<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>BEDS m
PRIX Welzijn en Sport

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag

De Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal

Postbus 20018

2500 EA DEN HAAG

Datum 7 9 JULI 2015

Betreft Neonatale hielprikscreening

Geachte voorzitter,

Op 14 april 2015 heb ik u-mijn eerste reactie gestuurd waarin ik aangaf dat ik
voornemens ben om de veertien nieuwe aandoeningen op te nemen in het neona-
tale hielprikscreeningsprogramma. Daarbij gaf ik aan dat ik over de overige aan-
bevelingen van de Gezondheidsraad u zo spoedig mogelijk een beleidsreactie laat
toekomen. Hierbij mijn standpunt op het advies ‘Neonatale hielprikscreening:
nieuwe aanbevelingen’ dat de Gezondheidsraad op 8 april 2015 heeft uitgebracht.

In Nederland worden vrijwel alle baby’s kort na de geboorte onderzocht op aan-
doeningen, thans zeventien waarbij vroege opsporing van belang is voor tijdige
behandeling. Het neonatale hielprikscreeningsprogramma bestaat al iets meer dan
veertig jaar; het heeft zich steeds doorontwikkeld en is nog steeds in ontwikke-
ling. Een van de ontwikkelingen waar ik tevreden over ben is dat vanaf 1 januari
2015 de neonatale hielprikscreening ook op Bonaire aangeboden wordt. Vanaf het
najaar van 2015 zullen ook Sint Eustatius en Saba volgen. Dit betekent dat daar
ook baby’s gescreend kunnen worden op ernstige, behandelbare aandoeningen
waarvoor vroegtijdige opsporing van belang is voor tijdige behandeling. Andere
ontwikkelingen zijn van wetenschappelijke en technologische aard. Zo zijn er ver-
beterde of nieuwe opsporingsmethodes ontwikkeld en zorgen betere behandelmo-
gelijkheden ervoor dat er nieuwe ziekten in het neonatale hielprikscreeningspro-
gramma opgenomen kunnen worden. Zo is bijvoorbeeld door de introductie van
navelstrengbloed als stamcelbron de kans op een snelle en succesvolle stamcel-
transplantatie sterk verbeterd. Daardoor kan het screenen van MPS-1 tot grote
gezondheidswinst leiden. Al deze wetenschappelijke en technische ontwikkelingen
hebben ervoor gezorgd dat ik de Gezondheidsraad advies heb gevraagd of er ge-
zien de recente ontwikkelingen nieuwe ziekten opgenomen kunnen worden in het
neonatale hielprikscreeningsprogramma. Verder zijn er maatschappelijke en ethi-
sche vragen gerezen bij het neonatale hielprikscreeningsprogramma over hoe om
te gaan met nevenbevindingen, dragerschap en niet-behandelbare aandoeningen.

Ministerie van Volksgezondheid,

Bezoekadres
Parnassusplein 5
2511 VX Den Haag
www.rijksoverheid.nl

Kenmerk
769449-136784-PG

Bijlage(n)

Uw brief

Correspondentie uitsluitend
richten aan het retouradres
met vermelding van de
datum en het kenmerk van
deze brief.

Pagina 1 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Adviesaanvraag
In 2012 heb ik de Gezondheidsraad daarom advies gevraagd over de volgende
vragen:

e Zijn de criteria voor neonatale hielprikscreening, zoals verwoord in het vo-
rige advies over neonatale hielprikscreening, nog steeds adequaat?

e Welke ziekten moeten, gezien recente wetenschappelijke ontwikkelingen,
opgenomen worden in de neonatale hielprikscreening?

e Hoe moet er omgegaan worden met knelpunten in de praktische uitvoe-
ring van de neonatale hielprikscreening: bijvoorbeeld de testmethoden
voor CF (cystic fibrose) en HCY (homocystinurie) en het tijdstip van de
hielprik?

e Hoe moet er omgegaan worden met nevenbevindingen en dragerschap?
Wat is de juiste procedure voor informatie en toestemming hierbij?

e Hoe kan de neonatale hielprikscreening voor de toekomst kwalitatief goed
en snel genoeg aangepast worden naar aanleiding van nieuwe weten-
schappelijke inzichten?

Het advies

De Gezondheidsraad concludeert dat er internationaal brede overeenstemming is
over de criteria voor opname van ziekten in de neonatale hielprikscreening. Zo
moet screenen voordeel opleveren voor de pasgeborene. Het moet gaan om aan-
merkelijke gezondheidswinst, door vroegtijdige interventies bij ernstige aandoe-
ningen waarvan het natuurlijk beloop bekend is. Daarnaast moet een test van
goede kwaliteit beschikbaar zijn. De klinische sensitiviteit (het percentage terecht
positieve uitslagen) en specificiteit (het percentage terecht negatieve uitslagen)
moeten hoog zijn. Ook is een brede acceptatie van het screeningsprogramma no-
dig door heldere informatie voor ouders, vrijwillige deelname, het waarborgen
van privacy en een goede toegankelijkheid van behandeling en begeleiding na een
positieve testuitslag. De Gezondheidsraad adviseert om deze criteria te blijven
gebruiken in Nederland voor het neonatale hielprikscreeningsprogramma. De Ge-
zondheidsraad adviseert tevens om het screeningsprogramma zo helder mogelijk
te houden, opdat de voordelen voor het te screenen kind evident zijn.

De Gezondheidsraadcommissie beveelt aan om de volgende veertien aandoenin-
gen op te nemen in het neonatale hielprikscreeningsprogramma:

1. Beta-thalassemie major (TM)

2. Carnitine acylcarnitine translocase deficiëntie (CACT)

3. Carnitine palmitoyltransferase deficiëntie type 1 (CPT1)

4. Carnitine palmitoyltransferase deficiëntie type 2 (CPT2)

5. Galactokinase deficiëntie (GALK)

6. Guanidinoacetaat methyltransferase deficiëntie (GAMT)

7. HbH ziekte (HbH)

8. Methyl-acetoacetyl-CoA thiolase deficiëntie; ketothiolase deficiëntie (MAT)

9. Methylmalon acidemie (MA)

10. Mucopolysaccharidosis type 1 (MPS I)

11. Organische cation transporter 2 (OCTN 2)

12. Propion acidemie (PA)

13. Severe combined immune deficiency (SCID)

14. X-gebonden adrenoleukodystrofie (X-ALD)

De Gezondheidsraad wijst er in haar advies op dat voor verantwoorde invoering in
het screeningsprogramma van deze aandoeningen degelijke pilotonderzoeken
nodig zijn. Voor één ziekte die nu onderdeel uitmaakt van het neonatale hielpriks-
creeningsprogramma geldt dat de test niet van voldoende kwaliteit is. De Gezond-
heidsraad adviseert om deze ziekte, homo-cystinurie, uit het programma te ver-
wijderen.

Kenmerk
769449-136784-PG

Pagina 2 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Niet-behandelbare aandoeningen

De Gezondheidsraad geeft in haar advies aan dat de discussie over niet-
behandelbare aandoeningen loopt. De Gezondheidsraad weegt de mogelijke voor-
delen voor het kind zwaarwegend genoeg om opname van bepaalde niet-
behandelbare aandoeningen in het screeningsprogramma te overwegen. Naar
haar oordeel moet wetenschappelijk dan goed onderbouwd zijn dat neonatale
hielprikscreening aanzienlijke gezondheidsschade door trage, foutieve of invasieve
diagnostiek weet te voorkomen. Zolang dat niet het geval is, beschouwt een
meerderheid van de Gezondheidsraad een dergelijke uitbreiding als onwenselijk.
Het kan namelijk ten koste gaan van de helderheid van het programma als ge-
heel. Op dit moment adviseert de Gezondheidsraad om geen niet-behandelbare
aandoeningen op te nemen.

Nevenbevindingen

De Gezondheidsraad heeft zich verder gebogen over de vraag hoe om te gaan met
nevenbevindingen. Bij neonatale hielprikscreening kunnen namelijk nevenbevin-
dingen worden gevonden: bevindingen die niet zijn beoogd, maar wel vragen op-
roepen. Soms zijn ze te voorkomen door het beter afstellen van de testmethodes.
De Gezondheidsraad stelt in deze kwestie bovenal het belang van het kind voorop.
Beïnvloedbare nevenbevindingen zouden moeten worden gerapporteerd aan de
ouders en daarbij zou geen beroep gedaan mogen worden op het recht op niet-
weten door de ouders omdat behandeling van deze aandoeningen gezondheids-
winst kan opleveren voor het kind. Nevenbevindingen die wijzen op een niet of
nauwelijks beïnvloedbare conditie horen volgens de Gezondheidsraad in principe
niet te worden gemeld. Rapportage, zo stelt de Gezondheidsraad, zou het recht
van het kind op een open toekomst schaden. Hetzelfde geldt voor aandoeningen
die zich pas op volwassen leeftijd manifesteren. Wel zou er een uitzondering ge-
maakt kunnen worden voor ziekte die vroeg tot uiting komt als daardoor het kind
een diagnostische odyssee kan worden bespaard. Van een open toekomst kan
namelijk niet meer gesproken worden. Een andere reden is dat de nadelen van
invasieve diagnostiek het kind bespaard kunnen worden.

Dragerschapziekten

Een van de nevenbevindingen in het huidige programma is het melden van dra-
gerschap van sikkelcelziekte. Daarvan adviseert de Gezondheidsraad om deze
dragerschap bij het kind niet te rapporteren aan de ouders. Het belang van het
kind om later zelf te kunnen beslissen over weten of niet-weten telt zwaarder dan
het belang van de ouders met het oog op reproductieve keuzemogelijkheden zo
stelt de Gezondheidsraad. Bovendien is het niet wenselijk dat bij de geïnformeer-
de toestemming uitgebreid aandacht gegeven moet worden aan wat strikt geno-
men bijzaak is in het screeningsprogramma. Een bijkomende overweging is dat
het screeningsprogramma zo eenduidig blijft en niet te zwaar belast wordt. Dra-
gerschap op sikkelcelziekte zou dan ook niet langer gemeld moeten worden in het
neonatale hielprikscreeningsprogramma.

Standpunt

De Gezondheidsraad heeft in haar advies recente wetenschappelijke inzichten over
neonatale hielprikscreening gepresenteerd en de adviesvragen beantwoord. Ik ben
de Raad erkentelijk voor het advies en wil haar adviezen op de volgende manier
opvolgen.

Een brede acceptatie van het neonatale hielprikscreeningsprogramma is nodig
voor heldere informatie voor ouders, vrijwillige deelname, het waarborgen van
privacy en een goede toegankelijkheid van behandeling en begeleiding na een
positieve testuitslag.

Ik heb al eerder aangekondigd dat ik voornemens ben de voorgestelde veertien
ziekten over te nemen in de neonatale hielprikscreening. Ik zal het Centrum voor

Kenmerk
769449-136784-PG

Pagina 3 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Bevolkingsonderzoek van het RIVM opdracht geven om met een uitvoeringstoets
de haalbaarheid van implementatie van deze veertien aandoeningen in het huidige
screeningsprogramma in kaart te brengen. In de uitvoeringstoets wordt beschre-
ven wat er allemaal moet worden voorbereid voor het uitbreiden van de hielprik
ten aanzien van het primaire proces, de organisatie, taken en verantwoordelijkhe-
den, communicatie, voorlichting en deskundigheidsbevordering, kwaliteitsborging,
monitoring en evaluatie, informatiehuishouding, capaciteit van en aansluiting op
de zorg en de financiering. Zo wordt duidelijk wat de consequenties zijn van de
uitbreiding van de neonatale hielprikscreening. Ik weet nu al dat ik door de grote
hoeveelheid aandoeningen genoodzaakt ben om keuzes te maken in de snelheid
waarmee ik aandoeningen in de neonatale hielprikscreening wil invoeren. De door-
looptijd van de uitvoeringstoets bedraagt minimaal 1,5 jaar. Zorgvuldigheid bij het
implementeren is nodig om fouten te voorkomen, maar daar waar snelheid ge-
maakt kan worden wil ik snel gezondheidswinst boeken.

Fase 1: Korte voorbereidingstijd

Als eerste wil ik prioriteit geven aan de snel in te voeren huidige nevenbevindin-
gen. Deze behandelbare nevenbevindingen worden op dit moment als bijvangst
gevonden en gerapporteerd aan de ouders van de baby. Deze aandoeningen wil ik
niet meer als bijvangst rapporteren maar als vangst. Dat betekent nog wel dat er
aanpassingen nodig zijn in de informatiehuishouding, de voorlichting en deskun-
digheidsbevordering en mogelijk in de testmethode. Voor deze aandoeningen is
dus ook voorbereidingstijd nodig om deze officieel in het screeningsprogramma op
te nemen. Het gaat hierbij om één stofwisselingsziekte en twee hemoglobinopa-
thieën aandoeningen:

Organische cation transporter 2 (OCTN 2)

Bèta-thalassemie major (TM)

HbH ziekte (HbH)

Fase 2: Middellange voorbereidingstijd

Tegelijkertijd wil ik dat onderzoeken worden gestart voor het implementeren van
de aandoeningen welke qua screeningsmethode sterk lijken op het huidige aanbod
van stofwisselingsziekten. Deze aandoeningen kunnen met de huidige apparaten
worden opgespoord maar moeten nog wel een stevigere pilot krijgen om goed de
stap van onderzoeksetting naar bevolkingsonderzoek te maken. Uitbreiding met
deze aandoeningen vergt veel aanpassingen, bijvoorbeeld ten aanzien van het
goed vaststellen van de parameters van de testmethodes, de voorlichting en des-
kundigheidsbevordering en de aansluiting op de zorg.

Dit geldt (waarschijnlijk) voor de stofwisselingsziekten:

Methylmalon acidemie (MA)

Propion acidemie (PA)

Carditine acylcaritine translocase deficiëntie (CACT)

Carnitine palmitoyltransferase deficiëntie type 1 (CPT1)

Carnitine palmitoyltransferase deficiéntie type 2 (CPT2)

Methyl-acetoacetyl-CoA thiolase deficiëntie; ketothiolase deficiëntie (MAT)

Fase 3: Lange voorbereidingstijd

Van de overige vijf aandoeningen geldt dat er een veel langere voorbereidingstijd
en zwaardere pilots nodig zijn om deze aandoeningen op te nemen in het bevol-
kingsonderzoek. Dit heeft verschillende redenen. Zo zijn er aandoeningen waar-
voor geheel nieuwe testmethodes gebruikt moeten worden, die nog ge-
test/gevalideerd moeten worden voor de neonatale hielprikscreening. Andere aan-
doeningen hebben een goede kosten-batenanalyse nodig of er moet een onder-
scheid gemaakt worden tussen baby’s van het vrouwelijke en mannelijke geslacht.
Dit onderscheid is nog niet eerder gemaakt in het screeningsprogramma neonatale
hielprikscreening en heeft consequenties voor het hele proces van het invullen van
het hielprikkaartje, het opsporen van de aandoening tot het opslaan van de kaart-
jes in het archief. Dit geldt (waarschijnlijk) voor de aandoeningen:

Kenmerk
769449-136784-PG

Pagina 4 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Galactokinase deficiëntie (GALK)

Guanidinoacetaat methyltransferase deficiëntie (GAMT)

Mucopolysaccharidosis type 1 (MPS I)

Severe combined immune deficiency (SCID)

X-gebonden adrenoleukodystrofie (X-ALD)

Binnen deze categorie wil ik de meeste snelheid geven aan de aandoening SCID,
een ernstige primaire immuundeficiëntie, omdat daar het meeste gezondheids-
winst gehaald kan worden. SCID is de eerste aandoening binnen het neonatale
hielprikscreeningsprogramma die helemaal genezen kan worden.

Niet-behandelbare aandoeningen

De Gezondheidsraad geeft aan dat de discussie loopt over hoe om te gaan met
screenen op onbehandelbare aandoeningen. Screenen op onbehandelbare aan-
doeningen is vergunningsplichtig omdat goed onderbouwd moet zijn waarom
screenen op onbehandelbare aandoeningen nodig is en welke voordelen het ople-
vert. De Gezondheidsraad geeft in haar advies over de neonatale hielprikscreening
aan dat de mogelijke voordelen voor de baby zwaarwegend genoeg moeten zijn
om opname van een onbehandelbare aandoening in het programma te overwe-
gen. Er moet goed onderbouwd zijn dat neonatale hielprikscreening aanzienlijke
gezondheidsschade kan voorkomen voor de baby.

Ik zie de nadelen die de Gezondheidsraad aangeeft en de risico’s van opname van
niet-behandelbare aandoeningen in de neonatale hielprikscreening. Tegelijkertijd
zie ik ook dat kennis over onbehandelbare ziekten handelingsopties kan geven die
veel narigheid kunnen voorkomen. Daarom wil ik een neonatale hielprikscreening
op onbehandelbare aandoeningen opzetten waarvoor ouders kunnen kiezen. Ik ga
bekijken hoe dat daadwerkelijk en zorgvuldig kan worden georganiseerd.

Nevenbevindingen

Nevenbevindingen zijn bevindingen die niet beoogd zijn maar toch worden gevon-
den. Ik ben het met de Gezondheidsraad eens dat nevenbevindingen zoveel als
mogelijk voorkomen moeten worden. Als er toch nevenbevindingen worden ge-
vonden moet onderscheid gemaakt worden tussen beïnvloedbare nevenbevindin-
gen en niet-beïnvloedbare nevenbevindingen. Ik vind dat beïnvloedbare nevenbe-
vindingen gerapporteerd moeten worden aan de ouders in het belang van de ba-
by. Vaak terugkomende behandelbare nevenbevindingen zouden net als de aan-
doeningen OCTN 2, TM en HbH overwogen moeten worden voor toekomstige op-
name als officieel te screenen aandoening. Nevenbevindingen die niet beïnvloed-
baar zijn moeten niet gemeld worden. Een uitzondering maak ik voor ziekten die
vroeg tot uiting komen en waarmee een diagnostische odyssee bespaard kan wor-
den. Van een open toekomst kan dan namelijk niet meer gesproken worden. Een
andere reden is dat de nadelen van invasieve diagnostiek het kind bespaard kun-
nen worden.

Dragerschap

Een van de nevenbevindingen van het huidige programma is het melden van dra-
gerschap van sikkelcelziekte. Ouders waarvan via de baby duidelijk is geworden
dat ze drager van sikkelcelziekte zijn kunnen op die manier een reproductieve
keuze maken. Uit de praktijk blijkt dat het melden van dragerschap van sikkelcel
een zware belasting vormt voor de uitvoerders. Het is daarnaast de vraag of het
wenselijk is dat bij de geïnformeerde toestemming uitgebreid aandacht gegeven
moet worden aan wat strikt genomen een bijzaak is in het screeningsprogramma.
Ook de eenduidigheid van het screeningsprogramma vergt overweging, evenals de
belasting. Zolang er geen alternatief is staan we voor een dilemma. Uiteindelijk
gaat het erom wat de ouders willen. Ik zal nader bekijken hoe we dit dilemma
oplossen door bijvoorbeeld vooraf te vragen wat de ouders willen. Tot die tijd zal
het beleid ongewijzigd blijven en binnen het neonatale hielprikscreeningspro-
gramma dragerschap van sikkelcelziekte worden gemeld.

Kenmerk
769449-136784-PG

Pagina 5 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Toekomstige ontwikkelingen

Op technologisch en wetenschappelijk vlak blijven innovaties ervoor zorgen dat er
betere behandelmethodes worden ontwikkeld en betere opsporingsmethodes wor-
den gevonden waarmee baby’s na behandeling aanzienlijke gezondheidswinst
kunnen boeken. Ik wil voor het neonatale hielprikscreeningsprogramma sneller
kunnen reageren op deze innovaties om snel gezondheidswinst te behalen. Daar-
om zal ik vaker dan voorheen aan de Gezondheidsraad vragen of een nieuwe ont-
wikkeling impact heeft op kandidaat-aandoeningen of ethische aspecten. Dit alles
om nieuwe ontwikkelingen zorgvuldig en snel te kunnen overwegen voor het neo-
natale hielprikscreeningsprogramma. Op die manier kunnen we ook in de toe-
komst ervoor zorgen dat baby’s kort na de geboorte worden onderzocht op steeds
meer aandoeningen waarvoor vroege opsporing van belang is voor tijdige behan-
deling. Op die manier werken we samen aan kansen voor kinderen op een gezond
leven.

Hoogachtend,

de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,

Kenmerk
769449-136784-PG

Pagina 6 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>