<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>PrEP effectiviteit en
kosteneffectiviteit
Overzicht van de literatuur
Nr. 2018/06A, Den Haag 27 maart 2018
Achtergronddocument bij:
Preventief gebruik van hiv-remmers
Nr. 2018/06, Den Haag 27 maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                        PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit | pagina 2 van 11
inhoud
01 Overzichtstabellen van PrEP studies                               3
   Tabel 1. Samenvatting van uitkomsten reviews en RCT’s             5
   Tabel 2. Overzicht van individuele PrEP trials                    6
   Tabel 3. Kosteneffectiviteitstudies voor MSM in welvarende landen 7
   Literatuur8
    Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                                             PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit | pagina 3 van 11
01 overzichtstabellen van PrEP                                                                       4. Fonner 2016 (Review en meta analyse voor PrEP richtlijn WHO4 met 15 RCT’s en 3 obser-
                                                                                                        vationele studies);5
                                                                                                     5. Hanscom 2016 (meta analyse 5 trials bij vrouwen).6
          studies                                                                                    PrEP studies met aanvullende informatie:
                                                                                                     •  MSM in Europa (afgerond): PROUD7, IPERGAY;8
                                                                                                     •  Recente/lopende trials: AMPrEP (Amsterdam)9 en Be-PrEP-ared (Antwerpen),10 VicPrEP
In dit achtergronddocument wordt een deel van de wetenschappelijke                                      (Australië).11
literatuur gebruikt in het advies Preventief gebruik van hiv-remmers uitge-
breider weergegeven. Het zijn een samenvatting van de uitkomsten van de                          De effectiviteit werd berekend door de hiv incidentie in de groep zonder
PrEP trials (tabel 1), een beschrijving van de meest relevante trials in meer                    PrEP te vergelijken met die in de groep met PrEP. Hiermee kan de risico
detail (tabel 2) en een overzicht van de kosteneffectiviteitstudies specifiek                    reductie (% van de afname van het risico op hiv) bepaald worden. De
met betrekking tot (hoogrisico) MSM in welvarende landen (tabel 3).                              kwaliteit van de studies geeft weer wat in de reviews over de kwaliteit van
                                                                                                 de individuele RCTs of vervolgstudies werd gerapporteerd. In de tabel zijn
Tabel 1                                                                                          de bevindingen voor MSM apart aangegeven. Therapietrouw, veiligheid
In tabel 1 wordt een overzicht gegeven van gepubliceerde reviews over de                         en neveneffecten worden ook kort weergegeven in de tabel.
effectiviteit van Pre Expositie Profylaxe (PrEP) aangevuld met recent
verschenen publicaties over nieuwere RCTs of cohort studies. Er zijn vijf                        Tabel 2
systematische reviews gebruikt (uit de periode 2012-2016), die de resul-                         Tabel 2 geeft een overzicht van de belangrijkste individuele PrEP trials7-24
taten van RCTs en vervolgonderzoek samenvatten en vijf studies met                               en beschrijft de kenmerken en resultaten van deze PrEP trials (naam en
aanvullende informatie: Europese studies over mannen die seks hebben                             referentie in de eerste kolom) waarin de effectiviteit van TDF/FTC als
met mannen (MSM) en nog niet afgeronde implementatiestudies.                                     PrEP werd onderzocht.
    Gebruikte reviews van PrEP studies:
                                                                                                 Tabel 3
    1. Cochrane 2012 (review van 6 RCTs);1
    2. CDC PrEP guidelines 2014 (beschrijving 2 RCTs in MSM, 5 in heteroseksuelen, 1 in injecte- In tabel 3 worden de belangrijkste studies met betrekking tot kosteffectivi-
       rend drug gebruikers); 2
                                                                                                 teit bij mannen die seks hebben met mannen (MSM) in welvarende landen
    3. NHS rapport 2015 (Evidence review met beschrijving van de belangrijkste RCTs tot oktober
       2014);3                                                                                   samengevat.25-36 De kosten voor PrEP en hiv-behandeling hebben een
         Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                          PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit | pagina 4 van 11
groot effect op de kosteneffectiviteit (de incremental cost-effectiveness
ratio, ICER), die meestal wordt uitgedrukt in de prijs per gewonnen
levensjaar in goede gezondheid (quality adjusted life year, QALY). De
kosten variëren zeer in tijd en tussen landen.
Voor elke studie wordt de uitkomst (ICER of prijs per voorkomen infectie)
en belangrijke wetenschappelijk aannames in het uitgangsscenario (base
case) weergegeven. Qua aannames gaat het om de effectiviteit; risicoge-
drag; prevalentie of incidentie hiv in PrEP doelgroep (soms ook weerge-
geven als number needed to treat [NNT]). Niet elke studie gaat in op alle
aannames. Tot slot worden er per studie opvallende aanvullende
aannames of bevindingen gerapporteerd.
De volgorde in de tabel is van de nieuwste publicatie naar de oudste. De
meest recente publicaties zijn het relevantst omdat daar meer weten-
schappelijke data in is meegenomen, Nichols e.a.32 is de enige publicatie
die specifiek over Nederland gaat.
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                            PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit | pagina 5 van 11
Tabel 1. Samenvatting van de belangrijkste uitkomsten van PrEP studies wereldwijd
  Uitkomsten                        Effectiviteit                                    Risico reductie                  Aantal deelnemers            Kwaliteit van    Overige opmerkingen
                                    Groep zonder PrEP        Groep met PrEP          (per persoonsjaar)               (aantal studies)             de studie
  Effect op hiv incidentie          Alle groepen:            Alle groepen:           Alle groepen:                    ~20.000                      Laag-hoog        2 studies van lage kwaliteit (bij vrouwen en
                                    0,7-9,0% incidentie      0,0-4,7%                51% 95%CI: 27-67% met            16 studies                                    serodiscordante koppels). MSM studies in VS
                                                             incidentie              voetnoota                        (+ 4 gaande)                                  en Europa hoge kwaliteit
                                    MSM:                     MSM:                    Mannen: 62% (95%CI: 40-75%)      Mannen: 8.700 (7 studies);   Medium-hoog
                                    3,0-9,0%                 0-2,9%                  MSM 66% (95%CI: 20-85%)          MSM: 3.166 (4 studies +
                                    incidentie               incidentie                                               4 nog gaande)
  Therapietrouw                     Alle groepen:                                                                     11 studies                   Op verschillende manieren gemeten; met bloedwaarden of
                                    30%-94%                                                                                                        prescriptie/gedrag/pillen tellen
                                    MSM:                                                                              MSM: 5 studies               Intermitterend PrEP: percentage beschermde sekscontacten
                                    51-94%                                                                                                         laag, maar bloedwaarden aantoonbaar (IPERGAY)
  Bijwerkingen
  Mild                              Misselijkheid, gastro-intestinale klachten,      In RCTs geen/weinig verschil     16 studies                   Hoge kwaliteit   TDF-FTC gebruikt voor HIV-behandeling en
                                    hoofdpijn                                        met placebo                                                                    veilig bevonden; verschil met HIV- populatie niet
  Ernstig                                                                                                                                                           aangetoond.
                                    Nierfunctie en botdichtheid; depressie           Effect op nierfunctie of bot is                                                N.B. studies in volwassenen, niet genoeg data
                                                                                     subklinisch en reversibel;                                                     in adolescenten of jongeren
                                                                                     depressie slechts in 1 studie
                                                                                     genoemd, geen duidelijk
                                                                                     verschil met controle groep na
                                                                                     correctie
  Resistentie                       17% (8/46) van           2,0% (5/247) van        Kleine aantallen. Resistentie    6 studies (overzicht Fonner  Medium           Niet bij alle studies (goed) gemeten, dus
                                    hiv-inf voor start       hiv-inf op PrEP na      voor start hoger in PrEP groep   2016)5                       kwaliteit        mogelijk vaker resistentie
                                    PrEP (7/26 in PrEP       start, waarvan 5 op     (RRb 3,3[1,1-10]), verschil niet
                                    arm; 1/20 placebo        TDF/FTC (van 157),      significant na start
                                    arm)                     0 op TDF5               (RR 3,1[0,5-19])
                                                                                     FTC resistentie komt vaker voor
                                    0,5% (1/286) van
                                    hiv-inf na start in
                                    placebogroep5
  Soa-incidentie                    Soa incidentie is steeds hoog en neemt niet af of stijgt licht, geen verschil                                                   Vaak relatief korte follow-up
                                    tussen PrEP/placebo
  Risicogedrag                      Uitkomsten variëren: soms daling risico gevonden, meestal geen verschil                                                         Gedrag in RCT/cohort zonder placebo niet
                                    (condoomgebruik, aantal partners, anale seks), soms vaker onbeschermde                                                          hetzelfde als bij regulier PrEP gebruik buiten
                                    anale seks of meer partners                                                                                                     studieverband
a
   95%CI: betrouwbaarheidsinterval, maat voor variatie rondom het gemiddelde; b RR relatief risico
           Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                                                         PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit | pagina 6 van 11
Tabel 2. Overzicht van individuele PrEP trials
             Trial                   Doelgroep, risico populatie                    N     Interventie/controle     Hiv incidentie (per 100    Risico    Therapie trouw
                                                                                          (PrEP = TDF-FTC)         persoonsjaren)             reductie
                                                                                                                   In PrEP tov controlegroep
  MSM        IPrex7                  MSM/TGa (VS, Z-Amerika, Thailand, Z-Afrika)    2.499 PrEP/placebo             48/1.251 vs 83/1.248 pers. 44%       90% pilgebruik; 51% bloedwaarden
             IPrex OLE    14
                                     MSM/TG (VS)
                                               a
                                                                                    1.603 PrEP/placebo             1,8 vs 2,6                 51%       71% bloedwaarden
             PROUD     20
                                     MSM (UK)                                         544 PrEP/uitgesteld          1,3 vs 8,9                 86%       88% prescriptie;
                                                                                                                                                        100% bloedwaarden in steekproef
             IPERGAY8                MSM (Frankrijk, Canada)                          414 Intermitterend           0,94 vs 6,7                86%       43% sekscontacten beschermd; 86%
                                                                                          PrEP vs placebo                                               bloedwaarden (71% in vervolgstudie)
             CDC Safety trial15      MSM (VS)                                         400 PrEP/uitgesteld          0,0 vs 7,0 pers.           100%      93% pilgebruik
             Project PrEPare   17
                                     Jonge MSM 18-22 jr (VS)                           58 PrEP/placebo/preventieve Niet gerapporteerd                   63% week 4, dalend naar 20%
                                                                                          interventie                                                   week 24
  IDb        Bangkok Tenofovir       Injecterende druggebruikers                    2.413 PrEP/placebo             0,35 vs 0,68               49%       67%
             study13 (+ OLE)                                                        (787)
  Hetero     Partners PrEP12         Serodiscordante koppels (Kenia, Oeganda)       4.747 PrEP en TDF vs placebo   0,5 en 0,65 vs 1,99        75% en    81%
  M/V                                                                                                                                         67%
             TDF223                  Heteroseksuele M/Vc (Botswana)                 1.219 PrEP/placebo             1,2 vs 3,1                 62%       80%
             FEM-PREP       24
                                     Heteroseksuele V (Kenia, Tanzania,
                                                       c
                                                                                    2.120 PrEP/placebo             4,7 vs 5,0                 6%        37%
                                     Z-Afrika)
             VOICE19                 Hetero Vc (Oeganda, Z-Afrika, Zimbabwe)        5.029 PrEP/placebo en          4,7 vs 4,6 en 6,3 vs 4,2   -4% en    30%
                                                                                          TDF/placebo                                         -49%
             Phase 2 TDF study22     Vc (Kameroen, Ghana, Nigeria)                    936 TDF/placebo              0,86 vs 2,48               65%       Niet gerapporteerd
             IAVI18,21
                                     MSM, SW , discordante kopppels (Kenia,
                                                 d
                                                                                      114 PrEP/placebo             Niet gerapporteerd                   80-90% bij dagelijks gebruik;
                                     Oeganda)                                                                                                           55-90% bij intermitterend gebruik
  MSM/       ADAPT16                 MSM (jong, niet blank; VS)                       179 PrEP (dagelijks of       VS                         Loopt nog
  nieuwe                                                                                  intermitterend)
  trials
             AMPREP9                 MSM (NL)                                         376 PrEP (dagelijks of       Amsterdam                  Loopt nog 100% dagelijks en hoog bij
                                                                                          intermitterend)          2 seroconversies, waarvan            intermitterend PrEP
                                                                                                                   1 ondanks goede therapie-
                                                                                                                   trouw
             Be-PREP-ared10          MSM (België)                                     200 PrEP (dagelijks of       Antwerpen                  Loopt nog Hoog
                                                                                          intermitterend)          0 seroconversies
             VicPrEP11               MSM (Australië)                                  114 PrEP (dagelijks)         2 seroconversies bij start Interim   90% bloedwaarden 4 of meer tabletten
                                                                                                                   PrEP                       analyse11
a
  TG: transgender; b ID: intraveneus drugsgebruiker; c M/V: man/vrouw; d SW: sekswerker
          Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                      PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit | pagina 7 van 11
Tabel 3. Kosteneffectiviteitstudies voor MSM in welvarende landen
 Studie               Populatie            Aannames                                        Uitkomsten (ICER)                            Opvallend
 Cambiano ’17  25
                      MSM in VK            Effectiviteit 86%                               Kosteneffectief na 30 jaar                   25% van hiv-infecties voorkomen (na 80 jaar). Effect
                                           Incidentie 2,0% per jaar in doelgroep           Kostenbesparend na 40 jaar                   van daling prijs van ARV groot op
                                           Intermitterend PrEP £360 per maand                                                           kosteneffectiviteit
 Koh Jun Ong ’1733    MSM in VK            Effectiviteit: 64%                              +£23.500 (€31.900)                           PrEP voor 1 jaar, effecten over langere termijn
                                           Risicogedrag: 20% incidentietoename                                                          Geen groepeffect
                                           Incidentie: 16,9% levenslang voor hoogrisico
 Nichols ’1632        MSM in NL            Effectiviteit 80%                               €11.000                                      Stabiele en dalende hiv epidemie
                                           Geen verandering risicogedrag                                                                Wel groepeffect
                                           Volgt de Nederlandse epidemie (twee scenario’s)                                              PrEP voor 10% van de meest actieve groep (2-5%
                                                                                                                                        MSM; >5 partners per jaar)
 MacFadden ’1631      MSM in Canada        Effectiviteit 44%-99%                           500.000-800.00CAD$                           PrEP voor alle MSM vs
                                           Geen verandering risicogedrag                   35.000-70.000CAD$                            PrEP voor hoogste risico 10%
                                           Volgt epidemiologische gegevens Toronto
 Ouellet ’1534        MSM in Canada        Effectiviteit 86%                               Kosten besparend bij 0 en 3% discounting;    Intermitterend gebruik
                                           Geen verandering risicogedrag                   CAD $60.311 tot
                                           NNT 51,78 (als indicatie voor prevalentie)      CAD $47.407 bij 5% discounting
 Kessler ’1429        MSM in NY (VS)       Effectiviteit 44%                               Resultaten in kosten per voorkomen infectie: Gebruik van 50% in doelgroep
                                           Geen verandering risicogedrag                   $11 miljoen                                  Vergelijking voor wie PrEP meest kosteffectief is:
                                           Vergelijking tussen risicogroepen                                                            hoogrisico MSM op basis van risicogedrag
 Chen ’1426           MSM in VS            Effectiviteit 44%                               $160.000                                     Multivariabele analyse: beste scenario:
                                           Geen verandering risicogedrag                                                                Hoge therapietrouw en hoge prevalentie
                                           Prevalentie 19%
 Schneider ’1436      MSM in Australië     Effectiviteit variërend (75% heeft goede        Aus $400.000                                 10-30% MSM als uitgangsscenario
                                           therapietrouw en dus effectiviteit van 95%)     Aus $110.000                                 15-30% MSM met 10-50 partners
                                           Geen verandering risicogedrag
 Juusola ’1228        MSM in VS            Effectiviteit 44%                               $172.091                                     20% gebruik
                                           Prevalentie 12,3%                               $216.480                                     100% gebruik
                                           Geen verandering risicogedrag
 Koppenhaver ’1130    MSM in VS            Effectiviteit 44%                               $570.273                                     100% gebruik
                                           Prevalentie 17,5%
                                           Geen informatie over risicogedrag
 Paltiel ’0935        MSM in VS            Effectiviteit 50%                               $298.000                                     Alle MSM (niet beperkt tot hoogrisico)
                                           Hiv incidentie 1,6% per jaar
                                           Geen verandering risicogedrag
 Desai ’0827          MSM in VS            Effectiviteit 50/70%                            $31.970                                      25% hoogrisico MSM
                                           Prevalentie 14,6%
                                           Geen informatie over risicogedrag
           Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                                PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit | pagina 8 van 11
        literatuur                                                            Infection. N Engl J Med 2015; 373(23): 2237-46.
                                                                           9
                                                                              AMPREP. Biomedical interventions for HIV prevention in MSM in
1
  Okwundu CI, Uthman OA, Okoromah CA. Antiretroviral pre-exposure             Amsterdam: a demonstration project. https://www.clinicaltrialsregister.
  prophylaxis (PrEP) for preventing HIV in high-risk individuals. Cochrane    eu/ctr-search/trial/2014-002569-32/NL#A. Geraadpleegd: februari
  Database Syst Rev 2012; (7): CD007189.                                      2018.
2
  Center for disease control and prevention. Preexposure prophylaxis for   10
                                                                              Baetselier I de, Reyniers T, Nostlinger C, Wouters K, Fransen K,
  the prevention of HIV infection in the united states - 2014. Atlanta,       Crucitti T, e.a. Pre-Exposure Prophylaxis (PrEP) as an Additional Tool
  2014.                                                                       for HIV Prevention Among Men Who Have Sex With Men in Belgium:
3
  NHS England. Evidence Review: Pre-exposure prophylaxis (PrEP) to            The Be-PrEP-ared Study Protocol. JMIR Res Protoc 2017; 6(1): e11.
  prevent the acquisition of HIV in adults. October 2015.                  11
                                                                              Lal L, Audsley J, Murphy D, Fairley CK, Stoove M, Roth N, e.a. Medica-
4
  WHO. Guideline on when to start antiretroviral therapy and on pre-          tion adherence, condom use and sexually transmitted infections in
  exposure prophylaxis for HIV. Geneva, 2015; WHO/HIV/2015.36.                Australian PrEP users: interim results from the Victorian PrEP Demon-
5
  Fonner VA, Dalglish SL, Kennedy CE, Baggaley R, O’Reilly KR,                stration Project. AIDS 2017; 31(12): 1709–1714.
  Koechlin FM, e.a. Effectiveness and safety of oral HIV preexposure       12
                                                                              Baeten JM, Donnell D, Ndase P, Mugo NR, Campbell JD, Wangisi J,
  prophylaxis for all populations. AIDS 2016; 30(12): 1973-83.                e.a. Antiretroviral prophylaxis for HIV prevention in heterosexual men
6
  Hanscom B, Janes HE, Guarino PD, Huang Y, Brown ER, Chen YQ,                and women. N Engl J Med 2012; 367(5): 399-410.
  e.a. Brief Report: Preventing HIV-1 Infection in Women Using Oral        13
                                                                              Choopanya K, Martin M, Suntharasamai P, Sangkum U, Mock PA, Leet-
  Preexposure Prophylaxis: A Meta-analysis of Current Evidence. J             hochawalit M, e.a. Antiretroviral prophylaxis for HIV infection in injecting
  Acquir Immune Defic Syndr 2016; 73(5): 606-8.                               drug users in Bangkok, Thailand (the Bangkok Tenofovir Study): a
7
  Grant RM, Lama JR, Anderson PL, McMahan V, Liu AY, Vargas L, e.a.           randomised, double-blind, placebo-controlled phase 3 trial. Lancet
  Preexposure chemoprophylaxis for HIV prevention in men who have             2013; 381(9883): 2083-90.
  sex with men. N Engl J Med 2010; 363(27): 2587-99.                       14
                                                                              Grant RM, Anderson PL, McMahan V, Liu A, Amico KR, Mehrotra M,
8
  Molina JM, Capitant C, Spire B, Pialoux G, Cotte L, Charreau I, e.a.        e.a. Uptake of pre-exposure prophylaxis, sexual practices, and HIV
  On-Demand Preexposure Prophylaxis in Men at High Risk for HIV-1             incidence in men and transgender women who have sex with men: a
       Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                    PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit | pagina 9 van 11
   cohort study. Lancet Infect Dis 2014; 14(9): 820-9.                            (PROUD): effectiveness results from the pilot phase of a pragmatic
15
   Grohskopf LA, Chillag KL, Gvetadze R, Liu AY, Thompson M, Mayer KH,            open-label randomised trial. Lancet 2016; 387(10013): 53-60.
   e.a. Randomized trial of clinical safety of daily oral tenofovir disoproxil 21
                                                                                  Mutua G, Sanders E, Mugo P, Anzala O, Haberer JE, Bangsberg D, e.a.
   fumarate among HIV-uninfected men who have sex with men in the                 Safety and adherence to intermittent pre-exposure prophylaxis (PrEP)
   United States. J Acquir Immune Defic Syndr 2013; 64(1): 79-86.                 for HIV-1 in African men who have sex with men and female sex
16
   HIV Prevention Trials Network (HPTN). HPTN 067. A Phase II, Rando-             workers. PLoS One 2012; 7(4): e33103.
   mized, Open-Label, Pharmacokinetic and Behavioral Study of the Use          22
                                                                                  Peterson L, Taylor D, Roddy R, Belai G, Phillips P, Nanda K, e.a.
   of Intermittent Oral Emtricitabine/Tenofovir Disoproxil Fumarate Pre-          Tenofovir disoproxil fumarate for prevention of HIV infection in women:
   Exposure Prophylaxis (PrEP). https://www.hptn.org/research/studies/            a phase 2, double-blind, randomized, placebo-controlled trial. PLoS
   hptn067, geraadpleegd: maart 2018.                                             Clin Trials 2007; 2(5): e27.
17
   Hosek S, Celum C, Wilson C, Kapogiannis B, Delany-Moretlwe S,               23
                                                                                  Thigpen MC, Kebaabetswe PM, Paxton LA, Smith DK, Rose CE, Sego-
   Bekker L. Preventing HIV among adolescents with oral PrEP: observa-            lodi TM, e.a. Antiretroviral preexposure prophylaxis for heterosexual
   tions and challenges in the United States and South Africa. J Int AIDS         HIV transmission in Botswana. N Engl J Med 2012; 367(5): 423-34.
   Soc 2016; 19(7(Suppl 6)):                                                   24
                                                                                  Damme L van, Corneli A, Ahmed K, Agot K, Lombaard J, Kapiga S, e.a.
18
   Kibengo FM, Ruzagira E, Katende D, Bwanika AN, Bahemuka U,                     Preexposure prophylaxis for HIV infection among African women.
   Haberer JE, e.a. Safety, adherence and acceptability of intermittent           N Engl J Med 2012; 367(5): 411-22.
   tenofovir/emtricitabine as HIV pre-exposure prophylaxis (PrEP) among        25
                                                                                  Cambiano V, Miners A, Dunn D, McCormack S, Ong KJ, Gill ON, e.a.
   HIV-uninfected Ugandan volunteers living in HIV-serodiscordant relati-         Cost-effectiveness of pre-exposure prophylaxis for HIV prevention in
   onships: a randomized, clinical trial. PLoS One 2013; 8(9): e74314.            men who have sex with men in the UK: a modelling study and health
19
   Marrazzo JM, Ramjee G, Richardson BA, Gomez K, Mgodi N, Nair G,                economic evaluation. The Lancet Infectious Diseases, October 2017.
   e.a. Tenofovir-based preexposure prophylaxis for HIV infection among        26
                                                                                  Chen A, Dowdy DW. Clinical effectiveness and cost-effectiveness of
   African women. N Engl J Med 2015; 372(6): 509-18.                              HIV pre-exposure prophylaxis in men who have sex with men: risk
20
   McCormack S, Dunn DT, Desai M, Dolling DI, Gafos M, Gilson R, e.a.             calculators for real-world decision-making. PLoS One 2014; 9(10):
   Pre-exposure prophylaxis to prevent the acquisition of HIV-1 infection         e108742.
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                                   PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit | pagina 10 van 11
27
   Desai K, Sansom SL, Ackers ML, Stewart SR, Hall HI, Hu DJ, e.a.                who-have-sex-with-men in England in 2016. Euro Surveill 2017; 22(42):
   Modeling the impact of HIV chemoprophylaxis strategies among men               17-00192.
   who have sex with men in the United States: HIV infections prevented        34
                                                                                  Ouellet E, Durand M, Guertin JR, LeLorier J, Tremblay CL. Cost
   and cost-effectiveness. AIDS 2008; 22(14): 1829-39.                            effectiveness of ‘on demand’ HIV pre-exposure prophylaxis for non-
28
   Juusola JL, Brandeau ML. HIV Treatment and Prevention: A Simple                injection drug-using men who have sex with men in Canada. Can J
   Model to Determine Optimal Investment. Med Decis Making 2016;                  Infect Dis Med Microbiol 2015; 26(1): 23-9.
   36(3): 391-409.                                                             35
                                                                                  Paltiel AD, Freedberg KA, Scott CA, Schackman BR, Losina E, Wang B,
29
   Kessler J, Myers JE, Nucifora KA, Mensah N, Toohey C, Khademi A,               e.a. HIV preexposure prophylaxis in the United States: impact on life-
   e.a. Evaluating the impact of prioritization of antiretroviral pre-exposure    time infection risk, clinical outcomes, and cost-effectiveness. Clin Infect
   prophylaxis in New York. AIDS 2014; 28(18): 2683-91.                           Dis 2009; 48(6): 806-15.
30
   Koppenhaver RT, Sorensen SW, Farnham PG, Sansom SL. The cost-               36
                                                                                  Schneider K, Gray RT, Wilson DP. A cost-effectiveness analysis of HIV
   effectiveness of pre-exposure prophylaxis in men who have sex with             preexposure prophylaxis for men who have sex with men in Australia.
   men in the United States: an epidemic model. J Acquir Immune Defic             Clin Infect Dis 2014; 58(7): 1027-34.
   Syndr 2011; 58(2): e51-2.
31
   MacFadden DR, Tan DH, Mishra S. Optimizing HIV pre-exposure prop-
   hylaxis implementation among men who have sex with men in a large
   urban centre: a dynamic modelling study. J Int AIDS Soc 2016; 19(1):
   20791.
32
   Nichols BE, Boucher CAB, van der Valk M, Rijnders BJA, van de Vijver
   D. Cost-effectiveness analysis of pre-exposure prophylaxis for HIV-1
   prevention in the Netherlands: a mathematical modelling study. Lancet
   Infect Dis 2016; 16(12): 1423-9.
33
   Ong KJ, Desai S, Field N, Desai M, Nardone A, van Hoek AJ, e.a.
   Economic evaluation of HIV pre-exposure prophylaxis among men-
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap
ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Waterstaat;
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen, en ontwikke-
lingen of trends ­signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid.
De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.
U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
Gezondheidsraad. PrEP effectiviteit en kosteneffectiviteit. Overzicht van de literatuur. Achter-
gronddocument bij het advies Preventief gebruik van hiv-remmers. Den Haag: Gezondheids-
raad, 2018; publicatienr. 2018/06A.
Auteursrecht voorbehouden
        Gezondheidsraad | Achtergronddocument Nr. 2018/06A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>