<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Hoogspanningslijnen
en gezondheid deel I:
kanker bij kinderen
Nr. 2018/08
Samenvatting
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Samenvatting                                                          Hoogspanningslijnen en gezondheid deel I: kanker bij kinderen | pagina 2 van 5
In Nederland ontstaan jaarlijks ongeveer 135    Adviesaanvraag                                    en tijdrovend is. In plaats daarvan wordt in
nieuwe gevallen van leukemie bij kinderen. Er   De toenmalige staatssecretaris van Infrastruc-    sommige onderzoeken gekeken naar de afstand
zijn aanwijzingen dat kinderen die in de buurt  tuur en Milieu (het huidige Infrastructuur en     tussen de woning van het kind en de elektrici-
van bovengrondse elektriciteitslijnen wonen een Waterstaat) heeft de Gezondheidsraad              teitslijn, omdat met toenemende afstand de door
tot ongeveer twee maal hogere kans hebben om    gevraagd het advies uit 2000 te actualiseren en   de lijn veroorzaakte magneetveldsterkte afneemt
deze ziekte te krijgen dan andere kinderen. Dat daarbij niet alleen naar leukemie te kijken, maar en de afstand daarmee een indicatie geeft voor
betekent dat één geval van kinderleukemie per   ook naar andere gezondheidseffecten. Dit          de magneetveldsterkte in de woning. In andere
twee jaar mogelijk samenhangt met de aanwe-     eerste deeladvies gaat over kanker bij kinderen.  onderzoeken wordt de magneetveldsterkte in de
zigheid van bovengrondse elektriciteitslijnen.  In vervolgadviezen komen kanker en ziektes        woning bepaald door middel van berekeningen,
Blootstelling aan magnetische velden die de     van het zenuwstelsel bij volwassenen aan bod.     metingen, of combinaties van beide.
lijnen opwekken zou hiervoor verantwoordelijk
kunnen zijn, al vallen andere (onbekende)       Twee soorten onderzoek: naar afstand en           Kinderleukemie
factoren of toeval niet uit te sluiten. Mede op naar magneetveldsterkte                           Alle onderzoeken bij elkaar duiden op een hoger
basis van een advies van de Gezondheidsraad     De commissie Elektromagnetische velden van        risico op kinderleukemie naarmate de afstand
uit 2000 adviseert de Rijksoverheid aan         de Gezondheidsraad heeft de gegevens over         kleiner en de magneetveldsterkte hoger is.
gemeenten, provincies en netbeheerders een      een mogelijke relatie tussen de blootstelling aan Hierbij is het geschatte risico hoger naarmate de
voorzorgsbeleid. Dat beleid wil zoveel mogelijk magnetische velden die worden opgewekt door       blootstelling aan magnetische velden nauwkeu-
voorkomen dat er nieuwe situaties ontstaan      bovengrondse en ondergrondse elektriciteits-      riger is bepaald. Bij de meest representatieve
waarin kinderen langdurig worden blootgesteld   lijnen en het optreden van kanker bij kinderen    blootstellingsschatting is de magneetveldsterkte
aan door bovengrondse hoogspanningslijnen       opnieuw en in meer detail geanalyseerd, met       bepaald in alle woningen waar het kind tussen
opgewekte magnetische velden die gemiddeld      inbegrip van de meest recente onderzoeken. De     geboorte en diagnose heeft gewoond. Bij
over het jaar sterker zijn dan 0,4 microtesla.  meeste onderzoeken meten niet de exacte           kinderen die langdurig zijn blootgesteld aan een
                                                blootstelling van kinderen, omdat dat te complex  gemiddelde magneetveldsterkte van 0,3 tot 0,4
        Gezondheidsraad | Nr. 2018/08
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Samenvatting                                                            Hoogspanningslijnen en gezondheid deel I: kanker bij kinderen | pagina 3 van 5
microtesla of meer, lijkt het risico op leukemie veldsterktes van 0,4 microtesla of meer. Bij deze  ondersteuning is gevonden, niet voldoende om
naar schatting ruim twee en een half keer zo     risicoschatting is er sprake van een aanzienlijke  te spreken van een ‘waarschijnlijk’ of ‘bewezen’
hoog als bij kinderen die op het achtergrondni-  onzekerheid en acht de commissie de kans dat       oorzakelijk verband.
veau worden blootgesteld. Bij deze risicoschat-  de verhoging op toeval berust groter dan bij       Over het risico op lymfomen bij kinderen zijn
ting is er sprake van een aanzienlijke onzeker-  leukemie.                                          onvoldoende gegevens beschikbaar om een
heid, maar de kans dat er in werkelijkheid geen                                                     uitspraak te doen over een oorzakelijk verband.
verhoogd risico is, acht de commissie klein.     Conclusies                                         Het valt niet uit te sluiten dat andere factoren die
Deze nieuwe analyses bevestigen de eerdere       Uit de analyses van de commissie komen             samenhangen met de aanwezigheid van boven-
conclusies van de Gezondheidsraad.               aanwijzingen voor een relatie tussen blootstel-    grondse elektriciteitslijnen een rol spelen. In
                                                 ling aan magnetische velden rondom boven-          onderzoeken is daarvan tot nu toe echter niets
Andere vormen van kanker                         grondse elektriciteitslijnen en het optreden van   gebleken. Ook is niet uit te sluiten dat toeval een
Van andere vormen van kanker bij kinderen zijn   leukemie en wellicht ook hersentumoren bij         rol speelt, met name bij de bevindingen over
alleen onderzoeksgegevens beschikbaar over       kinderen. Als de resultaten worden samengevat      hersentumoren.
hersentumoren en lymfomen, maar alleen voor      in een door het Amerikaanse Environmental
hersentumoren zijn er voldoende gegevens om      Protection Agency opgesteld classificatiesys-      Aanbevelingen
analyses uit te voeren. In onderzoeken met       teem voor oorzakelijkheid concludeert de           De commissie ziet in de huidige stand van
alleen afstand als blootstellingsmaat zijn geen  commissie dat er voor leukemie en voor hersen-     wetenschap geen aanleiding de staatssecretaris
aanwijzingen gevonden voor een verband met       tumoren ‘aanwijzingen voor een oorzakelijk         van Infrastructuur en Waterstaat te adviseren
hersentumoren bij kinderen. In onderzoeken met   verband’ zijn met de blootstelliing aan magneti-   het beleid met betrekking tot bovengrondse
magneetveldsterkte als blootstellingsmaat lijkt  sche velden. Wel zijn de aanwijzingen bij          hoogspanningslijnen te heroverwegen. Omdat
het risico op hersentumoren bijna anderhalf keer hersentumoren zwakker dan bij leukemie. De         er aanwijzingen zijn voor een oorzakelijk
zo hoog bij kinderen die in hun woningen lang-   bewijskracht voor beide typen tumoren is, mede     verband tussen blootstelling aan magnetische
durig zijn blootgesteld aan gemiddelde magneet-  doordat hiervoor in proefdieronderzoek geen        velden en een verhoogd risico op kinderleu-
        Gezondheidsraad | Nr. 2018/08
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Samenvatting                                      Hoogspanningslijnen en gezondheid deel I: kanker bij kinderen | pagina 4 van 5
kemie en hersentumoren, en magnetische
velden niet tegengehouden worden door bodem
of bouwmaterialen, geeft de commissie vanuit
gezondheidskundig oogpunt de staatssecretaris
in overweging om het beleid uit te breiden naar
ondergrondse elektriciteitskabels en andere
bronnen van langdurige blootstelling aan
magnetische velden uit het elektriciteitsnetwerk,
zoals transformatorstations en transformator-
huisjes.
       Gezondheidsraad | Nr. 2018/08
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap
ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Waterstaat;
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen, en ontwikke-
lingen of trends ­signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid.
De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.
U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
Gezondheidsraad. Hoogspanningslijnen en gezondheid deel I: kanker bij kinderen. Den Haag:
Gezondheidsraad, 2018; publicatienr. 2018/08.
Auteursrecht voorbehouden
        Gezondheidsraad | Nr. 2018/08
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>