<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag
De Voorzitter van de Tweede Kamer                                                 Bezoekadres:
                                                                                  Parnassusplein 5
der Staten-Generaal                                                               2511 VX Den Haag
Postbus 20018                                                                     www.rijksoverheid.nl
2500 EA DEN HAAG
                                                                                  Kenmerk
                                                                                  1487604-187349-VGP
                                                                                  Uw brief
                                                                                  Bijlage(n)
                                                                                  Correspondentie uitsluitend
                                                                                  richten aan het retouradres
                                                                                  met vermelding van de datum
                                                                                  en het kenmerk van deze
Datum           2 juli 2019                                                       brief.
Betreft         Reactie op het Gezondheidsraadadvies over desinfectantia
Geachte voorzitter,
Op 22 december 2016 heeft mijn ambtsvoorganger u het Gezondheidsraadadvies
‘Zorgvuldig omgaan met desinfectantia’ gestuurd over het gebruik van
desinfectantia door consumenten en in professionele sectoren. Het advies
bevestigt, met de huidige stand van de wetenschap, de eerdere conclusies van de
Gezondheidsraad uit 2001 om terughoudend te zijn met het gebruik van
desinfectantia in consumentenproducten omdat er geen bewijs is dat ze daar de
gezondheid ten goede komen. Voor de professionele sectoren adviseert de
Gezondheidsraad als motto te hanteren: ‘Gebruik desinfectantia op de juiste
manier en alleen wanneer het echt nodig is’. Een eerdere beleidsreactie is eerst
vanwege de noodzakelijke afstemming met het veld en de formatieperiode
uitgebleven en daarna verder vertraagd doordat andere dossiers meer prioriteit
vroegen. In de afgelopen periode zijn de aanbevelingen opgepakt. Er zijn naar
aanleiding van het advies inmiddels diverse acties en ontwikkelingen gestart. Met
deze brief breng ik u hiervan mede namens de staatssecretaris van Infrastructuur
en Waterstaat op de hoogte.
Achtergrond
Desinfectantia (ook wel desinfectiemiddelen of ontsmettingsmiddelen genoemd)
zijn chemische producten die gebruikt worden voor desinfectie: het doden of
inactiveren van micro-organismen zoals bacteriën, schimmels en virussen op
(levenloze) oppervlakken, intacte huid en slijmvliezen. Een juiste inzet van
desinfectantia is in veel gevallen onmisbaar voor de gezondheid van mens en dier
en de veiligheid van voedingsmiddelen. In 2001 raadde de Gezondheidsraad in het
advies 'Desinfectantia in consumentenproducten' aan terughoudend te zijn bij het
toevoegen van desinfecterende stoffen aan consumentenproducten zoals
‘hygiënische’ schoonmaakmiddelen en antibacteriële (hand)zeep en andere
huidverzorgingsproducten. Reden voor dit advies was dat er geen
wetenschappelijk bewijs was dat routinematig gebruik van consumentenproducten
met desinfecterende stoffen bijdraagt aan een vermindering van de ziektelast. De
Gezondheidsraad constateerde dat de beste manier om te voorkomen dat men
thuis een infectie oploopt een goede huishoudelijke en persoonlijke hygiëne is.
                                                                                  Pagina 1 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Daarnaast bestond de zorg dat het gebruik van desinfectantia zou kunnen leiden        Kenmerk
tot de ontwikkeling van resistentie tegen desinfectantia en ook tegen antibiotica.    1487604-187349-VGP
Het advies uit 2001 ondersteunde daarmee het Nederlandse beleid om
terughoudend te zijn bij het op de markt toelaten en het gebruik van
desinfectantia.
Op 4 februari 2015 heeft de toenmalige Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport mede namens de toenmalige Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu
de Gezondheidsraad gevraagd om de aanbevelingen uit 2001 te toetsen aan de
huidige stand van de wetenschap. Gevraagd is om bij het advies ook middelen te
betrekken die desinfecterende stoffen bevatten, maar die niet primair bedoeld zijn
voor desinfectie, zoals cosmetica, schoonmaak- en wasmiddelen, geneesmiddelen,
diergeneesmiddelen, medische hulpmiddelen en gewasbeschermingsmiddelen. Een
deel van de desinfectantia valt onder de biocidenwetgeving en deels is andere
wetgeving van kracht, zoals bijvoorbeeld de cosmeticawetgeving.
Gezondheidsraadadvies ‘Zorgvuldig omgaan met desinfectantia’
Op 21 december 2016 heeft de Gezondheidsraad het advies ‘Zorgvuldig omgaan
met desinfectantia’ uitgebracht. De Gezondheidsraad stelt voorop dat een juiste
inzet van desinfectantia in veel gevallen onmisbaar is voor de gezondheid van
mens en dier en voor de veiligheid van voedingsmiddelen. Er zijn echter ook
toepassingen waarvan de effectiviteit niet is bewezen of ter discussie staat. Net als
in 2001 ziet de Gezondheidsraad geen wetenschappelijk bewijs dat het
routinematig gebruik van desinfectantia door consumenten tot enige
gezondheidswinst leidt. Dit geldt ook voor het gebruik van desinfectantia op
kantoor.
Daarnaast concludeert de Gezondheidsraad dat veelvuldig of onjuist gebruik van
desinfectantia kan leiden tot ongewenste effecten zoals allergieën maar mogelijk
ook leidt tot resistentievorming tegen zichzelf. Dit zou de werkzaamheid van
desinfectantia negatief kunnen beïnvloeden in situaties waarin ze werkelijk nodig
zijn. Ook kan desinfectantiagebruik de ontwikkeling van resistentie tegen
antibiotica bevorderen. De ernst en de omvang van resistentieontwikkeling als
gevolg van het gebruik van desinfectantia is echter op dit moment nog
onvoldoende bekend.
De Gezondheidsraad verbindt in zijn advies hieraan aanbevelingen over de
volgende onderwerpen:
     1. Zorgvuldig gebruik van desinfectantia (in professionele sectoren en door
         consumenten)
     2. Registratiesystemen van het gebruik en resistentieontwikkeling
     3. Aanscherping toelatingsprocedures
     4. Nader onderzoek
Beleidsreactie
Hygiëne en hygiënebevordering vind ik heel belangrijk, maar daarvoor zijn niet
altijd desinfectantia nodig. Ik ben me ervan bewust dat desinfectantia in veel
gevallen onmisbaar zijn, bijvoorbeeld voor infectiepreventie en de
voedselveiligheid, maar – in lijn met het advies van de Gezondheidsraad – pleit ik
voor een zorgvuldig gebruik van desinfectantia: inzet van desinfectantia in
situaties waarbij de effectiviteit niet is aangetoond, moet worden vermeden. Voor
een schoon huishouden bijvoorbeeld kan de consument in de meeste situaties ook
water en zeep gebruiken. De prioriteit ligt voor het kabinet bij het stimuleren van
juist gebruik van desinfectantia door de consument en bij (aandacht voor) het
Europees toelatingsbeleid.
                                                                                      Pagina 2 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>In het vervolg van deze brief zal ik de aanbevelingen kort samenvatten en per      Kenmerk
aanbeveling mijn reactie geven en relevante ontwikkelingen toelichten.             1487604-187349-VGP
  1. Aanbeveling Gezondheidsraad over zorgvuldig gebruik van desinfectantia:
  Bevorder zorgvuldig gebruik van desinfectantia. Beperk het gebruik tot die
  situaties waarin is aangetoond dat het gunstig is voor de gezondheid, voor de
  houdbaarheid of veiligheid van producten of voor cosmetische doeleinden.
  De Gezondheidsraad werkt dit advies op de volgende manier verder uit:
      a. In professionele sectoren zou het gebruik van desinfectantia alleen
         moeten worden bevorderd waar ze een duidelijke meerwaarde hebben
         bij de preventie of bestrijding van infecties of schade. Toepassingen
         waarvan de effectiviteit of doelmatigheid in de praktijk niet is
         aangetoond, moeten zo veel mogelijk worden vermeden. Dit moet
         worden vastgelegd in sectorale richtlijnen en protocollen en deel
         uitmaken van scholing aan professionele gebruikers.
      b. Het routinematig gebruik van desinfectantia op kantoor of door
         consumenten thuis om de gezondheid te beschermen, moet worden
         ontraden. Er is niet aangetoond dat dit gebruik zonder medische
         indicatie gezondheidswinst oplevert.
Ten aanzien van professionele sectoren waar desinfectantia dagelijks en in
significante hoeveelheden worden gebruikt, zoals de gezondheidszorg, de
voedingsmiddelenindustrie, de agrarische sector (vooral de dierhouderij) en de
waterbehandeling adviseert de Gezondheidsraad in richtlijnen en protocollen vast
te leggen dat desinfectantia terughoudend moeten worden ingezet en alleen als de
toepassingen in de praktijk effectief zijn of een duidelijke meerwaarde hebben.
Ik constateer dat er in de afgelopen jaren al het een en ander in gang gezet is in
de professionele sectoren. Over het algemeen beschikken deze sectoren over
richtlijnen en codes voor hygiëne en infectiepreventie, waarbij ook aandacht is
voor het gebruik van desinfectantia. In de gezondheidssector is reeds veel
geregeld in professionele richtlijnen voor infectiepreventie waarin expliciet
onderscheid wordt gemaakt tussen reinigen en desinfecteren. Bovendien zijn er in
de intramurale zorg deskundigen op het gebied van infectiepreventie werkzaam
die toezien dat het gebruik van desinfectantia conform de richtlijnen plaats vindt
en die betrokken zijn bij het ontwikkelen van lokale protocollen.
In de voedingsmiddelensector zijn voor veel branches hygiënecodes ontwikkeld. In
de hygiënecodes is per branche uitgewerkt op welke wijze een bedrijf aan de
wettelijke regels voor voedselveiligheid kan voldoen. Het zorgen voor een goede
hygiëne is onderdeel hiervan. Specifieke aanwijzingen om zorgvuldig om te gaan
met desinfectantia, bijvoorbeeld door nauwgezet de gebruiksaanwijzing
(werkwijze en dosering) te volgen, bevatten deze codes echter niet altijd. Ik zal
met de voedselproducerende branches bespreken om dergelijke aanwijzingen in
de hygiënecodes of op andere wijze, vast te leggen.
In de diergeneeskundige gezondheidszorg is al het nodige gedaan om een juist
gebruik van desinfectantia te bevorderen. In 2004 heeft de Koninklijke
Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD) een leidraad gemaakt en in 2008 is
er een diergeneeskundig memorandum over dit onderwerp verschenen. De KNMvD
heeft nu een uitgebreide praktijkgids voor dierenartsenpraktijken in de maak die
                                                                                   Pagina 3 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>waarschijnlijk voor september 2019 zal uitkomen. Hierbij worden de adviezen van          Kenmerk
de Gezondheidsraad betrokken. De protocollen zijn gericht op de                          1487604-187349-VGP
dierenartsenpraktijk. In de professionele dierhouderij zijn er private
kwaliteitssystemen waar de meeste dierhouders aan deelnemen. In deze
kwaliteitssystemen is er vanuit perspectief van voedselveiligheid ook aandacht
voor desinfectantia. Het ministerie van LNV zal in het reguliere overleg met de
dierlijke sectoren bespreken hoe het advies van de Gezondheidsraad in hun
praktijk en kwaliteitssystemen doorwerkt.
Ook in het KennisNetwerk Biociden (KNB) is aandacht voor dit thema. Het KNB
heeft recent een bijeenkomst ‘Boer en biociden’ georganiseerd voor professionals
die zijn betrokken bij veehouderijen met aandacht voor het juist gebruik van
biociden zoals desinfectantia.
In de waterbehandeling zoals drinkwaterbereiding en zwemwater (zwembaden) is
gebruik van desinfectantia beperkt of is terughoudend en effectief gebruik
onderdeel van bestaande richtlijnen. Drinkwaterbedrijven gebruiken geen
desinfectantia met uitzondering van bijvoorbeeld de situatie van een leidingbreuk.
Zwembaden zijn verplicht om chloorhoudende middelen aan water toe te voegen
om kans op overdracht van infectieziekten te beperken.
Ten aanzien van het consumentengebruik vind ik het belangrijk dat consumenten
goed geïnformeerd zijn over nut en noodzaak van desinfectantia. Hygiëne in
huishoudens kan in de meeste situaties ook bereikt worden door gebruik van
water en zeep. Ik heb het RIVM daarom gevraagd om op grond van het
Gezondheidsraadadvies, publieksinformatie beschikbaar te stellen met concrete
adviezen voor de consument over hygiëne in het huishouden en zorgvuldig
gebruik van desinfectantia. Het RIVM heeft daartoe een webdossier en flyer
opgesteld die recent op hun website zijn gepubliceerd1.
Daarnaast besteedt ook het Voedingscentrum aandacht aan het zorgvuldig gebruik
van desinfectantia, zoals onlangs in het nieuwsbericht over de
voorjaarsschoonmaak en bij de informatievoorziening over hygiëne in de keuken
en in het huishouden.
In 2017-2018 is door NVWA naar aanleiding van het Gezondheidsraadadvies een
onderzoek uitgevoerd naar handdesinfectiemiddelen voor consumentengebruik op
de Nederlandse markt. Dit onderzoek richtte zich op de naleving van de wettelijke
eisen voor toelating, samenstelling en de aanwezigheid van de verplichte
informatie op het etiket. Het aantal producten dat niet voldoet aan een of meer
van de onderzochte aspecten is groot. Voor het verhandelen van niet toegelaten
desinfectiemiddelen heeft de NVWA boetes opgelegd bij de betreffende bedrijven.
Ook is de verkoop van deze producten verboden. De uitkomsten van het
onderzoek heeft de NVWA gepubliceerd in de vorm van een webdossier met een
overzicht van alle onderzochte producten en een factsheet over het onderzoek2.
Naar aanleiding van het onderzoek heeft de NVWA herinspecties uitgevoerd om te
controleren of de afwijkingen zijn opgeheven. Daarbij is ook aandacht voor de
verhandeling via internet door deze bedrijven. Aanvullend op de acties van de
1
  https://www.rivm.nl/zorgvuldig-gebruik-van-desinfecterende-middelen-in-huis
2
  Van de 47 onderzochte producten voldoen er 6 aan alle onderzochte veiligheidseisen. De
uitkomsten van het onderzoek naar handdesinfectiemiddelen zijn gepubliceerd via:
https://www.openbare-inspectieresultaten.nvwa.nl/
                                                                                         Pagina 4 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>NVWA zal ik in gesprek gaan met het betrokken bedrijfsleven over veilig en           Kenmerk
zorgvuldig gebruik van desinfectantia en hoe beschikbare handdesinfectiemiddelen     1487604-187349-VGP
beter gaan voldoen aan de eisen. Ik zal dit doen in het Regulier Overleg Warenwet
dat mijn ministerie periodiek heeft met het bedrijfsleven en waarin ook
consumentenorganisaties participeren.
Ook het gebruik van desinfectantia in kantoren heeft de aandacht. Bij het
ministerie van VWS is bijvoorbeeld sinds oktober 2017 de desinfecterende zeepgel
vervangen door normale zeep. Voor een bredere implementatie van deze
maatregel loopt een traject om het inkoopbeleid voor het schoonmaken van
Rijksoverheidsgebouwen in lijn te brengen met het advies van de
Gezondheidsraad.
  2. Aanbeveling Gezondheidsraad over registratiesystemen
  Registreer het gebruik en de resistentieontwikkeling van desinfectantia,
  vergelijkbaar met de surveillancesystemen die al bestaan voor het gebruik van
  en resistentie tegen antibiotica. Nederland kan hiermee zelf beginnen, maar
  het is aan te raden ook internationale samenwerking te zoeken op dit terrein.
In lijn met de aanbeveling van de Gezondheidsraad zal ik de mogelijkheden tot
internationale samenwerking voor een surveillance voor desinfectantia volgen en
waar mogelijk benutten.
Het in en door Nederland opzetten van een surveillancesysteem om de
resistentieontwikkeling tegen desinfectantia te volgen, is dusdanig complex en
omvangrijk dat ik dit voor dit moment geen haalbare stap acht. Alle inzet en focus
is momenteel nodig voor het realiseren van een goed werkend
surveillancesysteem voor antibioticaresistentie (abr). Dit is een ambitieus
programma waar ik vanaf 2017 volop mee bezig ben. De regionale zorgnetwerken
abr hebben hierin een spilfunctie. Zij maken inzichtelijk waar antibioticaresistente
bacteriën voorkomen om bij te dragen aan een gerichte bestrijding ervan. De
netwerken worden gefinancierd door middel van een subsidieregeling van VWS. Ik
ben voornemens een kostenonderzoek door de Nederlandse Zorgautoriteit te
starten naar de wijze waarop en voor welk bedrag de netwerken vanaf 2023
zouden moeten worden gefinancierd.
  3. Aanbeveling Gezondheidsraad over EU en toelatingsprocedures
  Verbeter de toelatingsprocedures door:
      a. Op de langere termijn een voorspellende test in te zetten om het
         resistentiebevorderend vermogen van een middel te voorspellen.
         Deze test moet nog ontwikkeld worden. Kennis die de surveillance
         oplevert kan daarbij behulpzaam zijn.
      b. Bij de toelating van desinfectantia werkzaamheidstesten te gebruiken
         die beter aansluiten bij de omstandigheden waaronder
         desinfectiemiddelen in de praktijk hun werk moeten doen.
Zowel in de EU als in Nederland wordt de aandacht gevestigd op goede hygiëne in
het huishouden, waarvan ik het belang wil onderstrepen. Hierbij hoort ook een
verantwoord gebruik van desinfectantia. De staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat heeft daarom een Engelse vertaling van het advies van de
Gezondheidsraad ingebracht in de Europese groep van competente autoriteiten
                                                                                     Pagina 5 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>over de Biocidenverordening en vanuit Nederland zullen de argumenten uit het     Kenmerk
advies voor verantwoord gebruik van desinfectantia hier nadrukkelijk onder de    1487604-187349-VGP
aandacht worden gebracht.
Nederland streeft naar Europese harmonisatie bij de beoordeling van de biociden.
De inwerkingtreding van de Europese Biocidenverordening in september 2013
heeft dit proces versneld. Het Europese beoordelingskader is nu leidend bij de
toelating van middelen op de nationale markt. Door het RIVM wordt dit jaar, in
afstemming met andere partijen en rekening houdend met soortgelijke
ontwikkelingen in andere lidstaten, een inhoudelijk voorstel uitgewerkt waarmee
wordt beoogd om op EU-niveau draagvlak te creëren voor de ontwikkeling van
een geharmoniseerd kader voor de beoordeling van resistentieontwikkeling door
of tegen desinfectantia. Het advies van de Gezondheidsraad is ondersteunend aan
deze Nederlandse inzet.
 4. Aanbeveling Gezondheidsraad over nader onderzoek op specifieke terreinen en gebruik
 alternatieve middelen
 De Gezondheidsraad adviseert om voor een aantal specifieke onderwerpen nader
 onderzoek te stimuleren. Waar mogelijk zouden methoden moeten worden gestimuleerd
 om gezondheid gerelateerde, cosmetische en esthetische doelen te behalen zonder
 gebruik van desinfectantia.
Ik ben voornemens om met ZonMW en het RIVM in gesprek te gaan over het
aanbevolen vervolgonderzoek waarbij ik de samenhang en samenwerking zal
zoeken met de bovenstaande acties en hierbij betrokken partijen.
Hoogachtend,
de minister voor Medische Zorg
en Sport,
Bruno Bruins
                                                                                 Pagina 6 van 6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>