<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>COVID-19 en vaccinatie
tegen pneumokokken
Aan: de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Nr. 2020/04, Den Haag, 20 april 2020
                                                               2 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre> Inhoud                                                        COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 2 van 15
 inhoud
      Samenvatting3
  01 Inleiding5
      1.1  COVID-19 en pneumokokken5
      1.2  Vaccinatie tegen pneumokokken                    5
      1.3  Aanpak                                           6
      1.4  Leeswijzer                                       6
  02 Ziektelast door pneumokokken bij patiënten
      met COVID-19                                          7
      2.1  Ernstig beloop van COVID-19 en ziekte door
           pneumokokken bij ouderen                         7
      2.2  Gegevens uit Nederland over co-infecties en IPD  7
      2.3  Gegevens uit het buitenland                      9
  03 Advies10
      3.1  Advies                                          10
      3.2  Aanbevelingen                                   11
      Literatuur13
1       Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                     2                              3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre> Samenvatting                                                                           COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 3 van 15
 samenvatting
 Is de COVID-19-pandemie aanleiding om           voorbereidingen getroffen voor een Nationaal        pneumokokkeninfectie als bij COVID-19 een
 bepaalde doelgroepen voorrang te geven bij de   Programma Pneumokokkenvaccinatie Volwas-            verhoogd risico op een ernstig beloop. Op basis
 dit najaar te starten vaccinatie van ouderen    senen (NPPV) waarin vanaf dit najaar de             van deze combinatie van factoren beoordeelt de
 tegen pneumokokken? Op die vraag van de         mensen die 60, 65, 70 en 75 worden een uit­-        commissie de groep mensen van 70 jaar tot en
 staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn   nodiging krijgen zich te laten vaccineren tegen     met 79 jaar oud als het meest kwetsbaar.
 en Sport geeft de Commissie Vaccinaties van de  pneumokokken. Na vijf jaar zou dan de hele
 Gezondheidsraad in dit advies antwoord.         doelgroep beschermd zijn (met uitzondering          Voorrang geven aan 70-plussers
                                                 van de mensen die dit najaar al 76-plus zijn).      De commissie adviseert om de mensen van
 In 2018 adviseerde de Gezondheidsraad                                                               70 tot en met 79 jaar oud voorrang te geven bij
 ouderen tussen 60 en 80 jaar te beschermen      70-plussers kwetsbaarste groep                      pneumokokkenvaccinatie. Hierdoor wordt een
 tegen een deel van de ziektelast door pneumo-   De ernst van het beloop van ziekte door pneumo-     deel van de meest kwetsbare mensen ernstige
 kokkeninfectie door hen eens in de vijf jaar    kokkeninfecties en COVID-19 neemt toe met           ziekte door pneumokokken bespaard, wat
 vaccinatie aan te bieden. Van de ouderen        de leeftijd. Omdat de pandemie met COVID-19         mogelijk ook leidt tot een iets minder zware
 die in het ziekenhuis worden opgenomen met      nieuw is zijn er slechts zeer beperkte gegevens     belasting van de zorg. Op dit moment zijn er
 pneumokokkenlongontsteking of invasieve         beschikbaar over de ziektelast van COVID-19 in      voor het NPPV 550.000 doses vaccin beschik-
 pneumokokkenziekte (onder andere hersen-        samenhang met ziekte door pneumokokken­             baar. De Nederlandse overheid probeert extra
 vliesontsteking en bloedvergiftiging) overlijdt infectie. Er zijn op dit moment geen aanwijzingen   doses in te kopen. Als er dit najaar bij de start
 gemiddeld 15%; ook de patiënten die pneumo-     dat bepaalde groepen een groter risico lopen        van de pneumokokkenvaccinatie nog niet
 kokkenziekte hebben overleefd houden nog        een pneumokokkeninfectie te krijgen bovenop         genoeg doses zijn voor alle mensen van 70 tot
 jaren een verhoogde kans op overlijden.         een infectie met COVID-19 (co-infectie).            en met 79 jaar oud, adviseert de commissie als
 Ter uitvoering van dat advies heeft het RIVM    Mensen van 70 en ouder hebben zowel bij een         eerste de mensen van 75 tot en met 79 jaar oud
2        Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                             2                                   4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre> Samenvatting                                                                          COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 4 van 15
 te vaccineren. Zodra er genoeg doses zijn        hebben doorgemaakt en daardoor longschade
 kunnen de mensen van 70 tot en met 74 jaar       hebben opgelopen bevattelijker zijn voor ziekte
 oud worden gevaccineerd, te beginnen bij de      door pneumokokkeninfecties. Zij beveelt aan dit
 oudsten. Ook uitvoeringsaspecten spelen hierbij  te monitoren en deze groep voorlopig als medi-
 een rol. De commissie adviseert de situatie over sche indicatie voor pneumokokkenvaccinatie
 een jaar opnieuw te beoordelen.                  aan te merken.
 COVID-19-patiënten als nieuwe medische           Het nu voorliggende advies heeft geen directe
 risicogroep                                      consequenties voor het aanbod van vaccinatie
 Naast het nieuwe vaccinatieprogramma voor        binnen het Nationaal Programma Grieppreventie.
 ouderen bestaat er al jaren pneumokokken-        De commissie kan zich voorstellen dat de
 vaccinatie voor medische risicogroepen           pandemie door COVID-19 leidt tot een grotere
 (mensen met een ernstig verstoorde afweer).      belangstelling voor vaccinatieprogramma’s,
 De commissie acht het aannemelijk dat            ook die tegen griep.
 patiënten die een ernstige vorm van COVID-19
3       Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                             2                              5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                       COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 5 van 15
 01 inleiding                                                               Advies Gezondheidsraad: ouderen beschermen tegen
                                                                            pneumokokken
                                                                            De Gezondheidsraad adviseerde om ouderen vanaf 60 jaar
 1.1     COVID-19 en pneumokokken                                           vaccinatie aan te bieden tegen pneumokokken tot en met de leeftijd
 De Wereldgezondheidsorganisatie WHO adviseert om vanwege de
                                                                            van 75 jaar. Vanwege de afnemende effectiviteit van de vaccinatie
 COVID-19-pandemie bij vaccinatieprogramma’s prioriteit te geven aan
                                                                            dient deze iedere vijf jaar herhaald te worden. De bovengrens van 75
 griep- en pneumokokkenvaccinatie voor de kwetsbare groepen.       1
                                                                            werd gekozen, omdat er onvoldoende bewijs is over effectiviteit bij
 De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft
                                                                            ouderen boven de 80 en de raad het aannemelijk achtte dat bij hen
 naar aanleiding hiervan op 15 april 2020 aan de Gezondheidsraad
                                                                            door immunosenescentie (het verminderen van de afweer) de
 gevraagd of de COVID-19 pandemie aanleiding geeft om de doelgroep
                                                                            effectiviteit over het algemeen beperkt zal zijn. Van de ouderen die in
 van het dit najaar te starten Nationaal Programma Pneumokokken­
                                                                            het ziekenhuis worden opgenomen met pneumokokkenlongontsteking
 vaccinatie Volwassenen (NPPV) te heroverwegen. Zouden bepaalde
                                                                            of invasieve pneumokokkenziekte (onder andere
 groepen voorrang moeten krijgen? Met het oog op de voorbereiding van
                                                                            hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging) overlijdt gemiddeld 15%;
 de vaccinatie moeten dergelijke keuzes op zeer korte termijn gemaakt
                                                                            ook de patiënten die pneumokokkenziekte hebben overleefd houden
 worden, bijvoorbeeld voor de betrokken huisartsen. Daarom is de raad
                                                                            nog jaren een verhoogde kans op overlijden. Vaccinatie kan een deel
 gevraagd zijn advies uiterlijk 20 april 2020 uit te brengen. Aanvullend
                                                                            van deze ziektelast voorkomen.
 vraagt de staatssecretaris de raad om aan te geven in hoeverre zijn
 advies samenhangt met het Nationaal Programma Grieppreventie.
 De volledige adviesvraag is te vinden op www.gezondheidsraad.nl.        In de huidige opzet van het NPPV worden vanaf dit najaar ieder jaar de
 De voorzitter van de Gezondheidsraad heeft het advies op 20 april aan   mensen die 60, 65, 70 of 75 jaar worden uitgenodigd voor een pneumo-
 de staatssecretaris van VWS aangeboden.                                 kokkenvaccinatie. Over vijf jaar zijn dan alle ouderen gevaccineerd die nu
                                                                         tussen de 60 en 75 jaar oud zijn. De mensen die nu tussen de 76 en 80
 1.2     Vaccinatie tegen pneumokokken                                   jaar oud zijn zullen dus nooit tegen pneumokokken worden gevaccineerd.
 Met het NPPV wordt uitvoering gegeven aan het advies van de Gezond-     Om het NPPV uit te kunnen voeren zijn er 550.000 doses vaccin
 heidsraad uit 2018 (zie kader).2                                        ­ingekocht, rekening houdend met de omvang van de groep te vaccineren
4       Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                              2                                6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                        COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 6 van 15
 mensen (die van 60, 65, 70 en 75 jaar oud) en de verwachte opkomst.       In het advies over vaccinatie tegen pneumokokken dat aan de basis van
 Al geruime tijd wordt in Nederland vaccinatie tegen pneumokokken          het NPPV ligt merkte de commissie deze vaccinatie aan als essentiële
 aangeboden aan mensen die tot een medische risicogroep behoren.3          zorg.2 In het kaderstellend advies uit 2013 noemde de Gezondheidsraad
 In dit advies komt dit slechts zijdelings ter sprake.                     daar als voorbeeld de programmatische vaccinatie voor kwetsbare
                                                                           groepen bij.4 Deze uitspraken liggen aan de basis van het nu voorliggende
 1.3      Aanpak                                                           advies. Bij adviezen over vaccinatie hanteert de commissie het door de
 De Commissie Vaccinaties van de raad heeft zich over de adviesaanvraag    Gezondheidsraad ontwikkelde beoordelingskader.4
 gebogen. De centrale vraag hierbij is of er aanwijzingen zijn voor het
 bestaan van risicogroepen voor het optreden van pneumokokkeninfecties     1.4     Leeswijzer
 bij patiënten met COVID-19 (co-infecties). De commissie heeft in kaart    In hoofdstuk 2 beschrijft de commissie de gegevens over pneumokokken-
 gebracht welke Nederlandse en buitenlandse wetenschappelijke literatuur   infecties bij patiënten met COVID-19 en de verdeling over leeftijds-
 beschikbaar is over de relatie tussen infectie met SARS-CoV-2 (het voor   groepen. Op basis daarvan komt de commissie in hoofdstuk 3 met haar
 COVID-19 verantwoordelijke virus) en co-infecties door pneumokokken.      advies en enkele aanbevelingen voor de uitvoering.
 Daarnaast heeft zij een aantal medisch specialisten uit Brabantse zieken-
 huizen geraadpleegd. Ook heeft zij gekeken naar de data van de standaard
 surveillance van infectieziekten, waaronder pneumokokkeninfecties, door
 het RIVM. De samenstelling van de commissie en een overzicht van de
 geraadpleegde deskundigen staan achterin dit advies.
5        Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                              2                              7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                         COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 7 van 15
 02 ziektelast door pneumokokken                                            5% voor de groep van 65 tot en met 74 jaar oud en 9% voor de leeftijds-
                                                                            groep van 75 tot en 84 jaar oud. Dit risico was vooral voor de groepen van
          bij patiënten met COVID-19                                        65 jaar en ouder onafhankelijk van (medische) risicofactoren.
 De ernst van het beloop van ziekte door pneumokokkeninfecties neemt        Nederlandse epidemiologische gegevens van de website van het RIVM
 toe met de leeftijd. Dat geldt ook voor COVID-19. Uit de twee beschikbare  van 16 april 2020 laten zien, dat het risico op een ernstig beloop van
 Nederlandse publicaties over patiënten met COVID-19 komt ziekte door       COVID-19 duidelijk afhankelijk is van de leeftijd.6 Van de opgenomen
 pneumokokkeninfecties niet als opvallend probleem naar voren. De door      mensen is 23% 60 tot en met 69 jaar oud en 30% 70 tot en met 79 jaar
 de commissie geraadpleegde deskundigen bevestigen dit beeld. Ook het       oud. Daarvan overlijdt 14% van de mensen van 60 tot en met 69 jaar oud
 aantal dit jaar gemelde gevallen van invasieve pneumokokkenziekte (IPD)    en 36% van de mensen van 70 tot en met 79 jaar oud.
 laat geen toename zien. De onderzoeksgegevens suggereren wel een
 toegenomen risico op co-infecties in het algemeen bij COVID-19-patiënten   2.2      Gegevens uit Nederland over co-infecties en IPD
 van 70 jaar en ouder, wat ook aannemelijk is op grond van de kennis over   2.2.1    Publicaties over ziekte door pneumokokken bij patiënten
 immunosenescentie (verminderen van de afweer met de leeftijd).                      met COVID-19
                                                                            Er zijn twee Nederlandse studies gepubliceerd met gegevens over co-­
 2.1      Ernstig beloop van COVID-19 en ziekte door                        infecties bij COVID-19-patiënten, beide gepubliceerd in het NTvG.7,8
          pneumokokken bij ouderen                                          Buenen et al. beschrijven prospectief de eerste 107 patiënten met
 De Gezondheidsraad wees in zijn advies uit 2018 op het toenemen van        COVID-19 op de spoedeisende hulp (SEH) van ziekenhuis Bernhoven
 het risico van ziekte door pneumokokkeninfectie met de leeftijd.2          in Uden.7 Bij 1 patiënt (0,9%) was een bloedkweek positief voor pneumo-
 De Australische zogeheten 45 and up study, een prospectieve cohort-        kokken. In totaal kwamen bij 17 patiënten (16%) co-infecties voor: 13
 studie vanaf 2006, toont aan dat het risico op een ernstig beloop van      patiënten waren 70 of ouder (21%) en 4 jonger dan 70 jaar (9%). Welis-
 ziekte door pneumokokkeninfecties duidelijk toeneemt met de leeftijd.5     waar is het betrouwbaarheidsinterval (95%BI -2,4% tot 24,9%) vrij breed
 Het risico om binnen 30 dagen na opname van ziekte door pneumo-            en het verschil statistisch niet significant, maar de studie was ook niet
 kokken te overlijden was 2% voor de leeftijdsgroep jonger dan 65 jaar oud, opgezet om een dergelijk verschil statistisch te kunnen aantonen of
6        Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                                 2                              8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                                                                                         COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 8 van 15
                                                                               Verschillende tests op pneumokokken
 uitsluiten. In het licht van de immunosenescentie vindt de commissie het
                                                                               Er zijn verschillende tests waarmee een infectie door pneumokokken
 aannemelijk dat ouderen steeds gevoeliger worden voor co-infecties,
                                                                               aannemelijk gemaakt kan worden. De hardste conclusies kunnen
 waaronder ook die door pneumokokken.
                                                                               worden verbonden aan een kweek van pneumokokken uit bloed of
                                                                               hersenvocht, omdat die normaalgesproken steriel zijn (er komen
 Murk et al. deden een retrospectieve cohortstudie bij de eerste 100
                                                                               geen bacteriën in voor). Dat is anders bij een kweek van
 ­opgenomen COVID-19-patiënten in het Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis
                                                                               pneumokokken uit sputum: in de keelholte kunnen pneumokokken
  in Tilburg. Bij 5 patiënten werden aanwijzingen gevonden voor een
             8
                                                                               ook bij gezonde mensen voorkomen. Met een zogeheten antigeentest
  (mogelijke) superinfectie met pneumokokken. Bij 4 patiënten was de
                                                                               kan de urine op pneumokokken worden getest. Een positieve
  pneumokokkenantigeentest van de urine positief, bij 1 andere patiënt
                                                                               testuitslag betekent echter niet altijd dat er dat moment een infectie
  werden pneumokokken gekweekt uit sputum. Er werden geen pneumo-
                                                                               optreedt; ook na een infectie blijft de test enige tijd positief. Met een
  kokken gevonden in kweek van bloed of liquor cerebrospinalis, ook niet
                                                                               procalcitoninetest kan worden getest op de waarschijnlijke
  bij de eerder genoemde 5 patiënten. (Murk, persoonlijke mededeling)
                                                                               aanwezigheid van een bacteriële infectie, maar deze test is niet
                                                                               specifiek voor pneumokokken.
  2.2.2   Raadpleging van Nederlandse deskundigen
  De commissie heeft deskundigen geraadpleegd die werkzaam zijn in vier
  ziekenhuizen in de regio’s waar tot nu toe de meeste COVID-19-patiënten   2.2.3    Nederlandse registratiegegevens over invasieve ziekte door
  zijn gediagnosticeerd. Tot de ziekenhuizen behoren de twee in de vorige            pneumokokken
  paragraaf genoemde instellingen in Uden en Tilburg. De deskundigen        Het Nederlandse Referentie Laboratorium voor Bacteriële Meningitis
  hebben alleen uitspraken gedaan over de situatie in hun eigen ziekenhuis. (NRLBM) registreert de gemelde gevallen van IPD. Het RIVM heeft voor
  Zij bevestigen het beeld dat co-infecties door pneumokokken tot nu toe    dit advies de gegevens daarover sinds het optreden van de eerste
  geen opvallend klinisch probleem vormen voor patiënten met COVID-19.      COVID-19-gevallen in Nederland op een rij gezet. De meldingen van IPD
                                                                            door pneumokokken kunnen niet op individueel niveau aan het optreden
                                                                            van COVID-19 worden gekoppeld, maar het veelvuldig optreden van
                                                                            co-infecties zou tot een piek in het aantal meldingen van IPD door pneu-
7         Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                                 2                                9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                    COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 9 van 15
mokokken moeten leiden. Een dergelijk beeld is gebruikelijk bij bijvoor-                                                 2.3    Gegevens uit het buitenland
beeld een influenza-epidemie, omdat co-infecties met pneumokokken                                                        De commissie heeft enkele buitenlandse studies gevonden waarin de
daarbij regelmatig optreden. Uit de gegevens van het NRLBM lijkt een                                                     auteurs co-infecties bij COVID-19 hebben onderzocht. Deze studies
dergelijke piek in IPD-gevallen in de eerste drie maanden van 2020 niet                                                  versterken de indruk dat er co-infecties door pneumokokken bij patiënten
te zijn opgetreden, zoals is weergegeven in figuur 1. De commissie                                                       met COVID-19 kunnen optreden, maar dat deze zeldzaam zijn.
constateert dat de bevindingen van het NRLBM in lijn liggen met de
Nederlandse literatuur en met de waarnemingen van de door haar                                                           Chen et al. keken retrospectief naar co-infecties bij alle bevestigde
geraadpleegde deskundigen.                                                                                               COVID-19-patiënten in één ziekenhuis in Wuhan van 1 januari tot
        Begin 2020 niet meer gevallen van IPD gemeld dan gemiddeld                                                       20 januari 2020.9 Bij 1 van de 99 patiënten werd een dubbelinfectie
                                                                                                                         gevonden, maar dit betrof geen pneumokokkeninfectie.
                                            jan
                                           2020
                                                   feb
                                      90          2020                                                                   Huang et al. verzamelden prospectief gegevens over de oorzaak van
                                                           mrt
                                                          2020                                                           de infecties bij 41 patiënten, die later COVID-19 bleken te hebben.10
    Aantal gevallen (sentinel labs)
                                      80
                                      70                                                                                 Omdat het bestaan van COVID-19 nog niet bekend was, werden er
                                      60                                                                                 ­meerdere onderzoeken uitgevoerd (real time PCR en allerhande
                                      50                                                                                 ­routineonderzoek naar bacteriën en schimmels) om alle mogelijke
                                      40
                                                                                                                         oorzaken uit te sluiten. Bij 4 patiënten (10%) trad een secundaire infectie
                                      30
                                                                                                     5-jaarsgemiddelde   op, waarvan de verwekker niet nader wordt beschreven. Overigens
                                      20
                                                                                                                         werden alle 41 patiënten behandeld met antibiotica.
                                      10
                                       0
                                           jan    feb    mrt     apr   mei   jun   jul   aug   sep   okt   nov    dec    Li et al. bestudeerden retrospectief de status van 25 aan COVID-19
                                                                              Maand
                                                                                                                         overleden patiënten in Wuhan. Op basis van een procalcitoninetest was er
Figuur 1 Aantal gemelde gevallen van IPD in de eerste maanden van 2020 afgezet                                           bij 19 van de 21 geteste patiënten vermoeden op een bacteriële infectie,
tegen het vijfjaarsgemiddelde. NRLBM (AUMC locatie AMC/RIVM). M. Knol, A. van                                            die niet nader werd gespecificeerd.11
der Ende en N. van Sorge.
8                                     Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                                               2                                    10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                                                                                     COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 10 van 15
 03 advies                                                                pneumokokken opvallend vaak optreden bij patiënten met COVID-19.
                                                                          Wel suggereren de gegevens op een toegenomen risico op co-infecties
 De commissie adviseert om ouderen die het meest kwetsbaar zijn met       in het algemeen bij patiënten van 70 jaar en ouder. Dat is volgens de
 voorrang te beschermen tegen pneumokokken. Dan gaat het om de groep      commissie ook aannemelijk, gezien de immunosenescentie.2 Op basis
 die zowel bij een pneumokokkeninfectie als bij COVID-19 een verhoogd     van deze combinatie van factoren beoordeelt de commissie de groep
 risico heeft op een ernstig beloop. Daarom adviseert de commissie om dit mensen van 70 jaar tot en met 79 jaar oud als het meest kwetsbaar.
 najaar niet het NPPV zoals dat nu in opzet is uit te voeren, maar mensen Door deze mensen vaccinatie aan te bieden wordt een deel van de
 van 70 tot en met 79 jaar oud als eerste pneumokokkenvaccinatie aan te   meest kwetsbare mensen ernstige ziekte door pneumokokken bespaard,
 bieden. De commissie ondersteunt het voornemen om extra vaccin in te     wat mogelijk ook leidt tot een iets minder zware belasting van de zorg.
 kopen. De mate waarin dat lukt en de relevante uitvoeringsaspecten       Op dit moment zijn er voor het NPPV volgens de adviesaanvraag
 bepalen welke leeftijdsgroepen precies met voorrang vaccinatie aange-    550.000 doses vaccin beschikbaar. De commissie adviseert om extra
 boden kan worden. Bij onvoldoende dosis vaccin adviseert de commissie    doses in te kopen, teneinde de totale groep van 70 tot en met 79 jaar
 de vaccinatie te beginnen bij mensen van 75 tot en met 79 jaar oud en    oud met voorrang te kunnen vaccineren (tabel 1).
 daarna, als er meer vaccin beschikbaar is, de mensen van 70 tot en
                                                                          Tabel 1. Aantal mensen tussen de 60 en 79 jaar in leeftijdscohorten van 10 en 5 jaar.
 met 74 jaar oud, te beginnen bij de oudsten. De commissie adviseert de
                                                                                               Leeftijdscohort                        Aantal
 ­situatie over een jaar opnieuw te beoordelen.
                                                                                               60 – 64 jaar                        1.117.621
  3.1     Advies                                                                               65 – 69 jaar                          995.634
  De commissie stelt vast dat de stand van wetenschap ten aanzien van de                       60 – 69 jaar                        2.113.255
  ziektelast (het eerste criterium van het gehanteerde beoordelingskader)                      70 – 74 jaar                          940.905
  van COVID-19 in samenhang met ziekte door pneumokokkeninfectie                               75 – 79 jaar                          633.006
  beperkt is. Mensen van 70 en ouder hebben zowel bij een pneumo­                              70 – 79 jaar                        1.573.911
  kokkeninfectie als bij COVID-19 een verhoogd risico op een ernstig                           Totaal                             3.687.166
  beloop. Er zijn op dit moment geen aanwijzingen dat co-infecties door
9         Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                               2                                         11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                          COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 11 van 15
 Mocht dat voor het komend najaar onverhoopt niet of in onvoldoende           commissie dit anders. Het vaker optreden van ernstige ziekte bij oudere
 mate lukken, dan adviseert de commissie als eerste de mensen tussen de       mensen maakt de keuze om voorrang te geven aan vaccinatie van
 75 en 79 jaar te vaccineren. Bij toenemende doses vaccin kunnen daarna       mensen van tussen de 70 en 79 jaar oud aanvaardbaar.
 de mensen tussen de 70 en 74 jaar oud worden gevaccineerd, te
 beginnen bij de oudsten. Ook uitvoeringsaspecten, zoals de capaciteit bij    De commissie gaat in dit advies niet in op de kosteneffectiviteit, het laatste
 de huisartsen, spelen hierbij een rol.                                       criterium uit het beoordelingskader, omdat enerzijds het volgens haar het
                                                                              advies niet wezenlijk zou beïnvloeden en anderzijds omdat het tijdig
 Er zijn geen aanwijzingen voor een verminderde vaccineffectiviteit in de     uitbrengen van het advies prevaleert.
 leeftijdsgroepen van 70 tot en met 79 jaar. Voor de beoordeling van de
 vaccineffectiviteit en de veiligheid, het daaropvolgende criterium, verwijst 3.2      Aanbevelingen
 de commissie verder naar het Gezondheidsraadadvies over vaccinatie           3.2.1    Blijf de ontwikkelingen volgen
 tegen pneumokokken.2 De beoordeling van die criteria voor de vaccinatie      Dit advies is opgesteld op basis van zeer beperkte kennis, zowel over
 tegen pneumokokken wordt niet beïnvloed door de situatie met COVID-19.       de tot nu toe getroffen patiënten als over het beloop van de pandemie.
                                                                              De twee geciteerde Nederlandse publicaties bijvoorbeeld betroffen
 Ten aanzien van de aanvaardbaarheid, het vierde criterium, stelt de          ­onderzoek bij respectievelijk 107 en 100 patiënten in twee ziekenhuizen
 commissie het volgende. Bij de uitvoering van het advies uit 2018 is          in Noord-Brabant. Ook is er nu onvoldoende duidelijkheid over de
 ervoor gekozen om een vaccinatieschema op te zetten waarbij jaarlijks         beschikbare doses vaccins in de nabije toekomst. De commissie adviseert
 mensen op de leeftijd van 60, 65, 70 en 75 jaar voor vaccinatie tegen         dan ook nadrukkelijk de ontwikkelingen te blijven volgen en de situatie
 pneumokokken zouden worden uitgenodigd. Dan zou na vijf jaar iedereen         over een jaar opnieuw te beoordelen.
 uit de doelgroep van 60 tot 79 jaar zijn gevaccineerd en zou tegelijkertijd
 de belasting voor de uitvoering zo klein mogelijk zijn en het meest gelijk-   3.2.2   Deelname aan NPPV
 matig verdeeld. Deze keuze was logisch: vaccinatie tegen pneumokokken         Bij de schatting van de benodigde doses vaccins voor het NPPV is
 was belangrijk, maar niet zo urgent dat een andere vorm van organiseren       ­rekening gehouden met de op dat moment verwachte deelname aan het
 noodzakelijk was. In het licht van de COVID-19-pandemie weegt de               programma. De commissie kan zich voorstellen dat de pandemie door
10       Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                                 2                                  12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                                                                                         COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 12 van 15
 COVID-19 leidt tot een grotere belangstelling voor vaccinatieprogramma’s, 3.2.5      Andere aandoeningen als nieuwe medische indicatie
 ook voor het NPPV. Zij geeft in overweging om hiermee bij de herbereke-   Mensen met chronische aandoeningen zoals diabetes zijn oververtegen-
 ning van het aantal benodigde doses vaccins rekening te houden.           woordigd binnen de patiënten met ernstige vormen van COVID-19.6
                                                                           De gegevens die de commissie heeft kunnen raadplegen wijzen echter
 3.2.3 Gevolgen van advies voor Nationaal Programma Grieppreventie         niet op het optreden van co-infecties door pneumokokken bij deze groep.
 In het Nationaal Programma Grieppreventie (NPG) wordt vaccinatie tegen    De commissie ziet daarom nu geen aanleiding om groepen toe te voegen
 griep al aangeboden aan alle ouderen van 60 jaar en ouder. Daarom heeft   met medische indicatie voor pneumokokkenvaccinatie.
 het nu voorliggende advies geen directe consequenties voor het aanbod
 van vaccinatie binnen het NPG. Eerder stelde de commissie echter dat      3.2.6      Uitvoeringsaspecten
 zij zich kan voorstellen dat de pandemie door COVID-19 leidt tot een      Vaccinatie van mensen die tot een medische risicogroep behoren
 grotere belangstelling voor vaccinatieprogramma’s. Zij geeft daarom ook   De commissie merkte eerder op zich te kunnen voorstellen dat de
 bij het NPG in overweging bij de aanschaf van vaccins van een hogere      pandemie door COVID-19 leidt tot een grotere belangstelling voor
 deelname­graad uit te gaan.                                               ­vaccinatieprogramma’s, bijvoorbeeld het NPPV. De commissie vindt
                                                                            het van belang te waken voor de ongewenste situatie dat door een
 3.2.4    Doorgemaakte COVID-19-infectie als nieuwe medische indicatie      ­toegenomen belangstelling voor het NPPV er een tekort aan vaccins
 De eerste onderzoeksresultaten bij COVID-19-patiënten laten zien dat er     zou kunnen ontstaan voor de mensen die tot een medische risicogroep
 beschadigingen aan de longen kunnen optreden, die nog lang gevolgen         behoren.
 zouden kunnen hebben. Het lijkt de commissie aannemelijk dat deze
 patiënten daardoor ook bevattelijker zijn geworden voor infecties met       Communicatie over het NPPV en NPG
 ­pneumokokken. De commissie raadt aan dit te monitoren en deze groep        De COVID-19-pandemie heeft volgens de commissie consequenties voor
  voorlopig als medische indicatie voor pneumokokkenvaccinatie aan te        de communicatie over het nut van vaccinatie. Waar de commissie het
  merken.                                                                    altijd al waardevol vond dat mensen zich tegen griep en vanaf dit najaar
                                                                             ook tegen pneumokokken kunnen laten vaccineren, krijgt communicatie
                                                                             nu een extra belang.
11       Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                               2                                13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                     COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 13 van 15
 literatuur
 1
    Wereldgezondheidsorganisatie. Guidance on routine immunization        7
                                                                             Buenen AG, Wever PC, Borst DP, Slieker KA. COVID-19 op de
    services during COVID-19 pandemic in the WHO European Region.            Spoedeisende Hulp in Bernhoven. Ned Tijdschr Geneeskd 2020; 164.
    http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0004/433813/Guidance-  8
                                                                             Murk JL, van de Biggelaar R, Stohr J, Verweij J, Buiting A, et al.
    routine-immunization-services-COVID-19-pandemic.pdf.                     De eerste honderd opgenomen COVID-19-patiënten in het Elizabeth-
 2
    Gezondheidsraad. Vaccinatie van ouderen tegen pneumokokken.              Tweesteden Ziekenhuis. Een retrospectieve cohortstudie. Ned Tijdschr
    2018; (2018/05).                                                         Geneeskd 2020; 164: D5002.
 3
    Pneumokokkenziekte. Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding  9
                                                                             Chen N, Zhou M, Dong X, Qu J, Gong F, Han Y, et al. Epidemiological
    https://lci.rivm.nl/richtlijnen/pneumokokkenziekte.                      and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus
 4
    Gezondheidsraad. Het individuele, collectieve en publieke belang van     pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study. Lancet 2020;
    vaccinatie. 2013; (2013/21).                                             395(10223): 507-13.
 5
    Dirmesropian S, Liu B, Wood JG, MacIntyre CR, McIntyre P, Karki S,    10
                                                                             Huang C, Wang Y, Li X, Ren L, Zhao J, Hu Y, et al. Clinical features of
    et al. Pneumonia hospitalisation and case-fatality rates in older        patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet
    Australians with and without risk factors for pneumococcal disease:      2020; 395(10223): 497-506.
    implications for vaccine policy. Epidemiol Infect 2019; 147: e118.    11
                                                                             Li X, Wang L, Yan S, Yang F, Xiang L, Zhu J, et al.Clinical
 6
    RIVM. Epidemiologische situatie COVID-19 in Nederland.                   characteristics of 25 death cases with COVID-19: a retrospective
    https://www.rivm.nl/documenten/epidemiologische-situatie-covid-19-in-    review of medical records in a single medical center, Wuhan, China.
    nederland-16-april-2020.                                                 International Journal of Infectious Diseases 2020.
12       Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                              2                                14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                                                                                                   COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken | pagina 14 van 15
 Commissie en geraadpleegde deskundigen
 Samenstelling Commissie Vaccinaties:                                                            •   dr. T.G.J. van Rossum, College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, Utrecht
 •  prof. dr. ir. G.A. Zielhuis, hoogleraar epidemiologie, Radboudumc, Nijmegen, voorzitter      •   prof. dr. ir. T. Smid, Amsterdam UMC
 •  prof. dr. M.P.G. Koopmans, hoogleraar virologie, Erasmus MC, Rotterdam, vicevoorzitter       •   drs. J.A. van Vliet, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven
 •  drs. M.W.H. van Beek, klinisch geriater, Catharina Ziekenhuis, Eindhoven                     •   dr. S. Knies, Zorginstituut Nederland, Diemen
 •  prof. dr. J. Berkhof, hoogleraar epidemiologie en biostatistiek, Amsterdam UMC               •   dr. A. van der Waal, Zorginstituut Nederland, Diemen
 •  dr. N.G. Hartwig, kinderarts-infectioloog, Franciscus Gasthuis & Vlietland, Rotterdam
 •  prof. dr. C.J.P.A. Hoebe, hoogleraar infectieziektebestrijding, Maastricht UMC               Secretarissen:
 •  dr. J.A.R. van den Hoek, reizigersgeneeskundige en arts-infectieziektebestrijding, Amsterdam •   dr. K. Groeneveld, Gezondheidsraad, Den Haag
 •  dr. F.J. Meijman, arts, Amsterdam UMC                                                        •   dr. L.G.M. van Rossum, Gezondheidsraad, Den Haag
 •  dr. R.H.M. Pierik, universitair hoofddocent rechtsfilosofie, Universiteit van Amsterdam
 •  dr. S. Schoenmakers, gynaecoloog, Erasmus MC, Rotterdam                                      Incidenteel geraadpleegde externe deskundigen:
 •  drs. E. Vlaanderen, arts Maatschappij en Gezondheid, jeugdarts,                              Tijdens het adviesproces zijn deskundigen geraadpleegd uit het netwerk van de Gezondheidsraad en
    GGD Zaanstreek & Waterland, Zaandam                                                          de centrale en decentrale overheid:
 •  prof. dr. S.E. Geerlings, hoogleraar interne geneeskunde, Amsterdam UMC,                     •   drs. W. van den Bijllaardt, arts-microbioloog, Amphia ziekenhuis Breda
    structureel geraadpleegd deskundige                                                          •   dr. M. Knol, RIVM, Bilthoven
 •  dr. H.E. de Melker, epidemioloog, Centrum Infectieziektebestrijding, RIVM, Bilthoven,        •   dr. J.L. Murk, arts-microbioloog, Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis, Tilburg
    structureel geraadpleegd deskundige                                                          •   drs. A.E. Nieman, arts-microbioloog, Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis, Tilburg
                                                                                                 •   drs. S. van der Sar, longarts, Amphia ziekenhuis Breda
 Waarnemers:                                                                                     •   dr. K. Slieker, internist-infectioloog-acuut geneeskundige, ziekenhuis Bernhoven, Uden
 •  drs. M.E.M. Carpay, Centrum voor Bevolkingsonderzoek, RIVM, Bilthoven                        •   dr. J.J. Verweij, medisch moleculair microbioloog, Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis, Tilburg
 •  E. van Daalen MSc, ministerie van VWS, Den Haag                                              •   prof. dr. Heiman Wertheim, arts-microbioloog Radboudumc, Nijmegen
13         Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                                                                   2                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre> De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap
 ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
 De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Waterstaat;
 Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen, en ontwikke-
 lingen of trends signalerendie van belang zijn voor het overheidsbeleid.
 De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
 benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.
 U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
 Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
 Gezondheidsraad. COVID-19 en vaccinatie tegen pneumokokken.
 Den Haag: Gezondheidsraad, 2020; publicatienr. 2020/04.
 Auteursrecht voorbehouden
14       Gezondheidsraad | Nr. 2020/04                                                                              2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>