<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Ingezonden commentaren op het openbare concept van het
achtergronddocument Kalium
De volgende organisaties hebben commentaar ingestuurd:
   Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie
   Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
   Unilever
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                           823985
Van: Christine Grit
Verzonden: maandag 24 augustus 2015 15:55
Aan: GR_RGV2O15
Onderwerp: EGV-015 020 A Respons op vijfde serie achtergronddocumenten Gezondheidsraad RGV
2015 definitief
Geachte mevrouw/heer
Bijgaand doe ik u de respons namens de FNLI toekomen in reactie op de vijfde reeks
achtergronddocumenten van de Gezondheidsraad ten behoeve van het opstellen van de
Richtlijnen goede voeding 2015.
Wij hopen dat u de in de respons opgenomen informatie kunt gebruiken.
Met vriendelijke groet,
Christine Grit
Manager Voeding & Gezondheid
FN LI
fnli.nl 1 voedincivooruit.nl 1 duurzamereten.nl 1 Twitter 1 Linkedln
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                        EGV-015 020 A Cousnitatie respons vijfde ronde achtergronddocunienten Gezondheidsraad         -
                        definitief
                        EGV       15  019      A
                        Notitie
                        Consultatierespons op 5 achtergronddocumenten
                        Onderwerp                Achtergronddocumenten (1) Alcoholhoudende dranken, (2) Eiwit,
                                                 (3) Kalium, (4) Transvetzuren en (5) Visvetzuren.
                        Datum             1 24 augustus 2015
                        Inleiding
                        Als eerste willen we ook bij deze vijfde reeks achtergronddocumenten de Commissie
                        bedanken voor het kunnen inzien van de Werkwijze en de achtergronddocumenten voor
                        de Richtlijnen goede voeding (Rgv) 2015. Ook bij deze set documenten willen we graag
                        de Con-unissie complimenteren met het vele werk dat hiertoe moet zijn uitgevoerd.
                        Het blijft voor ons lastig dat naarmate er meer documenten komen, het steeds
                        onduidelijker wordt om overzicht te houden op de dwarsverbanden tussen
                        voedingsstoffen, voedingssupplementen, voedingsmiddelen en voedingspatronen. Vaak
                        duiken onderwerpen die (deels) al in een bepaald achtergronddocument zijn besproken
                        ook op andere plaatsen op, soms wordt verwezen naar documenten en soms worden in
                        het ene achtergronddocument andere getallen gehanteerd dan voor het andere terwijl
                        deze gelijk zouden kunnen en moeten zijn.
                        Een ander punt dat ons zorgen blijft baren, is dat de keuze voor de top 10 van ziekten er
                        toe bij kan dragen dat bepaalde voedingsgerelateerde aandoeningen niet of slechts heel
                        beperkt zullen worden meegewogen bij het opstellen van de Richtlijnen. Terwijl hier
                        sprake is van aandoeningen die weliswaar niet in de top 10 voorkomen maar wel degelijk
                        grote gevolgen kunnen hebben voor de volksgezondheid en ook voor een deel kunnen
                        worden voorkomen.
                        Terugkomend op de voedingsstoffen/levensmiddelen die in achtergronddocumenten
                        überhaupt aan de orde komen (waarop wij dieper ingaan in onze respons op de eerste
                        reeks achtergronddocumenten), is het onzes inziens een gemis dat er geen aandacht is
                        voor plantensterolen en producten met toegevoegde plantensterolen. Zeker bij een
                        exercitie waarin de preventie van hart- en vaatziekten en waarin het niveau van het LDL
                        cholesterol gehalte als een belangrijke intermediair is meegenomen, valt het op dat er
                        geen aandacht voor is.
             F N II                                                             Respons consultatie vijfde ronde achtergronddocumenten 1 1
FEDERATIE NEDERLANDSE
1[VEN5F.IIDOESEN INDIJSTRI[
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                      EGV-015 020 A Consultatie respons vijfde ronde aclitergronddocunienten Gezondheidsraad        -
                      definitief
                      Los van deze algemene aandachtspunten die ons enige zorgen baren, maken we opnieuw
                      graag van de gelegenheid gebruik om te reageren op de verschillende
                      achtergronddocumenten die bij deze vijfde ronde zijn verspreid voor consultatie. Alle 5
                      de achtergronddocumenten zijn in onze achterban doorgenomen waarbij uiteraard de
                      door de Commissie gestelde vragen zoveel mogelijk centraal hebben gestaan. De reacties
                      op de verschillende documenten volgen vanaf pagina 3 van deze consultatierespons. De
                      documenten worden in alfabetische volgorde behandeld, te beginnen hij
                      ‘Alcoholhoudende dranken’ en eindigend bij ‘Visvetzuren (Eicosapentaeenzuur en
                      docosahexaeenzuur)’.
                      Voor de goede orde zij nog opgemerkt dat de aandachtspunten over de werkwijze die wij
                      in de respons op de eerste reeks achtergronddocumenten hebben weergegeven, ook op
                      deze reeks achtergronddocumenten van toepassing blijven.
            F I4 II                                                           Respons consultatie vijfde ronde achtergronddocumenten 1 2
FEDERATIE NEDERLANDSE
LEVENSMIDDELEN INDUSTRIE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                         EG V-015 020 A Consultatie respons vijfde ronde achtergronddocninenten Gezondlieidsraad       -
                        definitief
                        Kalium
                        Opmerkingen vooraf
                        Hoewel we ons realiseren dat de achtergronddocumenten de literatuur tot juli 2014
                        bespreken, is het toch jammer dat een achtergronddocument dat medio 2015 verschijnt,
                        niet ook nog enkele recentere bijdragen heeft meegenomen. Immers, het zou toe te
                        juichen zijn als de uiteindelijke richtlijnen gebaseerd zullen zijn op zo recent mogelijke
                        gegevens. We vinden het bijvoorbeeld te betreuren dat het briefrapport van het RIVM
                        over de kaliuminriame in Nederland niet is meegenomen in dit achtergronddocument,
                        terwijl ook een recent verschenen meta-analyse naar effecten op het LDL-cholesterol en
                        het lichaamsgewicht niet is meegenomen.
                        Ook vinden we het jammer dat er geen verwijzing is opgenomen naar de aanbevelingen.
                        Weliswaar zijn er geen bovengrenzen voor kalium vastgesteld in Nederland maar de
                        WHO heeft dit wel gedaan, terwijl ook het eerder genoemde briefrapport hier getallen
                        over weergeeft. Het in 2009 gepubliceerde rapport van de Gezondheidsraad wijst op het
                        niet uitsluiten van mogelijk nadelige effecten van verrijkte voedingsmiddelen en
                        voedingssuppiementen met extreem hoge doses hoewel er niet wordt geconstateerd dat
                        producten met dergelijke hoge doses daadwerkelijk beschikbaar zijn. Onzes inziens zou
                        dit eigen rapport bij dit achtergronddocument expliciet moeten worden aangehaald.
                        Daarenboven wordt niet ingegaan op de (ideale?) verhouding tussen natriurn en kalium,
                        een kwestie die met het oog op het voorkomen van hoge bloeddruk aan de orde zou
                        moeten komen.
                        Tot slot verbaast het ons dat er geen melding wordt gemaakt van bepaalde negatieve
                        effecten van een hoge kaliuminname van bepaalde grote groepen patiënten (bv.
                       nierpatiënten) terwijl er evenmin wordt ingegaan op de consequenties voor de
                       kaliuminname bij de wenselijke hogere groente- en peulvruchten inname (deels is dit wel
                        aan de orde gekomen bij eerder verschenen achtergronddocumenten).
                        De referenties:
                             • Hendriksen M.A.H., Rossum, van C.T.M. A, van der D.L., Kalium inname: risico
                                                                              ,
                                 van hyperkaliëmie? Overzicht van beschikbare gegevens in Nederland. RIVM
                                 briefrapport 2015, nr. 0009.
                             • WHO. Guideline: potassium intake for adults and children. Geneva. World
                                  Health Organisation (WHO), 2012.
                             • Gezondheidsraad. Naar een voldoende inname van vitamines en mineralen. Den
                                 Haag: Gezondheidsraad, 2009; publicatie nr 2009/06.
                             • Binia A., Jaeger J., Hu Y., Zimmerman D., Daily potassium intake and sodium-to
                                 potassium ratio in the reduction of blood pressure: a meta-analysis of
                                 randornized controlled trials. J. of Hypertense., 33 (8): pp. 1509-1520, 2015.
             F I’4 II                                                            Respons consultatie vijfde ronde achtergronddocumenten 1 9
FEDERASE NEDERLANDSE
LEVENSF.IIDOELEN INDU5TPIE
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                          EG 17-015 020 A Consultatie respons vijfde ronde achtergronddocunienten Gezondheidsraad        -
                          definitief
                          Gedetailleerd connnentaar
                          Pagina 4, regels 42-70
                         Zie ook de algemene opmerkingen voor wat betreft de inname in de Nederlandse
                         bevolking.
                         Pagina 6, Regels 81-83
                          Hier zou wellicht kunnen worden vermeld dat het effect in mensen met een gezonde of
                          normale bloeddruk niet alleen minder sterk is, maar ook niet significant (althans dat is
                         nog niet aangetoond). Verder is ook niet duidelijk wat de gemiddelde
                          achtergrondinname is in de besproken meta-analyses en wat dus de relatieve verhoging
                          is van de kaliuminname ten opzichte van die achtergrondinname.
                         Pagina 6, regel 86
                         Zie hiervoor de algemene opmerkingen met ook een referentie.
                         Pagina 7, regel 115
                         Er worden geen conclusies of aanbevelingen verbonden aan de meta-analyse naar 3
                         RCT’s bij kinderen. Zelfs niet de conclusie dat er geen effecten zijn gevonden (die
                         uitsluitend hier in de tekst zelf is terug te vinden, niet bij de latere samenvatting in
                          tabelvorm). De WHO geeft in haar rapport wel aanbevelingen voor kinderen (zie
                         referentie hierboven bij de algeinene opmerkingen).
                         Pagina 8, regels 151-152
                         Het is ons niet duidelijk geworden welke beperkingen van de gepresenteerde meta
                         analyses nu het zwaarste wegen en hoe deze uiteindelijk zijn meegewogen om tot de
                         conclusie te komen. Een nadere toelichting zou welkom zijn.
             F FsI II                                                             Respons consultatie vijfde ronde achtergronddocurnenten 1 10
FEDERATIE NEDERLANDii
LFVEF1SF.IIDDE[EN INDIJSTRIE J
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                               824548
Van: Caroline van Rossum
Verzonden: maandag 24 augustus 2015 17:25
Aan: GR_RGV2O15
CC: Elly Buurma; Daphne van der A
Onderwerp: reactie vijfde ronde vanuit RIVM
Beste collega’s van de GR,
Hierbij de reactie vanuit het RIVM op de 5de ronde van de achtergronddocumenten RGV
Groetjes Caroline
Caroline van Rossum, PhD
Centre for Nutrition, Prevention and Health Services
National Institute for Public Health and the Environment
P0 Box 1
3720 BA Bilthoven
The Netherlands
See http://wwwvoedselconsumptiepeiIinQjj for information on the Dutch food consumption surveys
See http:/!wwwrivmnl/nevo for information on the Dutch food composition database
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Reactie RIVM op concept
achtergrondrapporten RGV ronde 5
dd 24-82015
Alcoholhoudende dranken.
   -  Pag 19: r 414: fysieke activiteit is een anglicisme/Belgisch, lichamelijke activiteit (zie regel
      421) is correcter Nederlands
   -  Pag 19, r 444: wijnconsumptie moet bierconsumptie zijn.
   -  Pag 29, r 690-691: de zin is incompleet.
   -  Pag 4, tabel 1: titel tabel 1: Gebruikelijke consumptie van ipv Gebruikelijke inname van..
                                                                   ...
Kalium
   -  Tabel 2 behoeft een update. Hier is correspondentie over geweest met Daphne van der A
      (10-7).
   -  Pagina 5, regel 69; VCP-2007-10 moet zijn VCP 2007-2010
   -  Komt in tabel 2 erbij wat voor gegevens de VCP gegevens zijn: Gebruikelijk?
Eiwit
   -  Tabel 1, correcte cijfers:
          o Jongens totaal eiwit: 11;13;16 ipv 13,15,18
          o Mannen totaal eiwit: 12;15;18 ipv 14,17,20
          o Meisjes : plant eiwit: p90 6 ipv 7.
          o Mannen: plan eiwit: plO: 4 ipv 5.
Visvetzuren
    - Regel 9, pagina 5: Volgens VCP 2011 moet zijn: Volgens VCP 2007-2010.
    - Regel 9: inhoudelijk tussen 2 en 19% is altijd lastig te interpreteren. Eventueel zou je ook
      kunnen verwijzen naar de aanvullende memo. Paragraaf 2.8 waarin we de supplementen
      voor de mannen en vrouwen rapporteren. Dan gebruik 10% van de mannen en 14% van de
      vrouwen visoliesupplementen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Van: Elk, Kathelijn-van
Verzonden: donderdag 20 augustus 2015 19:34
Aan: GR_Webmaster; Javanrnardi, M. (Mitra)
Onderwerp: Unilever commentaar vijfde batch achtergronddocumeriten Richtlijnen goede voeding
2015
Beste commissie van de Gezondheidsraad, beste Mitra,
Bij dezen maken wij graag gebruik van de gelegenheid tot het geven van commentaar op de
verschillende achtergronddocumenten van de vijfde batch. In de bijlage vindt u het Unilever
commentaar op de achtergronddocumenten ‘Kalium’, ‘EPA en DHA’ en ‘transvetzuren’.
Daarnaast is het in onze ogen een gemis dat plantensterolen en producten met toegevoegde
plantensterolen niet inhoudelijk in de achtergronddocumenten zijn besproken.
De producten waaraan plantensterolen zijn toegevoegd, passen allen in een gezond voedingspatroon
en het vergt van een persoon met een verhoogd cholesterol slechts een kleine aanpassing in het
dieet, waardoor het een erg gemakkelijke manier is om het LDL-cholesterol te verlaging (wat toch
door de commissie als één van de drie intermediaire uitkomstmaten voor ziekten is aangemerkt). Het
gunstige effect wordt verkregen bij een dagelijkse inname van 1,5-3g plantensterolen. De inname van
1,5-2,4 g plantensterolen per dag kan het cholesterol met 7-10% verlagen, de inname van 2,5-3 g
plantensterolen per dag kan het cholesterol met 10-12,5% verlagen, beide na 2-3 weken als
onderdeel van een gezonde voeding met voldoende groente en fruit en een gezonde leefstijl.
Er is een duidelijke consensus omtrent het wetenschappelijke bewijs dat plantensterolen een LDL
cholesterolverlagend effect hebben, bewijs wat onder andere bestaat uit meta-analyses en
systematische reviews. Zo is er in 2013 een EAS (European Atherosclerosis Society) consensus review
artikel (Gylling et al, 2013) verschenen met daarin een uitgebreide analyse van de huidige kennis
omtrent het cholesterolverlagende effect van plantensterolen (en plantenstanolen) en de implicaties
daarvan voor de preventie van hart- en vaatziekten. Mocht u meer studies willen ontvangen, dan
hoor ik het graag.
Wij hopen dat de commissie producten met toegevoegde plantensterolen in haar richtlijnen
meeneemt, wensen de commissie veel succes met deze laatste afrondende fase en we kijken uit naar
de finale richtlijnen.
Met vriendelijke groet,
Kathelijn van Elk
  u
 UQLv
Kathelijn van Elk Nutrition and Health Manager
Unilever Benelux
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>Nassaukade 5
Postbus 120 3000 AD Rotterdam
www.unilever.nI www.facebook.com/unilever
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                Augustus 20 2015     (COMM ENTAAR ACHTERGRONDDOCUMENT KALIUM]
INTRODUCTIE:
Wij danken de commissie voor de inzage in de werkwijze en achtergronddocumenten voor de Richtlijnen
Goede Voeding 2015. Bij dezen maken wij graag gebruik van de gelegenheid tot het geven van commentaar op
het achtergronddocument Kalium.
We complimenteren de commissie met de systematische en uitgebreide werkwijze voor de nieuwe richtlijnen
en wij verwelkomen de afstemming van de conclusies met internationale richtlijnen. Het is in onze ogen erg
belangrijk dat voedingsadviezen breed worden gedragen. Internationale eenduidigheid in adviezen voor de
bevolking verschaft ook de voedingsmiddelenindustrie duidelijke richtingen voor het verbeteren van
producten.
We erkennen dat dit achtergrond document gebaseerd is op een nauwkeurige review van verschenen
literatuur tot juli 2014 en waarderen de in detail beschreven werkwijze van de commissie. In ons gedetailleerd
commentaar verwijzen we echter ook naar twee later verschenen publicaties, enkel zodat de nieuwe
Nederlandse voedingsrichtlijnen gebaseerd zullen zijn op de meest recente wetenschappelijke inzichten.
Tot slot, gezien de conclusies van dit achtergronddocument, vragen wij ons af of de commissie met een
kwantitatieve aanbeveling gaat komen over de optimale kalium en natrium/ kalium inname, waarop deze dan
gebaseerd zullen zijn en of er ook een maximale kalium aanbeveling komt.
Hieronder vindt u het gedetailleerder commentaar met betrekking tot het achtergronddocument kalium.
GEDETAILEERD COMMENTAAR:
         Pagina 4, Regel 42-70
          “Kaliuminname in Nederland”
         Het rapport geeft een globale schets van de kalium inname in de Nederlandse bevolking weer, alleen is
         het niet duidelijk hoe de kalium inname is ten aanzien van gangbare aanbevelingen, zoals bijvoorbeeld
         die van de WHO uit 2012 (3510 mg/d). Het zou interessant zijn om te weten welk percentage van de
         bevolking wel/ niet aan de aanbeveling voldoet. Het RIVM rapport (Hendriksen, 2015) geeft hier wel
         duidelijkere getallen over.
         Daarnaast wordt er in het document geen enkele verwijzing gemaakt naar mogelijke nadelige effecten
         van een te hoge kaliurn inname voor bijvoorbeeld nierpatiënten. We realiseren ons dat het onlangs
         verschenen rapport van het RIVM buiten de gestelde publicatie-periode valt, maar we zouden de
         commissie toch aanbevelen de bevindingen uit dit rapport mee in overweging te nemen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>          Augustus 20,  oi      [COMMENTAAR ACHTERGRONDDOCUMENT KALIUM]
   Referentie
        o Hendriksen MAH, van Rossum CTM, van derA DL. Kalium inname: risico van hyperkaliëmie?
            Overzicht van beschikbare gegevens in Nederland. RIVM Brief rapport 2015-0009.
   Pagina 6, regel 74-76
   “Er zijn geen meta-analyses of systematische reviews gevonden naar effecten op het LDL-cholesterol en
   het lichaamsgewicht.”
   Wij delen bovenstaande bevinding. Daarentegen beschrijven Aburto et al. (2013) wel in hun review dat
   er in de verschillende studies en meta-analyses met kalium geen significant negatieve effecten zijn
   aangetoond, waarbij ook gekeken is naar bloedllpiden. Het zou goed zijn om deze bevindingen omtrent
   veiligheid en het ook ontbreken van negatieve effecten in het document mee te nemen.
•  Pagina 6, regel 81-83
   “Conclusie: Verhoging von de kalium inname met ten minste 1,7 gram per dag leidt tot een gemiddeld
   2,4 mmHg lagere systolische bloeddruk, waarbij het effect sterker is in geval van hypertensie en/of een
   hogere natriuminname.
   Hierbij zou misschien sterker benadrukt kunnen worden dat het effect in mensen met een gezonde
   bloeddruk niet alleen minder sterk is, maar tot dusver ook niet significant aangetoond is. Verder is niet
   duidelijk wat de gemiddelde baseline inneming in betreffende meta-analyses is, en wat dus de
   relatieve orde van grootte van deze verhoging is ten opzichte van baseline.
•  Pagina 6, regel 86
    “De commissie vond 6 meta-analyses van RCT’s naar het effect van kafium op de systolische bloeddruk.”
    Recentelijk is nog een meta-analyse gepubliceerd (Binia, 2015) naar het effect van kalium op de
    systolische bloeddruk. Al valt deze buiten de gestelde publicatie periode, het zou toch goed zijn te
    vermelden dat ook deze nieta-analyse eerdere bevindingen bevestigd.
    Referentie:
         o   Binia A, Jaegerj, Nu Y, Singh A, Zimmerman D. Daily potassium intake and sodium-to-potassium
             ratio in the reduction of blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. J
             Hypertens, 33(8):1509-20, 2015.
 •  Pagina 7, regel 115
     “Aburto eo. presenteren ook een meta-analyse van 3 RCT’s bij kinderen. Daarin werd geen effect van
    de kaliuminname op de systolische bloeddruk gevonden.
     De commissie geeft hier aan ook naar het effect op kinderen te hebben gekeken, echter worden hier
     geen conclusies of aanbevelingen aan verbonden. Dit in tegenstelling tot de WHO. Om de bloeddruk
     van kinderen te controleren, suggereert de WHO een verhoogde inname van kalium uit de voeding. De
     aanbevolen inname van ten minste 90 mmol/ dag zou naar beneden aangepast moeten worden voor
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>       Augustus20, 2015     [COMMENTAAR ACI4TERGRON DDOCUMENT KAUUM]
kinderen, gebaseerd op de energie behoefte van kinderen. Zie hiervoor het WHO rapport (2012) met
richtlijnen voor kalium inname.
Referentie:
    o WHO. Guideline: Potassium intake for aduits and children. Geneva, World Health Organization
         (WHO), 2012
Pagina 8, regel 151-152
“De commissie constateert dat ieder van de gepresenteerde meta-analyses beperkingen heeft.”
De commissie heeft beperkingen geconstateerd en in voorgaande alinea’s ook een aantal beperkingen
benoemd, zoals publicatie bias en heterogeniteit, echter is het niet duidelijk welke beperkingen de
commissie het belangrijkst vindt van de gepresenteerde meta-analyses en hoe deze beperkingen
worden meegenomen in de conclusie. Wij vragen de commissie dit verder toe te lichten.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Kalium
GEZONDHEIDSRAAD                                                       Reactie op commentaren
Reactie van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015
op het achtergronddocument over Kalium
De commissie heeft op het achtergronddocument over kalium reacties ontvangen van
de Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI), Unilever en het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). De commissie heeft de
inhoudelijke reacties betrokken bij het opstellen van het definitieve
achtergronddocument en over het algemeen de tekstuele suggesties overgenomen.
Het commentaar heeft geresulteerd in wijzigingen van conclusies:
    Bij hypertensieve volwassenen leidt verhoging van de kaliuminname met ongeveer
     2 gram per dag tot een gemiddeld 4 mmHg lagere systolische bloeddruk, waarbij
     het effect sterker is in geval van onbehandelde hypertensie.
     Bewijskracht: groot.
    Er is te weinig onderzoek om een uitspraak te doen over het effect van kalium op
     de systolische bloeddruk van normotensieve volwassenen en op die van kinderen.
Op de volgende pagina’s beschrijft de commissie in een tabel alle inhoudelijke
commentaren en wat zij daarmee heeft gedaan.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>Kalium
GEZONDHEIDSRAAD                                                                                                                         Reactie op commentaren
Tabel Overzicht ontvangen inhoudelijke commentaren op achtergronddocument over voedingsvezel en reactie van de commissie.
 Commentatoren      Commentaar                                                             Reactie commissie
 FNLI               We vinden het jammer dat er geen verwijzing is opgenomen naar de       Niet verwerkt
                    WHO-aanbevelingen (Guideline: potassium intake for adults and          Verwijzing naar aanbevelingen van andere organisaties passen niet
                                           1
                    children. WHO, 2012).                                                  in de werkwijze van de commissie ten aanzien van het opstellen van
                                                                                                                        2
                                                                                           de achtergronddocumenten.
 FNLI               Weliswaar zijn er geen bovengrenzen voor kalium vastgesteld in         Niet verwerkt
                                               1
                    Nederland maar de WHO heeft dit wel gedaan, terwijl ook het            Het beschrijven, beoordelen of vaststellen van bovengrenzen die
                            3
                    RIVM hier getallen over weergeeft. Het in 2009 gepubliceerde           door andere organisaties zijn vastgesteld past niet in de werkwijze
                                                       4
                    rapport van de Gezondheidsraad wijst op het niet uitsluiten van        van de commissie ten aanzien van het opstellen van de
                                                                                                                     2
                    mogelijk nadelige effecten van verrijkte voedingsmiddelen en           achtergronddocumenten.
                    voedingssupplementen met extreem hoge doses hoewel er niet
                    wordt geconstateerd dat producten met dergelijke hoge doses
                    daadwerkelijk beschikbaar zijn. Onzes inziens zou dit eigen rapport
                    bij dit achtergronddocument expliciet moeten worden aangehaald.
 FNLI               Tot slot verbaast het ons dat .. … er evenmin wordt ingegaan op de     Niet verwerkt
                    consequenties voor de kaliuminname bij de wenselijke hogere            De integratie van informatie uit verschillende
                    groente- en peulvruchten inname (deels is dit wel aan de orde          achtergronddocumenten gebeurt niet in de achtergronddocumenten
                    gekomen bij eerder verschenen achtergronddocumenten).                  maar in het advies.
 FNLI               Daarenboven wordt niet ingegaan op de (ideale?) verhouding             Niet verwerkt
                    tussen natrium en kalium, een kwestie die met het oog op het           Dit onderwerp past niet in de werkwijze van de commissie ten
                                                                                                                                                       2
                    voorkomen van hoge bloeddruk aan de orde zou moeten komen.             aanzien van het opstellen van de achtergronddocumenten.
 Unilever           Gezien de conclusies van dit achtergronddocument, vragen wij ons       Niet verwerkt
                    af of de commissie met een kwantitatieve aanbeveling gaat komen        Deze vraag betreft het advies.
                    over de optimale kalium en natrium/ kalium inname, waarop deze
                    dan gebaseerd zullen zijn en of er ook een maximale kalium
                    aanbeveling komt.
 FNLI en            Pagina 4, Regel 42-70 “Kaliuminname in Nederland”                      Verwerkt
                                                                                                                                                         3
 Unilever           Het zou toe te juichen zijn als de uiteindelijke richtlijnen gebaseerd De kaliuminnames uit het RIVM rapport van Hendriksen e.a. waren
Pagina 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Kalium
GEZONDHEIDSRAAD                                                                                                                  Reactie op commentaren
 Commentatoren Commentaar                                                            Reactie commissie
               zullen zijn op zo recent mogelijke gegevens. We vinden het            al vermeld in tabel 2 van het achtergronddocument, maar de
               bijvoorbeeld te betreuren dat het briefrapport van het RIVM over de   referentie ontbrak. De referentie is toegevoegd en op basis van het
                                           3
               kaliuminname in Nederland niet is meegenomen in dit                   erratum dat aan het rapport is toegevoegd zijn er kleine
               achtergronddocument.                                                  aanpassingen in enkele waarden doorgevoerd.
                                  3
 FNLI en       Het RIVM-rapport geeft een globale schets van de kalium inname        Niet verwerkt
 Unilever      in de Nederlandse bevolking weer, alleen is het niet duidelijk hoe de Dit onderwerp past niet in de werkwijze van de commissie ten
                                                                                                                                                 2
               kalium inname is ten aanzien van gangbare aanbevelingen, zoals        aanzien van het opstellen van de achtergronddocumenten.
                                                                   1
               bijvoorbeeld die van de WHO uit 2012 (3510 mg/d) . Het zou
               interessant zijn om te weten welk percentage van de bevolking wel/
               niet aan de aanbeveling voldoet. Het RIVM rapport (Hendriksen,
                      3
               2015) geeft hier wel duidelijkere getallen over.
 Unilever en   In het document komen mogelijke nadelige effecten van een te hoge     Niet verwerkt
 FNLI          kalium inname voor bijvoorbeeld nierpatiënten niet aan de orde. We    Problemen van patiëntgroepen passen niet in de werkwijze van de
                                                                                 3
               realiseren ons dat het onlangs verschenen rapport van het RIVM        commissie ten aanzien van het opstellen van de
                                                                                                                2
               buiten de gestelde publicatieperiode valt, maar we zouden de          achtergronddocumenten. De Richtlijnen goede voeding zijn gericht
               commissie toch aanbevelen de bevindingen uit dit rapport mee in       op de algemene bevolking.
               overweging te nemen.
 Unilever      Pagina 6, regel 74-76 “Er zijn geen meta-analyses of systematische    Niet verwerkt
                                                                                                       5
               reviews gevonden naar effecten op het LDL-cholesterol en het          Aburto e.a. 2013 vermelden: “We systematically searched for,
               lichaamsgewicht.”                                                     compiled, and meta-analysed all available data on the potential
               Wij delen bovenstaande bevinding. Daarentegen beschrijven Aburto      adverse effect of increased potassium intake on blood lipid
                           5
               e.a. (2013) wel in hun review dat er in de verschillende studies en   concentrations, catecholamine concentrations, and renal function
               meta-analyses met kalium geen significant negatieve effecten zijn     and found that increased potassium, either in supplement or dietary
               aangetoond, waarbij ook gekeken is naar bloedlipiden. Het zou         form, had no adverse effects on these outcomes.” Aburto e.a. 2013
               goed zijn om deze bevindingen omtrent veiligheid en het ook           geven echter noch in de publicatie, noch in het supplement echter
               ontbreken van negatieve effecten in het document mee te nemen.        specifieke informatie over de meta-analyse naar effecten op LDL-
                                                                                     cholesterol. Zo is niet gerapporteerd hoeveel en welke RCT’s voor
                                                                                     deze specifieke meta-analyse beschikbaar waren en wat de
Pagina 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>Kalium
GEZONDHEIDSRAAD                                                                                                                Reactie op commentaren
 Commentatoren Commentaar                                                          Reactie commissie
                                                                                   uitkomst was. Daarom kan deze referentie niet verwerkt worden in
                                                                                   het achtergronddocument.
 FNLI          Pagina 6, Regels 81-83                                              Verwerkt
               Hier zou wellicht kunnen worden vermeld dat het effect in mensen    De conclusie met grote bewijskracht is gewijzigd; deze heeft nu
               met een gezonde of normale bloeddruk niet alleen minder sterk is,   specifiek betrekking op hypertensieve personen. Er zijn nu twee
               maar ook niet significant (althans dat is nog niet aangetoond).     conclusies:
               Verder is ook niet duidelijk wat de gemiddelde achtergrondinname is Conclusie 1: Bij hypertensieve volwassenen leidt verhoging van de
               in de besproken meta-analyses en wat dus de relatieve verhoging is  kaliuminname met ongeveer 2 gram per dag tot een gemiddeld 4
               van de kaliuminname ten opzichte van die achtergrondinname.         mmHg lagere systolische bloeddruk, waarbij het effect sterker is in
 Unilever      Bij de conclusie over het effect van de kaliuminname op de          geval van onbehandelde hypertensie. Bewijskracht: groot.
               systolische bloeddruk zou misschien sterker benadrukt kunnen        Conclusie 2: Er is te weinig onderzoek om een uitspraak te doen
               worden dat het effect in mensen met een gezonde bloeddruk niet      over het effect van kalium op de systolische bloeddruk van
               alleen minder sterk is, maar tot dusver ook niet significant        normotensieve volwassenen en op die van kinderen.
               aangetoond is. Verder is niet duidelijk wat de gemiddelde baseline
               inneming in betreffende meta-analyses is, en wat dus de relatieve
               orde van grootte van deze verhoging is ten opzichte van baseline.
 Unilever      Pagina 6, regel 86 “De commissie vond 6 meta-analyses van RCT’s     Verwerkt
                                                                                                                   6
               naar het effect van kalium op de systolische bloeddruk.”            De meta-analyse van Binia e.a. is toegevoegd in het
               Recentelijk is nog een meta-analyse gepubliceerd naar het effect    achtergronddocument.
                                                                   6
               van kalium op de systolische bloeddruk (Binia e.a. ). Al valt deze
               buiten de gestelde publicatie periode, het zou toch goed zijn te
               vermelden dat ook deze meta-analyse eerdere bevindingen
               bevestigd.
 Unilever      Pagina 7, regel 115 “Aburto e.a. presenteren ook een meta-analyse   Verwerkt
               van 3 RCT’s bij kinderen. Daarin werd geen effect van de            De commissie heeft de volgende conclusie toegevoegd: Er is te
               kaliuminname op de systolische bloeddruk gevonden.”                 weinig onderzoek om een uitspraak te doen over het effect van
               De commissie geeft hier aan ook naar het effect op kinderen te      kalium op de systolische bloeddruk … … van kinderen.
               hebben gekeken, echter worden hier geen conclusies of
Pagina 4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Kalium
GEZONDHEIDSRAAD                                                                                                                Reactie op commentaren
 Commentatoren Commentaar                                                           Reactie commissie
               aanbevelingen aan verbonden. Dit in tegenstelling tot de WHO. Om
               de bloeddruk van kinderen te controleren, suggereert de WHO een
               verhoogde inname van kalium uit de voeding. De aanbevolen
               inname van ten minste 90 mmol/ dag zou naar beneden aangepast
               moeten worden voor kinderen, gebaseerd op de energie behoefte
               van kinderen. Zie hiervoor het WHO rapport (2012) met richtlijnen
                                    1
               voor kalium inname.
 Unilever      Pagina 8, regel 151-152 “De commissie constateert dat ieder van de   Verwerkt
               gepresenteerde meta-analyses beperkingen heeft.”                     Op basis van het commentaar is het slot van de paragraaf over het
               De commissie heeft beperkingen geconstateerd en in voorgaande        effect van kalium op de systolische bloeddruk aangepast.
               alinea’s ook een aantal beperkingen benoemd, zoals publicatie bias
               en heterogeniteit, echter is het niet duidelijk welke beperkingen de
               commissie het belangrijkst vindt van de gepresenteerde meta-
               analyses en hoe deze beperkingen worden meegenomen in de
               conclusie. Wij vragen de commissie dit verder toe te lichten.
Pagina 5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Kalium
GEZONDHEIDSRAAD                                                                  Reactie op commentaren
Literatuur
1     World Health Organisation (WHO). Guideline: potassium intake for adults and children. Geneva:
      WHO; 2012.
2     Gezondheidsraad. Werkwijze van de commissie Richtlijnen goede voeding 2015 -
      Achtergronddocument bij Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad; 2015:
      publicatienr. A15/03.
3     Hendriksen MAH, Rossum CTMv, A DLvd. Kalium inname: risico van hyperkaliëmie? Overzicht van
      beschikbare gegevens in Nederland. Bilthoven: RIVM; 2015: 2015-0009.
4     Gezondheidsraad. Naar een voldoende inname van vitamines en mineralen. Den Haag:
      Gezondheidsraad; 2009: GR2009/06.
5     Aburto NJ, Hanson S, Gutierrez H, Hooper L, Elliott P, Cappuccio FP. Effect of increased
      potassium intake on cardiovascular risk factors and disease: systematic review and meta-analyses.
      BMJ 2013; 346: f1378.
6     Binia A, Jaeger J, Hu Y, Singh A, Zimmermann D. Daily potassium intake and sodium-to-potassium
      ratio in the reduction of blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. J
      Hypertens 2015; 33(8): 1509-1520.
Pagina 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>