<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Beoordeling vaccinatie
van werknemers tegen
kinkhoest
Nr. 2017/07A, Den Haag 13 juni 2017
Achtergronddocument bij:
Werknemers en kinkhoest: criteria voor vaccinatie
Nr. 2017/07, Den Haag 13 juni 2017
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                 Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 2 van 17
inhoud
01 Afwegingskader ter bescherming van de werknemer3                                   2.3   Is het aannemelijk dat de nadelige gezondheidseffecten van de
   1.1  De beroepsmatige blootstelling aan het infectieuze agens kan leiden                  vaccinatie voor de werknemer (bijwerkingen) geen belangrijke
        tot een niet te verwaarlozen extra risico op ziekte bij de individuele               afbreuk doen aan de gezondheidswinst van derden?                   11
        werknemer.3                                                                   2.4   Is, met als doel de gezondheidswinst van derden, de last van de
   1.2  Is het aannemelijk dat de vaccinatie effectief is in het tegengaan van               vaccinatie voor de werknemer aanvaardbaar?                        12
        ziekte of reduceren van symptomen bij de werknemer?                   8       2.5   Zijn de kosten van de vaccinatie van de werknemer proportioneel tot
   1.3  Is het aannemelijk dat de nadelige gezondheidseffecten van de                        de kosten van andere maatregelen die kunnen worden genomen? 12
        vaccinatie geen belangrijke afbreuk doen aan de gezondheidswinst
                                                                                       Literatuur13
        van de werknemer?                                                     8
   1.4  Is, met het oog op de gezondheidswinst bij de werknemer zelf, de last
        van de vaccinatie voor de werknemer aanvaardbaar?                     8
02 Afwegingskader ter bescherming van derden                                  9
   2.1. De beroepsmatige blootstelling van de werknemer aan het
        infectieuze agens kan via transmissie leiden tot aanmerkelijke
        ziektelast bij derden.                                                9
   2.2  Is het aannemelijk dat vaccinatie effectief is in het tegengaan of
        reduceren van de kans op transmissie van de infectieziekte naar
        derden?10
     Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                            Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 3 van 17
Kinkhoest wordt veroorzaakt door de bacterie Bordetella pertussis (B.      01 afwegingskader ter bescher-
pertussis). Kinkhoest is endemisch en kan zich voordoen op alle leef-
tijden, maar is vooral bekend als kinderziekte. Vaccinatie tegen kinkhoest          ming van de werknemer
is sinds 1957 opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Infectie treedt
vooral op bij niet of onvolledig gevaccineerde personen, maar kan ook      1.1 De beroepsmatige blootstelling aan het infectieuze agens
optreden bij personen die (al langer geleden) zijn gevaccineerd. Iemand          kan leiden tot een niet te verwaarlozen extra risico op ziekte
die geïnfecteerd is met B. pertussis kan hoestend - via druppeltjes vanuit       bij de individuele werknemer.
de keelholte - iemand anders infecteren. Mensen die zich dicht bij een
geïnfecteerd persoon bevinden, kunnen door inademing van deze drup-        1.1.1 Is er kans op relevante blootstelling aan het infectieuze
peltjes besmet raken. Daarbij komt dat kinkhoest zeer besmettelijk is.1 Zo         agens?
bleek uit onderzoek over de jaren 2006 en 2007 dat 9,3 procent van de      In de wetenschappelijke literatuur zijn meerdere meldingen beschreven
Nederlandse bevolking een infectie met B. pertussis had doorgemaakt.2      van kinkhoest bij werknemers. Het gaat bij deze meldingen vrijwel altijd
Bij contact met een gezinslid dat symptomen van kinkhoest heeft, is de     om werknemers in de gezondheidszorg.7-15 De subcommissie kan zich
kans dat een onbeschermd gezinslid wordt geïnfecteerd 80 tot 90            echter voorstellen dat besmetting met B. pertussis ook bij andere werkne-
procent.3, 4                                                               mers kan optreden. Zij denkt daarbij niet alleen aan mensen die beroeps-
In 2015 adviseerde de Commissie Vaccinaties van de Gezondheidsraad         matig aan B. pertussis kunnen worden blootgesteld, bijvoorbeeld werkne-
over kinkhoest.5 In het verlengde daarvan beoordeelt de subcommissie       mers in medisch-microbiologische laboratoria, maar ook aan mensen die
Vaccinatie werknemers of vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest         tijdens hun werk in contact komen met anderen, bijvoorbeeld treinconduc-
aan te raden is. De subcommissie doet dat aan de hand van twee door de     teurs of winkelmedewerkers. De subcommissie heeft daar in de weten-
raad opgestelde afwegingskaders.6 In het eerste kader gaat het om de       schappelijke literatuur echter geen gegevens over gevonden. Zij acht het
bescherming van de werknemer zelf, in het tweede om die van derden.        waarschijnlijk dat de meldingen uit de gezondheidszorg veroorzaakt
                                                                           worden door een grotere alertheid op kinkhoest in de zorgsector dan in
                                                                           andere sectoren.
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                               Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 4 van 17
Uit de (individuele) meldingen van kinkhoest bij werknemers blijkt dat        andere onderzoeksgroepen, bestaande uit andere medewerkers in
blootstelling optreedt, maar is niet te concluderen hoe vaak dat het geval    hetzelfde ziekenhuis (onder meer onderhoudsmedewerkers) en uit de
is. Een dergelijke uitspraak is wel mogelijk met behulp van laboratorium-     algemene bevolking. Uit het tweede onderzoek bleek dat een recente
onderzoek. De aanwezigheid van antistoffen tegen B. pertussis in het          infectie met B. pertussis bij werknemers in de gezondheidszorg niet vaker
bloed van de onderzochte persoon is dan een indicatie voor blootstelling      optrad dan bij de twee controlegroepen die niet in de gezondheidszorg
aan de bacterie. Door de hoeveelheid antistoffen (de antistoftiter) te        werkzaam zijn.22 Deze groepen bestonden uit mariniers die drie maanden
bepalen op één of meerdere momenten kan bovendien een uitspraak               op zee hadden doorgebracht en uit bloeddonoren.
worden gedaan over het optreden van besmetting (en daarmee over               In een Amerikaans onderzoek naar blootstelling aan B. pertussis is voor
blootstelling) in het recente verleden.                                       een andere benadering gekozen. Op basis van patiëntengegevens en
In vier onderzoeken naar antistoffen tegen B. pertussis bij verschillende     meldingen van contact tussen werknemers in de gezondheidszorg en
groepen werknemers in de gezondheidszorg liepen de percentages                patiënten becijferden de onderzoekers dat infectie met B.pertussis bij de
recent blootgestelde werknemers – gebaseerd op de hoogte van de anti-         onderzochte 219 patiënten leidde tot potentiële blootstelling bij 1.193
stoftiter – uiteen van 3 tot 22 procent.16-19 In een ander onderzoek bij twee werknemers.23
verschillende groepen werknemers in de gezondheidszorg bleek op basis
van herhaalde antistofbepalingen dat in één jaar tijd infectie met B.         Conclusie
pertussis was opgetreden bij 5 van de 145 onderzochte personen (3,4           De subcommissie concludeert dat beroepsmatige blootstelling aan B.
procent).20                                                                   pertussis kan optreden. De hoeveelheid gegevens daarover is echter
In twee publicaties werden werknemers in de gezondheidszorg verge-            beperkt. De rapportages die er zijn, betreffen vooral werknemers in de
leken met andere (beroeps)groepen. In het eerste onderzoek is gekeken         gezondheidszorg. Op basis van de gegevens die een vergelijking van
naar de aanwezigheid van antistoffen tegen B. pertussis in het algemeen       werknemers in de gezondheidszorg met andere groepen mogelijk maken,
(dus zonder een uitspraak te doen over hoe recent de doorgemaakte             kan de subcommissie echter niet een of meerdere beroepsgroepen
infectie was).21 Ongeveer de helft van de onderzochte werknemers in de        aanwijzen met een verhoogde kans op blootstelling. Het (in vergelijking
gezondheidszorg bleek antistoffen tegen B. pertussis in het bloed te          met andere beroepsgroepen) grotere aantal meldingen van kinkhoest bij
hebben. Dit zorgpersoneel week daarmee echter niet af van de twee             werknemers in de gezondheidszorg is volgens de subcommissie waar-
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                               Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 5 van 17
schijnlijk het gevolg van een grotere alertheid op kinkhoest in de gezond-    DALY’sa per jaar en 2,1 DALY’s per 100 infecties.24 Dit is beduidend lager
heidszorg.                                                                    dan bij invasieve bacteriële infecties door bijvoorbeeld Haemophilus influ-
                                                                              enzae (308 DALY’s per 100 infecties) of Streptococcus pneumoniae (346
1.1.2 Is het waarschijnlijk dat de blootstelling van de werknemer via         DALY’s per 100 infecties).
        infectie tot ziekte leidt (bij de werknemer zelf)?                    Bij de hierboven genoemde meldingsprocedure van gevallen van kink-
Iedere volwassene die in contact komt met B. pertussis en die onvol-          hoest in Nederland vindt geen structurele registratie plaats van het type
doende is beschermd door antistoffen (ontstaan door een eerdere infectie      beroep dat de patiënt uitoefent. Het is dus niet mogelijk een kwantitatieve
of door vaccinatie) heeft kans om ziek te worden.                             uitspraak te doen over het aantal meldingen van kinkhoest waarbij
Kinkhoest is een aandoening die artsen horen te melden aan het RIVM.          beroepsmatige blootstelling een rol zou kunnen spelen. Ook op basis van
Uit een overzicht van de aangiftes blijkt dat in de periode 1993 - 2015 het   de wetenschappelijke literatuur is een dergelijke uitspraak niet mogelijk
aantal meldingen van kinkhoest onder volwassenen minder dan 50 per            (zie paragraaf 1.1.1).
100.000 personen per jaar bedroeg. Het aantal ziekenhuisopnamen onder
volwassenen lag de afgelopen jaren rond de 0,1 per 100.000, wat neer-         De volgende vraag is of, gegeven de blootstelling, er groepen werkne-
komt op een gemiddelde van 10 ziekenhuisopnames per jaar in de leef-          mers zijn te definiëren bij wie B. pertussis leidt tot ernstiger ziekte dan bij
tijdsgroep van 20 tot 65 jaar. Sterfte als gevolg van kinkhoest is onder      anderen. De subcommissie heeft twee publicaties kunnen vinden die
volwassenen zeldzaam; de afgelopen jaren zijn daar geen meldingen van         hierover rapporteren.
gedaan.5 De subcommissie wijst er op dat lang niet alle gevallen van          In een Canadees onderzoek naar het verband tussen ziekte door kink-
kinkhoest worden gemeld, waarschijnlijk omdat de ziekte vaak met aspe-        hoest en beroep bleek er ten opzichte van de algehele bevolking een
cifieke klachten of zelfs zonder klachten verloopt. Dit blijkt onder meer uit oververtegenwoordiging van werknemers in het onderwijs (4 keer groter
een Nederlands onderzoek waarin het aantal meldingen van kinkhoest            risico) en in de gezondheidszorg (1,7 keer groter risico).25 De subcom-
een factor 100 lager is dan op grond van de serologie te verwachten was.2     missie ziet echter verschillende tekortkomingen bij dit onderzoek. Zo zijn
Uit onderzoek naar de ziektelast van kinkhoest ten opzichte van die van       de resultaten gebaseerd op een passief meldingssysteem, waardoor de
andere bacteriële infecties blijkt dat in Nederland voor de periode van
2007 tot 2011 de ziektelast door kinkhoest wordt geschat op ruim 3.235        a
                                                                                Disability-adjusted life years (DALY) is een maat voor vroegtijdige sterfte (mortaliteit) en aantal jaren dat mensen
                                                                                leven met beperkingen als gevolg van de ziekte (morbiditeit). Hoe hoger de DALY hoe hoger de ziektelast.
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                                Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 6 van 17
kans op vertekening groter wordt, en heeft de manier van includeren van                                        bacterie intact blijven en ontwikkelen zij bij besmetting geen ziektever-
de patiënten waarschijnlijk geleid tot selectie van de patiënten met                                           schijnselen.
ernstiger ziekte. De auteurs zelf merken op dat grotere bekendheid met                                         De subcommissie heeft geen andere publicaties gevonden waarin mede-
kinkhoest bij werknemers in de gezondheidszorg en het onderwijs een                                            werkers uit bepaalde beroepsgroepen zijn vergeleken met de algemene
vertekenende rol bij het onderzoek kan hebben gespeeld.25                                                      bevolking. De beperkte gegevens geven geen overtuigend bewijs voor
In een tweede onderzoek – uit het Verenigd Koninkrijk – werd de                                                een hoger risico op ziekte na beroepsmatig contact met de kinkhoestbac-
frequentie van kinkhoest bij werknemers afgezet tegen die in een contro-                                       terie dan in andere (niet-beroepsmatige) situaties.
legroep, uit de algemene bevolking.26 In dit onderzoek was kinkhoest
gedefinieerd als het optreden van klinische verschijnselen in combinatie                                       Conclusie
met het aantonen van B. pertussisa of met een verhoogde antistoftiter                                          Werknemers kunnen tijdens hun beroepsuitoefening door contact met
tegen de bacterie. Werknemers werden gegroepeerd volgens verschil-                                             andere mensen besmet raken met B. pertussis en daarvan ziek worden.
lende kenmerken. De prevalentie van kinkhoest bij werknemers die                                               De kans dat blootstelling van de werknemer via infectie tot ziekte leidt, is
voldeden aan de kenmerken ‘sociale zorg’, ‘onderwijs’, ‘gezondheidszorg’                                       echter niet anders dan bij niet-werknemers.
(in het algemeen) en ‘direct patiëntencontact’ week niet af van de preva-
lentie in de algemene bevolking. Werknemers die voldeden aan het                                               1.1.3 Is er een nadelig effect voor de werknemer?
kenmerk ‘professioneel contact met kinderen jonger dan één jaar’ bleken                                        Kenmerkend voor kinkhoest zijn de langdurige en vooral nachtelijke
zelfs, in vergelijking met de algemene bevolking, een lagere kans te                                           hoestaanvallen (onbedwingbare droge prikkelhoest). De infectie verloopt
hebben op het krijgen van kinkhoest. Als mogelijke verklaring hiervoor                                         echter vaak asymptomatisch of mild, met aspecifieke klachten die lijken
geven de onderzoekers dat mensen die beroepsmatig regelmatig in                                                op een (neus)verkoudheid en algeheel malaisegevoel. De subcommissie
contact staan met jonge kinderen, voortdurend zijn blootgesteld aan lage                                       verwacht daarom dat kinkhoest bij volwassenen vaak niet als zodanig
hoeveelheden B. pertussis. Daardoor zou hun immuniteit tegen de                                                wordt herkend. Dit wordt bevestigd in het in de vorige paragraaf
                                                                                                               genoemde grote verschil tussen het aantal meldingen van kinkhoest en
                                                                                                               het aantal met serologisch onderzoek vastgestelde infecties.2
a
  De aanwezigheid van B. pertussis kan worden aangetoond door de bacterie te kweken of middels PCR (Polyme-
  rase Chain Reactie), een techniek waarmee de aanwezigheid van genetisch materiaal van de bacterie is vast te Er zijn verschillende ernstige complicaties bij kinkhoest bij volwassenen
  stellen.
           Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                             Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 7 van 17
gerapporteerd, zoals gebroken ribben, het scheuren van de binnenwand        Conclusie
van de halsslagader en blijvende longschade.5 De frequentie waarin deze     Kinkhoest verloopt bij gezonde volwassenen vaak mild en soms zelfs
complicaties zich voordoen is niet bekend, maar de commissie verwacht       asymptomatisch. Hoewel behandeling daarom in de regel niet nodig is,
dat ze zeer zeldzaam zijn. Zoals eerder gemeld sterven er zelden volwas-    zijn er antibiotica voor kinkhoest beschikbaar. Deze zijn effectief als ze in
senen aan kinkhoest.5, 27                                                   een vroeg stadium van de ziekte worden toegediend. In zeldzame
De subcommissie kan zich voorstellen dat er individuele werknemers zijn     gevallen kan kinkhoest bij volwassenen voor ernstige complicaties zorgen.
bij wie besmetting met B. pertussis makkelijker leidt tot ziekte of bij wie
kinkhoest ernstiger kan verlopen dan gemiddeld. Dat zou bijvoorbeeld        1.1.4 Zijn er maatregelen in de arbeidshygiënische strategie
kunnen gelden voor werknemers met hart- en longaandoeningen of met                  mogelijk om de blootstelling aan het agens zodanig te
een verminderde afweer. De subcommissie heeft in de wetenschappelijke               verminderen dat de extra kans op ziekte bij een individuele
literatuur echter geen onderzoek gevonden waaruit hoogrisicogroepen                 werknemer afdoende is gereduceerd?
naar voren komen.                                                           In de wetenschappelijke literatuur zijn verschillende maatregelen
Kinkhoest gaat vaak vanzelf over. Ook is behandeling met antibiotica        beschreven die de blootstelling aan B. pertussis kunnen verminderen. Een
mogelijk. Die behandeling is echter alleen effectief in de (vroege) ziekte- meer algemene preventiemaatregel is de zogeheten druppelisolatie: door
stadia waarin de bacterie nog aantoonbaar is: tot ongeveer vier weken na    een afstand van ten minste anderhalve meter in acht te nemen, wordt de
de start van de eerste ziekteverschijnselen. Behandeling met antibiotica in kans op besmetting sterk verkleind.29 In zorginstellingen waarin direct
dat vroege stadium verkort in ieder geval verdere besmettelijkheid (tot 5 à contact met patiënten met kinkhoest onvermijdelijk is, zijn positieve
7 dagen na de start van de therapie), maar het is onduidelijk of dit ook    effecten van goede hand- en hoesthygiëne en het gebruik van mondneus-
leidt tot een verkorting van de ziekteduur of vermindering van de ernst van maskers en handschoenen beschreven.30 Een probleem bij kinkhoest is
de symptomen.28                                                             echter dat veel werknemers zich niet bewust zijn van het risico op bloot-
                                                                            stelling aan en besmetting met B. pertussis.3, 31 Vaak denken werknemers
                                                                            dat de vaccinaties die zij in hun jeugd hebben ontvangen nog effectief zijn.
                                                                            Daar komt bij dat door de vaak milde klachten de verschijnselen na
                                                                            besmetting niet worden geassocieerd met kinkhoest.
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                            Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 8 van 17
Het is de vraag of met deze maatregelen de kans op blootstelling            Conclusie paragraaf 1.1
voldoende is te verminderen. Zo bleek in een analyse van blootstelling      Er zijn onvoldoende aanwijzingen dat beroepsmatige blootstelling aan B.
van medewerkers in pediatrische zorginstellingen in de Verenigde Staten     pertussis leidt tot een niet te verwaarlozen extra risico op kinkhoest ten
dat in een kwart van de gevallen blootstelling aan B. pertussis optrad      opzichte van de algemene bevolking. Het relatief grote aantal meldingen
ondanks het feit dat er voorzorgsmaatregelen waren genomen.23               van kinkhoest bij werknemers in de gezondheidszorg komt waarschijnlijk
Als zich eenmaal een geval van kinkhoest heeft voorgedaan, zijn er          voort uit een grotere alertheid op kinkhoest in de gezondheidszorg.
verschillende mogelijkheden om verdere verspreiding tegen te gaan of te
beperken. Bij het indammen van een uitbraak van kinkhoest op een nierdi-    1.2 Is het aannemelijk dat de vaccinatie effectief is in het
alyseafdeling is een beschermend effect beschreven van het dragen van             tegengaan van ziekte of reduceren van symptomen bij de
mondneusmaskers door zowel patiënten als verplegend personeel.15 In de            werknemer?
Richtlijn Kinkhoest van de Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding Gegeven de conclusie van paragraaf 1.1 is deze vraag irrelevant.
(LCI) wordt - als kinkhoest is gemeld in bijvoorbeeld een school of zieken-
huis - als maatregel verscherpte surveillance genoemd, gevolgd door         1.3 Is het aannemelijk dat de nadelige gezondheidseffecten van
behandeling in een zo vroeg mogelijk stadium na besmetting.28                     de vaccinatie geen belangrijke afbreuk doen aan de
                                                                                  gezondheidswinst van de werknemer?
Conclusie                                                                   Gegeven de conclusie van paragraaf 1.1 is deze vraag irrelevant.
Er zijn maatregelen in de arbeidshygiënische strategie mogelijk die de
blootstelling aan en transmissie van B. pertussis kunnen verminderen.       1.4 Is, met het oog op de gezondheidswinst bij de werknemer
Geen van deze maatregelen voorkomt blootstelling en transmissie echter            zelf, de last van de vaccinatie voor de werknemer
volledig. Er blijft dus een kans bestaan dat iemand door beroepsmatige            aanvaardbaar?
blootstelling besmet raakt en kinkhoest krijgt.                             Gegeven de conclusie van paragraaf 1.1 is deze vraag irrelevant.
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                            Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 9 van 17
02 afwegingskader ter bescher-                                             De ernstigste vormen van kinkhoest - soms zelfs leidend tot sterfte -
                                                                           treden op bij de jongste kinderen, die nog niet of niet volledig zijn
         ming van derden                                                   beschermd door vaccinatie. In de periode 2005-2014 werden onder zuige-
                                                                           lingen 1.711 gevallen van kinkhoest (1.279 onder kinderen van 5
2.1 De beroepsmatige blootstelling van de werknemer aan het                maanden en jonger), 1.126 ziekenhuisopnamen (1.020 onder kinderen
      infectieuze agens kan via transmissie leiden tot                     van 5 maanden en jonger) en 5 sterfgevallen gerapporteerda (vier onder
      aanmerkelijke ziektelast bij derden.                                 kinderen van 5 maanden en jonger).5 Bij oudere kinderen en volwassenen
                                                                           verloopt kinkhoest in het algemeen mild of zelfs zonder symptomen. Op
2.1.1 Is er kans op relevante blootstelling aan het infectieuze            grond hiervan heeft de Gezondheidsraad eerder geadviseerd aanvullende
       agens?                                                              maatregelen te nemen om de kwetsbare groep van kinderen onder de zes
De subcommissie concludeert dat beroepsmatige blootstelling aan            maanden te beschermen.5
B. pertussis kan optreden (zie paragraaf 1.1.1).                             Bij specifieke groepen volwassenen, bijvoorbeeld personen met long- en
                                                                           hartaandoeningen of met een deficiënt immuunsysteem, kan transmissie
2.1.2 Is het waarschijnlijk dat de blootstelling van de werknemer          wel voor ernstiger ziekte zorgen.27,32-34 Mogelijk zijn ook ouderen (55 jaar
       leidt tot transmissie van het infectieuze agens naar derden?        en ouder) kwetsbaarder voor kinkhoest omdat met de leeftijd de natuur-
Ja. Besmette werknemers in de gezondheidszorg kunnen kinkhoest bij         lijke afweer afneemt. In de wetenschappelijke literatuur zijn echter onvol-
derden (collega’s, patiënten en familieleden) veroorzaken, zo blijkt uit   doende overtuigende aanwijzingen te vinden dat kinkhoest bij de oudere
studies waarin uitbraken zijn beschreven in zorginstellingen.7,9-14        groepen volwassenen voor een grotere ziektelast zorgt dan bij jongere
                                                                           groepen volwassenen. De Gezondheidsraad stelde in het advies over
2.1.3 Is het waarschijnlijk dat transmissie van het infectieuze agens      vaccinatie tegen kinkhoest uit 2015 dat er daarom onvoldoende grond is
       naar derden leidt tot aanmerkelijke ziektelast bij derden?          voor het definiëren van een collectief belang van vaccinatie van volwas-
Of transmissie van B. pertussis naar derden voor ziekte zorgt, hangt af
                                                                              In het landelijke registratiesysteem voor aangifteplichtige infectieziekten Osiris staan voor kinkhoest in de periode
van verschillende factoren. Hierbij is het niet of onvolledig gevaccineerd
                                                                           a
                                                                              van 2005 tot 2014 vijf sterfgevallen onder zuigelingen gemeld, in de registratie van doodsoorzaken van het
zijn van derden de meest belangrijke.                                         Centraal Bureau van de Statistiek vier. In de registratie van Osiris zijn gegevens opgenomen over de leeftijd bij
                                                                              overlijden, in de registratie van het CBS niet.5
       Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                            Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 10 van 17
senen en oudere kinderen.5                                                  2.2 Is het aannemelijk dat vaccinatie effectief is in het
                                                                                   tegengaan of reduceren van de kans op transmissie van de
Conclusie                                                                          infectieziekte naar derden?
Transmissie van B. pertussis naar derden kan leiden tot aanmerkelijke       In 2015 verscheen het meest recente advies van de Gezondheidsraad
ziektelast bij derden. De ziektelast ligt vooral bij kinderen onder de zes  over vaccinatie tegen kinkhoest.5 De belangrijkste punten uit dat advies
maanden die nog niet of niet volledig zijn beschermd door vaccinatie.       zijn hieronder samengevat.
                                                                            Er zijn twee typen vaccins beschikbaar, een cellulair en een acellulair
2.1.4 Is er een nadelig effect bij derden?                                  vaccin.5,27 Het nadeel van de cellulaire vaccins zijn de soms heftige
Zie paragraaf 2.1.3. Bij niet of onvolledig gevaccineerde kinderen kan      bijwerken. Die treden veel minder vaak op bij de acellulaire vaccins. Om
kinkhoest tot ernstige ziekte leiden. Kinkhoest bij volwassenen verloopt in deze reden wordt sinds 2005 het acellulaire vaccin gebruikt bij het Rijks-
het algemeen mild, maar er kunnen in enkele gevallen ook complicaties       vaccinatieprogramma. Ook bij volwassenen is het de aanbeveling een
optreden, waardoor ziekenhuisopname noodzakelijk is.                        acellulair kinkhoestvaccin te gebruiken. Het meest gebruikt is TDaP, een
                                                                            combinatievaccin waarin naast het acellulaire kinkhoestvaccin ook vaccins
2.1.5 Zijn er andere maatregelen mogelijk om de kans op                     tegen tetanus en difterie zijn opgenomen.35-39
       transmissie van de infectieziekte naar derden afdoende te            Er is weinig onderzoek bekend naar de werkzaamheid van vaccinatie van
       reduceren?                                                           volwassenen tegen kinkhoest.5 Uit een Australisch onderzoek bleek een
Bij een vastgesteld geval van kinkhoest kunnen er op de werkplek andere     werkzaamheid van 92 procent.40 In een tweede publicatie concluderen
maatregelen dan vaccinatie genomen worden, zoals een goede hand- en         dezelfde onderzoekers dat de vaccinatie bij volwassenen een hoge
mondhygiëne, voorlichting en verscherpte surveillance, gevolgd door         bescherming geeft tegen symptomen van kinkhoest en waarschijnlijk ook
behandeling in een zo vroeg mogelijk stadium na besmetting. Ondanks         het optreden van milde of asymptomatische infecties tegengaat.41
deze maatregelen kan echter nog steeds transmissie van B. pertussis         De nu beschikbare vaccins tegen kinkhoest zijn om verschillende redenen
plaatsvinden.                                                               niet ideaal. Zo is de periode waarin de gevaccineerde is beschermd tegen
                                                                            kinkhoest beperkt, vooral bij gebruik van het acellulaire vaccin.42-44 Een
                                                                            tweede punt is dat vaccinatie tegen kinkhoest langer beschermt tegen de
       Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                            Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 11 van 17
klinische verschijnselen door een nieuwe besmetting dan tegen de nieuwe     Conclusie
besmetting zelf.28 Ook dat geldt in versterkte mate voor de acellulaire     De huidige vaccinaties zorgen dat er minder kinkhoest optreedt en redu-
vaccins.6,27,32 Dit heeft als gevolg dat er een stadium is na vaccinatie    ceren de kans op transmissie van de infectieziekte naar derden. De
waarin de gevaccineerde werknemer zelf nog is beschermd tegen kink-         bescherming tegen kinkhoest en – in nog sterkere mate – tegen de moge-
hoest, maar hij de bacterie al wel weer via hoesten naar derden kan over-   lijkheid van transmissie van B. pertussis is echter van beperkte duur. Voor
dragen. De relatief korte bescherming tegen overdracht van B. pertussis     een blijvende bescherming en vermindering van transmissie is revacci-
was voor de Gezondheidsraad aanleiding om in 2015 vaccinatie van            natie noodzakelijk. Er is geen eenduidigheid over de periodiciteit van het
gezinsleden en verzorgers met als doel kinkhoest bij jonge kinderen tegen   revaccineren.
te gaan (de zogeheten cocooning) niet aan te bevelen.5
De beperkingen van de beschikbare vaccins tegen kinkhoest impliceren        2.3 Is het aannemelijk dat de nadelige gezondheidseffecten van
dat een eenmalige vaccinatie op adolescente of volwassen leeftijd onvol-           de vaccinatie voor de werknemer (bijwerkingen) geen
doende is om gedurende het hele (werkzame) leven bescherming te                    belangrijke afbreuk doen aan de gezondheidswinst van
bieden.4,36 Vaccinatie tegen kinkhoest moet periodiek worden herhaald,             derden?
ook bij adolescenten en volwassenen. Over de periodiciteit van de revac-    Vaccinatie van adolescenten en volwassenen tegen kinkhoest gaat
cinatie is echter geen eenduidigheid: er worden periodes van twee of vijf   gepaard met weinig bijwerkingen.6,27,32,40 Als er bijwerkingen optreden, zijn
jaar genoemd.36,45 Onderzoek naar die periodiciteit wordt echter bemoei-    ze in het algemeen niet ernstig van aard. In 2015 betitelde de Gezond-
lijkt doordat onduidelijk is op welke immunologische parameter de beslis-   heidsraadcommissie die toen het advies over kinkhoest opstelde de vacci-
sing tot revaccinatie moet worden gebaseerd.36,43 Zo laat onderzoek naar    natie daarom als veilig.5
antistoffen na een enkele dosis acellulair kinkhoestvaccin gedurende het    Uit onderzoek onder werknemers in de gezondheidszorg naar de last en
eerste jaar na vaccinatie een snelle afname in antistoffen zien, maar wordt bijwerkingen van vaccinatie tegen kinkhoest komt een vergelijkbaar beeld
deze afname gevolgd door een plateauwaarde in de jaren 2, 3 en 4 na         naar voren.47 Ook bij herhaalde vaccinaties zou de last minimaal zijn, zelfs
vaccinatie.46 Onderzoek naar cellulaire immuniteit na vaccinatie laat       bij een interval van twee jaar.36
veranderingen in de loop van de tijd zien, maar conclusies ten aanzien      Omdat er alleen combinatievaccins beschikbaar zijn wordt bij revaccinatie
van revaccinatie zijn op basis daarvan vooralsnog niet te trekken.43        de werknemer ook opnieuw gevaccineerd tegen difterie en tetanus. Er zijn
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                       Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 12 van 17
geen aanwijzingen dat deze revaccinatie nadelige effecten met zich     2.5 Zijn de kosten van de vaccinatie van de werknemer
meebrengt.36                                                                 proportioneel tot de kosten van andere maatregelen die
                                                                             kunnen worden genomen?
Conclusie                                                              Er zijn de subcommissie geen publicaties bekend over onderzoek waarin
De subcommissie vindt het aannemelijk dat de nadelige gezondheidsef-   de kosten van vaccinatie tegen kinkhoest zijn afgezet tegen de kosten van
fecten van de huidige kinkhoestvaccins geen belangrijke afbreuk doen   andere mogelijke preventieve beheersmaatregelen. Wel is er in de
aan de gezondheidwinst van derden.                                     Verenigde Staten onderzoek gedaan naar de kosten van uitbraken van
                                                                       kinkhoest in zorginstellingen en is in het verlengde daarvan onderzocht
2.4 Is, met als doel de gezondheidswinst van derden, de last           wat de kosteneffectiviteit van vaccinatie tegen kinkhoest in die situatie zou
       van de vaccinatie voor de werknemer aanvaardbaar?               zijn geweest. Er zijn de subcommissie geen vergelijkbare Nederlandse
De subcommissie beschouwt de last die de werknemer van de vaccinatie   onderzoeksgegevens bekend.
tegen kinkhoest ervaart als beperkt. De aanvaardbaarheid van de vacci- De kosten van vier Amerikaanse uitbraken van kinkhoest – inclusief
natie wordt daarom in belangrijke mate bepaald door de te verwachten   kosten door ziekteverzuim, kosten voor diagnose, behandeling, eventuele
gezondheidswinst bij derden. Die gezondheidswinst is vooral te behalen ziekenhuisopname en (extra) personele inzet – lagen tussen de 45.000 en
bij kinderen onder de zes maanden oud die nog niet of onvolledig zijn  260.000 dollar.48-50 Uitgaande van één van de hier genoemde uitbraken
gevaccineerd. De subcommissie vindt daarom de last van vaccinatie      becijferden de onderzoekers dat vaccinatie van de werknemers zou
aanvaardbaar voor werknemers die in direct contact komen met deze      hebben geresulteerd in een halvering van het aantal blootstellingen en
jonge kinderen.                                                        daarmee kostenbesparend zou zijn.49 Op basis van een modelmatige
                                                                       analyse concludeerden andere onderzoekers dat vaccinatie van mede-
Conclusie                                                              werkers in de gezondheidszorg tegen kinkhoest kostenbesparend zou zijn
De subcommissie vindt vaccinatie aanvaardbaar voor werknemers die in   als een vaccinatiegraad van 25 procent wordt behaald.51
contact komen met kinderen tot de leeftijd van zes maanden oud.
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                           Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 13 van 17
Conclusie                                                                  5
                                                                              Gezondheidsraad. Vaccinatie tegen kinkhoest: doel en strategie. Den
Uit (spaarzame) buitenlandse onderzoeksresultaten komt naar voren dat         Haag, 2015; publicatienr. 2015/29.
vaccinatie tegen kinkhoest van werknemers in de gezondheidszorg daar       6
                                                                              Gezondheidsraad. Werknemers en infectieziekten - Criteria voor vacci-
kosteneffectief is en mogelijk zelfs kostenbesparend. Deze onderzoeksge-      natie. Den Haag, 2014; publicatienr. 2014/30.
gevens zijn niet één op één vertaalbaar naar de Nederlandse situatie. Er   7
                                                                              Bassinet L, Matrat M, Njamkepo E, Aberrane S, Housset B, Guiso N.
zijn de subcommissie geen (Nederlandse) gegevens bekend over de               Nosocomial pertussis outbreak among adult patients and healthcare
afweging tussen vaccinatie tegen kinkhoest en andere preventieve              workers. Infect Control Hosp Epidemiol 2004; 25(11): 995-7.
beheersmaatregelen.                                                        8
                                                                              Boulay BR, Murray CJ, Ptak J, Kirkland KB, Montero J, Talbot EA. An
                                                                              outbreak of pertussis in a hematology-oncology care unit: implications
                                                                              for adult vaccination policy. Infect Control Hosp Epidemiol 2006; 27(1):
         literatuur                                                           92-5.
                                                                           9
                                                                              Bryant KA, Humbaugh K, Brothers K, Wright J, Pascual FB, Moran J,
1
   Gabutti G, Azzari C, Bonanni P, Prato R, Tozzi AE, Zanetti A, e.a.         e.a. Measures to control an outbreak of pertussis in a neonatal interme-
   Pertussis. Hum Vaccin Immunother 2015; 11(1): 108-17.                      diate care nursery after exposure to a healthcare worker. Infect Control
2
   Greeff SC de, de Melker HE, van Gageldonk PG, Schellekens JF, van          Hosp Epidemiol 2006; 27(6): 541-5.
   der Klis FR, Mollema L, e.a. Seroprevalence of pertussis in The Nether- 10
                                                                              Alexander EM, Travis S, Booms C, Kaiser A, Fry NK, Harrison TG, e.a.
   lands: evidence for increased circulation of Bordetella pertussis. PLoS    Pertussis outbreak on a neonatal unit: identification of a healthcare
   One 2010; 5(12): e14183.                                                   worker as the likely source. J Hosp Infect 2008; 69(2): 131-4.
3
   Olyarchuk LD, Willoughby D, Davis SC, Newsom SA. Examining the          11
                                                                              Crameri S, Heininger U. Successful control of a pertussis outbreak in a
   benefit of vaccinating adults against pertussis. J Am Acad Nurse Pract     university children’s hospital. Int J Infect Dis 2008; 12(6): e85-7.
   2012; 24(10): 587-94.                                                   12
                                                                              Baugh V, McCarthy N. Outbreak of Bordetella pertussis among onco-
4
   Kaltsas A, Sepkowitz K. Vaccinations for healthcare personnel: update      logy nurse specialists. Occup Med (Lond) 2010; 60(5): 401-5.
   on influenza, hepatitis B, and pertussis. Curr Opin Infect Dis 2013;    13
                                                                              Sydnor E, Perl TM. Healthcare providers as sources of vaccine-preven-
   26(4): 366-77.                                                             table diseases. Vaccine 2014; 32(38): 4814-22.
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                            Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 14 van 17
14
   Haviari S, Benet T, Saadatian-Elahi M, Andre P, Loulergue P, Vanhems        J. Seroprevalence of pertussis antibody among health care personnel
   P. Vaccination of healthcare workers: A review. Hum Vaccin Immuno-          in Spain. Eur J Epidemiol 2004; 19(1): 69-72.
   ther 2015; 11(11): 2522-37.                                              22
                                                                               Riffelmann M, Koesters K, Saemann-Ischenko G, Schmitt HJ, Wirsing
15
   Nakamura K, Kobayashi M, Yamamoto N, Tokuda K, Miura S, Abe Y,              von Koenig CH. Antibodies to pertussis antigens in pediatric health
   e.a. Pertussis outbreak among patients and healthcare workers in a          care workers. Pediatr Infect Dis J 2002; 21(5): 381-3.
   provincial dialysis facility in Japan. J Hosp Infect 2016; 94(4): 341-5. 23
                                                                               Kuncio DE, Middleton M, Cooney MG, Ramos M, Coffin SE, Feemster
16
   Faruque MO, Senanayake S, Meyer AD, Dear KB. Emergency depart-              KA. Health care worker exposures to pertussis: missed opportunities
   ment staff and susceptibility to pertussis: a seroprevalence study.         for prevention. Pediatrics 2014; 133(1): 15-21.
   Emerg Med Australas 2008; 20(1): 45-50.                                  24
                                                                               Lier A van, McDonald SA, Bouwknegt M, EPI group, Kretzschmar ME,
17
   Cunegundes KS, de Moraes-Pinto MI, Takahashi TN, Kuramoto DA,               Havelaar AH, e.a. Disease Burden of 32 Infectious Diseases in the
   Weckx LY. Bordetella pertussis infection in paediatric healthcare           Netherlands, 2007-2011. PLoS One 2016; 11(4): e0153106.
   workers. J Hosp Infect 2015; 90(2): 163-6.                               25
                                                                               Serres G de, Shadmani R, Duval B, Boulianne N, Dery P, Douville
18
   Urbiztondo L, Broner S, Costa J, Rocamora L, Bayas JM, Campins M,           Fradet M, e.a. Morbidity of pertussis in adolescents and adults. J Infect
   e.a. Seroprevalence study of B. pertussis infection in health care          Dis 2000; 182(1): 174-9.
   workers in Catalonia, Spain. Hum Vaccin Immunother 2015; 11(1):          26
                                                                               Wensley A, Hughes GJ, Campbell H, Amirthalingam G, Andrews N,
   293-7.                                                                      Young N, e.a. Risk factors for pertussis in adults and teenagers in
19
   Rodriguez de la Pinta ML, Castro Lareo MI, Ramon Torrell JM, Garcia         England. Epidemiol Infect 2017: 1-12.
   de Lomas J, Devadiga R, Reyes J, e.a. Seroprevalence of pertussis        27
                                                                               Gezondheidsraad. Achtergronddocument wetenschappelijke gegevens
   amongst healthcare professionals in Spain. Vaccine 2016; 34(8): 1109-       over kinkhoest. Den Haag, 2015.
   14.                                                                      28
                                                                               Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding. Kinkhoest. Rijksinstituut
20
   Wright SW, Decker MD, Edwards KM. Incidence of pertussis infection          voor Volksgezondheid en Milieu: http://www.rivm.nl/Documenten_en_
   in healthcare workers. Infect Control Hosp Epidemiol 1999; 20(2):           publicaties/Professioneel_Praktisch/Richtlijnen/Infectieziekten/LCI_
   120-3.                                                                      richtlijnen/LCI_richtlijn_Pertussis_kinkhoest. Geraadpleegd op
21
   Juanes JR de, Gil A, Gonzalez A, Arrazola MP, San-Martin M, Esteban         30-05-2017.
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                                                                           Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 15 van 17
29
   Werkgroep Infectiepreventie. Druppelisolatie. Leiden 2011. http://www.     Implementation of a pertussis immunization program in a teaching
   rivm.nl/dsresource?objectid=fa8322df-6f31-461f-b021-88ad24dede80&          hospital: an argument for federally mandated pertussis vaccination of
   type=org&disposition=inline. Geraadpleegd op 30-05-2017.                   health care workers. Am J Infect Control 2008; 36(6): 392-8.
30
   Calderon TA, Coffin SE, Sammons JS. Preventing the Spread of            38
                                                                              Heininger U. Vaccination of health care workers against pertussis:
   Pertussis in Pediatric Healthcare Settings. J Pediatric Infect Dis Soc     meeting the need for safety within hospitals. Vaccine 2014; 32(38):
   2015; 4(3): 252-9.                                                         4840-3.
31
   Luthy KE, Houle K, Beckstrand RL, Macintosh J, Lakin RG. Vaccination    39
                                                                              Porteous GH, Hanson NA, Sueda LA, Hoaglan CD, Dahl AB, Ohlson
   perceptions and barriers of school employees: a pilot study. J Sch Nurs    BB, e.a. Resurgence of Vaccine-Preventable Diseases in the United
   2013; 29(4): 284-93.                                                       States: Anesthetic and Critical Care Implications. Anesth Analg 2016;
32
   Gezondheidsraad. Vaccinatie tegen kinkhoest. Den Haag, 2004; publi-        122(5): 1450-73.
   catienr. 2004/04.                                                       40
                                                                              Ward JI, Cherry JD, Chang SJ, Partridge S, Lee H, Treanor J, e.a.
33
   Gezondheidsraad. Werknemers en Q-koorts: criteria voor vaccinatie.         Efficacy of an acellular pertussis vaccine among adolescents and
   Den Haag, 2015; publicatienr. 2015/07.                                     adults. N Engl J Med 2005; 353(15): 1555-63.
34
   Pesek R, Lockey R. Vaccination of adults with asthma and COPD.          41
                                                                              Ward JI, Cherry JD, Chang SJ, Partridge S, Keitel W, Edwards K, e.a.
   Allergy 2011; 66(1): 25-31.                                                Bordetella Pertussis infections in vaccinated and unvaccinated adoles-
35
   APIC Practice guidance committe: implementation insights prevention        cents and adults, as assessed in a national prospective randomized
   & control of pertussis. Washington: APIC; 2012. http://www.apic.org/       Acellular Pertussis Vaccine Trial (APERT). Clin Infect Dis 2006; 43(2):
   Resource_/TinyMceFileManager/Practice_Guidance/Pertussis_                  151-7.
   Talking_Points_8-14-2012.pdf. Geraadpleegd op 30-05-2017.               42
                                                                              McGirr A, Fisman DN. Duration of pertussis immunity after DTaP immu-
36
   Bechini A, Tiscione E, Boccalini S, Levi M, Bonanni P. Acellular           nization: a meta-analysis. Pediatrics 2015; 135(2): 331-43.
   pertussis vaccine use in risk groups (adolescents, pregnant women,      43
                                                                              Twillert I van, Han WG, van Els CA. Waning and aging of cellular immu-
   newborns and health care workers): a review of evidences and recom-        nity to Bordetella pertussis. Pathog Dis 2015; 73(8): ftv071.
   mendations. Vaccine 2012; 30(35): 5179-90.                              44
                                                                              Schwartz KL, Kwong JC, Deeks SL, Campitelli MA, Jamieson FB,
37
   Calderon M, Feja KN, Ford P, Frenkel LD, Gram A, Spector D, e.a.           Marchand-Austin A, e.a. Effectiveness of pertussis vaccination and
       Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>                                                                               Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest | pagina 16 van 17
   duration of immunity. CMAJ 2016; 188(16): E399-E406.
45
   Riffelmann M, Littmann M, Hulsse C, Hellenbrand W, Wirsing von
   Konig CH. Pertussis: not only a disease of childhood. Dtsch Arztebl Int
   2008; 105(37): 623-8.
46
   Riffelmann M, Littmann M, Hulsse C, von Konig CH. Antibody decay
   after immunisation of health-care workers with an acellular pertussis
   vaccine. Eur J Clin Microbiol Infect Dis 2009; 28(3): 275-9.
47
   Christie CD, Garrison KM, Kiely L, Gupta RK, Heubi J, Marchant CD. A
   trial of acellular pertussis vaccine in hospital workers during the Cincin-
   nati pertussis epidemic of 1993. Clin Infect Dis 2001; 33(7): 997-1003.
48
   Ward A, Caro J, Bassinet L, Housset B, O’Brien JA, Guiso N. Health
   and economic consequences of an outbreak of pertussis among health-
   care workers in a hospital in France. Infect Control Hosp Epidemiol
   2005; 26(3): 288-92.
49
   Calugar A, Ortega-Sanchez IR, Tiwari T, Oakes L, Jahre JA, Murphy
   TV. Nosocomial pertussis: costs of an outbreak and benefits of vaccina-
   ting health care workers. Clin Infect Dis 2006; 42(7): 981-8.
50
   Baggett HC, Duchin JS, Shelton W, Zerr DM, Heath J, Ortega-Sanchez
   IR, e.a. Two nosocomial pertussis outbreaks and their associated costs
   - King County, Washington, 2004. Infect Control Hosp Epidemiol 2007;
   28(5): 537-43.
51
   Greer AL, Fisman DN. Use of models to identify cost-effective interven-
   tions: pertussis vaccination for pediatric health care workers. Pediatrics
   2011; 128(3): e591-9.
         Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der
wetenschap ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Milieu;
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Economische Zaken. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen, en ontwikkelingen of trends
­signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid.
 De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
 benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.
 U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
 Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
 Gezondheidsraad. Beoordeling vaccinatie van werknemers tegen kinkhoest. Achtergrond-
 document bij het advies Werknemers en kinkhoest: criteria voor vaccinatie. Den Haag:
 Gezondheidsraad, 2017; publicatienr. 2017/07A.
 Auteursrecht voorbehouden
         Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2017/07A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>