<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Herziening eisen rijgeschiktheid
bij gebruik geneesmiddelen
Aan: de minister van Infrastructuur en Waterstaat
Nr. 2019/06, Den Haag 15 mei 2019
                                                  2 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre> Inhoud                                                Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 2 van 32
 inhoud
      Samenvatting3                                          03 Herziening opbouw                                              13
                                                                   3.1  Verwijzen naar KNMP-adviezen                             14
  01 Inleiding5                                                   3.2  Specifieke eisen voor rijbewijsgroep 2 en
      1.1  Totstandkoming hoofdstuk geneesmiddelen  6                  beroepschauffeurs groep 1                                14
      1.2  Adviesaanvraag                           6
      1.3  Werkwijze                                6        04 Herziening inhoud                                              16
      1.4  Leeswijzer                               7             4.1  Psychostimulantia                                        17
                                                                   4.2  Langdurig gebruik categorie III-geneesmiddelen           18
  02 Huidige eisen                                  8
      2.1  Rijgeschiktheidsadviezen KNMP            9        05 Tekstvoorstel en aanbevelingen                                 24
      2.2  Standaardeisen                           9             5.1  Tekstvoorstel hoofdstuk 10 Geneesmiddelen                25
      2.3  Specificaties                           10             5.2  Aanbevelingen aan de minister van IenW                   26
      2.4  Uitzonderingen                          10
      2.5  Opvolging eisen in de praktijk          12             Literatuur27
1       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                  2                           3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre> Samenvatting                                                               Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 3 van 32
 samenvatting                                                                                            zijn ontstaan op de oorspronkelijke rijgeschikt-
                                                                                                         heidsadviezen van de KNMP uit 2007 en dat die
                                                                                                         soms wel en soms niet tot aanpassingen van de
 Sommige geneesmiddelen beïnvloeden de             rijvaardigheid. Geneesmiddelen in categorie I         eisen in de REG2000 hebben geleid. Met het
 rijvaardigheid. In hoofdstuk 10 van de Regeling   hebben geen of weinig negatieve invloed op de         oog op de toekomstbestendigheid van de
 eisen geschiktheid 2000 (REG2000)1 zijn eisen     rijvaardigheid, geneesmiddelen in categorie II        REG2000 adviseert de Gezondheidsraad
 opgenomen voor de rijgeschiktheid van mensen      licht tot matige negatieve invloed en geneesmid-      daarom om in het nieuwe hoofdstuk over
 die dergelijke geneesmiddelen gebruiken. Door     delen in categorie III ernstige of potentieel         geneesmiddelen zo veel mogelijk te verwijzen
 voortschrijdend inzicht en knelpunten in de       gevaarlijke invloed. Per categorie is in de rege-     naar de rijgeschiktheidsadviezen van de KNMP
 uitvoering is dit onderdeel van de REG2000 aan    ling een standaardeis opgenomen, gebaseerd            per geneesmiddel in plaats van ze erin te
 herziening toe. De minister van Infrastructuur en op de standaardadviezen per categorie van de          verwerken.
 Waterstaat (IenW) heeft de Gezondheidsraad        KNMP. Voor categorie III-geneesmiddelen geldt
 gevraagd om te adviseren over de aanpas-          bijvoorbeeld de standaardeis ‘niet rijgeschikt’.      De Gezondheidsraad adviseert ook om speci-
 singen die nodig zijn om het hoofdstuk over                                                             fieke eisen op te nemen voor bestuurders met
 geneesmiddelen toekomstbestendig te maken         Naast de standaardeisen per geneesmiddelen-           een groep-2 rijbewijs (zoals vrachtwagenchauf-
 en aan te laten sluiten op de meest actuele       categorie, zijn ook specifieke eisen opgenomen        feurs) en voor beroepschauffeurs met een
 kennis.                                           voor 18 verschillende groepen geneesmiddelen.         groep-1 rijbewijs (zoals taxichauffeurs). Bij
                                                   Het is niet altijd duidelijk welke geneesmiddelen     gebruik van een categorie II-geneesmiddel
 Het huidige hoofdstuk over geneesmiddelen in      binnen een geneesmiddelengroep vallen. Ook            moeten zij een verklaring van een onafhanke-
 de REG2000 is een vertaling van rijgeschikt-      het feit dat sommige geneesmiddelen specifiek         lijke arts kunnen overleggen waaruit blijkt dat zij
 heidsadviezen van de Koninklijke Nederlandse      worden genoemd kan voor verwarring zorgen,            geen rijgevaarlijke bijwerkingen ondervinden
 Maatschappij ter bevordering van de Pharmacie     vooral bij het op de markt komen van nieuwe           van het middel. De Gezondheidsraad acht de
 (KNMP). Geneesmiddelen zijn ingedeeld in          geneesmiddelen. Wat ook tot verwarring kan            toevoeging van deze beperkende voorwaarde
 categorieën op basis van hun invloed op de        leiden is dat in de loop der jaren uitzonderingen     voor beroepschaufeurs gerechtvaardigd omdat
2        Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                  2                                    4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> Samenvatting                                      Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 4 van 32
 het risico op een ongeval toeneemt naarmate
 een bestuurder vaker op de weg is en daarnaast
 de schade van een ongeval met een voertuig uit
 rijbewijsgroep 2 groter zal zijn.
 Tot slot adviseert de Gezondheidsraad om voor
 antidepressiva uit geneesmiddelencategorie III
 een uitzondering te maken op de eis ‘niet rijge-
 schikt’. Personen die antidepressiva uit cate-
 gorie III gebruiken, kunnen na verloop van tijd
 op basis van een verklaring van een onafhanke-
 lijke arts onder bepaalde voorwaarden geschikt
 worden verklaard. Dit geldt zowel voor rijbewijs-
 groep 1 (zowel prive als beroepsmatig) als voor
 rijbewijsgroep 2.
3         Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                        2                               5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 01 | Inleiding            Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 5 van 32
 01
 inleiding
4      Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                             2                               6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 01 | Inleiding                                                  Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 6 van 32
 Sommige geneesmiddelen beïnvloeden de rijvaardigheid. Dit geldt vooral       Het herziene hoofdstuk over geneesmiddelen werd gepubliceerd in 2008.4
 voor geneesmiddelen die een dempende of stimulerende werking hebben          Sindsdien is het hoofdstuk nog twee keer gewijzigd: in 2009, betreffende
 op het centrale zenuwstelsel, maar ook voor geneesmiddelen die als           anti-epileptica en in 2011, betreffende antidepressiva.5,6
 bijwerking duizeligheid, plotselinge slaapaanvallen of wazig zien, hebben.
 In hoofdstuk 10 uit de bijlage bij de Regeling eisen geschiktheid 2000       1.2 Adviesaanvraag
(REG2000)1 zijn eisen opgenomen voor de rijgeschiktheid van mensen            In de adviesaanvraag van januari 2018 vraagt de minister van IenW om
 die dergelijke geneesmiddelen gebruiken. Door voortschrijdend inzicht en     de inhoud van het hoofdstuk over geneesmiddelen in breed verband te
 knelpunten in de uitvoering is behoefte ontstaan aan een herziene en         evalueren en advies uit te brengen over aanpassingen die nodig zijn om
 toekomstbestendige versie van het hoofdstuk over geneesmiddelen in de        de regeling aan te laten sluiten op de meest actuele kennis. De minister
 REG2000. De minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft de        verzoekt om in het advies onder meer in te gaan op:
 Gezondheidsraad gevraagd daarover te adviseren.                              • verkeersdeelname bij gebruik van geneesmiddelen met grote invloed
                                                                                 op de rijvaardigheid (categorie III-geneesmiddelen);
 1.1 Totstandkoming hoofdstuk geneesmiddelen                                  • verkeersdeelname bij off-label gebruik van psychostimulantia;
 In 2008 heeft de KNMP/WINAp (Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter        • de toekomstbestendigheid van de regeling.
 bevordering van de Pharmacie/Wetenschappelijk Instituut Nederlandse
 Apothekers) een advies gepubliceerd om het hoofdstuk over geneesmid-         De volledige adviesaanvraag van de minister staat op
 delen in de REG2000 te herzien.2 Dit hoofdstuk is gebaseerd op het           www.gezondheidsraad.nl.
 Gezondheidsraadadvies Medische rijgeschiktheid van 1994.3 Het doel
van de voorgestelde herziening was om ervoor te zorgen dat er geen            1.3 Werkwijze
discrepanties meer zouden zijn tussen de eisen voor rijgeschiktheid in de     Dit advies is opgesteld door de vaste Commissie Rijgeschiktheid en
REG2000 en de adviezen die voorschrijvers en apothekers geven op              op 15 mei 2019 aangeboden aan de minister van IenW. De volgende
 basis van de rijgeschiktheidsadviezen die de KNMP sinds 2007 publiceert.     organisaties waren betrokken bij het opstellen van dit advies en bij de
                                                                              analyses die eraan ten grondslag liggen:
                                                                              • de KNMP, de apothekersorganisatie die verantwoordelijk is voor
5       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                  2                               7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 01 | Inleiding                                                 Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 7 van 32
    adviezen over rijgeschiktheid bij het gebruik van geneesmiddelen;
• het Instituut Voor Verantwoord Medicijngebruik, verantwoordelijk voor
    de publiekswebsite met onder meer de rijgeschiktheidsadviezen van de
    KNMP: www.rijveiligmetmedicijnen.nl.
 1.4 Leeswijzer
 In hoofdstuk 2 schetst de commissie de huidige eisen uit de REG2000
 voor rijgeschiktheid bij geneesmiddelengebruik. In hoofdstuk 3 presenteert
 de commissie een plan voor de herziening. Hoofdstuk 4 richt zich op het
 beantwoorden van de inhoudelijke vragen van de minister van IenW. In
 hoofdstuk 5 presenteert de commissie haar voorstel voor de nieuwe tekst
 over geneesmiddelen in de REG2000 en doet zij enkele aanbevelingen
 aan de minister.
 Bij dit advies hoort een achtergronddocument met een samenvatting van
 de gegevens uit wetenschappelijke onderzoeken die zijn gebruikt bij het
 opstellen van dit advies.
6         Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                               2                               8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 02 | Huidige eisen        Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 8 van 32
 02
 huidige eisen
7      Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                             2                               9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 02 | Huidige eisen                                              Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 9 van 32
 Het huidige hoofdstuk over geneesmiddelen in de REG2000 is een verta-        rijvaardigheid. De KNMP gaat daarbij uit van categorie-indelingen en
 ling van rijgeschiktheidsadviezen van de KNMP. Geneesmiddelen zijn           rijgeschiktheidsadviezen van:
 ingedeeld in categorieën op basis van hun invloed op de rijvaardigheid.      • de International Council on Alcohol, Drugs and Traffic Safety (ICADTS;
 Per categorie geldt een standaard rijgeschiktheidsadvies dat in de               www.icadtsinternational.com);
 REG2000 is vertaald naar standaardeisen. De KNMP heeft de standaar-          • het Europese project Driving Under the Influence of Alcohol, Drugs and
 dadviezen in de loop der tijd gespecificeerd. Die aanpassingen zijn niet         Medicines (DRUID)7;
 altijd verwerkt in de standaardeisen. In de REG2000 wordt onderscheid        • het Belgische Vias Institute (voorheen Belgisch Instituut voor
 gemaakt tussen verschillende geneesmiddelengroepen. Het is echter                Verkeersveiligheid, BIVV; www.vias.be).
 daarbij niet altijd duidelijk tot welke categorie bepaalde geneesmiddelen
 behoren. Op de oorspronkelijke adviezen van de KNMP uit 2007 zijn in de      In dit advies wordt met ‘categorie’ de indeling bedoeld zoals de KNMP die
 loop van de jaren, vaak naar aanleiding van maatschappelijke discussie,      aanhoudt en die grotendeels is gebaseerd op de DRUID-indeling uit 2012.
 enkele uitzonderingen ontstaan. Dit heeft soms geleid tot aanpassingen in
 de eisen in de REG2000.                                                      2.2 Standaardeisen
                                                                              Per categorie heeft de KNMP een standaardadvies opgesteld. Die stan-
 2.1 Rijgeschiktheidsadviezen KNMP                                            daardadviezen zijn vertaald naar eisen in de REG2000, zie tabel 1. Bij
 Sinds 2007 stelt de KNMP adviezen op over verkeersdeelname bij het           geneesmiddelen ingedeeld in de KNMP-categorie III>I treedt na verloop
 gebruik van rijgevaarlijke geneesmiddelen. Deze adviezen zijn bedoeld        van een bepaalde tijd gewenning aan de rijgevaarlijke bijwerkingen op, of
 voor gebruikers, apothekers en artsen. De KNMP heeft voor het opstellen      is er na een bepaalde tijd na inname geen negatieve invloed meer op de
 van deze adviezen opdracht gekregen van het ministerie van Volksge-          rijvaardigheid. De REG2000 bevat over de rijgeschiktheid bij gebruik van
 zondheid, Welzijn en Sport en het toenmalige ministerie van Verkeer en       deze geneesmiddelen geen eisen. Het CBR hanteert voor deze categorie
 Waterstaat.                                                                  de vuistregel: niet rijgeschikt als een geneesmiddel langer dan 10 uur na
                                                                              inname beperkingen oplevert voor de rijvaardigheid.
 Voor haar rijgeschiktheidsadviezen deelt de KNMP geneesmiddelen in in
 categorieën naar de mate van mogelijke invloed die zij hebben op de
8        Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                  2                               10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 02 | Huidige eisen                                                                  Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 10 van 32
 Tabel 1. Geneesmiddelencategorieën met bijbehorende adviezen en eisen met betrek-
 king tot rijgeschiktheid
                                                                                                    adviezen vaak ook op farmacologische (d.w.z. farmacokinetische en
  Categorie   Invloed op de           Advies KNMP                         Eis REG2000 (hoofdstuk
              rijvaardigheid                                              10 Geneesmiddelen)        farmacodynamische) kennis.8-10
  I           geen of weinig          eerste dagen van het gebruik geen rijgeschikt
              negatieve invloed       motorrijtuigen besturen als er
                                      bijwerkingen zijn die de                                      Voor zover daar onderbouwing voor is stelt de KNMP aparte adviezen op
                                      rijvaardigheid beïnvloeden
  II          lichte tot matige       eerste dagen van het gebruik geen rijgeschikt
                                                                                                    voor gebruik van eenzelfde geneesmiddel bij verschillende toepassingen,
              negatieve invloed       motorrijtuigen besturen, daarna                               waarvoor ook andere doseringen of toedieningstijdstippen gelden.
                                      geen motorrijtuigen besturen
                                      zolang er bijwerkingen zijn die de
                                      rijvaardigheid beïnvloeden
                                                                                                    De adviezen van de KNMP zijn slechts op hoofdlijnen opgenomen in de
  III         ernstige of potentieel  geen motorrijtuigen besturen        niet rijgeschikt
              gevaarlijke invloed                                                                   REG2000. Hierin zijn echter, naast de standaardeisen per geneesmidde-
  III>I       zelfde als III, maar na in eerste instantie geen            geen
              verloop van tijd        motorrijtuigen besturen, maar na                              lencategorie, ook eisen opgenomen voor 18 verschillende groepen
              gewenning aan           een bepaalde tijd na inname geen
                                                                                                    geneesmiddelen. Het is daarbij niet altijd duidelijk welke geneesmiddelen
              bijwerkingen of na      beperkingen meer (CBR: niet
              bepaald aantal uur na   rijgeschikt als er 10 uur of langer                           binnen een geneesmiddelengroep vallen. Soms biedt de toelichtende
              inname geen invloed     beperkingen zijn)
              meer                                                                                  tekst enige verduidelijking, maar bij de meeste geneesmiddelgroepen
                                                                                                    ontbreekt dit. Ook het feit dat sommige geneesmiddelen specifiek worden
 De KNMP adviseert bij categorie III-geneesmiddelen altijd om eerst na te                           genoemd kan voor verwarring zorgen, vooral bij het op de markt komen
 gaan of het mogelijk is om te kiezen voor een geneesmiddel dat geen of                             van nieuwe geneesmiddelen.
 minder invloed heeft op de rijvaardigheid.
                                                                                                    2.4 Uitzonderingen
 2.3 Specificaties                                                                                  De afgelopen jaren is over een aantal eisen voor rijgeschiktheid bij
 De KNMP brengt voor de verschillende soorten geneesmiddelen zoveel                                 geneesmiddelengebruik van de REG2000 discussie geweest, vaak naar
 mogelijk specificatie aan in de standaardadviezen. Omdat er weinig                                 aanleiding van aandacht in de media en/of burgervragen. Dit heeft soms
 wetenschappelijk onderzoek van goede kwaliteit is naar de invloed van                              geleid tot aanpassingen in de REG2000 en in de rijgeschiktheidsadviezen
 geneesmiddelen op de rijvaardigheid baseert de KNMP de specifieke                                  van de KNMP. De discussie speelde ten aanzien van:
                                                                                                    • psychostimulantia;
9         Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                                      2                               11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 02 | Huidige eisen                                              Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 11 van 32
 • langdurig gebruik van antidepressiva uit categorie III;                      Langdurig gebruik antidepressiva uit categorie III
 • langdurig gebruik van categorie III-geneesmiddelen in het algemeen;          Naar aanleiding van bezwaren tegen het rijverbod bij chronisch gebruik
 • gebruik van anti-epileptica uit categorie III.                               van een antidepressivum uit categorie III zijn in 2011, in overleg tussen de
                                                                                toenmalige minister van Infrastructuur en Milieu en de KNMP, de eisen in
 Psychostimulantia                                                              de REG2000 aangepast.6 Er is vastgelegd dat mensen die ten minste drie
 In het advies van de Gezondheidsraad uit 1994 staat dat gebruik van            jaar een antidepressivum uit categorie III gebruiken, zonder onderbreking
 psychostimulantia ongeschiktheid voor het besturen van een motorrijtuig        en in gelijkblijvende dosering, en die een rijtest in een rijsimulator positief
 betekent.3 Dit is destijds door de minister van Verkeer en Waterstaat over-    doorstaan, rijgeschikt zijn, mits de aandoening stabiel is.
 genomen in de REG2000. Sindsdien zijn twee adviezen verschenen van
 ad hoc-commissies die enkele uitzonderingen op het verbod adviseerden.         Langdurig gebruik van categorie III-geneesmiddelen in het algemeen
 De Commissie Buitelaar adviseerde in 2003 over het gebruik van psychos-        In opdracht van het toenmalige ministerie van Infrastructuur en Milieu is
 timulantia bij de indicatie ADHD en de Commissie Rooijackers in 2007 over      door drie universiteiten onderzoek verricht naar de invloed van langdurig
 het gebruik bij de indicatie narcolepsie en idiopathische hypersomno-          gebruik van categorie III geneesmiddelen op de rijvaardigheid.16 De
 lentie.11,12 Beide adviezen zijn destijds in de REG2000 overgenomen.           onderzoekers concludeerden dat na drie jaar onafgebroken gebruik van
                                                                                antidepressiva en slaapmiddelen geen invloed op de rijvaardigheid meer
 Vanuit de maatschappij en voorschrijvers zijn sindsdien verschillende          aangetoond kon worden. De Gezondheidsraad zag in dit onderzoek
 signalen gekomen om ook voor het gebruik van psychostimulantia bij             echter onvoldoende aanleiding om te adviseren de eisen in de REG2000
 andere indicaties (zogenoemd off-label gebruik) een uitzondering op het        te versoepelen.17
 verbod te maken. De Gezondheidsraad adviseerde in 2014 negatief over
 een uitzondering bij off-label gebruik van modafinil, een van de psychosti-    Anti-epileptica uit categorie III
 mulantia.13 Een rapport uit 2014 waarin de KNMP adviseerde om ook              De KNMP deelde in 2007 een aantal anti-epileptica op grond van weten-
 gebruik van psychostimulantia voor off-label indicaties toe te staan14, bood   schappelijk onderzoek in in categorie III. Destijds gold, mede op basis van
 volgens de Gezondheidsraad onvoldoende onderbouwing om de regelge-             een advies van de Gezondheidsraad uit 1994, dat gebruik van anti-epilep-
 ving aan te passen.15                                                          tica geen extra beperking op zou moeten leveren voor de rijgeschiktheid.14
10       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                   2                                     12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 02 | Huidige eisen                                           Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 12 van 32
 Hierover ontstond een maatschappelijke discussie en naar aanleiding
 daarvan heeft de toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat de
 KNMP verzocht om nogmaals het wetenschappelijk bewijs ten aanzien
 van langdurig gebruik te evalueren. De KNMP concludeerde in 2009 dat
 er enige onderbouwing is om na een jaar gebruik van deze middelen auto-
 rijden toe te staan.18 Op grond van het advies van de KNMP is de
 REG2000 in 2009 aangepast.5
 2.5 Opvolging eisen in de praktijk
 Uit recent onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen onder 77
 studenten die categorie III-geneesmiddelen gebruikten, blijkt dat de
 meesten van hen informatie hebben gekregen over de invloed van het
 geneesmiddel op de rijvaardigheid, bijvoorbeeld van hun apotheker of
 voorschrijvend arts. Deze informatie was echter maar zelden correct.19
 Vrijwel niemand zei op de hoogte te zijn gebracht van het enige juiste
 advies: helemaal geen motorrijtuig besturen. Een groot deel van de
 gebruikers was zich er wel van bewust dat het geneesmiddel invloed kan
 hebben op de rijvaardigheid, maar slechts eenderde van de gebruikers
 hield daar rekening mee door daadwerkelijk niet te rijden.19
11       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                2                             13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 03 | Herziening opbouw    Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 13 van 32
 03
 herziening opbouw
12     Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                               2                             14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 03 | Herziening opbouw                                        Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 14 van 32
 Naar aanleiding van het verzoek van de minister om te adviseren over de      Voor apothekers en voorschrijvende artsen zijn de KNMP-adviezen te
 toekomstbestendigheid van de REG2000 adviseert de commissie om in            raadplegen via het medicatievoorschrijfsysteem, de zogenoemde
 het nieuwe hoofdstuk over geneesmiddelen zo veel mogelijk te verwijzen       ­G-Standaard. Overigens zijn de adviezen niet altijd zichtbaar voor de
 naar de rijgeschiktheidsadviezen van de KNMP per geneesmiddel in              voorschrijvende artsen. De informatie is wel beschikbaar in het systeem,
 plaats van ze erin te verwerken. De commissie adviseert ook om speci-         maar als de arts het niet heeft ‘aangezet’ wordt het niet getoond.
 fieke eisen op te nemen voor bestuurders met een groep-2 rijbewijs en
 voor beroepschauffeurs met een groep-1 rijbewijs.                             3.2 Specifieke eisen voor rijbewijsgroep 2 en
                                                                                       beroepschauffeurs groep 1
 3.1 Verwijzen naar KNMP-adviezen                                              De commissie constateert dat er in het huidige hoofdstuk over geneesmid-
 De commissie adviseert om het hoofdstuk over geneesmiddelen te                delen geen onderscheid wordt gemaakt tussen rijgeschiktheid voor
 beginnen met een algemene inleiding over geneesmiddelencategorieën            groep-1 en groep-2 rijbewijzen.a Dat is niet in overeenstemming met de
 en de bijbehorende standaardeisen, en voor nadere details per genees-         eisen uit de Europese richtlijn 2006/126/EG, bijlage III.20
 middel te verwijzen naar de rijgeschiktheidsadviezen van de KNMP.
 Omdat bij het gebruik van categorie III-geneesmiddelen uitzonderingen        De commissie adviseert om in het nieuwe hoofdstuk over geneesmiddelen
 gelden op de ongeschiktheid om een motorrijtuig te besturen (zie hoofd-       te eisen dat bestuurders in rijbewijsgroep 2, en ook beroepsmatige
 stuk 4), zijn enkele aanvullende eisen nodig voor de vertaling van            bestuurders in rijbewijsgroep 1, zoals taxichauffeurs, bij gebruik van een
 KNMP-adviezen naar rijgeschiktheidseisen.                                     categorie II-geneesmiddel een artsenverklaring kunnen overleggen
                                                                               waaruit blijkt dat zij geen rijgevaarlijke bijwerkingen hebben.
 De rijgeschiktheidsadviezen van de KNMP zijn voor iedereen                    De commissie realiseert zich dat dit een beperking betekent voor deze
 gemakkelijk in te zien via de KNMP-publiekswebsite www.apotheek.nl.
 Daarnaast staan de adviezen op www.rijveiligmetmedicijnen.nl. Deze
                                                                               a
                                                                                 In de Nederlandse Regeling eisen Geschiktheid 2000 (REG2000) wordt onderscheid gemaakt tussen groep-1 en
 website wordt beheerd door het Instituut voor Verantwoord                       het groep-2 rijbewijzen:
                                                                                 Groep 1: categorie A (motor), B (personenauto), BE (aanhanger bij personenauto) en T (tractor).
 Medicijngebruik, in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en           Groep 2: categorie C (vrachtwagen), D (bus) en CE/DE (aanhanger bij respectievelijk vrachtwagen en bus).
 Waterstaat.
13      Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                                     2                                               15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 03 | Herziening opbouw                                         Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 15 van 32
 bestuurders. Ze vindt dit echter gerechtvaardigd omdat het risico op een
 ongeval toeneemt naarmate een bestuurder vaker op de weg is (zoals bij
 beroepsmatige bestuurders) en daarnaast bij een ongeval het effect, de
 schade, groter zal zijn bij een voertuig uit rijbewijsgroep 2.  
14     Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                    2                             16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 04 | Herziening inhoud    Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 16 van 32
 04
 herziening inhoud
15     Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                               2                             17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 04 | Herziening inhoud                                         Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 17 van 32
 Over de rijgeschiktheid van gebruikers van psychostimulantia (categorie I     rijgevaarlijke bijwerkingen zijn. De voorliggende vraag is of zij ook bij
 en II) en van categorie III-geneesmiddelen bestaat onduidelijkheid. De        gebruik voor andere (off-label) indicaties rijgeschikt zijn.
 minister van IenW heeft gevraagd om daar aandacht aan te besteden. De
 commissie adviseert dat therapeutisch gebruikers van psychostimulantia        Werkwijze
 en enkele categorie-III geneesmiddelen rijgeschikt kunnen worden              De commissie heeft in samenspraak met de KNMP het wetenschappelijk
 verklaard conform de door de KNMP geformuleerde eisen. In alle gevallen       bewijs dat er is voor rijgeschiktheid bij therapeutisch gebruik van
 geldt tevens dat de aandoening waarvoor bestuurders behandeld worden          psycho-stimulantia geëvalueerd. Daarbij heeft de commissie onderscheid
 geen belemmering vormt voor de rijgeschiktheid.                               gemaakt tussen gebruik door gezonde proefpersonen, patiënten met
                                                                               ADHD, narcolepsie of pathologische hypersomnie, en patiënten met
 4.1 Psychostimulantia                                                         andere aandoeningen. Het in 2014 verschenen KNMP-adviesrapport14
 Psychostimulantia zijn geneesmiddelen met een stimulerende werking op         heeft hiervoor als uitgangspunt gediend, waarbij de literatuur die de
 het centrale zenuwstelsel. Het gaat om methylfenidaat, dexamfetamine,         KNMP in haar rapport opvoert nogmaals door de commissie is beoor-
 atomoxetine en modafinil. De voornaamste toepassing van methylfeni-           deeld. Daarnaast is gezocht naar later verschenen wetenschappelijke
 daat, dexamfetamine en atomoxetine is ADHD bij kinderen, maar deze            publicaties. Ook is gekeken naar de argumentatie van de Commissie
 middelen worden ook bij ADHD voor volwassenen, multiple sclerose,             Rijgeschiktheid in eerdere adviezen over psychostimulantia.
 chronisch vermoeidheidssyndroom, narcolepsie en autisme met
 ADHD-kenmerken gebruikt. De voornaamste toepassing van modafinil is           Bevindingen
 narcolepsie, maar dit middel wordt ook wel tegen pathologische                De algehele kwaliteit van het bewijs is laag. De belangrijkste tekortkoming
 hypersomnie en obstructief slaapapneusyndroom gebruikt. De KNMP               van een groot deel van het ADHD-onderzoek is dat niet specifiek is
 heeft psychostimulantia ingedeeld in categorie I en II en volgens de          gekeken naar uitkomstmaten die ADHD-patiënten daadwerkelijk onder-
 huidige eisen in de REG2000 zijn gebruikers van psychostimulantia alleen      scheiden van mensen zonder ADHD. Verder waren er per onderzoek erg
 rijgeschikt als zij de middelen gebruiken voor de indicatie ADHD, narco-      weinig deelnemers.21
 lepsie of pathologische hypersomnie, onder de voorwaarde dat er geen
16       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                    2                              18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 04 | Herziening inhoud                                         Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 18 van 32
 Door die tekortkomingen is het niet mogelijk conclusies te trekken over de        wel nadelig effect is op de rijgeschiktheid (in plaats van dat aannemelijk
 invloed van psychostimulantia op de rijvaardigheid van patiënten met              moet zijn dat er geen nadelig effect is).
 ADHD, narcolepsie of pathologische hypersomnie of patiënten met andere
 aandoeningen. Er zijn hoogstens aanwijzingen dat:                             Advies
 • methylfenidaat, dexamfetamine en atomoxetine bij ADHD-patiënten de          De commissie adviseert bij gebruik van psychostimulantia op voorschrift
     rijvaardigheid kunnen verbeteren;                                         van een behandelend arts, ongeacht of het al dan niet om off-label
 • modafinil bij patiënten met narcolepsie, pathologische hypersomnie of       gebruik gaat, de algemene rijgeschiktheidsadviezen van de KNMP (zie
     het obstructieve slaapapneusyndroom de rijvaardigheid kan                 tabel 1) te volgen.
     verbeteren.
                                                                               4.2 Langdurig gebruik categorie III-geneesmiddelen
 Er is geen onderzoek gedaan naar gebruik van psychostimulantia voor           De volgende geneesmiddelen(groepen) zijn ingedeeld in categorie III:
 andere dan de hierboven genoemde aandoeningen. Er is ook geen onder-          • een aantal antidepressiva;
 zoek gedaan naar de invloed van psychostimulantia op de rijvaardigheid        • de meeste benzodiazepine-agonisten;
 bij aanhoudend gebruik.                                                       • een aantal antipsychotica;
                                                                               • een aantal antihistaminerge middelen;
 Zie voor meer informatie het achtergronddocument.                             • een aantal dopamine-antagonisten;
                                                                               • een aantal anti-epileptica;
 Overwegingen                                                                  • de meeste opioïden.
 De commissie heeft de volgende overwegingen bij de bevindingen:
 • De KNMP heeft psychostimulantia ingedeeld in categorie I en II voor de      Geneesmiddelen zijn voornamelijk op basis van hun acute effecten inge-
     indicaties ADHD, narcolepsie en pathologische hypersomnie, omdat zij      deeld, omdat wetenschappelijk bewijs over de invloed op de rijvaardigheid
     geen (langdurige) negatieve invloed verwacht op de rijvaardigheid.        bij aanhoudend gebruik schaars is. De vraag is in hoeverre bij aanhou-
 • Om niet lichtvaardig te oordelen over het ontnemen van rijgeschiktheid      dend gebruik van een categorie III-geneesmiddel gewenning optreedt aan
     hanteert de commissie het criterium dat aannemelijk moet zijn dat er
17        Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                   2                                19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 04 | Herziening inhoud                                          Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 19 van 32
 de rijgevaarlijke bijwerkingen en of mensen die deze middelen gebruiken        voor de nacht worden ingenomen. In overige situaties geldt het advies om
 op termijn weer rijgeschikt kunnen zijn.                                       geen motorrijtuig te besturen.
 Werkwijze                                                                      Bevindingen
 In samenspraak met de KNMP is de commissie per geneesmiddelgroep               • Lage doseringen categorie III-antidepressiva die resulteren in lage
 nagegaan welke wetenschappelijke literatuur er is over de invloed op de           bloedspiegels hebben na een week waarschijnlijk geen invloed meer
 rijvaardigheid bij aanhoudend gebruik. Ook is gezocht naar literatuur over        op de rijvaardigheid.
 gewenning aan rijgevaarlijke bijwerkingen. Daarnaast zijn de ervaringen        • Het is niet bekend of hogere doseringen bij langdurig gebruik invloed
 van het CBR in aanmerking genomen met de huidige mogelijkheid die                 blijven hebben op de rijvaardigheid.
 geldt voor gebruikers van categorie III-antidepressiva, om na drie jaar        • Binnen de groep gebruikers van antidepressiva bestaan grote
 door middel van een test in een rijsimulator weer rijgeschikt te kunnen           verschillen in rijvaardigheid.
 worden verklaard. Vervolgens maakt de commissie ook de afweging                • Er treedt gedeeltelijk gewenning op aan bijwerkingen die de
 tussen het maatschappelijk belang van verkeersveiligheid tegenover het            rijvaardigheid negatief beïnvloeden.
 persoonlijk belang van het kunnen besturen van een motorrijtuig.               • Weinig langdurig gebruikers maken gebruik van de mogelijkheid om
                                                                                   rijgeschikt te kunnen worden verklaard door middel van de test in een
 4.2.1 Antidepressiva                                                              rijsimulator.
 Categorie III-antidepressiva zijn onder andere amitriptyline, dosulepine,      • Niet iedere langdurig gebruiker slaagt voor de test in de rijsimulator,
 doxepine, trazodon, mianserine en mirtazapine. Deze antidepressiva                maar de slagingskans is wel hoog.
 worden voornamelijk toegepast bij behandeling van depressie, bipolaire
 stoornis, chronische (zenuw)pijn en slapeloosheid.                             Zie voor meer informatie het achtergronddocument.
 Voor de meeste van deze middelen geldt dat bij lage doseringen (en lage        Overwegingen
 bloedspiegels), zoals geformuleerd in de KNMP-adviezen, na een week            De commissie heeft de volgende overwegingen bij de bevindingen:
 geen invloed op de rijvaardigheid meer te verwachten is, vooral niet als zij   • Bij tricyclische antidepressiva (de meeste antidepressiva uit categorie
18       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                   2                                20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 04 | Herziening inhoud                                          Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 20 van 32
    III) bestaat grote variatie tussen individuen in de benodigde dosering      Voor sommige aandoeningen, zoals chronische (zenuw)pijn en slapeloos-
    voor een adequate therapeutische plasmaspiegel. De dosering is dus          heid, worden categorie III-antidepressiva gebruikt in lage doseringen, die
    niet één-op-één gerelateerd aan de bloedspiegel, en ook niet aan            resulteren in lage bloedspiegels. De commissie adviseert om in de
    rijgevaarlijke bijwerkingen.                                                REG2000 de door de KNMP geformuleerde adviezen voor rijgeschiktheid
 • Op farmacologische gronden is het aannemelijk dat bij aanhoudend             bij gebruik van categorie III-antidepressiva in lage doseringen (resulterend
    gebruik van tricyclische antidepressiva gewenning optreedt aan              in lage bloedspiegels) onverkort over te nemen.
    rijgevaarlijke bijwerkingen.22
 • Er is geen onderbouwing voor het huidige beleid om pas na drie jaar          4.2.2 Benzodiazepinen
    gebruik van categorie III-antidepressiva de mogelijkheid te krijgen om      De meeste benzodiazepine-agonisten (benzodiazepinen en zogenoemde
    rijgeschikt te kunnen worden verklaard.                                     z-middelen: zopiclon en zolpidem) vallen in categorie III. Ze worden voor-
                                                                                namelijk toegepast bij angstklachten en slapeloosheid. De KNMP maakt
 Advies                                                                         onderscheid tussen incidenteel en dagelijks gebruik, tussen lage en hoge
 De commissie adviseert om de huidige eisen in de REG2000 aan te                doseringen en tussen gebruik voor de nacht en doseringen overdag. Bij
 passen conform de adviezen van de KNMP, zodat gebruikers van antide-           toepassing van bepaalde kortwerkende benzodiazepinen als slaapmiddel
 pressiva in categorie III rijgeschikt kunnen worden verklaard. De              mogen gebruikers een aantal uren na inname weer een motorrijtuig
 commissie adviseert om dit alleen te doen op basis van een verklaring          besturen. In overige situaties is dit bij gebruik van benzodiazepine-ago-
 van een onafhankelijke arts waaruit blijkt dat:                                nisten niet toegestaan. Het CBR hanteert de vuistregel dat mensen niet
 • de gebruikte dosering minimaal drie maanden stabiel is;                      rijgeschikt zijn als zij een geneesmiddel gebruiken dat langer dan 10 uur
 • de behandelde aandoening stabiel is en geen gevolgen (meer) heeft            beperkingen oplevert voor de rijgeschiktheid.
    voor de rijgeschiktheid;
 • er geen bijwerkingen zijn die negatieve invloed hebben op de                 Bevindingen
    rijvaardigheid.                                                             • Kortwerkende benzodiazepinen, gebruikt als slaapmiddel, hebben na
                                                                                    een aantal uren geen invloed meer op de rijvaardigheid. De KNMP-
                                                                                    rijgeschiktheidsadviezen zijn hiermee in overeenstemming.
19        Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                    2                               21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 04 | Herziening inhoud                                       Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 21 van 32
 • Over de invloed van langdurig gebruik van langwerkende                         niet voor de hand dat gewenning aan rijgevaarlijke bijwerkingen
    benzodiazepine-agonisten op de rijvaardigheid is nauwelijks iets              optreedt.
    bekend.                                                                  • Gebruikers van categorie III-geneesmiddelen die langer dan 10 uur
 • Het ongevalsrisico blijft zeer waarschijnlijk verhoogd bij langdurig           invloed hebben op de rijvaardigheid zonder meer niet rijgeschikt
    gebruik van (middel)langwerkende benzodiazepinen, maar niet bij               verklaren, zoals het CBR doet, lijkt een onnodige beperking van de
    gebruik van kortwerkende middelen.                                            bewegingsvrijheid van individuen.
 • Neurocognitieve bijwerkingen blijven ook bij langdurig gebruik van
    benzodiazepinen bestaan.                                                 Advies
                                                                             De commissie adviseert om in de REG2000 de door de KNMP
 Zie voor meer informatie het achtergronddocument.                           ­geformuleerde adviezen voor rijgeschiktheid bij gebruik van categorie
                                                                              III-benzodiazepinen onverkort over te nemen.
 Overwegingen
 De commissie heeft de volgende overwegingen bij de bevindingen:              4.2.3 Antipsychotica
 • Kortwerkende benzodiazepinen worden vooral toegepast als                   De volgende antipsychotica vallen in categorie III: chloorprotixeen en
    slaapmiddel. Een deel van de gebruikers zal deze geneesmiddelen niet      periciazine. Deze middelen worden toegepast bij behandeling van
    dagelijks gebruiken.                                                      psychose. De meest gebruikte antipsychotica vallen overigens in cate-
 • De bevindingen uit experimenteel en epidemiologisch onderzoek              gorie II.
    bieden onvoldoende grond om de eisen ten aanzien van het langdurig
    gebruik van benzodiazepinen te versoepelen, want er zijn geen             Er zijn uit de wetenschappelijke literatuur geen gegevens bekend over de
    gegevens bekend over de gebruikte doseringen en doseerfrequenties.        invloed van langdurig gebruik van antipsychotica op de rijvaardigheid, en
 • Er zijn aanzienlijke verschillen in de snelheid waarmee gebruikers         ook niet over gewenning aan rijgevaarlijke bijwerkingen.23,24
    benzodiazepinen afbreken, en dus in de duur van de invloed op de
    rijvaardigheid.
 • Anders dan bij antidepressiva ligt het ook om farmacologische redenen
20       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                  2                              22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 04 | Herziening inhoud                                            Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 22 van 32
 Advies                                                                           4.2.5 Dopamine-antagonisten
 De commissie adviseert om in de REG2000 de door de KNMP geformu-                 De volgende dopamine-antagonisten vallen in categorie III: levomeproma-
 leerde adviezen voor rijgeschiktheid bij gebruik van categorie III-antipsy-      zine en chloorpromazine. Ze worden toegepast bij de behandeling van
 chotica onverkort over te nemen.                                                 hardnekkige hik en ernstige misselijkheid en braken.
 4.2.4 Antihistaminica                                                            Er zijn uit wetenschappelijke literatuur geen gegevens bekend over de
 Een aantal antihistaminica vallen in categorie III zoals hydroxyzine,            invloed van langdurig gebruik van categorie III-dopamine-antagonisten op
 clemastine en promethazine. Deze middelen worden voornamelijk toege-             de rijvaardigheid, en ook niet over gewenning aan rijgevaarlijke bijwer-
 past bij allergische aandoeningen en jeuk. De KNMP adviseert bij dage-           kingen.23,24
 lijks gebruik niet te gaan autorijden.
                                                                                  Advies
 Er is geen onderzoek gevonden naar de invloed van langdurig gebruik              De commissie adviseert om in de REG2000 de door de KNMP
 van categorie III-antihistaminica op de rijvaardigheid. Onderzoek dat            ­geformuleerde adviezen voor rijgeschiktheid bij gebruik van categorie
 keek naar de gewenning aan bijwerkingen was niet conclusief. In een               III-dopamine-antagonisten onverkort over te nemen.
 systematische review werd in een onderzoek onder jongeren gevonden
 dat gewenning optreedt aan rijgevaarlijke bijwerkingen, maar in een               4.2.6 Anti-epileptica
 ander onderzoek, onder oudere deelnemers, was er sprake van slechts               In categorie III vallen fenytoïne, fenobarbital, primidon en chloralhydraat.
 gedeeltelijke gewenning.24                                                        Deze middelen worden toegepast bij de behandeling van epilepsie. Er is
                                                                                   een ruime keuze aan nieuwere anti-epileptica die in categorie II zijn inge-
 Advies                                                                            deeld. In de huidige REG2000 geldt, conform het KNMP-advies, de regel
 De commissie adviseert om in de REG2000 de door de KNMP geformu-                  dat mensen na 1 jaar gebruik van categorie III-anti-epileptica weer een
 leerde adviezen voor rijgeschiktheid bij gebruik van categorie III-antihista-     motorrijtuig mogen besturen, mits de epilepsie stabiel is. Uit onderzoek
 minica onverkort over te nemen.                                                   waaraan de KNMP in haar analyse refereert, is hiervoor enige onderbou-
                                                                                   wing beschikbaar.18
21       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                       2                                  23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 04 | Herziening inhoud                                            Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 23 van 32
 Advies
 De commissie adviseert om in de REG2000 de door de KNMP geformu-
 leerde adviezen voor rijgeschiktheid bij gebruik van categorie III-anti-epi-
 leptica onverkort over te nemen.
 4.2.7 Opioïden
 De meeste opioïden zijn ingedeeld in categorie III. In de huidige REG2000
 is vastgelegd dat mensen na twee weken gebruik weer een motorrijtuig
 mogen besturen. Wetenschappelijk onderzoek biedt voldoende onderbou-
 wing hiervoor.9,25-31
 Advies
 De commissie adviseert om in de REG2000 de door de KNMP geformu-
 leerde adviezen voor rijgeschiktheid bij gebruik van categorie III-opioïden
 onverkort over te nemen.
22       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                     2                             24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 05 | Tekstvoorstel en aanbevelingen Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 24 van 32
 05
 tekstvoorstel en
 aanbevelingen
23     Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                         2                             25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 05 | Tekstvoorstel en aanbevelingen                                        Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 25 van 32
                                                                                           Tabel 1. Standaardeisen rijgeschiktheid per geneesmiddelencategorie
 5.1 Tekstvoorstel hoofdstuk 10 Geneesmiddelen                                              Categorie        Omschrijving effect       Standaardeisen aan rijgeschiktheid
 Op basis van haar advies voor de herziening van de opbouw (zie hoofd-                                                                 eerste dagen van het gebruik geen motorrijtuig
                                                                                                             geen of weinig negatieve  besturen als er bijwerkingen zijn die de
                                                                                            I
 stuk 3) en van de inhoud (zie hoofdstuk 4) doet de commissie het                                            invloed                   rijvaardigheid beïnvloeden; geen beperkingen voor
                                                                                                                                       het rijbewijs
 volgende voorstel voor de nieuwe tekst van het hoofdstuk over genees-                                                                 eerste dagen van het gebruik geen motorrijtuig
 middelen in de REG2000:                                                                    II
                                                                                                             licht tot matig negatieve besturen, daarna geen motorrijtuig besturen zolang
                                                                                                             invloed                   er bijwerkingen zijn die de rijvaardigheid
                                                                                                                                       beïnvloeden; geen beperkingen voor het rijbewijs
  Hoofdstuk 10 Geneesmiddelen
                                                                                                             ernstige of potentieel
  10.1 Inleiding                                                                            III                                        geen motorrijtuig besturen, niet geschikt
                                                                                                             gevaarlijke invloed
  Naast de aandoening kan ook het gebruik van een geneesmiddel invloed hebben op                                                       in eerste instantie niet geschikt; na verloop van de
                                                                                                             na verloop van bepaalde
  de rijvaardigheid. De Regeling eisen geschiktheid 2000 volgt met betrekking tot                                                      gespecificeerde gebruiksduur geen beperkingen
                                                                                                             gebruiksduur geen invloed
  geschiktheid voor het besturen van een motorrijtuig bij gebruik van geneesmiddelen                                                   meer m.b.t. rijgeschiktheid, maar soms onder
                                                                                                             meer
                                                                                                                                       voorwaarden (zie paragraaf 10.3)
  de indeling en bijbehorende adviezen van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij
                                                                                                             een aantal uur na inname
  ter bevordering der Pharmacie (KNMP). Geneesmiddelen zijn ingedeeld in drie                                                          onder voorwaarden geschikt
                                                                                                             geen invloed meer
  categorieën, afhankelijk van de mate waarin ze de rijvaardigheid negatief beïn-
  vloeden. De indeling van de KNMP sluit aan op de internationaal aanvaarde indeling
                                                                                           10.3 Aanvullingen ter vertaling adviezen naar eisen
  van het Europese initiatief Driving Under the Influence of Alcohol, Drugs and Medi-
                                                                                           Op bovenstaande standaardeisen geldt een aantal aanvullingen ter vertaling van de
  cines (DRUID).
                                                                                           inhoud van de KNMP-adviezen naar rijgeschiktheidseisen.
  10.2 Standaardeisen
  Per categorie gelden standaardeisen met betrekking tot de geschiktheid, zie tabel 1.     Beroepsmatige bestuurders
                                                                                           Personen in rijbewijsgroep 2, en personen in rijbewijsgroep 1 die beroepsmatig
                                                                                           rijden, zijn bij gebruik van een categorie II-geneesmiddel geschikt onder voorwaarde
                                                                                           dat uit een verklaring van een onafhankelijke arts blijkt dat zij geen rijgevaarlijke
                                                                                           bijwerkingen hebben.
                                                                                           Categorie III-antidepressiva
                                                                                           Personen die antidepressiva uit categorie III gebruiken kunnen op basis van een
                                                                                           verklaring van een onafhankelijke arts geschikt worden verklaard, indien:
                                                                                           • het ziektebeeld geen reden (meer) vormt voor ongeschiktheid;
                                                                                           • het antidepressivum gedurende 3 maanden in een stabiele dosering gebruikt
                                                                                                wordt;
                                                                                           • er geen rijgevaarlijke bijwerkingen optreden.
24        Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                                       2                                             26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre> hoofdstuk 05 | Tekstvoorstel en aanbevelingen                            Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 26 van 32
 5.2 Aanbevelingen aan de minister van IenW                                    • Bevorder dat er meer en beter onderzoek wordt gedaan naar de
 In aanvulling op bovenstaand advies voor herziening  van de REG2000             invloed van met name categorie III-geneesmiddelen op de
 geeft de commissie de volgende aanbevelingen aan de minister van                rijvaardigheid.
 IenW:                                                                         • Bevorder dat er voor toelating van nieuwe medicijnen ook specifiek
 • Besteed meer aandacht aan de implementatie van de eisen voor                  onderzoek naar de invloed op de rijvaardigheid wordt gedaan.
    rijgeschiktheid bij geneesmiddelengebruik onder gebruikers, artsen en      • Overweeg een standaardprocedure voor besluitvorming naar
    apothekers, zodat gebruikers altijd het juiste advies ontvangen en daar      aanleiding van eventuele wetenschappelijke of maatschappelijk
    ook naar handelen.                                                           discussies, om ad-hoc besluiten te voorkomen.
 • Draag zorg voor passende randvoorwaarden voor de KNMP ten                   • Ontwikkel checklisten die door artsen kunnen worden gebruikt bij het
    aanzien van het opstellen van rijgeschiktheidsadviezen. De kwaliteit         opstellen van de verschillende gezondheidsverklaringen, om te
    van deze adviezen moet voldoende gewaarborgd zijn en blijven. De             waarborgen dat iedereen een gelijke behandeling krijgt.
    adviezen zullen van tijd tot tijd herzien moeten worden naar de
    nieuwste wetenschappelijke inzichten en nieuwe geneesmiddelen
    moeten voorzien worden van een rijvaardigheidsadvies.
25       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                  2                             27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre> Literatuur                           Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 27 van 32
 literatuur
26      Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                               2                             28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre> Literatuur                                                                Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 28 van 32
 1
    Regeling eisen geschikheid 2000. https://wetten.overheid.nl/                8
                                                                                   KNMP. G-Standaard transparantiedocument: Verkeersdeelname:
    BWBR0011362/2018-07-01. Geraadpleegd: 20-03-2019.                              adviezen bij geneesmiddelgebruik. Den Haag: KNMP, 2011.
 2
    Commissie KNMP/WINAp. Rijgeschiktheid bij gebruik van rijgevaarlijke        9
                                                                                   Toxicological Society of Belgium and Luxembourg (BLT). Invloed van
    geneesmiddelen. Een advies tot herziening van de regelgeving.                  geneesmiddelden op de rijvaardigheid. Brussel: Belgisch Instituut voor
    Rijswijk: KNMP; 2008.                                                          de Verkeersveiligheid vzw (BIVV), 1999.  
 3
    Gezondheidsraad. Medische rijgeschiktheid. Den Haag:                        10
                                                                                   Ravera S, Monteiro SP, de Gier JJ, van der Linden T, Gomez-Talegon
    Gezondheidsraad, 1994; publicatie nr. 1994/04.                                 T, Alvarez FJ, e.a. A European approach to categorizing medicines for
 4
    Regeling tot wijziging van de Regeling eisen geschiktheid 2000 met             fitness to drive: outcomes of the DRUID project. Br J Clin Pharmacol
    betrekking tot de geschiktheid tot het besturen van motorrijtuigen van         2012; 74(6): 920-31.
    personen met bewustzijnsstoornissen (anders dan epilepsie), ADHD            11
                                                                                   Commissie Buitelaar. Rijgeschiktheid van mensen met ADHD die
    (inclusief subtypen), dan wel die rijgevaarlijke geneesmiddelen                behandeld worden met methylfenidaat. Rijswijk: CBR, 2003.
    gebruiken. Staatscourant 2008; 218: 10 november.                            12
                                                                                   Commissie Rooijackers. Rijgeschiktheid van personen met OSAS,
 5
    Wijziging van de Regeling eisen geschiktheid 2000 met betrekking tot           narcolepsie en idiopathische hypersomnolentie. Een advies tot
    de geschiktheid tot het besturen van motorrijtuigen bij epilepsie.             herziening van de regelgeving. Rijswijk: CBR, 2007.
    Staatscourant 2009; 72: 16 april.                                           13
                                                                                   Gezondheidsraad. Eisen rijgeschiktheid: enkele aanbevelingen. Den
 6
    Regeling van de Minister van Infrastructuur en Milieu, van 13 december         Haag: Gezondheidsraad, 2014; publicatie nr 2014/29.
    2011, nr. IENM/BSK-2011/165947, tot wijziging van de Regeling eisen         14
                                                                                   KNMP. Adviesrapport Psychostimulantia en Rijgeschiktheid. Den Haag:
    geschiktheid 2000 ten aanzien van de geschiktheid tot het besturen             KNMP, 2014.
    van motorrijtuigen bij gebruik van categorie III antidepressiva.            15
                                                                                   Gezondheidsraad. Rijgeschiktheid bij off-label gebruik van
    Staatscourant 2011; 22701: 15 december.                                        psychostimulantia. Den Haag: Gezondheidsraad, 2016.
 7
    Driving Under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines in Europe       16
                                                                                   Verster JC, van der Loo AJAE, Ramaekers JG, Vermeeren A, van der
    - findings from the DRUID project. Lisbon: European Monitoring Centre          Sluiszen NNJJM, Brookhuis KA, e.a. Beïnvloeding van de rijvaardigheid
    for Drugs and Drug Addiction, 2012.                                            bij langdurig gebruik van ICADTS-categorie III geneesmiddelen.
                                                                                   Utrecht / Maastricht / Groningen, 2016.
27       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                   2                              29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre> Literatuur                                                                Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 29 van 32
 17
    Gezondheidsraad. Rijgeschiktheid bij langdurig gebruik van ICADTS-          24
                                                                                   Strand MC, Gjerde H, Morland J. Driving under the influence of
    categorie III geneesmiddelen. Den Haag: Gezondheidsraad, 2017;                 non-alcohol drugs--An update. Part II: Experimental studies. Forensic
    publicatie nr. 2017/14.                                                        Sci Rev 2016; 28(2): 79-101.
 18
    KNMP/WINap. Nadere advisering omtrent de negatieve effecten van             25
                                                                                   Fishbain DA, Cutler RB, Rosomoff HL, Rosomoff RS. Are opioid-
    bepaalde geneesmiddelen tegen epilepsie bij langdurig gebruik. Brief           dependent/tolerant patients impaired in driving-related skills? A
    aan de minister van Verkeer en Waterstaat dd 19 maart 2009, kenmerk            structured evidence-based review. J Pain Symptom Manage 2003;
    09.11s/AnH/JK2009.                                                             25(6): 559-77.
 19
    Peters N. De attitude van ICADTS-Categorie III medicatiegebruikers          26
                                                                                   Veldhuijzen DS, van Wijck AJ, Wille F, Verster JC, Kenemans JL,
    ten opzichte van ontvangen voorlichting, eigen kennis en implementatie         Kalkman CJ, e.a. Effect of chronic nonmalignant pain on highway
    in het dagelijks leven op het gebied van invloed van medicatie op              driving performance. Pain 2006; 122(1-2): 28-35.
    rijvaardigheid. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2018; rapport nr    27
                                                                                   Strand MC, Arnestad M, Fjeld B, Morland J. Acute impairing effects of
    S2503689.                                                                      morphine related to driving: A systematic review of experimental studies
 20
    Richtlijn 2006/126/EG van het Europees Parlement en de Raad van 20             to define blood morphine concentrations related to impairment in
    december 2006 betreffende het rijbewijs. Publ EU 2006; L403(30-12-             opioid-naive subjects. Traffic Inj Prev 2017; 18(8): 788-94.
    2006): 18-60.                                                               28
                                                                                   Schumacher MB, Jongen S, Knoche A, Petzke F, Vuurman EF, Vollrath
 21
    Surman CBH, Fried R, Rhodewalt L, Boland H. Do pharmaceuticals                 M, e.a. Effect of chronic opioid therapy on actual driving performance in
    improve driving in individuals with ADHD? A review of the literature and       non-cancer pain patients. Psychopharmacology (Berl) 2017; 234(6):
    evidence for clinical practice. CNS Drugs 2017; 31(10): 857-66.                989-99.
 22
    Bryant SG, Fisher S, Kluge RM. Long-term versus short-term                  29
                                                                                   Gómez-Talegón T, Fierro I, Del Río MC, Álvarez FJ. Classification of
    amitriptyline side effects as measured by a postmarketing surveillance         medicinal drugs and driving: Co-ordination and synthesis report. 2011;
    system. J Clin Psychopharmacol 1987; 7(2): 78-82.                              DRUID - Driving under the Influence of Drugs, Alcohol and Medicines.
 23
    Gjerde H, Strand MC, Morland J. Driving under the influence of                 Integrated Project 1.6. Sustainable Development, Global Change and
    non-alcohol drugs--An update. Part I: Epidemiological studies. Forensic        Ecosystem 1.6.2: Sustainable Surface Transport. DRUID 6th
    Sci Rev 2015; 27(2): 89-113.                                                   Framework Programme. Deliverable D.4.4.1.  
28       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                    2                               30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre> Literatuur                                                                Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 30 van 32
 30
    Gómez-Talegón T, Fierro I, Del Río MC, Álvarez FJ. Establishment of
    framework for classification/categorisation and labelling of medicinal
    drugs and driving. 2011; DRUID - Driving under the Influence of Drugs,
    Alcohol and Medicines. Integrated Project 1.6. Sustainable
    Development, Global Change and Ecosystem 1.6.2: Sustainable
    Surface Transport. DRUID 6th Framework Programme. Deliverable
    D.4.3.1.
 31
    ICADTS - The International Council on Alcohol Drugs & Traffic Safety.
    Categorization system for medicinal drugs affecting driving
    performance. Ann Arbor, MI: ICADS, 2007.
29      Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                    2                             31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                                                                       Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen | pagina 31 van 32
 Commissie en geraadpleegde deskundigen                                                                     Waarnemers
                                                                                                            •   drs. R.A. Bredewoud, arts, hoofd medische afdeling, Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen,
 Samenstelling vaste Commissie Rijgeschiktheid voor het advies Herziening hoofdstuk 10                          Rijswijk
 REG2000:                                                                                                   •   ir. A.J. Sar, ministerie IenW, Den Haag (tot 30 april 2018)
 •  prof. dr. R.C. van der Mast, emeritus hoogleraar ouderenpsychiatrie, LUMC, Leiden, voorzitter           •   drs. C.M. Buuron, ministerie IenW, Den Haag (vanaf 1 juni 2018)
 •  dr. E. Beers, arts-klinisch farmacoloog en senior onderzoeker afdeling huisartsgeneeskunde, AMC,        •   dr. K.C. Cheung, apotheker, afdelingshoofd Geneesmiddel Informatie Centrum KNMP, Den Haag
    Amsterdam                                                                                                   (vanaf 10 juli 2018)
 •  dr. G.A. Donker, huisarts en epidemioloog, coördinator Peilstations Nivel, Utrecht;
    Gezondheidscentrum de Weide, Hoogeveen                                                                  Secretarissen
 •  prof. dr. Y. van der Graaf, hoogleraar epidemiologie, Universiteit Utrecht (tot 22 juni 2018)           •   drs. Z. Damen-van Beek (tot 12 juli 2018)
 •  prof. dr. J. Groeneweg, hoogleraar safety in health care, TU Delft en docent/onderzoeker faculteit      •   dr. S. Kunst (vanaf 1 december 2018)
    sociale wetenschappen, Universiteit Leiden en TNO                                                       •   dr. E. van Rongen (vanaf 1 november 2018)
 •  prof. dr. R.H.H. Groenwold, hoogleraar klinische epidemiologie, LUMC, Leiden (vanaf 1 juni 2018)
 •  prof. dr. A.C. Hendriks, hoogleraar gezondheidsrecht, Universiteit Leiden                               Incidenteel geraadpleegde deskundige:
 •  prof. dr. J.B. L. Hoekstra, emeritus hoogleraar interne geneeskunde, AMC, Amsterdam                     •   drs. H. Wolschrijn, apotheker
 •  prof. dr. J.E.E. Keunen, hoogleraar oogheelkunde, Radboudumc, Nijmegen
 •  prof. dr. M.J. Schalij, hoogleraar cardiologie, LUMC, Leiden
 •  prof. dr. J.K. Sluiter, hoogleraar medische selectie en begeleiding van werknemers, AMC,
    Amsterdam (tot 14 mei 2018)
 •  prof. ir. F.C.M. Wegman, hoogleraar verkeersveiligheid, TU Delft
 •  prof. dr. J. Wokke, hoogleraar neurologie, UMC Utrecht
30         Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                                                                               2                                     32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre> De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap
 ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
 De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Waterstaat;
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen, en ontwikke-
 lingen of trends ­signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid.
 De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
 benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.
 U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
 Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
 Gezondheidsraad. Herziening eisen rijgeschiktheid bij gebruik geneesmiddelen.
 Den Haag: Gezondheidsraad, 2019; publicatienr. 2019/06.
 Auteursrecht voorbehouden
31       Gezondheidsraad | Nr. 2019/06                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>