriën
In 2011 constateerde de Gezondheidsraad dat resistentie tegen colistine in de dierhouderij
weinig voorkwam.1 Dat is nog steeds zo: in 2014 werd geen colistineresistente Escherichia coli
aangetroffen in de faeces van de gemonitorde diersoorten.6 In vleesproducten die in de
Nederlandse winkels verkrijgbaar zijn, was dat wel het geval. Mogelijk is import van
geïnfecteerde vleesproducten uit het buitenland hier debet aan.6 Als er resistentie tegen colistine in
de dierhouderij zou ontstaan, is volgens de commissie niet uit te sluiten dat overdracht naar
mensen plaatsvindt.36 Dat kan een risico voor de volksgezondheid gaan vormen.37,38
      In dit verband baart een recent gepubliceerde bevinding uit China de commissie zorgen. Daar
zijn namelijk bij dieren én mensen voor het eerst colistineresistente bacteriën aangetroffen waarbij
het gen voor die resistentie op een plasmide (een ringvormige structuur van extrachromosaal
a
  Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het ministerie van Economische Zaken
hebben een plan van aanpak en een onderzoeksagenda opgesteld om besmetting van dierlijk
voer terug te dringen. Dit onderwerp valt buiten het bestek van dit advies.
Bezoekadres                                                              Postadres
Parnassusplein 5                                                         Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                         2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                 www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp          : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk        : U-882908/ES/KG/msj/044-B                              Publicatienr. 2015/31
Pagina             :8
Datum              : 16 december 2015
genetisch materiaal) bleek te liggen.39 a Die lokalisatie vergemakkelijkt via de zogeheten
horizontale overdracht de verspreiding van resistentie.
Methylase-producerende bacteriën
De zogeheten methylase-producerende bacteriën zijn in staat antibiotica van de groep
aminoglycosiden af te breken. Deze bacteriën komen tot nu toe sporadisch voor, maar zijn
inmiddels wel beschreven bij patiënten op verschillende plaatsen in de wereld, waaronder
Europa.41-44 Bij dieren zijn ze eveneens nog zeldzaam.44 Als deze bacteriën echter in de
Nederlandse dierhouderij worden geïntroduceerd ontstaat volgens de commissie ook hier de kans
op een dierlijk reservoir. Zorg is er daarbij vooral over de combinatie van methylaseproductie en
carbapenemresistentie.44
Transmissie
In het vorige advies wees de Gezondheidsraad er al op dat bij transmissie van resistentie
verschillende bronnen en routes een rol spelen: therapeutisch gebruik van antibiotica bij de
behandeling van patiënten binnen en buiten het ziekenhuis, reizigers die resistente bacteriën vanuit
het buitenland meenemen, bronnen in het leefmilieu, voedingsmiddelen en de dierhouderij.1 Over
de relatieve bijdrage van deze bronnen en transmissieroutes was volgens de raad nog weinig
bekend.
      Naar het oordeel van de commissie klopt dat beeld in grote lijnen nog steeds. Wel constateert
zij dat bij v-MRSA alleen klonale verspreiding van belang is (verspreiding van de resistente
bacterie als geheel), terwijl bij ESBL-producerende bacteriën ook horizontale overdracht van
genetisch materiaal kan plaatsvinden. Die overdracht is mogelijk omdat ook de genen die coderen
voor resistentie bij ESBL op plasmiden liggen. Bij de overdracht van mens tot mens is klonale
verspreiding dominant.45 Bij de overdracht vanuit bronnen van dierlijke oorsprong zou juist
horizontale overdracht een rol kunnen spelen.46-48 Door het grote aantal varianten aan ESBL-genen
en de verschillende bronnen van ESBL-producerende bacteriën (besmette dieren of producten
daarvan, mest, oppervlaktewater) gaat het om een complex proces.
      Zoals de commissie eerder constateerde, weten we inmiddels meer over besmettingsniveaus
van dierlijke bronnen.6 Onbekend is echter de relatieve bijdrage van deze bronnen aan dragerschap
a
  Zeer onlangs is dat gen voor colistineresistentie ook in een bacterie aangetroffen die uit het
                                                 40
bloed van een Deense patiënt was geïsoleerd.
Bezoekadres                                                              Postadres
Parnassusplein 5                                                         Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                         2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                 www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                              Publicatienr. 2015/31
Pagina              :9
Datum               : 16 december 2015
in de open populatie mensen in Nederland en aan infecties in de eerstelijnszorg en in ziekenhuizen.
Surveillance en onderzoek blijven daarom noodzakelijk. Dat moet volgens de commissie ook
gebeuren bij v-MRSA. Eventuele aanpassing aan de mens en toename in ziekmakend vermogen
kunnen dan tijdig worden opgemerkt.
      In 2011 werd ook verwezen naar het ZonMw-programma Priority medicines antimicrobiële
resistentie.49 Dat programma loopt nog door tot 2018 en zal volgens de commissie verdere kennis
kunnen opleveren over vragen op het gebied van resistentieontwikkeling en transmissie van
resistentie.
Risicoreductie: hoe verder?
Het is verheugend te kunnen constateren dat het veterinaire gebruik van antibiotica fors is
teruggedrongen. Zowel de verschillende sectoren als de dierenartsen hebben de toegeworpen
handschoen serieus opgepakt. Tegelijk zijn resterende problemen duidelijker zichtbaar geworden.
Daarmee wordt volgens de commissie een nadere focus geboden voor mogelijke maatregelen om
de onderhavige risico’s verder te verminderen. Nog steeds acht de commissie toepassing van het
voorzorgprincipe hierbij van belang. Het blijft namelijk aannemelijk dat het gebruik van
antibiotica tot nieuwe problemen met resistente bacteriën zal leiden, al is onzeker hoe snel of in
welke mate dat zal gebeuren. Daarbij hoeven volgens de commissie maatregelen niet per se ten
koste te gaan van diergezondheid of economisch ongunstig uit te pakken voor de sector, wat ook
een overweging is bij voorzorg. Net als in het vorige advies vindt de commissie een onderscheid
tussen maatregelen op korte en langere termijn zinvol.
Korte termijn
De commissie wees er al op dat na een jarenlange daling van het antibioticagebruik de afname in
2014 in bepaalde sectoren ging afvlakken (varkens, kalveren) of omsloeg in een toename
(vleeskuikens). Zij beveelt aan om het vizier in eerste instantie te richten op de bedrijven die
volgens het beoordelingsysteem in het actiegebied liggen. Daar moet stevig worden ingezet op een
reductie van het antibioticagebruik en moeten bij onvoldoende resultaat de overeengekomen
sancties volgen. Maar ook bedrijven in het signalerings- en streefgebied vertonen wat betreft
antibioticagebruik onderling nog aanzienlijke verschillen. Daar zou eveneens moeten worden
toegewerkt naar een vermindering van het antibioticagebruik bij bedrijven die deze middelen
relatief ruim toepassen. In dat kader steunt de commissie het voornemen van de Autoriteit
Diergeneesmiddelen om, indien nodig of gewenst, de bij het beoordelingssysteem gehanteerde
Bezoekadres                                                                Postadres
Parnassusplein 5                                                           Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                           2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                   www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                            Publicatienr. 2015/31
Pagina              : 10
Datum               : 16 december 2015
grenswaarden (de benchmarkwaarden) per sector bij te stellen.5 Meer specifiek beveelt de
commissie aan dat de voorstellen van de WVAB ten aanzien van het terugdringen van het gebruik
van colistine in de formularia worden overgenomen, zeker gezien de recente publicatie over
plasmide-gemedieerde resistentie tegen dit antibioticum.39
      Voor de – nu nog – niet-gemonitorde sectoren en de gezelschapsdieren vindt de commissie
het van het grootste belang dat het gebruik van antibiotica inzichtelijk wordt gemaakt en dat er ook
daar een beoordelingssysteem wordt opgesteld en toegepast. Meer specifiek adviseert zij het
gebruik van antibiotica die het ontstaan van ESBL-producerende bacteriën bevorderen ook daar
terug te dringen. Ook bij de niet-gemonitorde sectoren en de gezelschapsdieren mogen de
middelen van derde keuze (cefalosporines van de derde en vierde generatie en de
fluorochinolonen) slechts worden toegepast op individuele basis en na goede diagnostiek.
      In de adviesaanvraag wordt nog gewezen op een nieuwe Europese verordening betreffende de
productie, het in de handel brengen en het gebruik van diervoeders met medicinale werking. Doel
daarvan is op een hoog veiligheidsniveau tot harmonisatie te komen van het voorschrijven en
toepassen van gemedicineerde diervoeders. De NEVEDI (Nederlandse Vereniging Diervoeder-
industrie) heeft al in 2012 besloten om deze diervoeders niet meer te produceren. De commissie
juicht deze ontwikkeling toe en vindt dat beëindiging van het gebruik van gemedicineerde
diervoeders voor alle diersoorten moet gaan gelden.
Parallel aan de aanscherpingen voor bedrijven dient volgens de commissie het voorschrijfgedrag
van dierenartsen in het actiegebied scherper onder de loep te worden genomen. Daarbij dient men
er rekening mee te houden dat dierenartsen afhankelijk zijn van hun klanten. Bij onvoldoende
resultaten dienen de in het kwaliteitssysteem opgenomen sancties te worden uitgevoerd. Bij
dierenartsen in het signaleringsgebied valt eveneens nog winst te boeken. Naar het oordeel van de
commissie is het verder hoog tijd de dierenartsen die werkzaam zijn in de niet-gemonitorde
sectoren of met gezelschapsdieren in het beoordelingsysteem te betrekken.
      Om te weten of we op koers liggen, kunnen we niet buiten een goede monitoring van het
antibioticagebruik en van het optreden van resistente bacteriën. De commissie beveelt daarom aan
de bestaande monitoring uit te breiden naar enerzijds de nu nog niet-gemonitorde sectoren in de
dierhouderij en anderzijds de gezelschapsdieren.
Langere termijn
Op de langere termijn zouden ook in de niet-gemonitorde sectoren en bij de gezelschapsdieren alle
beta-lactam-antibiotica slechts toegepast mogen worden op individuele basis en na goede
Bezoekadres                                                              Postadres
Parnassusplein 5                                                         Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                         2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                 www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                            Publicatienr. 2015/31
Pagina              : 11
Datum               : 16 december 2015
diagnostiek. Verder gaat het vooral om aanvullende maatregelen ter vermeerdering van kennis en
inzicht. In het advies uit 2011 werden daarbij twee thema’s naar voren gehaald: [1] onderzoek naar
ontwikkeling, werkingsmechanisme en verspreiding van resistentie en [2] onderzoek naar
alternatieve vormen van bedrijfsvoering met een gering gebruik van antibiotica. De commissie
acht deze onderzoekslijnen onverminderd van belang. Zij verwacht dat de resultaten van het nu
lopende onderzoek naar transmissieroutes van resistente micro-organismen behulpzaam kunnen
zijn bij het verder toespitsen van de maatregelen om (overdracht van) resistentie tegen te gaan.
Verder zijn er inmiddels uit buitenlands onderzoek de eerste aanwijzingen dat een verminderd
gebruik van antibiotica in de dierhouderij geen ongunstige economische gevolgen voor de sector
hoeft te hebben.50,51 Nader onderzoek moet uitwijzen of dit ook voor Nederlandse bedrijven
opgaat.
Tot slot
Antibioticaresistentie is geen probleem dat bij de landsgrenzen stopt. In dit briefadvies heeft de
commissie al meermalen gewezen op resistente micro-organismen die wel in het buitenland zijn
aangetroffen en (nog) niet in Nederland, of die elders voor (veel) grotere problemen zorgen dan hier.
Het is volgens de commissie dan ook van cruciaal belang dat niet alleen op nationaal niveau maar
ook in internationaal verband verdere stappen worden gezet. Daartoe zijn al initiatieven genomen.
Zo noemde de commissie het gezamenlijke rapport van ECDC, EFSA en EMA.26 Daarnaast wordt
de in ons land sinds 2012 lopende selectieve monitoring naar carbapenemresistentie in vee in 2015
verplicht voor alle landen in de EU.29 Op meer terreinen is echter Europese samenwerking nodig om
tot een verdere vermindering van het antibioticagebruik bij dieren te komen. Het aanstaande
Nederlandse voorzitterschap van de EU biedt naar het oordeel van de commissie daartoe een
uitgelezen kans.
Gehoord de Beraadsgroep Volksgezondheid onderschrijf ik de conclusies en aanbevelingen van de
commissie.
Met vriendelijke groet,
prof. dr. W.A. van Gool,
voorzitter Gezondheidsraad
Bezoekadres                                                              Postadres
Parnassusplein 5                                                         Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                         2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                 www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                                    Publicatienr. 2015/31
Pagina              : 12
Datum               : 16 december 2015
Literatuur
1     Gezondheidsraad. Antibiotica in de veeteelt en resistente bacteriën bij mensen. Den Haag:
      Gezondheidsraad; 2011: publicatienr. 2011/16.
2     Minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport, Staatssecretaris van Volksgezondheid Welzijn en
      Sport, Staatssecretaris van Economische Zaken, Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu.
      Aanpak antibioticaresistentie. 767152-136545-PG. Den Haag, 2015.
3     Gezondheidsraad. Voorzorg met rede. Den Haag: Gezondheidsraad; 2008: publicatienr. 2008/18.
4     Staatssecretaris van Economische Zaken. Aanvraag zienswijze Raad voor Dieraangelegenheden.
      DGAN-DAD/15058614. Den Haag, 2015.
5     Autoriteit Diergeneesmiddelen. Het gebruik van antibiotica bij landbouwhuisdieren in 2014. Utrecht:
      2015.
6     MARAN 2015: Monitoring of Antimicrobial Resistance and Antibiotic Usage in Animals in the
      Netherlands in 2014. Lelystad: 2015.
7     WVAB -richtlijn classificatie van veterinaire antimicrobiële middelen. Internet: http://wvab.knmvd.nl/
      media/default.aspx/emma/org/10859751/150210+wvab-richtlijn+3.0+definitief.pdf geraadpleegd: 07-
      12-2015.
8     European Medicines Agency. Colistin. 2015. Internet: http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=
      pages/medicines/veterinary/referrals/Colistin_oral/vet_referral_000104.jsp&mid=WC0b01ac05805c51
      70 geraadpleegd: 07-12-2015.
9     Werkgroep Veterinair Antibioticum Beleid. Formularia. internet. http://wvab.knmvd.nl/formularia.
      geraadpleegd: 07-12-2015.
10    Agerso Y, Aarestrup FM. Voluntary ban on cephalosporin use in Danish pig production has effectively
      reduced extended-spectrum cephalosporinase-producing Escherichia coli in slaughter pigs. J
      Antimicrob Chemother 2013; 68(3): 569-572.
11    Hetem DJ, Bootsma MC, Troelstra A, Bonten MJ. Transmissibility of livestock-associated methicillin-
      resistant Staphylococcus aureus. Emerg Infect Dis 2013; 19(11): 1797-1802.
12    Sande-Bruinsma N van de, Leverstein-Van Hall MA, Janssen M, Nagtzaam N, Leenders S, de Greeff
      SC e.a. Impact of livestock-associated MRSA in a hospital setting. Antimicrob Resist Infect Control
      2015; 4: 11.
13    Hammerum AM, Larsen J, Andersen VD, Lester CH, Skovgaard Skytte TS, Hansen F e.a.
      Characterization of extended-spectrum beta-lactamase (ESBL)-producing Escherichia coli obtained
Bezoekadres                                                                     Postadres
Parnassusplein 5                                                                Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                                2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                        www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                                  Publicatienr. 2015/31
Pagina              : 13
Datum               : 16 december 2015
      from Danish pigs, pig farmers and their families from farms with high or no consumption of third- or
      fourth-generation cephalosporins. J Antimicrob Chemother 2014; 69(10): 2650-2657.
14    Reuland EA, Overdevest IT, Al NN, Kalpoe JS, Rijnsburger MC, Raadsen SA e.a. High prevalence of
      ESBL-producing Enterobacteriaceae carriage in Dutch community patients with gastrointestinal
      complaints. Clin Microbiol Infect 2013; 19(6): 542-549.
15    Dierikx CM, van Duijkeren E, Schoormans AH, van Essen-Zandbergen A, Veldman K, Kant A e.a.
      Occurrence and characteristics of extended-spectrum-beta-lactamase- and AmpC-producing clinical
      isolates derived from companion animals and horses. J Antimicrob Chemother 2012; 67(6): 1368-
      1374.
16    Guenther S, Wuttke J, Bethe A, Vojtech J, Schaufler K, Semmler T e.a. Is fecal carriage of extended-
      spectrum-beta-lactamase-producing Escherichia coli in urban rats a risk for public health? Antimicrob
      Agents Chemother 2013; 57(5): 2424-2425.
17    Hordijk J, Schoormans A, Kwakernaak M, Duim B, Broens E, Dierikx C e.a. High prevalence of fecal
      carriage of extended spectrum beta-lactamase/AmpC-producing Enterobacteriaceae in cats and dogs.
      Front Microbiol 2013; 4: 242.
18    Rubin JE, Pitout JD. Extended-spectrum beta-lactamase, carbapenemase and AmpC producing
      Enterobacteriaceae in companion animals. Vet Microbiol 2014; 170(1-2): 10-18.
19    Smet A, Vaes R, Praud K, Doublet B, Daminet S, Cloeckaert A e.a. New broad-spectrum beta-
      lactamases emerging among Enterobacteriaceae from healthy cats and dogs: a public health
      concern? Int J Antimicrob Agents 2014; 44(1): 81-82.
20    Baede VO, Wagenaar JA, Broens EM, Duim B, Dohmen W, Nijsse R e.a. Longitudinal study of
      extended-spectrum-beta-lactamase- and AmpC-producing Enterobacteriaceae in household dogs.
      Antimicrob Agents Chemother 2015; 59(6): 3117-3124.
21    Meyer E, Gastmeier P, Kola A, Schwab F. Pet animals and foreign travel are risk factors for
      colonisation with extended-spectrum beta-lactamase-producing Escherichia coli. Infection 2012; 40(6):
      685-687.
22    Kumarasamy KK, Toleman MA, Walsh TR, Bagaria J, Butt F, Balakrishnan R e.a. Emergence of a
      new antibiotic resistance mechanism in India, Pakistan, and the UK: a molecular, biological, and
      epidemiological study. Lancet Infect Dis 2010; 10(9): 597-602.
23    Grundmann H, Livermore DM, Giske CG, Canton R, Rossolini GM, Campos J e.a. Carbapenem-non-
      susceptible Enterobacteriaceae in Europe: conclusions from a meeting of national experts. Euro
      Surveill 2010; 15(46)
Bezoekadres                                                                    Postadres
Parnassusplein 5                                                               Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                               2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                       www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                                  Publicatienr. 2015/31
Pagina              : 14
Datum               : 16 december 2015
24    Canton R, Akova M, Carmeli Y, Giske CG, Glupczynski Y, Gniadkowski M e.a. Rapid evolution and
      spread of carbapenemases among Enterobacteriaceae in Europe. Clin Microbiol Infect 2012; 18(5):
      413-431.
25    Nordmann P, Poirel L. The difficult-to-control spread of carbapenemase producers among
      Enterobacteriaceae worldwide. Clin Microbiol Infect 2014; 20(9): 821-830.
26    ECDC, EFSA, EMA. ECDC/EFSA/EMA first joint report on the integrated analysis of the consumption
      of antimicrobial agents and occurrence of antimicrobial resistance in bacteria from humans and food-
      producing animals. Stockholm/Parma/London: 2015.
27    Leverstein-Van Hall MA, Stuart JC, Voets GM, Versteeg D, Roelofsen E, Fluit AC. Carbapenem-
      resistente Klebsiella pneumoniae na verblijf in het buitenland. Ned Tijdschr Geneeskd 2010; 154:
      A2013.
28    Dautzenberg MJ, Ossewaarde JM, de Kraker ME, van der Zee A, van Burgh S, de Greeff SC e.a.
      Successful control of a hospital-wide outbreak of OXA-48 producing Enterobacteriaceae in the
      Netherlands, 2009 to 2011. Euro Surveill 2014; 19(9)
29    CM Dierikx, MH Bokma-Bakker, R Bergevoet, DJ Mevius. Knowledge agenda. How to deal with
      ESBL-producing bacteria in the food-chain and the environment. Central Veterinary Institute, part of
      Wageningen UR, Lelystad, 2014.
30    Guerra B, Fischer J, Helmuth R. An emerging public health problem: acquired carbapenemase-
      producing microorganisms are present in food-producing animals, their environment, companion
      animals and wild birds. Vet Microbiol 2014; 171(3-4): 290-297.
31    Woodford N, Wareham DW, Guerra B, Teale C. Carbapenemase-producing Enterobacteriaceae and
      non-Enterobacteriaceae from animals and the environment: an emerging public health risk of our own
      making? J Antimicrob Chemother 2014; 69(2): 287-291.
32    Poirel L, Bercot B, Millemann Y, Bonnin RA, Pannaux G, Nordmann P. Carbapenemase-producing
      Acinetobacter spp. in Cattle, France. Emerg Infect Dis 2012; 18(3): 523-525.
33    Fischer J, Rodriguez I, Schmoger S, Friese A, Roesler U, Helmuth R e.a. Salmonella enterica subsp.
      enterica producing VIM-1 carbapenemase isolated from livestock farms. J Antimicrob Chemother
      2013; 68(2): 478-480.
34    Stolle I, Prenger-Berninghoff E, Stamm I, Scheufen S, Hassdenteufel E, Guenther S e.a. Emergence
      of OXA-48 carbapenemase-producing Escherichia coli and Klebsiella pneumoniae in dogs. J
      Antimicrob Chemother 2013; 68(12): 2802-2808.
Bezoekadres                                                                    Postadres
Parnassusplein 5                                                               Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                               2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                       www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                                   Publicatienr. 2015/31
Pagina              : 15
Datum               : 16 december 2015
35    Fischer J, Schmoger S, Jahn S, Helmuth R, Guerra B. NDM-1 carbapenemase-producing Salmonella
      enterica subsp. enterica serovar Corvallis isolated from a wild bird in Germany. J Antimicrob
      Chemother 2013; 68(12): 2954-2956.
36    Catry B, Cavaleri M, Baptiste K, Grave K, Grein K, Holm A e.a. Use of colistin-containing products
      within the European Union and European Economic Area (EU/EEA): development of resistance in
      animals and possible impact on human and animal health. Int J Antimicrob Agents 2015; 46(3): 297-
      306.
37    Marchaim D, Chopra T, Pogue JM, Perez F, Hujer AM, Rudin S e.a. Outbreak of colistin-resistant,
      carbapenem-resistant Klebsiella pneumoniae in metropolitan Detroit, Michigan. Antimicrob Agents
      Chemother 2011; 55(2): 593-599.
38    Monaco M, Giani T, Raffone M, Arena F, Garcia-Fernandez A, Pollini S e.a. Colistin resistance
      superimposed to endemic carbapenem-resistant Klebsiella pneumoniae: a rapidly evolving problem in
      Italy, November 2013 to April 2014. Euro Surveill 2014; 19(42).
39    Liu YY, Wang Y, Walsh TR, Yi LX, Zhang R, Spencer J e.a. Emergence of plasmid-mediated colistin
      resistance mechanism MCR-1 in animals and human beings in China: a microbiological and molecular
      biological study. Lancet Infect Dis, published online novemer 18, 2015. Internet: http://dx.doi.org/
      10.1016/S1473-3099(15)00463-6 geraadpleegd: 07-12-2015.
40    National Food Institute Denmark. New technology traces resistance gene quickly. Internet:
      http://www.food.dtu.dk/english/News/Nyhed?id=FF5EA50D-7C33-44A4-8BE8-7CC52417DEAF
      geraadpleegd: 07-12-2015.
41    Tada T, Miyoshi-Akiyama T, Shimada K, Shimojima M, Kirikae T. Dissemination of 16S rRNA
      methylase ArmA-producing acinetobacter baumannii and emergence of OXA-72 carbapenemase
      coproducers in Japan. Antimicrob Agents Chemother 2014; 58(5): 2916-2920.
42    Quiles MG, Rocchetti TT, Fehlberg LC, Kusano EJ, Chebabo A, Pereira RM e.a. Unusual association
      of NDM-1 with KPC-2 and armA among Brazilian Enterobacteriaceae isolates. Braz J Med Biol Res
      2015; 48(2): 174-177.
43    Seiffert SN, Marschall J, Perreten V, Carattoli A, Furrer H, Endimiani A. Emergence of Klebsiella
      pneumoniae co-producing NDM-1, OXA-48, CTX-M-15, CMY-16, QnrA and ArmA in Switzerland. Int J
      Antimicrob Agents 2014; 44(3): 260-262.
44    Wachino J, Arakawa Y. Exogenously acquired 16S rRNA methyltransferases found in aminoglycoside-
      resistant pathogenic Gram-negative bacteria: an update. Drug Resist Updat 2012; 15(3): 133-148.
Bezoekadres                                                                    Postadres
Parnassusplein 5                                                               Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                               2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                       www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Gezondheidsraad
Health Council of the Netherlands
Onderwerp           : Briefadvies Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
Ons kenmerk         : U-882908/ES/KG/msj/044-B                                    Publicatienr. 2015/31
Pagina              : 16
Datum               : 16 december 2015
45    Petty NK, Ben Zakour NL, Stanton-Cook M, Skippington E, Totsika M, Forde BM e.a. Global
      dissemination of a multidrug resistant Escherichia coli clone. Proc Natl Acad Sci U S A 2014; 111(15):
      5694-5699.
46    Leverstein-Van Hall MA, Dierikx CM, Cohen SJ, Voets GM, van den Munckhof MP, van Essen-
      Zandbergen A e.a. Dutch patients, retail chicken meat and poultry share the same ESBL genes,
      plasmids and strains. Clin Microbiol Infect 2011; 17(6): 873-880.
47    Overdevest I, Willemsen I, Rijnsburger M, Eustace A, Xu L, Hawkey P e.a. Extended-spectrum beta-
      lactamase genes of Escherichia coli in chicken meat and humans, The Netherlands. Emerg Infect Dis
      2011; 17(7): 1216-1222.
48    Been M de, Lanza VF, de Toro M, Scharringa J, Dohmen W, Du Y e.a. Dissemination of
      cephalosporin resistance genes between Escherichia coli strains from farm animals and humans by
      specific plasmid lineages. PLoS Genet 2014; 10(12): e1004776.
49    ZonMw programma Priority Medicines Antimicrobial Resistance. 2015. Internet: http://www.zonmw.nl/
      en/programmes/priority-medicines-antimicrobial-resistance/priority-medicines-antimicrobial-resistance/
      geraadpleegd: 07-12-2015.
50    Aarestrup FM. The livestock reservoir for antimicrobial resistance: a personal view on changing
      patterns of risks, effects of interventions and the way forward. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci
      2015; 370(1670): 20140085.
51    Berge AC, Moore DA, Besser TE, Sischo WM. Targeting therapy to minimize antimicrobial use in
      preweaned calves: effects on health, growth, and treatment costs. J Dairy Sci 2009; 92(9): 4707-4714.
Bezoekadres                                                                     Postadres
Parnassusplein 5                                                                Postbus 16052
2511 VX Den Haag                                                                2500 BB Den Haag
E-mail: ej.schoten@gr.nl                                                        www.gr.nl
Telefoon 06 46 23 69 98
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Bijlage A
        De adviesaanvraag
        Op 24 april 2015 ontving de voorzitter van de Gezondheidsraad het verzoek van de
        minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de staatssecretaris van Economische
        Zaken om advies over antibioticaresistentie en dieren. De minister schreef (kenmerk-
        brief 75179-135172-PG):
        De Gezondheidsraad bracht in augustus 2011 het advies ‘Antibiotica in de veeteelt en resistente bacteriën
        bij de mens’ uit. Het Kabinet heeft in september 2011 in zijn reactie op het rapport aangegeven de aanbeve-
        lingen van de Gezondheidsraad te onderschrijven. Naar aanleiding van het advies hebben de sectoren, die-
        renartsen en overheid een reeks van maatregelen genomen om het zorgvuldig gebruik van antibiotica in de
        veehouderij te versterken. Na 2011 is het gebruik van veterinaire antibiotica en met name van voor de volks-
        gezondheid kritische antibiotica sterk gedaald. De minister van VWS en de staatssecretaris van EZ hebben
        in een brief aan de Kamer van september 2014 (Tweede Kamer, 2013 - 2014, 29 683, nr. 189) op basis van
        het SDa rapport antibioticumgebruik in de veehouderij 2013 een overzicht gegeven van het (actuele)
        gebruik aan antibiotica. (http://www.autoriteitdiergeneesmiddelen.nl/nl/publicaties)
        Verzoek
        Op dit moment wordt nagedacht over het vervolgbeleid rond de aanpak van antibioticaresistentie bij dieren.
        Wij zijn voornemens de Kamer voor de zomer van 2016 te informeren over welk vervolgbeleid nodig is om
        te komen tot een verdere vermindering van resistentievorming in en resistentieverspreiding vanuit dieren.
        Ter voorbereiding hiervan vragen wij de Gezondheidsraad ons te adviseren over de risico’s van het huidige
        antibioticumgebruik bij dieren voor de volksgezondheid.
        De adviesaanvraag                                                                                            17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>   Wij verzoeken u specifiek aandacht te besteden aan de volgende vragen:
   Risico’s
   •    Welke nieuwe inzichten zijn er sinds 2011 beschikbaar gekomen over de risico’s van gebruik van anti-
        biotica/groepen van antibiotica bij dieren (inclusief gezelschapsdieren) voor de volksgezondheid?
   •    Leiden deze nieuwe inzichten tot een herziening de van de conclusies en aanbevelingen uit het advies
        van de Gezondheidsraad uit 2011?
   •    Zo ja, wat zijn op basis van de huidige wetenschappelijke kennis volksgezondheidsrisico’s van dierge-
        relateerde antibioticaresistentie? Zijn deze risico’s gerelateerd aan de dierhouderij als geheel of doen
        deze zich met name voor in specifieke sectoren en/of diersoorten? Welke risico’s, gelet op het belang
        voor de volksgezondheid dienen prioriteit te krijgen bij de aanpak van deze risico’s?
   •    Rechtvaardigt de dreiging van antibioticaresistentie voor de volksgezondheid de toepassing van maat-
        regelen op basis van voorzorgprincipe?
   Bij de beantwoording van deze vragen verzoeken wij u relevante recente studies en adviezen van o.a. EFSA,
   ECDC en EMA, en de voorstellen van de Europese Commissie voor de nieuwe verordeningen diergenees-
   middelen en gemedicineerde diervoeders te betrekken bij uw beoordeling.
   Transmissie
   •    Welke nieuwe inzichten zijn er sinds 2011 beschikbaar gekomen over de transmissieroutes van dierge-
        relateerde antibioticaresistente bacteriën naar de mens (en naar dieren, via direct contact, via voedsel,
        via het milieu etc.)?
   •    Leiden deze nieuwe inzichten tot een aanscherping / aanpassing van de conclusies en aanbevelingen uit
        het advies uit 2011? Zo ja, welke?
   Gelet op het traject voor het opstellen van het vervolgbeleid voor de aanpak van antibioticaresistentie in de
   dierhouderij, verzoeken wij u het advies voor het eind 2015 aan ons uit te brengen.
   Hoogachtend,
   de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
   (w.g.)
   mw. drs. E.I. Schippers
   de staatssecretaris van Economische Zaken,
   (w.g.)
   S.A.M. Dijksma
18 Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Bijlage B
        De commissie
        •  prof. dr. E. Schadé, voorzitter
           emeritus hoogleraar huisartsgeneeskunde, Haarlem
        •  prof. dr. J.A.J.W. Kluytmans
           hoogleraar medische microbiologie en infectieziektenbestrijding, VUmc,
           Amsterdam
        •  prof. dr. D.J. Mevius
           hoogleraar antimicrobiële resistentie, Universiteit Utrecht
        •  prof. dr. J.M. Prins
           hoogleraar infectieziekten, AMC, Amsterdam
        •  prof. dr. J.A. Stegeman
           hoogleraar gezondheidszorg landbouwhuisdieren, Universiteit Utrecht
        •  prof. dr. J.A. Wagenaar
           hoogleraar klinische infectiologie, Universiteit Utrecht
        •  prof. dr. M.J.M. Bonten, adviseur
           hoogleraar medische microbiologie, UMC Utrecht
        •  prof. dr. J.T. van Dissel, waarnemer
           directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven
        •  ir. J.M.E. van der Kamp, waarnemer
           ministerie van VWS, Den Haag
        •  dr. M.F.M. Langelaar, waarnemer
           Inspectie voor de Gezondheidszorg, Utrecht
        De commissie                                                              19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>   •    drs. E.L.J.M. Pierey, waarnemer
        ministerie van EZ, Den Haag
   •    dr. K. Groeneveld, secretaris
        Gezondheidsraad, Den Haag
   •    drs. E.J. Schoten, secretaris
        Gezondheidsraad, Den Haag
   De Gezondheidsraad en belangen
   Leden van Gezondheidsraadcommissies worden benoemd op persoonlijke titel, wegens
   hun bijzondere expertise inzake de te behandelen adviesvraag. Zij kunnen echter, dik-
   wijls juist vanwege die expertise, ook belangen hebben. Dat behoeft op zich geen
   bezwaar te zijn voor het lidmaatschap van een Gezondheidsraadcommissie. Openheid
   over mogelijke belangenconflicten is echter belangrijk, zowel naar de voorzitter en de
   overige leden van de commissie, als naar de voorzitter van de Gezondheidsraad. Bij de
   uitnodiging om tot de commissie toe te treden wordt daarom aan commissieleden
   gevraagd door middel van het invullen van een formulier inzicht te geven in de functies
   die zij bekleden, en andere materiële en niet-materiële belangen die relevant kunnen zijn
   voor het werk van de commissie. Het is aan de voorzitter van de raad te oordelen of
   gemelde belangen reden zijn iemand niet te benoemen. Soms zal een adviseurschap het
   dan mogelijk maken van de expertise van de betrokken deskundige gebruik te maken.
   Tijdens de installatievergadering vindt een bespreking plaats van de verklaringen die
   zijn verstrekt, opdat alle commissieleden van elkaars eventuele belangen op de hoogte
   zijn.
20 Aanscherping antibioticagebruik bij dieren
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>