<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Leden Adviesraad Internationale Vraagstukken
Voorzitter     Mr. F. Korthals Altes
Vicevoorzitter Prof.dr. W.J.M. van Genugten
Leden          Mw. prof.dr. J. Gupta
               Mw. dr. P.C. Plooij-van Gorsel
               Prof.dr. A. de Ruijter
               Mw. drs. M. Sie Dhian Ho
               Prof.dr. A. van Staden
               LGen b.d. M.L.M. Urlings
               Mw. mr. H.M. Verrijn Stuart
               Prof.dr.ir. J.J.C. Voorhoeve
Secretaris     Drs. T.D.J. Oostenbrink
               Postbus 20061
               2500 EB Den Haag
               telefoon 070 - 348 5108/6060
               fax 070 - 348 6256
               aiv@minbuza.nl
               www.AIV-Advies.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Leden gecombineerde Commissie Europees Parlement
Voorzitter     Mw. dr. P.C. Plooij-van Gorsel
Vicevoorzitter Mr. W.L.E. Quaedvlieg
Leden          Mw. prof.dr. M.G.W. den Boer
               Mw. drs. K.M. Buitenweg
               Mw. dr. F.A.W.J. van Esch
               Dr. A. Schout
               Mr. C.G. Trojan
               Prof.dr. J.W. de Zwaan
Secretaris     Drs. A.D. Uilenreef
               Mw. S. Hollander MSc (vanaf 18/6/2012)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
Woord vooraf
I         Het Europees Parlement na het Verdrag van Lissabon         6
          I.1      Een parlement met tanden      6
          I.2      Macht gaat verder dan formele verdragsregels       9
          I.3      Het machtsevenwicht tussen de EU-instellingen       10
II        Identificatie met het Europees Parlement in Nederland       13
          II.1     Vertrouwenscrisis vergt groter draagvlak     13
          II.2     Boeken van zichtbare resultaten    16
          II.3     Europese verkiezingen die er toe doen     17
          II.4     Betrokkenheid van nationale parlementen      19
          II.5     Prominentere rol van het Europees Parlement in het politieke debat 20
III       De Nederlandse belangenbehartiging en het Europees Parlement        23
          III.1    De regering    23
          III.2    Het nationale parlement     28
          III.3    De samenwerking met belangenorganisaties        31
IV        De bevindingen van de AIV in vogelvlucht      33
          IV.1     Toegenomen invloed van het Europees Parlement         33
          IV.2     Versterking van de identificatie met het Europees Parlement    33
          IV.3     Nederlandse belangenbehartiging en het Europees Parlement      35
Bijlage I          Adviesaanvraag
Bijlage II         Overzicht geraadpleegde personen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Woord vooraf
Het Europees Parlement in Brussel is op verscheidene manieren te benaderen. Via de
ruime opgang aan het 19e eeuwse Luxemburgplein of, lopend langs het Leopoldpark,
via de smalle Wiertzstraat. Beide routes leiden uiteindelijk tot het imposante uit
staal en glas opgetrokken parlementsgebouw dat, al van verre zichtbaar, uittorent
boven de overige Brusselse bebouwing. Volgens sommigen een spiegelpaleis, volgens
anderen het glazen huis van de Europese democratie. Een ding staat vast: je kunt er
niet omheen. Een burger die de moeite neemt het parlementsgebouw te bezoeken,
wordt gemakkelijk overdonderd door de hoge ontvangsthal waar deze zich als
bezoeker dient te aan te melden. Wanneer hij eenmaal is opgehaald door de assistent
van de te bezoeken Europarlementariër, blijkt de drempel van de detectiepoortjes
toch relatief eenvoudig te slechten. De drukte in de hal toont aan dat ook de vele
belangenbehartigers en diplomaten van Europese lidstaten hun weg naar binnen vrij
goed weten te vinden.
Dit advies is, zij het in overdrachtelijke zin, bedoeld als een routebeschrijving
voor de Nederlandse regering naar het Europees Parlement. De regering heeft
de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) immers gevraagd hoe zij zich
het beste tot de Europese volksvertegenwoordiging kan verhouden. De leidende
gedachte van de AIV is hierbij geweest dat het Europees Parlement sinds het
Verdrag van Lissabon substantiële bevoegdheden heeft. De AIV beschrijft hoe
Nederland met dit gegeven moet omgaan en er zijn voordeel mee kan doen. Dit
kan zowel door in het publieke debat een open houding tegenover het Europees
Parlement aan te nemen, als door een actieve rol te spelen in de vaak complexe
besluitvormingsprocessen die in dit parlement plaatsvinden.
Meer concreet heeft de regering aandacht gevraagd voor de volgende kwesties. Ten
eerste: hoe kan het kabinet het beste omgaan met de nieuwe rol van het Europees
Parlement sinds Lissabon? Hoe zouden we onze invloed op de besluitvorming van
het Europees Parlement kunnen vergroten? Ten tweede: hoe geeft Nederland vorm
aan de samenwerking met het Europees Parlement als medewetgever in vergelijking
met een aantal andere EU-landen? Wat kan Nederland hiervan leren? Ten derde:
terwijl het Europees Parlement meer bevoegdheden heeft gekregen, kunnen burgers
zich minder goed vereenzelvigen met een parlement van 27 lidstaten. Hoe kan het
kabinet dit dilemma adresseren? (De volledige aanvraag is opgenomen in bijlage I.)
In haar reactie op het AIV-briefadvies ‘Naar een versterkt financieel-economisch
bestuur in de EU’ heeft de regering gevraagd tevens in te gaan op de kwestie van het
versterken van het politieke en maatschappelijke draagvlak voor de EU.1
Ten behoeve van de lezer heeft de AIV de volgorde van beantwoording enigszins
aangepast. Allereerst worden in hoofdstuk I op hoofdlijnen de nieuwe bevoegdheden
van het Europees Parlement als gevolg van het Verdrag van Lissabon uiteengezet.
Daarbij wordt niet alleen aandacht besteed aan de letter van het verdrag, maar
ook aangegeven via welke andere wegen het parlement zijn invloed heeft weten te
vergroten. Hoofdstuk II behandelt de wijze waarop de regering kan bijdragen tot
een sterkere identificatie van de Nederlandse burger met het Europees Parlement.
1  Kabinetsreactie op AIV-briefadvies ‘Naar een versterkt financieel-economisch bestuur in de EU’,
   zie <http://www.aiv-advies.nl/>.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>In hoofdstuk III komt aan de orde hoe de regering, het Nederlandse parlement en
maatschappelijke organisaties hun invloed op de besluitvorming in het Europees
Parlement kunnen vergroten. Daarbij is op verzoek van de regering nadrukkelijk
gekeken naar hetgeen op dit terrein van andere Europese lidstaten kan worden
geleerd. Hoofdstuk IV bevat een overzicht van de belangrijkste conclusies en
aanbevelingen.
De adviesaanvraag werd op 23 november 2011 aan de AIV voorgelegd. Ter voor-
bereiding op dit advies is een gecombineerde commissie ingesteld, bestaande uit
mw. dr. P.C. Plooij-van Gorsel (voorzitter), mr. W.L.E. Quaedvlieg (vicevoorzitter),
mw. prof.dr. M.G.W. den Boer, mw. drs. K.M. Buitenweg, mw. dr. F.A.W.J. van Esch,
dr. A. Schout, mr. C.G. Trojan en prof.dr. J.W. de Zwaan. Het secretariaat werd
gevoerd door drs. A.D. Uilenreef en mevr. S.L. Hollander MSc, bijgestaan door de
stagiaires mw. M.J. Van der Stelt, C. Rutting en A.L.M. Nieuwland. Als ambtelijke
contactpersonen van het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn mevr. drs. E.
Tessemaker en drs. A. van Deinse bij de opstelling van het advies betrokken geweest.
De commissie heeft in Den Haag en Brussel met een groot aantal deskundigen
gesproken. In bijlage II is een overzicht van geraadpleegde personen opgenomen. De
AIV is hun zeer erkentelijk voor hun inbreng.
Het advies is vastgesteld tijdens de vergadering van de AIV van 2 november 2012.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>I         Het Europees Parlement na het Verdrag van Lissabon
I.1       Een parlement met tanden
Het Europees Parlement (hierna: EP) is door veel politieke commentatoren uitgeroepen
tot de ‘grote winnaar’ van het Verdrag van Lissabon. De 27 lidstaten hebben het EP
door het Verdrag van Lissabon per 1 december 2009 van alle Europese instellingen de
grootste uitbreiding van zijn bevoegdheden gegeven. Deze bevoegdheden doen niet onder
voor die van de meeste nationale parlementen. Daarmee is het EP van de tandeloze
volksvertegenwoordiging die het was bij zijn oprichting in 1952 stap voor stap uitgegroeid
tot een volwaardig parlement waarmee de overige EU-instellingen en de lidstaten
serieus rekening moeten houden. Het is de bedoeling dat het Parlement met behulp
van zijn machtsmiddelen uitdrukking geeft aan de wensen en zorgen van het Europese
electoraat. Het dient de Europese Commissie (hierna: Commissie) als uitvoerend orgaan
te controleren en daarbij Europese belangen af te wegen.2 Hieronder worden de formele
bevoegdheden van het EP, die volgen uit het verdrag, kort uiteengezet. Dit gebeurt
aan de hand van de drie belangrijkste parlementaire taken: de wetgevende taak, de
begrotingstaak en de controlerende taak. Vervolgens wordt kort ingegaan op de invloed
die het Parlement buiten het verdrag heeft kunnen verwerven en de gevolgen die dit
heeft voor de machtsverhoudingen tussen de Europese instellingen.
Volwaardige wetgever
Een van de belangrijkste taken van een parlement is het behandelen van wets-
voorstellen. Door het Verdrag van Lissabon is het EP volwaardig medewetgever gemaakt.
De pijlerstructuur van de EU is komen te vervallen. Voorheen bepaalde het terrein
waarop het wetsvoorstel betrekking had de geldende besluitvormingsprocedure. De
medebeslissingsprocedure, waarbij het EP en de Raad van Ministers (hierna: de Raad)
samen besluiten nemen, is met het Verdrag van Lissabon de standaardwetgevings-
procedure geworden. Deze procedure is nu van toepassing op bijna alle beleidsterreinen
waarop de EU bevoegd is, inclusief een groot aantal maatregelen op het gebied van
justitie, asiel en migratie. Algemene uitzondering op deze regel vormt het Buitenlands en
Veiligheidsbeleid. Op dit terrein is overigens sprake van relatief weinig wetgeving. Bij de
gewone wetgevingsprocedure heeft het EP een even zware stem in de besluitvorming als
de Raad. Beide instellingen hebben de mogelijkheid een voorstel van de Commissie aan
te passen of te verwerpen. In het kort komt het erop neer dat de Commissie een voorstel
tegelijkertijd aan het EP en de Raad stuurt. Het EP kan het goedkeuren of wijzigen. Indien
de Raad het vervolgens goedkeurt, is het voorstel in eerste lezing afgerond. Indien de
Raad wijzigingen aanbrengt, gaat het voorstel voor een tweede lezing naar het EP. Dit kan
het voorstel afkeuren, goedkeuren of wijzigen. In het laatste geval brengt de Commissie
advies uit over het gewijzigde voorstel alvorens het teruggaat naar de Raad. Indien de
Raad het aangepaste voorstel niet goedkeurt, wordt een bemiddelingscomité van Raad,
EP en Commissie ingesteld. Parlement en Raad moeten vervolgens beide instemmen
met het voorstel van het bemiddelingscomité om het wetsontwerp (derde lezing)
2   Hoewel de fracties in het EP een belangenafweging op Europees niveau proberen te maken, spelen
    daarbij ook geregeld nationale belangen een rol.
                                                     6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>daadwerkelijk aan te nemen.3 Het Parlement en de Raad overleggen vaak al vroegtijdig
met de Commissie, voordat deze haar voorstel formeel indient. In praktijk wordt dan ook
het merendeel van de voorstellen in eerste lezing goedgekeurd. Het EP beschikt formeel
niet over een initiatiefrecht: de mogelijkheid om zelf wetsvoorstellen in te dienen.4 Dit is
volgens de verdragen voorbehouden aan de Commissie. Wel kan het EP de Commissie
verzoeken om een voorstel in te dienen.
Het instemmingsrecht van het EP is eveneens sterk uitgebreid. Een voorbeeld is het
sluiten van het gros van de internationale verdragen, inclusief handelsakkoorden met
derde landen. Het EP dient ook zijn goedkeuring te geven aan het besluit van een
lidstaat om uit de EU te stappen. Ook moet het Parlement instemmen met een besluit
tot uitbreiding van de Unie met nieuwe lidstaten. Tot slot heeft het EP meer invloed
gekregen op de wijziging van Europese verdragen. Naast de Commissie en de Raad, kan
nu ook het EP het initiatief nemen tot herziening van de verdragen. Indien de Europese
Raad, die bestaat uit de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten, besluit
dat voorgestelde wijzigingen worden besproken, wordt een zogeheten Conventie bijeen
geroepen. Hierin is, naast de andere Europese instellingen en de nationale parlementen,
ook het EP vertegenwoordigd.
Met het Verdrag van Lissabon is een belangrijke wijziging doorgevoerd op het terrein van
de nadere uitwerking en implementatie van wetgeving. Het oude systeem van comitologie
is vervangen door zogeheten ‘gedelegeerde handelingen’ en ‘uitvoeringsmaatregelen’. Bij
gedelegeerde handelingen gaat het om aanpassingen of aanvullingen van niet-essentiële
elementen van wetgeving, waarbij tot op zekere hoogte sprake is van een beleidskeuze.
Bij uitvoeringshandelingen gaat het om technische afspraken over de uitvoering van
wetgeving. Waar bij de oude comitologieprocedure commissies van deskundigen uit
de lidstaten feitelijk in samenspraak met de Commissie besluiten namen, staan de
gedelegeerde handelingen nu onder door het EP uitgeoefende parlementaire controle.
Het EP kan tijdens het proces met een absolute meerderheid besluiten om een veto
uit te spreken. Deze mogelijkheid bestaat niet bij de uitvoeringsmaatregelen. Hierbij
wordt het EP alleen geconsulteerd, terwijl de lidstaten een deel van hun invloed
behouden door de deelname aan de expertcomités. Sinds een aantal maanden is er een
dispuut ontstaan over de vraag wanneer de uitvoering van vastgestelde wetgeving als
gedelegeerde handeling moet worden beschouwd en wanneer als een uitvoeringsbesluit
moet worden gekarakteriseerd. De lijn van het EP – zoals uitgezet door de conferentie
van voorzitters – is om in het hierboven genoemde bemiddelingcomité niet akkoord te
gaan met zogenaamde uitvoeringshandelingen die feitelijk een beleidskeuze bevatten en
daarom aan democratisch toezicht onderworpen moeten zijn.
Verdeler van financiële middelen
De vaststelling van de begroting is een andere essentiële taak van elk parlement.
Het ligt zelfs aan de oorsprong van elke parlementaire instelling, aangezien de vorst
van oudsher bij de edellieden en geestelijkheid moest aankloppen voor de benodigde
middelen om oorlog te voeren, in ruil waarvoor zij inspraak kregen in het landsbestuur.
3   In de eerste en derde lezing besluit het EP met een gewone meerderheid van uitgebrachte stemmen;
    in de tweede lezing met een absolute meerderheid van het totale aantal parlementszetels (Reglement
    van Orde Europees Parlement, zevende zittingsperiode, juli 2012).
4   Uitzondering hierop vormt de mogelijkheid voorstellen te doen over de herziening van het Europese
    kiesstelsel.
                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Dit democratiseringsproces voltrok zich in de nationale staten over een lange historische
periode. Op Europees niveau heeft de parlementaire invloed zich aanmerkelijk sneller
ontwikkeld, al moet daarbij in aanmerking worden genomen dat de relatieve omvang
van de EU-begroting aanzienlijk geringer is dan die van de lidstaten. Een duidelijk
verschil met nationale parlementen is ook dat het EP alleen zeggenschap heeft over
de uitgaven van de EU en niet over de inkomsten. Dit is een wezenlijke begrenzing
van de begrotingsmacht van de Europese volksvertegenwoordiging. Belangrijk is wel
dat het EP sinds het Verdrag van Lissabon zeggenschap heeft over alle uitgaven.5
Voorheen had het EP geen invloed op een groot deel van de Europese begroting die
bestond uit zogenoemde verplichte uitgaven (landbouwuitgaven, uitgaven gerelateerd
aan overeenkomsten met derde landen, administratieve terugbetalingen aan lidstaten).
Dit onderscheid tussen verplichte en niet verplichte uitgaven is opgeheven. Instemming
door het EP is zowel vereist voor de meerjarenbegroting van de Unie (meerjarig financieel
kader) als voor de jaarlijkse begroting. Indien de Raad en het Parlement in het kader van
bemiddeling geen akkoord over de begroting kunnen bereiken, moet de Commissie een
nieuwe ontwerpbegroting indienen.
Controleur van de macht
Net als elk nationaal parlement, controleert het EP het werk van de uitvoerende instantie:
in dit geval de Commissie. De Commissie dient voorts verantwoording af te leggen aan
de Europese volksvertegenwoordigers. Zij wordt regelmatig gehoord en legt het jaar-
verslag voor aan het Parlement. Het EP kan ook onderzoekscommissies instellen. De
controlerende taak van het EP is met het Verdrag van Lissabon aanmerkelijk versterkt.
In het verdrag is bepaald dat de Europese Raad bij de voordracht van een nieuwe
Commissievoorzitter rekening houdt met de uitslag van de Europese verkiezingen en het
Parlement bij de voordracht consulteert. De meerderheid van de Europarlementariërs
moet vervolgens met de voordracht instemmen. Indien de kandidaat geen meerderheid
in het Parlement haalt, moet de Europese Raad na overleg met het EP een nieuwe
kandidaat voordragen. Het EP dient uiteindelijk goedkeuring te verlenen aan de gehele
Commissie, inclusief de Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken
en Veiligheidsbeleid. Daarnaast heeft het Parlement het recht om via een motie van
afkeuring de volledige Commissie naar huis te sturen, indien het van mening is dat de
Commissie haar taak niet naar behoren verricht.
De verantwoordingsplicht van de Europese Raad, die nu als formele instelling van de EU
in het verdrag is opgenomen, ten opzichte van het EP is toegenomen. De Europese Raad
kan, weliswaar onder strikte voorwaarden, door het EP worden gehoord. Uiteraard kan het
EP in geen enkel opzicht sanctionerend optreden tegen de Europese Raad, welks leden
alleen door nationale parlementen ter verantwoording kunnen worden geroepen. Tevens is
bepaald dat de voorzitter van de Europese Raad na afloop van elke Europese top verslag
moet uitbrengen aan het EP over de bereikte resultaten. Daarnaast is in het Verdrag van
Lissabon vastgesteld dat de Hoge Vertegenwoordiger regelmatig met het EP overlegt
over de belangrijkste aspecten en keuzes op het gebied van het Gemeenschappelijk
Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB) en het Gemeenschappelijk Veiligheids- en
Defensiebeleid (GVDB). Het EP zal tweemaal per jaar een debat wijden aan de vooruitgang
van het GBVB en het GVDB. Het EP kan ook de Raad horen, bijvoorbeeld bij aanvang
van elk EU-voorzitterschap. Tot slot bepaalt het Verdrag van Lissabon dat de Europese
Ombudsman niet langer wordt benoemd, maar wordt gekozen door het EP.
5   Aangezien de Raad bij de meerjarenbegroting met unanimiteit beslist, is het voor het EP in praktijk wel
    moeilijk nog wijzigingen aan te brengen ten aanzien van dit compromis.
                                                      8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>I.2       Macht gaat verder dan formele verdragsregels
Interinstitutioneel Akkoord
De mogelijkheden die het EP kan benutten ter beïnvloeding van het EU-beleid, reiken
verder dan strikt genomen uit de verdragen volgt. Voor een belangrijk deel zijn deze
opgenomen in het zogeheten Interinstitutioneel Akkoord (IIA) dat het EP in 2010 met
de Commissie sloot.6 Het EP stemde in september 2009 in met de herbenoeming van
Commissievoorzitter Barroso nadat deze vergaande toezeggingen had gedaan. De hierna
in het IIA vastgelegde afspraken leggen vooral plichten op aan de Commissie. Hierdoor
heeft het EP zijn machtspositie ten opzichte van de Commissie, en tot op zekere hoogte
ten opzichte van de Raad, kunnen versterken. De vier belangrijkste afspraken komen hier
kort aan de orde.
Ten eerste is afgesproken dat de Commissievoorzitter ernstig zal overwegen om een
individuele Commissaris te ontslaan wanneer het EP hierom vraagt. Volgens het verdrag
kan het EP alleen de hele Commissie naar huis sturen. Ten tweede zijn er afspraken
gemaakt die samenhangen met het initiatiefrecht van de Commissie. De Commissie heeft
zich ertoe verbonden dat, wanneer het EP de Commissie vraagt met een wetsvoorstel te
komen, zij binnen een termijn van drie maanden zal aangeven of ze daar wel of niet toe
overgaat. Indien zij geen wetgeving wenst te initiëren, moet zij dit gedetailleerd motiveren.
In praktijk betekent dit dat de Commissie vaak gehoor zal geven aan de wens van het
Parlement om bepaalde wetgeving te introduceren. Een derde serie afspraken betreft het
sluiten van internationale akkoorden. Hierin is bepaald dat de Commissie zal meewerken
aan de deelname van Europarlementariërs aan interne coördinatievergaderingen die
voor en na de internationale onderhandelingssessies worden gehouden. Ten vierde is
afgesproken dat het EP toegang krijgt tot informatie over inbreukprocedures7 tegen
lidstaten en tevens via de Commissie vertrouwelijke documenten van de Raad zal kunnen
inzien. De Raad heeft in een reactie deze voorstellen ‘onaanvaardbaar’ genoemd omdat
deze verder strekken dan de verdragen en daarmee het vastgestelde evenwicht tussen
instellingen zou verstoren. De Raad heeft gedreigd naar het Europese Hof van Justitie te
stappen, maar heeft tot op heden de daad niet bij het woord gevoegd.8
Verbinden van dossiers
Een andere manier die het EP hanteert om zijn invloed te vergroten, is door bepaalde
dossiers aan elkaar te verbinden. Wetsvoorstellen die deel uitmaken van deze
zogenoemde package deals worden gezamenlijk in stemming gebracht. Het EP heeft op
deze wijze zijn invloed vergroot door zijn instemming op terreinen waar het zeggenschap
heeft afhankelijk te stellen van tegemoetkoming door de Raad op onderwerpen waarover
het EP weinig tot niets te zeggen heeft. Zo heeft het EP weinig invloed op het GBVB van
de EU. Echter, via hun invloed op de EU-begroting, waaruit de Europese Dienst voor Extern
Optreden wordt gefinancierd, kunnen Europarlementariërs afdwingen dat er ook op dit
gebied rekening met hun wensen wordt gehouden. Op deze manier heeft het Parlement
zich actief bemoeid met de inrichting van deze Europese diplomatieke dienst. Onderzoek
6   Kaderakkoord over de betrekkingen tussen het Europees Parlement en de Europese Commissie,
    oktober 2010.
7   Als een lidstaat het EU-recht niet eerbiedigt, kan de Europese Commissie tegen die inbreuk optreden
    en de desbetreffende lidstaat indien nodig voor het Europese Hof van Justitie dagen.
8   De Raad van de Europese Unie, 15018/10 INST 405, 18 oktober 2010.
                                                        9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>heeft uitgewezen dat tussen 1999 en 2007 ongeveer een kwart van de EU-besluitvorming
tot stand is gekomen door middel van dergelijke package deals.9
I.3       Het machtsevenwicht tussen de EU-instellingen
Parlement en (Europese) Raad
De huidige voorzitter van het EP, Martin Schulz, kondigde begin dit jaar bij zijn aantreden
aan dat hij vaker de confrontatie zou zoeken met de Europese regeringsleiders.10
De Europese Raad zag hij als de belangrijkste politieke tegenspeler van het EP. Al
kwalificeerde de EP-voorzitter zichzelf als een ‘vechter’, het valt niet te verwachten dat
de regeringsleiders onmiddellijk in de hoek zullen worden gedreven. Met het Verdrag
van Lissabon heeft, naast het EP, de Europese Raad ontegenzeggelijk aan invloed
gewonnen. Hij heeft als instelling een formele plaats binnen de verdragen gekregen
met een vaste voorzitter, die de agenda bepaalt. Daarnaast heeft de dynamiek van
de eurocrisis geleid tot een grotere politieke rol van de Europese Raad. Er bestaat
frustratie bij het EP dat het weinig greep heeft op deze instelling. Zo is bij de aanpak
van de bank- en schuldencrisis (steunpakketten Griekenland, Verdrag inzake Stabiliteit,
Coördinatie en Bestuur in de Economische en Monetaire Unie) het EP grotendeels
gepasseerd. Overigens was dit alleen mogelijk door, buiten de verdragen om, als
gezamenlijke staatshoofden en regeringsleiders bijeen, een intergouvernementeel besluit
te nemen, en niet formeel in het kader van de Europese Raad. Het EP heeft echter wel
manieren gevonden om zijn pijlen op de regeringsleiders te richten. Zij worden regelmatig
uitgenodigd voor een debat in het EP en er worden resoluties aangenomen die betrekking
hebben op maatregelen van nationale regeringen. Zo heeft het EP zijn zorg uitgesproken
over de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht onder premier Berlusconi en de
grondwetshervormingen onder de Hongaarse premier Orbán bekritiseerd. Ook ons land
bleef niet buiten beeld. In maart 2012 heeft het EP een kritische resolutie aangenomen
over de houding van de Nederlandse regering ten opzichte van het ‘Polen-meldpunt’ van
de PVV.11 Men kan hierover denken wat men wil, het is wel een politiek feit.
Bovengenoemde politieke uitspraken, die een sterk symbolisch karakter hebben, leveren
veel media-aandacht op voor het EP. Daarnaast heeft het daadwerkelijk gebruik van zijn
nieuwe bevoegdheden veel lidstaten ruw wakker geschud. Zo trok het EP hardhandig
aan de rem toen de Raad in juni 2012 besloot om het Verdrag van Schengen zodanig
aan te passen, dat het EP niet langer zou kunnen meebeslissen over de evaluatie van
het vrij personenverkeer. Het EP blokkeerde vervolgens andere voorstellen op het gebied
van justitie en binnenlandse zaken om zijn invloed veilig te stellen. Tevens maakte het
EP gebruik van de nieuwe mogelijkheid om een veto uit te spreken over het sluiten van
internationale overeenkomsten. Na verwerping van het oorspronkelijke akkoord over de
overdracht van bankgegevens aan de VS, beter bekend als het SWIFT-akkoord, heeft
het EP belangrijke waarborgen voor Europese burgers kunnen garanderen alvorens in juli
2010 in te stemmen met een aangepaste overeenkomst. In december 2011 sprak het
9   Kardasheva, R.(2009) ‘Package deals in EU Decision-Making’, Paper presented at the 11th Biennial
    Conference, European Union Studies Association, Los Angeles, April 2009, p. 17.
10 Interview Deutsche Welle, 7 januari 2012. Zie: <http://www.dw.de/popups/popup_single_
    mediaplayer/0, 6694148_type_video_struct_3232_contentId_6694163,00.html>.
11 Resolutie van het Europees Parlement van 15 maart 2012 over discriminerende internetsites en reacties
    van regeringen (2012/2554 (RSP)).
                                                    10
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>EP een veto uit over verlenging van het visserijakkoord tussen de EU en Marokko. In juli
2012 verwierp het EP de omstreden Handelsovereenkomst ter Bestrijding van Namaak
(ACTA-verdrag), zonder het door de Commissie gevraagde advies van het Europees Hof
van Justitie af te wachten.
Parlement en Commissie
In het (wetenschappelijke) debat wordt de Commissie regelmatig als verliezer van het
Verdrag van Lissabon gekwalificeerd.12 Met de inwerkingtreding van het Verdrag van
Lissabon is het initiatiefrecht van de Commissie beperkt, doordat zij formeel gebonden
is aan de algemene beleidslijnen, zoals uitgezet door de Europese Raad. Tevens moet de
Commissie verantwoording afleggen aan het EP indien zij besluit niet tegemoet te komen
aan de wens van het EP om een bepaald wetsvoorstel in te dienen. Daarnaast kunnen
wetsvoorstellen van de Commissie, door middel van de gele- en oranjekaartprocedures,
worden tegengehouden door nationale parlementen, wanneer zij van mening zijn dat deze
ingaan tegen het subsidiariteitsbeginsel (meer hierover in hoofdstuk III). De AIV meent
echter niet dat de invloed van de Commissie per saldo is afgenomen. De Commissie is
politieker gaan opereren. Zij sluit soms deals met het EP om alsnog haar zin te krijgen
wanneer de Raad bepaalde wetgevingsvoorstellen inhoudelijk heeft gewijzigd. Vanwege
de uitbreiding van de verantwoordingsplicht van de Commissie aan het EP, kan de
Commissie aan democratische legitimiteit en invloed winnen. Daarnaast wordt ook
gewezen op de nieuwe bevoegdheden die de Commissie in het kader van het zogeheten
sixpack on governance en het stabiliteitsverdrag heeft gekregen op het terrein van
het economisch bestuur van de Unie, met name op het gebied van begrotingstoezicht
en het opleggen van sancties aan eurolanden. Eventuele strafmaatregelen van de
Commissie kunnen in dit verband alleen worden geblokkeerd, indien een gekwalificeerde
meerderheid in de Raad zich daartegen verzet (omgekeerde meerderheidsregel).
Politieke archipel
Bij dit alles moet worden benadrukt dat het EP als zodanig geen monolitisch geheel is,
maar een politieke archipel die, naast 27 verschillende nationaliteiten, vele ideologische
stromingen herbergt. Ook hebben (groepen van) Europarlementariërs vaak hun eigen
maatschappelijke of regionale achterban. Het EP is daarmee eerder een veelkoppig
monster: een entiteit waarbij sprake is van verschillende deelbelangen. Op dit moment
heeft het EP 754 leden, onder wie 26 Nederlanders, verdeeld over 7 fracties (een aantal
leden is overigens niet bij een fractie aangesloten). Het politieke bestuursorgaan van
het Parlement wordt gevormd door de Conferentie van Voorzitters, waarin de voorzitter
van het EP en de fractievoorzitters zitting hebben. De plenaire vergaderingen worden
voorbereid in 24 parlementaire commissies. In deze commissies wordt het EP-standpunt
ten aanzien van wetgevingsvoorstellen in belangrijke mate bepaald. Rapporteurs
spelen een vooraanstaande rol bij de inhoudelijke voorbereiding van een standpunt
van het EP ten aanzien van een bepaald wetgevingsvoorstel. Zij onderhandelen met de
schaduwrapporteurs van andere fracties over de inhoud en onderhouden contact met
vertegenwoordigers van de andere EU-instellingen. Binnen elke commissie, waarin alle
12 Zie bijvoorbeeld: Wessels, W. en F. Bopp (2008) ‘The institutional architecture of CFSP after the Lisbon
    Treaty: Constitutional breakthrough or challenges ahead?’, CEPS Challenge Paper 10, 23 June 2008;
    Kaczyński, P.M. et al. (2010) ‘The Treaty of Lisbon – A second look at the institutional innovations’,
    Joint study of CEPS, EGMONT, and European Policy Centre, September 2010; and Monar, J. (2011) ‘The
    European Union’s institutional balance of power after the Treaty of Lisbon’, pp. 60-89 in: The European
    Union after the Treaty of Lisbon: visions of leading policy-makers, academics and journalists. Publications
    Office of the European Union, Luxembourg: Publications Office of the European Union.
                                                        11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>fracties vertegenwoordigd zijn, kent iedere fractie een coördinator die verantwoordelijk is
voor de fractielijn over een bepaald onderwerp en de toewijzing van rapporteurschappen.
De werkzaamheden van het EP worden ondersteund door een ambtelijk secretariaat, de
fracties door hun eigen stafmedewerkers, en individuele Europarlementariërs door hun
politieke assistenten.
Implicaties voor Nederland
Deze hierboven geschetste verschuivingen in het interinstitutionele evenwicht – vooral
ingegeven door de toegenomen bevoegdheden van het EP ten opzichte van de
Commissie en de Raad – bieden nationale regeringen, waaronder de Nederlandse,
nieuwe mogelijkheden om de EU-besluitvorming te beïnvloeden. Met het Verdrag van
Lissabon is het EP een belangrijkere speler geworden. Het staat op gelijke voet met de
Raad waar het gaat over de wetgevende bevoegdheid en de vaststelling van de EU-
uitgaven, en daarnaast houdt het een belangrijke vinger in de pap bij de benoeming en
de functionering van de Commissie. Neemt men daarbij in acht de minder prominente rol
van de Raad, die de wetgevende bevoegdheid in toenemende mate is gaan delen met het
EP, dan wordt duidelijk dat nationale regeringen het EU-beleid ook kunnen beïnvloeden
door vaker gericht het EP te benaderen.
                                             12
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>II       Identificatie met het Europees Parlement in Nederland
    ‘Europa zal geboren worden op de dag dat de burgers, in hun verscheidenheid,
    met volle overgave besluiten er deel van uit te maken’13
De recente uitbreiding van de wetgevende, controlerende en begrotingsbevoegdheden
van het EP, zoals beschreven in het vorige hoofdstuk, is voortgekomen uit de wens tot
versterking van de democratische basis van de EU en afgedwongen door het EP in de
onderhandelingen over het Verdrag van Lissabon met steun van de meeste lidstaten.
Het belang van het versterken van de verbinding tussen ‘Brussel’ en zijn burgers werd
al onderstreept in de Verklaring van Laken: ‘Binnen de Unie moeten de Europese
instellingen nader tot de burger komen. De burgers scharen zich ongetwijfeld achter
de grote doelstellingen van de Unie, maar ze zien niet altijd een verband tussen deze
doelstellingen en het dagelijkse optreden van de Unie’.14 Hoewel de positie van het
EP met het Verdrag van Lissabon op tal van gebieden is versterkt, en daarmee de
democratische grondslag van de EU als zodanig, hebben deze hervormingen vooralsnog
niet geleid tot een voor burgers meer herkenbare Europese democratische structuur en
een grotere publieke betrokkenheid bij de Unie en haar instellingen.
De AIV sluit overigens niet uit dat het een kwestie van tijd is voordat dit verandert.
Enerzijds zal het besef dat het EP substantiële bevoegdheden heeft gestaag groeien
en zal daardoor de publieke belangstelling zich meer op deze instelling gaan richten.
Anderzijds is er op dit moment sprake van een oplaaiend Europees politiek debat als
gevolg van het bewustzijn bij veel burgers en politici dat de Europese ontwikkelingen, in
eerste instantie betreffende de economie en de euro, directe en ingrijpende gevolgen
voor iedere Europese burger zullen hebben. Niettemin is de AIV van mening dat verdere
stappen gezet moeten worden om burgers daadwerkelijk te betrekken bij de Europese
besluitvorming.
II.1     Vertrouwenscrisis vergt groter draagvlak
In zijn briefadvies ‘Naar een versterkt financieel-economisch bestuur in de EU’15 stelt de
AIV dat de financiële crisis is uitgemond in een vertrouwenscrisis, waarbij burgers het
gevoel hebben de greep op de inrichting van de eigen economie en maatschappij te zijn
verloren. Vanuit diezelfde zorg pleitte Commissievoorzitter José Manuel Barroso in zijn
jaarlijkse ‘Staat van de Unie’ voor een ‘nieuwe filosofie voor Europa’ en presenteerde
hij vergaande plannen om het draagvlak voor Europa onder burgers te herstellen.16 Dat
dit tevens van belang is voor Nederland blijkt uit recent onderzoek van het Sociaal en
Cultureel Planbureau (SCP), dat laat zien dat de steun voor de EU onder Nederlandse
13 Generaal de Gaulle, geciteerd door Peyrefitte, A. (1994) C’était de Gaulle. Gallimard.
14 Europese Raad, 14-15 december 2001, < http://european-convention.eu.int/pdf/LKNNL.pdf>.
15 AIV-briefadvies ‘Naar een versterkt financieel-economisch bestuur in de EU’, briefadvies nummer 19,
    Den Haag, februari 2012.
16 Europese Commissie, Staat van de Unie 2012, <http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?ref
    erence=SPEECH/12/596&format=HTML&aged=0&language=EN&guiLanguage=en>.
                                                      13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>burgers vanaf 2009 dalende is.17 Een dergelijk herstel van het draagvlak voor de Unie
vereist onder andere een voldoende mate van betrokkenheid bij de Europese instellingen,
waaronder in de eerste plaats het EP als democratische vertegenwoordiging van de
Europese burgers. Het institutioneel bestel van de Unie dient zo te functioneren, dat
burgers het vertrouwen hebben dat hun belangen op Europees niveau worden behartigd
en dat zij invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming. Dit is des te urgenter geworden
nu de oplossingen die worden aangedragen om de Europese crisis te bezweren, voorzien
in verdergaande deling van bevoegdheden op terreinen die lange tijd tot de kern van de
nationale soevereiniteit werden beschouwd, zoals het begrotingsbeleid van de lidstaten.
Zo zijn de bevoegdheden van de eurocommissaris voor Economische en Monetaire Zaken
sterk uitgebreid, zonder dat het EP de mogelijkheid heeft om deze commissaris individueel
ter verantwoording te roepen. Het is van belang dat de politieke verantwoordelijkheid
voor het gevoerde Europese economische beleid zichtbaar wordt gemaakt en dat dit
onderworpen is aan publieke meningsvorming en controle.
Ter versterking van de input-legitimiteit van de Unie zijn op Europees niveau reeds
instrumenten ingezet die de directe participatie van burgers in het Europese
besluitvormingsproces moeten vergroten. Voorbeelden hiervan vormen het in 2001
gelanceerde ‘Interactieve Beleidsvormings’-project en het in het Verdrag van Lissabon
opgenomen Europees Burgerinitiatief. Beide instrumenten hebben betrekking op de
Europese Commissie en worden als zodanig niet in dit advies besproken.
In haar adviesaanvraag aan de AIV constateert de regering een gebrekkige identificatie
met het EP onder de Nederlandse bevolking, hetgeen, naar mening van de AIV, van
invloed is op de mate waarin burgers actief betrokken zijn bij de Europese besluitvorming
en daarmee ook op het draagvlak voor de Unie als zodanig. Onderzoek van Eurobarometer
wijst uit dat burgers niet goed op de hoogte zijn van het onderscheid tussen de
verschillende Europese instellingen. Daarbij blijkt dat, terwijl bijna 80 procent van de
Nederlandse bevolking het belang van het EP wel degelijk onderschrijft, burgers zich
nog altijd minder goed vertegenwoordigd voelen op Europees dan op nationaal niveau.18
Bovendien is er sprake van een dalend vertrouwen in het EP onder de Nederlandse
bevolking19 en zijn de opkomstpercentages bij de Europese verkiezingen onverminderd
laag.20 Hoewel in de verschillende opinieonderzoeken niet expliciet gevraagd wordt
naar de mate van identificatie met de afzonderlijke Europese instellingen, waaronder
het EP, acht de AIV het op basis van deze cijfers in ieder geval aannemelijk dat
Nederlandse burgers zich slechts in beperkte mate vereenzelvigen met de Europese
volksvertegenwoordiging.
17 SCP (2012) ‘Startklaar voor vier jaar: Een verkenning van publieke prestaties voor de kabinetsformatie
    2012’, zie <http://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2012/Startklaar_voor_vier_jaar>.
18 Slechts 61% van de Nederlandse bevolking meent dat zijn of haar stem gehoord wordt op Europees
    niveau, tegen 87% op nationaal niveau: Eurobarometer 77.4.
19 In 2011 zei slechts een kleine meerderheid van de Nederlanders (54 procent) vertrouwen te hebben in
    de Europese volksvertegenwoordiging, vergeleken met 60 procent in de jaren daarvoor (Eurobarometer
    75). Hierbij moet echter opgemerkt worden dat ook het vertrouwen in de Tweede Kamer dalende is.
20 Bij de Europese verkiezingen in 2009 was het opkomstpercentage slechts 37 procent (Kiesraad,
    Databank Verkiezingsuitslagen).
                                                       14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>De regering verzoekt de AIV na te gaan hoe zij deze kwestie het beste kan adresseren.
Bij de beantwoording van deze vraag plaatst de AIV de kanttekening dat het vraagstuk
van de identificatie met de Europese volksvertegenwoordiging in de bredere context
moet worden geplaatst van het vraagstuk van de identificatie met de Unie als zodanig.
In het (wetenschappelijke) debat over de versterking van de democratische legitimiteit
van de EU wordt dikwijls gesteld dat dit wordt bemoeilijkt, of zelfs onmogelijk is, door het
ontbreken van een Europese demos, voorwaarde voor een duidelijk afgebakende politieke
gemeenschap met een gedeelde identiteit.21 Anderen menen dat de aanwezigheid van
een dergelijke demos kan worden afgeleid van de rechten en plichten die verbonden zijn
aan het Europees burgerschap, zoals omschreven in het Verdrag van Maastricht. 22 Weer
anderen stellen dat een Europese demos, net als dat bij grote natiestaten als Duitsland,
Italië en Frankrijk het geval was, zich geleidelijk zal ontwikkelen op basis van gedeelde
geschiedenis, toenemende integratie van beleid en toenemende lotsverbondenheid bij de
aanpak van toekomstige internationale uitdagingen.23
Hoewel bijna twee derde van de Nederlanders zich wel degelijk Europees burger zegt
te voelen, staat voor een meerderheid van de Nederlanders de Nederlandse identiteit
boven de Europese identiteit, en bestaat er nog altijd een aanzienlijke groep (32 procent)
die zichzelf exclusief als Nederlander beschouwt. Daarnaast zegt ruim 40 procent van
de Nederlanders niet op de hoogte te zijn van de rechten die horen bij het Europees
burgerschap.24 De AIV benadrukt echter dat de identiteit van individuen verschillende
lagen heeft en dat de dominantie van een bepaalde laag afhangt van het moment en
de context. Zo zou een Nederlander zich in de Verenigde Staten eerder Europeaan
voelen dan in bijvoorbeeld Frankrijk of Duitsland. Het is dan ook niet noodzakelijk, en
evenmin realistisch, dat de identificatie met de Europese instituties even sterk is als die
met de nationale democratische instellingen, die overigens ook met afnemend publiek
vertrouwen worden geconfronteerd.
In haar adviesaanvraag stelt de regering de vraag in hoeverre het imago van het EP wordt
bepaald door kwesties als de vergoedingen van Europarlementariërs, de zittingen in
Straatsburg en de verhoging van de EU-begroting. De AIV acht het aannemelijk dat deze
kwesties invloed hebben op de beeldvorming over Europa en het EP in het bijzonder. Zo
is er in de media relatief veel aandacht voor de bovengenoemde kwesties en is de toon
21 Zie bijvoorbeeld Kielmansegg, P.G. von (1993) Vereinigung ohne Legitimität. Merkur: Deutsche Zeitschrift
    für europäisches Denken, 47 (7), pp. 561-575; Scharpf, F. (1999) Governing Europe: Effective and
    Democratic? Oxford: Oxford University Press; en recentelijk Baudet, T. (2012) De aanval op de natiestaat.
    Bert Bakker.
22 Zie bijvoorbeeld Delanty, G. (1995) Inventing Europe: Idea, Identity, Reality. New York: Wiley; Habermas,
    J. (1994) ‘Citizenship and National Identity’, In Steenbergen, B. van (red.) (1994) The Condition of
    Citizenship. London: Sage; Fuchs, D. (2000) ‘Demos und Nation in der Europaeischen Union’, In:
    Klingemann, H.D. and F. Neidhardt (red.) (2000) Zur Zukunft der Demokratie - Herausforderungen im
    Zeitalter der Globalisierung, Berlin: Sigma.
23 Zie bijvoorbeeld Bogdanor, V. (2003) ‘Federalism and the Nature of the European Union’, In: Nicolaidis,
    K. and S. Weatherill (2003) Whose Europe: National Models and the Constitution of the European Union.
    European Studies at Oxford, <http://denning.law.ox.ac.uk/iecl/pdfs/whoseeurope.pdf>.
24 Eurobarometer 77.
                                                        15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>van de berichtgeving vooral negatief.25
In juli 2009 trad echter het Statuut van de leden van het EP in werking, waarin onder
andere afspraken zijn vastgelegd over onkostenvergoedingen en het declareren van
reiskosten. Bepaald is dat Europarlementariërs onkosten uitsluitend uitbetaald krijgen na
overlegging van bewijsstukken dat de kosten daadwerkelijk zijn gemaakt en functioneel
nodig waren. Daarnaast worden reiskosten niet langer forfaitair uitbetaald. Ook de
inefficiëntie van de maandelijkse zittingen in Straatsburg is een terugkerend onderwerp
van gesprek. De AIV beklemtoont echter dat het EP geen zeggenschap heeft over zijn
vergaderplaats, maar dat deze onder Nederlands voorzitterschap, op aandringen van
Frankrijk, in het Verdrag van Maastricht is vastgelegd. Voor Frankrijk, en in mindere
mate ook voor Duitsland, is vergaderen in Straatsburg van wezenlijk belang. Deze stad
staat symbool voor de Frans-Duitse verzoening, die aan de basis lag van de Europese
samenwerking. Dit neemt niet weg dat deze kwestie slecht is voor het imago van het EP
en zou moeten worden opgelost, zoals ook de meerderheid van de Europarlementariërs
wenst. Ook is het waarschijnlijk dat Nederlanders hun onvrede over de verhoging van de
EU-begroting, en in het bijzonder de hoogte van de Nederlandse afdracht aan Europa,
laten meewegen in hun oordeel over de Europese instellingen, waaronder het EP.
De AIV meent echter dat het beeld dat de burger heeft bij Europa uiteindelijk wordt
bepaald door de mate waarin de Europese politiek resultaten bereikt in het belang van
de burger, door de aanwezigheid van een herkenbaar democratisch bestuur en door
de mate waarin de communicatie recht doet aan deze beide elementen. Op deze drie
terreinen constateert de AIV enkele belangrijke tekortkomingen. Hieronder worden deze
kort besproken, en enkele suggesties gedaan om de identificatie met het EP onder de
Nederlandse burgers te versterken.
II.2      Boeken van zichtbare resultaten
De huidige Europese crisis heeft een weerslag op het imago van de Unie. Onderzoek
van Instituut Clingendael wijst uit dat bijna de helft van de Nederlandse bevolking
de eurocrisis als grootste internationale dreiging beschouwt.26 Met betrekking
tot het draagvlak voor de aanpak van de Europese crisis, bestaat er echter een
spanningsveld. De mate waarin de Unie erin slaagt een antwoord te bieden op de
crisis is vanzelfsprekend van invloed op haar imago. Om de houdbaarheid van de euro
te verzekeren zijn recent de bevoegdheden van de EU op tal van terreinen uitgebreid.
Tegelijkertijd beschouwen burgers verdere overdracht van bevoegdheden aan Brussel,
bijvoorbeeld op het gebied van verdere integratie van de EMU, vooral als een aantasting
van de nationale soevereiniteit. De crisis heeft geleid tot een versterkte tweedeling
tussen arm en rijk, zowel binnen de lidstaten als tussen de lidstaten. Onderzoek van het
SCP wijst uit dat de angst voor een afbrokkeling van de nationale soevereiniteit vooral
leeft onder burgers die zichzelf zien als de ‘verliezers’ van Europese integratie.27
25 Gebaseerd op globale analyse op basis van LexisNexis. Periode: 2003-2012; Invoerterm: ‘Europees
    Parlement’.
26 Clingendael (2012) ‘Rijk achter de Dijken? Buitenlandbeleid en de Tweede Kamerverkiezingen’,
    zie <http://www.clingendael.nl/events/rijkachterdedijken/>.
27 SCP-COB 2012 | 2, zie <http://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2012/Burgerper-
    spectieven_2012_2 >.
                                                     16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Voor het boeken van zichtbare resultaten is het in de eerste plaats nodig dat de EU de
middelen – bevoegdheden en financiën – heeft om effectief te opereren. Daarnaast
moeten de bestaande middelen ook worden benut. Dit is niet altijd het geval. Onder een
grote groep burgers leven zorgen over de nadelige effecten van de interne markt op de
werkgelegenheid en de door de sterke begrotingsdiscipline noodzakelijke bezuinigingen
in de publieke sector. Deze zaken raken burgers direct in hun baan en hun portemonnee.
De AIV meent dat de Europese burger zich eerder deelgenoot zou voelen van de EU
wanneer deze als institutionele buffer tegen de effecten van de globalisering fungeert.28
Terwijl de helft van de Nederlanders van mening is dat armoedebestrijding en tegengaan
van sociale uitsluiting prioriteit moet zijn van het EP29, wordt een meer substantiële
Europese rol op sociaal terrein door het overgrote deel van de Nederlandse bevolking
echter niet wenselijk bevonden, uit vrees voor een aantasting van de nationale sociale
verworvenheden, ofwel voor een overdaad aan Europese sociale voorzieningen.30 De EU
en daarmee tevens het EP, zou naar het oordeel van de AIV wel een nuttige rol kunnen
vervullen om sociale knelpunten die grensoverschrijdend van aard zijn (bijvoorbeeld
problemen rond arbeidsmobiliteit) te verhelpen. Het gaat hier om een aanvulling op de
nationale bevoegdheden van de lidstaten. Het boeken van concrete resultaten op dit
terrein, zoals onder andere is gebeurd met richtlijnen voor recht op gelijke beloning van
mannen en vrouwen, recht op zwangerschapsverlof, en recht op pensioenopbouw voor
vrouwen, evenals het in stand houden van het Europese sociale model, is een belangrijke
potentiële legitimatiebron voor de EU en haar instellingen.
II.3      Europese verkiezingen die er toe doen
Hoewel het Verdrag van Lissabon de bevoegdheden van het EP aanzienlijk heeft versterkt
(zie hoofdstuk I), wordt de positie van het EP binnen het democratische bestel van de
Unie verzwakt door een gebrekkige verbinding tussen het EP en de Europese burgers. De
opkomstcijfers bij de Europese verkiezingen zijn buitengewoon laag.31 Vergeleken met
de verkiezingen voor de Tweede Kamer, de provinciale staten en de gemeenteraden, is
de opkomst dan ook het laagst bij de verkiezingen voor het EP. Daarbij is de opkomst
bij de Europese verkiezingen in Nederland beduidend lager dan het EU-gemiddelde.32
Bovendien geldt de daling van het opkomstpercentage, hoewel zichtbaar voor alle
verkiezingen, in de periode van 1979 tot 2009 het sterkst voor de verkiezingen van het
EP. Deze sombere cijfers zijn opmerkelijk, aangezien driekwart van de Nederlanders wel
van mening is dat zij hun stem op Europees niveau het beste kunnen laten horen door te
28 In een onderzoek van Eurobarometer werden respondenten gevraagd maximaal 4 zaken te noemen
    die hun gevoel van Europees burgerschap zouden versterken. Een Europees sociaal stelsel behoorde
    tot de top 3 meest benoemde elementen (Eurobarometer 73).
29 Eurobarometer 77.4.
30 Clingendael (2012) ‘Rijk achter de Dijken? Buitenlandbeleid en de Tweede Kamerverkiezingen’,
    zie <http://www.clingendael.nl/events/rijkachterdedijken/>.
31 Bij de laatste verkiezingen voor het EP was het opkomstpercentage in Nederland slechts 37%.
32 Het gemiddelde opkomstpercentage in de EU was 43% (Kiesraad, Databank Verkiezingsuitslagen).
    Hierbij moet echter worden benadrukt dat in enkele landen, te weten België, Cyprus, Luxemburg en
    Griekenland, een opkomstplicht geldt.
                                                     17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>stemmen bij de verkiezingen voor het EP.33
Er zijn enkele belangrijke oorzaken aan te wijzen van de lage opkomst bij de Europese
verkiezingen. In de eerste plaats is het Europees politiek-bestuurlijk stelsel bijzonder
complex en ondoorzichtig, en er bestaat een wijdverbreide onwetendheid over de
substantiële macht die het EP wél bezit. Het kost de geïnteresseerde burger veel tijd
en energie zich een voorstelling te maken van de besluitvorming in Brussel, waardoor
politieke participatie op Europees niveau veel meer inspanning vergt dan participatie
op nationaal niveau. De Uniebevoegdheden zijn zeer belangrijk, ook voor de burgers.
Deze raken hen echter vaak minder onmiddellijk, maar niet minder ingrijpend, dan de op
terreinen van nationaal gebleven politiek, zoals pensioenen, zorg en belastingheffing.
Voorbeelden daarvan zijn Europese regels en rechterlijke uitspraken die hebben
bijgedragen tot vermindering van verschillen in de sociaaleconomische rechtspositie
tussen man en vrouw, Europese verboden op het geven van staatssteun aan noodlijdende
bedrijfstakken (met alle gevolgen voor de werkgelegenheid) en de hulpverlening door
ziekenhuizen aan burgers uit andere EU-lidstaten als uitvloeisel van het beginsel van vrij
verkeer. Het is belangrijk dat burgers een duidelijk beeld hebben van de bevoegdheden
van het EP, en dat zij weten welke terreinen primair tot de bevoegdheid van nationale
parlementen behoren, en op welke terreinen de Unie, en daarmee het EP, bevoegd is. De
AIV ziet daarbij een cruciale rol weggelegd voor de nationale politiek (zie II.5).
Een tweede oorzaak is dat het EP geen zeggenschap heeft over de inkomsten van de EU.
Verdelingsvraagstukken spelen een belangrijke rol bij nationale verkiezingen en kiezers
kunnen hierop via het uitbrengen van hun stem invloed uitoefenen. Bij de motivatie
als kiezer deel te nemen aan EP-verkiezingen spelen verdelingsvraagstukken ten dele
een rol, maar de invloed die de EU kan uitoefenen (bijvoorbeeld door vastlegging van
de nationale afdrachten aan de EU-begroting) is kleiner en voor burgers minder direct
voelbaar.
Een derde oorzaak is het feit dat de verkiezingen voor de Europese volksvertegen-
woordiging nog altijd grotendeels nationaal verlopen. De meeste partijen voeren
geen Europese campagne, maar mobiliseren kiezers op basis van nationale thema’s.
Bovendien zijn de kieslijsten voor de Europese verkiezingen strikt nationaal. Voor de
versterking van de identificatie met het EP acht de AIV een meer Europees karakter
van de parlementsverkiezingen noodzakelijk. In dit kader zijn onlangs voorstellen
gedaan, onder andere door de Britse Europarlementariër Andrew Duff, tot de opstelling
van Europese kieslijsten, waarbij burgers naast een keuze op één van de nationale
kandidaten, ook een stem kunnen uitbrengen op kandidaten uit andere landen. Hoewel
de AIV meent dat het opstellen van zulke grensoverschrijdende lijsten zal bijdragen tot
de daadwerkelijke oprichting van Europese politieke partijen en een stimulans vormt
voor het Europees politiek bewustzijn,34 acht hij dit op korte termijn niet realiseerbaar.
Voorstellen in deze richting stuiten op veel weerstand, onder andere vanuit het EP zelf,
maar ook vanuit sommige lidstaten. Zo wordt er gevreesd dat zulke kieslijsten in het
nadeel werken van de kleinere lidstaten en wordt er gewezen op enkele praktische
33 Eurobarometer 77.4.
34 Zie AIV-adviezen ‘Een brug tussen burgers en Brussel: naar meer legitimiteit en slagvaardigheid voor de
    Europese Unie’, advies nummer 27, Den Haag, mei 2002 en ‘Vervolgadvies: Een brug tussen burgers
    en Brussel: naar meer legitimiteit en slagvaardigheid voor de Europese Unie’, advies nummer 32,
    Den Haag, april 2003.
                                                      18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>bezwaren, zoals de hiermee gemoeide kosten en de taalbarrière. In het bestek van dit
advies kunnen deze voorstellen, en hun praktische implicaties, niet alle nader worden
uitgewerkt. Toch meent de AIV dat zij niet te gemakkelijk van de hand moeten worden
gewezen.
Een vierde oorzaak is de afwezigheid van een direct verband tussen het stemmen op
een bepaalde partij en het leiderschap in Brussel in de personen van de voorzitters
van de Commissie en de Europese Raad.35 De AIV acht het dan ook wenselijk dat de
uitvoerende macht in de Unie, dat wil zeggen de samenstelling en politieke kleur van de
Commissie, gerelateerd is aan de uitslag van de verkiezingen voor het EP. In zijn ‘Staat
van de Unie’, presenteerde Barroso een voorstel dat er voor pleit dat de Europese fracties
voor de verkiezingen van 2014 hun kandidaten presenteren voor het voorzitterschap
van de Commissie.36 Dit vergroot het gewicht dat door de media aan de verkiezingen
zal worden gegeven. De AIV beveelt aan dat de Commissievoorzitter daarna wordt
gekozen door het EP. Een voorstel hiertoe is in juni dit jaar eveneens gedaan door de
‘Future of Europe’-groep, een informele denkgroep bestaande uit elf Europese ministers
van Buitenlandse Zaken, onder wie die van Nederland, op initiatief van de Duitse
minister Guido Westerwelle.37 Een door het parlement gekozen Commissievoorzitter
zorgt ervoor dat de Europese verkiezingen een directere betekenis krijgen voor de
burgers. Een andere mogelijkheid hiertoe is dat de grootste partij na de verkiezingen
automatisch de Commissievoorzitter voordraagt. De AIV benadrukt dat een direct gekozen
Commissievoorzitter door het EP een duidelijker democratisch mandaat heeft, doordat
deze kan rekenen op een parlementaire meerderheid. De meest radicale mogelijkheid is
een directe verkiezing van de Commissievoorzitter door de Europese burgers. De AIV is
van mening dat deze mogelijkheid pas moet worden overwogen wanneer ervaring zou zijn
opgedaan met een indirecte verkiezing door de leden van het EP.
II.4      Betrokkenheid van nationale parlementen
Hoewel de parlementaire betrokkenheid van de Eerste en Tweede Kamer bij Europa, en
het EP in het bijzonder, sinds 2003 op belangrijke punten is versterkt (zie hoofdstuk III),
meent de AIV op basis van gevoerde gesprekken dat deze nog verder kan worden
verbeterd. In het volgende hoofdstuk van dit advies zullen hiertoe enkele concrete
aanbevelingen worden gedaan. Een grotere betrokkenheid van het nationale parlement zal
bijdragen tot een positievere beeldvorming over het EP. De burger voelt vaak een directere
band met nationale parlementariërs dan met hun Europese collega’s en de nationale
volksvertegenwoordigers vormen dan ook een cruciale schakel tussen de nationale en de
Europese besluitvorming. Juist vanwege deze schakelfunctie acht de AIV het van belang
dat er een zekere synchronisatie plaatsvindt tussen de algemene debatten in het EP en
de debatten in de Tweede Kamer. Rond het tijdstip dat zwaarwegende onderwerpen in
35 In het Verdrag van Lissabon is echter wel bepaald dat de Europese Raad met haar voordracht voor
    de Commissievoorzitter nu rekening dient te houden met de uitslag van de verkiezingen voor het EP.
36 Europese Commissie, Staat van de Unie 2012.
37 Eindrapport van de ‘Future of Europe’-groep, zie <http://www.msz.gov.pl/files/docs/
    komunikaty/20120918RAPORT/report.pdf>, 17 september 2012. Overigens bestonden er binnen
    deze groep uiteenlopende visies op de herziening van de institutionele vormgeving van Europa, zo blijkt
    uit de kamerbrief van minister Rosenthal waarin hij zijn toelichting geeft op het rapport van Westerwelle
    (Kamerbrief over de informele Reflectiegroep ‘Toekomst van Europa’, 19 september 2012).
                                                      19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>het EP worden besproken, zou hieraan ook in de Tweede Kamer een plenaire vergadering
moeten worden gewijd. Op deze manier kunnen zaken die spelen in het EP ‘landen’
in de nationale politiek. Dit zal de identificatie met het EP versterken. In dit verband
verdient de heldere wijze waarop de Eerste Kamer via haar website inzicht geeft in het
besluitvormingsproces ten aanzien van Europese dossiers – en haar eigen rol daarbij –
navolging.
De regelmatig terugkerende wens om de uitoefening van het dubbelmandaat weer
mogelijk te maken, acht de AIV een onbegaanbaar pad en hij wijst dit voorstel dan
ook van de hand. De functies van lid van het EP en een nationaal parlement zijn door
artikel 7, tweede lid, van de Akte betreffende de verkiezing van leden van het Europees
Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen van 20 september 1976
met ingang van 2004 onverenigbaar verklaard. Daarnaast acht de AIV het uitoefenen
van het dubbelmandaat fysiek niet realiseerbaar. Ten tijde van het bestaan van het
dubbelmandaat is gebleken dat Europarlementariërs in de Staten-Generaal vaak afwezig
moesten zijn, zodat verwacht kan worden dat bij de dubbelmandataris één taak in het
gedrang komt en niet naar behoren kan worden vervuld.
In de discussie rondom de vergroting van de controle van nationale parlementen bij
de EU-besluitvorming zijn tevens voorstellen gedaan tot invoering van een bicameraal
Europees parlementair stelsel. Recentelijk nog door de eerdergenoemde ‘Future
of Europe’-groep van de Duitse minister Westerwelle. Naast het huidige EP zou
volgens dit voorstel een Europese Senaat moeten worden opgericht, bestaande uit
volksvertegenwoordigers van de lidstaten. Hoewel de AIV erkent dat een dergelijke
Senaat een zekere symbolische waarde zal hebben, acht hij het niet wenselijk om
met een dergelijke vergaande institutionele hervorming het toch al ingewikkelde
besluitvormingsproces van de Unie nog verder te compliceren. Bovendien zou een
dergelijke Senaat op institutioneel gespannen voet staan met de Raad38 en kan de
toevoeging van een extra orgaan de besluitvorming lamleggen. Dit zal de identificatie met
het EP en Europa als zodanig eerder belemmeren dan versterken.
Naast de bijdrage die een grotere betrokkenheid van nationale parlementen kan leveren
aan een herkenbaar democratisch bestuur en het draagvlak onder de bevolking, staan in
III.2 de aanbevelingen die betrekking hebben op een effectieve beleidsbeïnvloeding door
het Nederlands parlement.
II.5      Prominentere rol van het Europees Parlement in het politieke debat
Een derde kwestie die van invloed is op het gebrek aan vereenzelviging met Europa,
is de toon waarop in het politieke debat over de Unie wordt gesproken. De AIV merkt
op dat Europa door Nederlandse bewindspersonen en volksvertegenwoordigers in het
recente verleden te vaak is gepresenteerd als onaangename onvermijdelijkheid. Te vaak
is de EU gebruikt als zondebok voor impopulaire nationale maatregelen. Het delen van
bevoegdheden op EU-niveau werd vooral beschouwd als ondermijning van de nationale
soevereiniteit, waarmee een kunstmatige tegenstelling is gecreëerd tussen Den Haag
38 Vanuit federaal perspectief wordt overigens gesteld dat de Raad de Senaat in wording is. Zo is in het
    Verdrag van Lissabon bepaald dat de Raad, indien hij als wetgever optreedt, voortaan in het openbaar
    vergadert. Echter, in de praktijk wordt dit dikwijls omzeild en vindt de besluitvorming nog altijd voor
    een groot deel achter gesloten deuren plaats (De Bruijn, Th.J.A.M. (2011) ‘De veranderende rol van
    nationale parlementen in de Europese Unie’, in: RegelMaat, aflevering 6, p. 337).
                                                          20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>en Brussel. Het heeft Nederlandse bewindspersonen daarbij vaak ontbroken aan
gehechtheid aan compromissen die op EU-niveau zijn gesloten, hetgeen niet bevorderlijk
is voor een duurzame identificatie met het Europese proces. Zolang Europa door de
Nederlandse politiek niet als integraal onderdeel van het nationale bestuur wordt
beschouwd en de Europese boodschap met te weinig kennis van zaken, overtuiging
en passie gebracht wordt, merkt de burger dat en oogst de politiek wat zij zaaide:
laatdunkendheid. Hoewel ‘Europa’ bij de recente Tweede Kamerverkiezingen voor het
eerst een belangrijke rol speelde in zowel de verkiezingsprogramma’s als de debatten,
spraken de meeste politici nog altijd in termen van ‘voor’ of ‘tegen’ Europese integratie
en was de bescherming van de nationale soevereiniteit een belangrijk onderwerp van
discussie.39
Ook aan het EP is in het politieke debat doorgaans weinig belang toegedicht. Opeen-
volgende Nederlandse regeringen hebben lange tijd gepleit voor meer democratische
controle via de Europese volksvertegenwoordiging. Ditzelfde parlement wordt door veel lid-
staten, nu het meer macht heeft gekregen, voornamelijk als iets bedreigends beschouwd.
De cruciale rol van het EP, als medebeslisser in het proces, wordt onvoldoende benadrukt.
In hun mediaoptreden verwijzen nationale bewindspersonen nog altijd te weinig naar het
EP, hetgeen ertoe leidt dat de Nederlandse media relatief weinig aandacht hebben voor
deze instelling.
De AIV benadrukt dat de hierboven genoemde voorstellen met betrekking tot het
behalen en communiceren van zichtbare Europese resultaten (output-legitimiteit), en
het versterken van de verbinding tussen het EP en de burgers (input-legitimiteit), weinig
effectief zullen zijn wanneer tegelijkertijd niets wordt veranderd aan de toon waarop over
Europa en zijn instellingen wordt gesproken. Indien het EP door bewindspersonen niet
wordt betrokken in hun openbare optreden en de indruk wordt gewekt dat Europa, en het
EP in het bijzonder, er voor Nederland niet of nauwelijks toe doen, zal het electoraat deze
boodschap overnemen.
Het is wenselijk dat bewindspersonen duidelijk maken dat het EU-lidmaatschap zeer
belangrijk is voor de positie van Nederland in de wereld en dat zij staan voor de besluiten
die in de Raad zijn overeengekomen. Benadrukt moet worden dat Europa ons niet
overkomt, maar dat Nederland integraal onderdeel is van de Europese besluitvorming en
via Brussel het beleid in eigen land bepaalt. Op veel grensoverschrijdende beleids-
terreinen, bijvoorbeeld defensie en veiligheid, grondstoffenbeleid en klimaatbeleid, zijn
lidstaten al lang niet meer in staat individueel op te treden. In plaats van te spreken over
bedreigingen voor de nationale soevereiniteit, zouden politici duidelijk moeten maken dat
zij in Brussel met andere Europese leiders en instellingen de verantwoordelijkheid nemen
om gezamenlijke antwoorden te bieden op mondiale uitdagingen. Door het delen van
onze soevereiniteit met andere landen worden kansen geschapen invloed uit te oefenen
op ontwikkelingen ten aanzien waarvan Nederland anders buitenspel zou staan. De vraag
welke specifieke doelstellingen voor Nederland belangrijk zijn om op Europees niveau te
realiseren, staat hierbij centraal en dient door de regering, uiteraard in samenspraak met
de nationale volksvertegenwoordiging, te worden beantwoord.
Naast andere veranderingen acht de AIV voor een duurzame identificatie met het EP een
verandering in de ‘tone at the top’ dus noodzakelijk. De Nederlandse regering heeft zelf
39 Schout, A. en A. Mijs (2012), pp. 18-25 in: Clingendael (2012) ‘Rijk achter de Dijken? Buitenlandbeleid
     en de Tweede Kamerverkiezingen’, zie <http://www.clingendael.nl/events/rijkachterdedijken/>.
                                                      21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>een primaire verantwoordelijkheid om de medebepalende rol in de EU-besluitvorming,
die zij en de regeringen van de andere lidstaten aan het EP met de inwerkingtreding
van het Verdrag van Lissabon hebben gegeven, in de schijnwerper te plaatsen. De
Nederlandse regering acteert ten opzichte van het EP in twee verschillende rollen:
enerzijds als individuele lidstaat, anderzijds als onderdeel van de Raad. Dit impliceert
dat de Nederlandse regering een institutionele relatie met het EP heeft, en zij dient deze
relatie te respecteren. Voor een duurzame identificatie met het EP is het van belang
dat de functie van het EP binnen de Europese rechtsgemeenschap nadrukkelijk wordt
uitgedragen in het openbare debat. Deze rechtsgemeenschap waarborgt immers dat ook
de belangen van de kleinere lidstaten, zoals Nederland, worden beschermd.
De voorstellen die in dit hoofdstuk zijn gedaan, veronderstellen een duurzame
verbondenheid van nationale bewindslieden en parlementariërs bij Europa, en het EP
in het bijzonder. Hoewel de inhoudelijke betrokkenheid van beide de afgelopen jaren is
toegenomen, constateert de AIV dat deze nog verder verbeterd kan worden. Dit is zowel
voor de identificatie met het EP als voor het waarborgen van de Nederlandse belangen op
Europees niveau van essentieel belang. In het volgende hoofdstuk van dit advies zullen
hiertoe enkele aanbevelingen worden gedaan.
                                              22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>III       De Nederlandse belangenbehartiging en het
          Europees Parlement
De regering vraagt hoe Nederland de invloed op de besluitvorming in het EP kan
vergroten en wat Nederland op dit terrein van andere lidstaten kan leren. De AIV
meent dat er bij de Europese beleidsbeïnvloeding veel goed gaat, maar dat er op een
aantal belangrijke punten ruimte is voor verbetering. Voor een groot deel gaat het om
het bereiken van een cultuuromslag: aandacht voor het EP moet een tweede natuur
worden. Er zijn verschillende manieren denkbaar om dit operationeel te vertalen. De
AIV benadrukt dat invloed op het EP per definitie indirect is. Het EP is een zelfstandig
parlementair orgaan en de Europese volksvertegenwoordigers zijn, net zo goed als de
leden van de Nederlandse Staten-Generaal, op geen enkele wijze formeel gebonden. Het
EP vertegenwoordigt binnen de institutionele opzet van de Unie de Europese burgers.
Om de vraag te beantwoorden hoe Nederland zijn standpunten het best ingang kan doen
vinden bij het EP, moet eerst vastgesteld worden wat onder ‘Nederland’ moet worden
verstaan. De AIV onderscheidt in dit hoofdstuk de volgende Nederlandse actoren: de
regering, het nationaal parlement en belangenorganisaties, die zich zowel afzonderlijk als
gezamenlijk op Brussel en het EP kunnen richten.
III.1     De regering
Balans tussen Raad en EP. Enkele jaren na de inwerkingtreding van het Verdrag van
Lissabon, heeft de regering zich naar het oordeel van de AIV nog onvoldoende aangepast
aan de nieuwe realiteit van een machtiger EP. Nederland is in dit opzicht niet uniek.
Gesprekspartners uit een aantal andere lidstaten geven aan dat dit ook bij hen het geval
is. Niettemin zijn er enkele landen die wel op meer gestructureerde wijze rekening houden
met de toegenomen invloed van de Europese volksvertegenwoordiging. Deze komen
hieronder aan de orde. De AIV constateert dat bij de Haagse ministeries de aandacht
nog steeds overwegend is gericht op de Raad. Dit is institutioneel verklaarbaar. De
Raad is per definitie het orgaan dat de regeringen van de lidstaten vertegenwoordigt. De
Nederlandse bewindspersonen opereren in dit forum en het ambtelijk apparaat is erop
gericht om hen zo goed mogelijk te bedienen. Het voorbereiden van dossiers voor het
optreden van ministers en staatsecretarissen in de Raad vergt veel aandacht, evenals
de debatten in de Tweede Kamer voorafgaand en na afloop van een Raadsbijeenkomst.
Daarbij komt dat de Raad traditioneel gold als het machtigste orgaan binnen de EU. Dit
verklaart waarom het leeuwendeel van de regeringsinspanningen hierop was gericht. Het
EP is inmiddels op bijna alle terreinen volledig medewetgever en ook op andere terreinen
heeft het zijn formele en informele macht vergroot (zie hoofdstuk I). Den Haag moet
daarom voldoende aandacht voor dit invloedrijke orgaan hebben.
Geven en nemen. De regering moet steeds prioriteiten afwegen. Bepalen op welke
onderwerpen zij bereid is zich tegen de mening van het EP af te zetten en waar zij met
het EP kan samenwerken. De regering dient te investeren en krediet op te bouwen. Dit
zal zich op lange termijn uitbetalen in een constructieve samenwerking die tot goede
resultaten leidt. Het EP is niet alleen gefragmenteerd in politieke fracties, maar heeft
ook als instituut belangen. Naar het oordeel van de AIV moet een strategie vis-à-vis het
EP in elk geval twee elementen bevatten: erkenning van de institutionele positie van het
EP als element van de Europese rechtsorde en een plan voor tactische samenwerking
op zorgvuldig gekozen deelterreinen. Onenigheid met het EP over bepaalde kwesties
is legitiem en soms onvermijdelijk, maar de regering moet de vraag beantwoorden op
                                              23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>welke terreinen zij in de relatie wil investeren. De afgelopen jaren stemde Nederland in
met Raadsbesluiten waarop het EP een tegengestelde positie innam. Voorbeelden zijn
het SWIFT-dossier, het uitstel van decharge over de EU-begroting en de mogelijkheid van
de tijdelijke herinvoering van grenscontroles onder Schengen. De regering had het EP
ook explicieter kunnen steunen op onderwerpen waar zij het inhoudelijk wel mee eens
was, zoals de wens dat lidstaten jaarlijks verantwoording afleggen over de besteding van
Europese fondsen (lidstaatverklaring) of de democratische controle door het EP op het
Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM). Nederland wilde de meerderheid in de Raad op
deze dossiers echter niet voor het hoofd stoten. Een pregnant voorbeeld waar Nederland
nauwer had kunnen optrekken met het EP, zijn de afspraken over het al genoemde
sixpack, de zes wetgevingsvoorstellen ter versterking van het economisch bestuur in
de EU. De regering ging in afwijking van haar oorspronkelijke inzet akkoord met een
compromis in de Raad, waarbij de besluitvormingsprocedure ten aanzien van sancties
niet werd verscherpt. Terwijl de regering weinig heil zag in het aanvechten van deze
uitkomst via andere kanalen, haalde het EP de verscherpte besluitvorming (‘omgekeerde
meerderheidsbesluitvorming’) wel binnen, waardoor het voor een lidstaat lastiger wordt
zich aan financiële sancties te onttrekken.40 Hierbij was een belangrijke rol weggelegd
voor de Nederlandse rapporteur in het EP, Corien Wortmann, hetgeen overigens
nauwelijks tot de Nederlandse politiek en media doordrong. Dankzij deze uitkomst
prevaleerde het algemeen belang van de Unie. Namelijk dat van een rechtsgemeenschap
waar ook de belangen van de kleinere lidstaten worden behartigd.
Bewindspersonen naar Brussel. Het is wenselijk dat Nederlandse bewindspersonen
het EP vaker bezoeken. Zo kan op prominente wijze aandacht worden gevraagd voor
punten die de regering van belang vindt. Sinds het aantreden van het eerste kabinet-
Rutte is er weliswaar sprake van enige toename van bezoeken op het niveau van
de minister-president, maar het totaal aantal bezoeken blijft toch mondjesmaat. De
minister-president en de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken gaven (gedurende de
periode 2011 – september 2012) het goede voorbeeld met twee bezoeken aan het EP
en een inkomend bezoek in 2011, dat wil zeggen een bezoek aan Nederland, evenals
een inkomend bezoek in 2012. In 2012 bracht, voor het eerst in achttien jaar, een
minister van Buitenlandse Zaken een bezoek aan het EP in Straatsburg. Slechts vier
andere bewindspersonen brachten gedurende de genoemde periode (allen eenmalig)
een bezoek aan het EP. Twee hiervan hadden alleen betrekking op Nederlandse EP-
leden.41 Hier wreekt zich dat de Nederlandse kabinetten, in tegenstelling tot die
van veel andere lidstaten, klein van omvang zijn. Daardoor is het lastig om tijd vrij
te maken voor dergelijke bezoeken. De gecombineerde rol van staatssecretaris voor
Ontwikkelingssamenwerking en Europese Zaken is in dit verband evenmin gelukkig
gebleken. De aanwezigheid van ministers in de Raad lijdt eveneens onder de kleine
kabinetsomvang. In de helft van de gevallen vervangt de Permanent Vertegenwoordiger of
zijn plaatsvervanger de verantwoordelijke bewindspersoon tijdens Raadsbijeenkomsten.
40 In de praktijk behelst de omgekeerde meerderheidsbesluitvorming bijna automatische sancties:
    indien de Raad het voorstel van de Commissie tot het opleggen van sancties aan een bepaalde
    lidstaat niet binnen 10 dagen met gekwalificeerde meerderheid (55% van de lidstaten, die bovendien
    65% van de bevolking vertegenwoordigen) verwerpt, wordt het voorstel automatisch goedgekeurd.
41 Gebaseerd op een inventarisatie die op verzoek van de AIV door de Permanente Vertegenwoordiging
    in Brussel is verstrekt.
                                                     24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>Contacten met Europarlementariërs uit andere lidstaten. Nederlandse bewindspersonen
die het EP bezoeken, beperken zich hoofdzakelijk tot Nederlandse Europarlementariërs.
Vaak is het echter effectiever om bijvoorbeeld een fractievoorzitter te spreken. Dit is
meestal geen Nederlander. Nederlandse Europarlementariërs staan in Brussel over
het algemeen goed aangeschreven. Ze worden gekenschetst als betrokken en met
kennis van zaken. Helaas is de invloed van Nederlandse leden in vergelijking met
andere zittingsperiodes afgenomen. Dit komt deels doordat met de laatste uitbreiding
van de EU het relatieve aandeel uit Nederland afkomstige parlementariërs is gedaald
(thans 26 van de 754). Maar de belangrijkste oorzaak is dat het aantal Nederlanders
is versnipperd over een groter aantal fracties dan voorheen en een aantal leden niet
deelneemt aan de werkzaamheden binnen een fractie. Dit maakt het lastiger om in een
fractie belangrijke functies binnen te slepen. (Zie hoofdstuk I voor een omschrijving
van de verschillende functies in het EP.) Er is geen enkele fractievoorzitter van
Nederlandse afkomst, er is geen enkele Nederlander die voorzitter is van een van de
vaste commissies van het EP, en slechts drie Nederlanders (Peter van Dalen, Gerben-
Jan Gerbrandy en Sophie in ’t Veld) zijn ondervoorzitter van een dergelijke commissie.42
Van de 132 coördinatoren zijn er 7 afkomstig uit Nederland. Dit percentage is ongeveer
gelijk aan het aandeel van de Nederlandse Europarlementariërs in het EP. De meest
in het oog springende functie wordt momenteel ingenomen door Corien Wortmann, die
ondervoorzitter is van de fractie van de Europese Volkspartij. Daarnaast is er sprake
van ongelijke spreiding van Nederlandse EP-leden over de verschillende commissies,
door sommige gesprekspartners ook wel gekwalificeerd als ‘kluitjesvoetbal’. Koplopers
zijn de Commissie voor Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken, de
Commissie Buitenlandse Zaken (inclusief de hieronder ressorterende subcommissies),
en de Commissie Milieubeheer, Volksgezondheid en Voedselveiligheid, met tussen de
vier en zes vaste leden. In de economisch georiënteerde commissies, die op zijn minst
van even groot belang zijn voor de Nederlandse burger, maar nog belangrijker voor
Nederland als handelsnatie, hebben veel minder Nederlandse Europarlementariërs
als vast lid zitting. Voorbeelden hiervan zijn de Commissies voor Interne Markt en
Consumentenbescherming; Vervoer en Toerisme; Industrie, Onderzoek en Energie;
en Economische en Monetaire Zaken. Deze tellen alle slechts één of twee vaste
Nederlandse leden. De Commissies Landbouw en Plattelandsontwikkeling, Visserij,
Internationale Handel, Constitutionele Zaken en Juridische Zaken, tellen geen enkel
vast Nederlands lid.43 Aangezien niet vaak een Nederlander op een bepalende positie
zit, zullen Nederlandse regeringsvertegenwoordigers zich in toenemende mate dienen
te richten op Europarlementariërs uit andere lidstaten. Dit biedt kansen voor een nog
effectievere belangenbehartiging.
Verankeren in de coördinatiestructuur. Duitsland en Frankrijk hebben aandacht voor de
positie van het EP in hun interdepartementale coördinatiestructuur geformaliseerd.
In Berlijn is recent een maandelijkse bijeenkomst ingesteld waarbij ambtenaren
van de EU-directie van het Auswärtiges Amt, een aantal Europarlementariërs en
nationale parlementariërs (niet beperkt tot de coalitiepartijen) bijeenkomen. Het is
een bruikbaar forum voor directe informatie-uitwisseling op belangrijke dossiers die
in het EP aan de orde zijn. Een andere noviteit is een maandelijkse bijeenkomst van
de Duitse staatsecretaris voor Europese Zaken en de Permanent Vertegenwoordiger,
voorafgaand aan iedere plenaire zitting in Straatsburg. In Parijs worden halfjaarlijks
42 Zie: EP-website <http://www.europarl.europa.eu/meps> en de websites van de politieke fracties in het EP.
43 Zie: <http://www.europarl.europa.eu/committees/nl/parliamentary-committees.htm>.
                                                  25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>interdepartementaal de prioriteiten vastgesteld voor de dossiers die in het EP
worden behandeld. Deze prioriteiten worden altijd op kabinetsniveau geaccordeerd.
Vakdepartementen die prioriteiten benoemen op hun beleidsterrein, committeren zich
daarmee aan een actieve bijdrage tijdens het vervolgtraject, onder meer door het
opstellen van standpuntbepalingen. Het Verenigd Koninkrijk verspreidt eveneens position
papers aan Britse Europarlementariërs, maar ook aan EP-leden van andere nationaliteit.
De Nederlandse regering kan overwegen dit eveneens vaker te doen. Het is een goede
gelegenheid om voor de regering belangrijke punten duidelijk voor het voetlicht te
brengen. Daarbij moet het nadrukkelijk niet de intentie van een stemadvies hebben,
aangezien dit contraproductief werkt en staatsrechtelijk gezien onjuist is. Versterking van
de aandacht voor de positie van het EP in de Haagse coördinatiestructuur zou mogelijk
tot betere resultaten kunnen leiden. Uit diverse gesprekken blijkt dat het Nederland wel
lukt om vroegtijdig een standpunt kenbaar te maken, maar dat bij het vervolgtraject naar
het EP – zoals het doen van concrete suggesties voor amendementen – departementen
vaak niet thuis geven.
Versterking ambtelijke capaciteit. De AIV beveelt aan de aandacht voor de besluitvorming
in het EP op structurele wijze in Den Haag te organiseren. Op dit moment is er bij
het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag één beleidsmedewerker die zich
specifiek op de ontwikkelingen in het EP richt. De overige departementen hebben hiertoe
niemand vrijgesteld. De praktijk in Duitsland en Frankrijk kan als inspiratie dienen. Het
Auswärtiges Amt, het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken, kent binnen de directie
Europa een volwaardige eenheid van vier personen die zich uitsluitend op de banden met
het EP richt. Het hoofd van dit Referat is van voldoende ambtelijke statuur en staat dicht
genoeg bij het besluitvormingsproces in Berlijn om een volwaardige gesprekspartner te
zijn voor Duitse Europarlementariërs. Deze functionaris woont iedere plenaire sessie in
Straatsburg bij en bezoekt Brussel met enige regelmaat. In Frankrijk bestaat binnen het
Secrétariat général des affaires européennes (SGAE), het permanent coördinatiecomité
voor Europees beleid dat onder de Franse premier ressorteert, een eenheid van zes
medewerkers die zich op het parlementaire besluitvormingsproces concentreert. Vier
hiervan richten zich op het EP en twee op het nationale parlement. Voorts is op elk
Frans ministerie een beleidsmedewerker aangewezen als aanspreekpunt voor EP-
aangelegenheden.
Versterking kennis. Het kennisniveau bij Nederlandse departementen over het belang
en werkwijze van het EP moet worden versterkt. Dit kan worden geïnitieerd door de
ministeries van Buitenlandse Zaken en van Binnenlandse Zaken, in samenwerking
met de Permanente Vertegenwoordiging en uit Nederland afkomstige ambtenaren bij
het EP. Tevens kunnen departementen die op dit terrein goed staan aangeschreven,
hiertoe bijdragen. Door gesprekspartners werd het voormalige ministerie van Verkeer
en Waterstaat (opgegaan in het ministerie van Infrastructuur en Milieu) in dit verband
geregeld genoemd. In het verleden zijn er masterclasses voor ambtenaren georganiseerd
over de werking van de EU onder het Verdrag van Lissabon. Incidenteel zijn er
bijeenkomsten over het functioneren van het EP, zoals in juli 2012 werd georganiseerd
door het aan het ministerie van Buitenlandse Zaken verbonden Expertisecentrum voor
Europees Recht. Ook de Europa-eenheid HEC/ROI heeft veel pionierswerk op dit terrein
verricht. De AIV is van mening dat dit soort activiteiten op meer regelmatige basis zou
moeten plaatsvinden. Analoog aan de praktijk in het Verenigd Koninkrijk kan bijvoorbeeld
een roadshow over het EP langs de departementen worden gehouden. Een ander Brits
voorbeeld dat navolging verdient, mits Nederlandse Europarlementariërs hiervoor
openstaan, is het organiseren van ‘stages’ bij Europarlementariërs. Op deze wijze kunnen
Nederlandse ambtenaren de dynamiek in het EP van binnenuit leren kennen. De AIV vindt
                                             26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>dat EU-kennis en -ervaring een voorwaarde moet zijn om tot de Algemene Bestuursdienst
(de pool van hogere ambtenaren bij de rijksoverheid) te worden toegelaten.
Werkwijze Permanente Vertegenwoordiging. De inrichting van de EP-functie bij de
ambassades van de verschillende lidstaten in Brussel komt sterk overeen. Elke
Permanente Vertegenwoordiging (PV) beschikt over een aparte EP-afdeling. Deze
afdeling volgt de horizontale ontwikkelingen (institutionele kwesties, politiek gevoelige
zaken, verbanden tussen dossiers) in het EP. De vakattachés zijn daarentegen primair
verantwoordelijk voor het volgen van de dossiers in de eigen werkgroep. Wel verschilt
de omvang van de afdelingen. Die van België bestaat uit anderhalve medewerker, die
van Slovenië en Denemarken uit twee personen (tijdens het Deense voorzitterschap
tijdelijk uit vier), die van Frankrijk uit drie personen (waarvan een de taken combineert
met de functie van persattaché), die van Duitsland uit vier medewerkers (waarvan er een
afkomstig is van de Länder) en die van het VK uit zes medewerkers. Daarbij valt op dat
de Britse EP-afdeling relatief minder overlaat aan de vakattachés. De Nederlandse EP-
afdeling bestaat uit twee diplomaten, een rijkstrainee (zesmaandelijks roterend) en een
tijdelijke lokale medewerker. Op basis van gesprekken met verschillende lidstaten kan
worden geconcludeerd dat een minimum van drie volwaardige medewerkers wenselijk
is om het werk op effectieve wijze te doen. De Franse PV geeft aan de taken met de
huidige bezetting naar behoren te kunnen uitvoeren, doordat zij wordt ondersteund
door een stevige en ervaren EP-afdeling in Parijs en het bijbehorende netwerk op
de vakdepartementen. De meeste PV’s werken met een weekoverzicht aan de hand
waarvan de medewerkers worden geïnformeerd over de belangrijkste debatten in
commissievergaderingen van het EP. De Nederlandse PV werkt tevens met een overzicht
waarop de in behandeling zijnde wetgeving wordt bijgehouden. Aan de hand daarvan
kan worden bepaald wanneer bijvoorbeeld een interventie door de leiding van de PV
noodzakelijk is. Anders dan in Den Haag, verdeelt de PV wel op meer gelijkwaardige
wijze haar aandacht tussen de Raad en het EP. Het is echter lastig ‘te sturen’ op de
behandeling in het EP en tot een duidelijke uitruil van dossiers te komen. Bovendien
loopt de besluitvorming in de Raad er nog doorheen. Dit vergt schaken op erg veel
borden tegelijk.
Meer directe contacten tussen ambtenaren en EP-leden. Sinds 1998 bestaan er strenge
regels over het contact tussen ambtenaren en parlementariërs. Deze zijn vastgelegd in
de ‘aanwijzing externe contacten rijksambtenaren’,44 ook wel de ‘oekaze-Kok’ genoemd,
naar de premier onder wiens verantwoordelijkheid deze afspraak tot stand is gekomen.
Het voorgaande kabinet heeft, bij monde van premier Rutte, aangegeven hier ‘meer
ontspannen’ mee om te willen gaan. De aanwijzing die stelt dat de desbetreffende
minister toestemming dient te verlenen voor directe inhoudelijke contacten tussen
parlementariërs en ambtenaren, geldt echter formeel nog steeds. In de praktijk stellen
verscheidene bewindspersonen dit soort contacten weinig op prijs. Nederlandse
rijksambtenaren nemen om die reden een grote mate van terughoudendheid in acht of
vermijden zelfs ieder contact. Dit geldt in nog sterkere mate wanneer het contacten met
vertegenwoordigers van de oppositie betreft. Als een parlementariër uitgebreid te woord
wordt gestaan door een ambtenaar, is dit vaak op verzoek en met medeweten van de
verantwoordelijke bewindspersoon. In de dagelijkse realiteit van Brussel is een dergelijke
opstelling onwerkbaar. Medewerkers van de PV hebben daarom op dagelijkse basis
contact met Europarlementariërs, zowel van de regeringscoalitie als van de oppositie. De
44 Staatscourant, jaargang 1998, nr. 104, zie <https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-1998-104-
    p8-SC14139.html>.
                                                    27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>AIV beveelt aan dat directe contacten tussen daartoe aangewezen Haagse ambtenaren
en Europarlementariërs, ook zonder voorafgaande toestemming van de minister, expliciet
toegestaan moeten zijn, om zodoende de beleidsinvloed van Nederland in Brussel zo
groot mogelijk te maken. Zelfs in Frankrijk, dat gekenmerkt wordt door een meer formele
bestuurscultuur, is het goed gebruik dat medewerkers van het SGAE Europarlementariërs
direct benaderen.
Nederlanders in het EP-secretariaat. De regering zou de plaatsing van ambtenaren met
de Nederlandse nationaliteit op strategische posities in het EP kunnen bevorderen
op dezelfde wijze als waarop zij dit bij de Europese Commissie doet. Ambtenaren zijn
uiteraard allereerst loyaliteit verschuldigd aan de instelling waarbij zij werkzaam zijn.
Het helpt echter bij de voorbereiding van besluitvorming mensen te hebben die de
Nederlandse situatie en denkwijze goed kennen. Tevens is het voor de Nederlandse
overheid makkelijker om deze personen te benaderen en staan zij in de regel meer open
voor het verstrekken van informatie. Er zijn in vergelijking met andere Europese landen
weinig hoge beleidsambtenaren van Nederlandse afkomst werkzaam bij het EP op
beleidsinhoudelijk strategische posities. De drie Nederlandse directeuren geven vooral
leiding aan – weliswaar belangrijke – ondersteunende diensten. Nederland kent evenmin
afdelingshoofden bij de invloedrijke parlementaire commissies.
III.2    Het nationale parlement
Betrokkenheid bij Europa. De adviesaanvraag legt de nadruk op de wijze waarop de
regering tegenover het EP zou moeten acteren. De AIV acht het van belang tevens
aandacht te besteden aan de rol van het Nederlandse parlement. De Staten-Generaal
hebben de afgelopen jaren hun betrokkenheid bij de Europese besluitvorming geprobeerd
te versterken. Sinds 2004 hebben de Eerste en Tweede Kamer gezamenlijk een
vertegenwoordiger in Brussel gestationeerd. Sinds 2007 is ook de ambtelijke staf van
de Tweede Kamer in Den Haag uitgebreid: er zijn extra EU-adviseurs aangesteld die
de parlementariërs bij de behandeling van Europese besluitvorming ondersteunen.45
De Eerste Kamer heeft sinds 2001 specifieke ambtelijke ondersteuning voor de
voorbereiding van de besluitvorming over Europees beleid door de Eerste Kamerleden.
De uiteenlopende Kamercommissies identificeren, op basis van het jaarlijkse
werkprogramma van de Europese Commissie, de Europese voorstellen waarover zij
zich expliciet willen buigen. Beide Kamers van de Staten-Generaal kunnen vervolgens
aangeven ten aanzien van welke Europese voorstellen zij een behandelingsvoorbehoud
willen aanbrengen en waar zij voornemens zijn een subsidiariteitstoets (afweging of het
voorstel terecht op Europees niveau wordt gedaan) uit te voeren. De AIV is van oordeel
dat de betrokkenheid van de Kamers bij de besluitvorming in Brussel met de toepassing
van deze instrumenten in vergelijking met tien jaar geleden duidelijk is vooruitgegaan,
maar is van mening dat het nog veel effectiever kan. In hoofdstuk II werd geconstateerd
dat het Nederlands parlement (nog) meer oog mag hebben voor dagelijkse gang van
zaken in Brussel. Het Nederlands parlement heeft weliswaar – als een van de weinige
nationale parlementen – met regelmaat openbaar met de regering gedebatteerd over
een in het oog springend en cruciaal onderwerp als de eurocrisis. Meer technische
onderwerpen die verstrekkende gevolgen kunnen hebben, zoals het meergenoemde
sixpack, kregen echter duidelijk minder aandacht. Ook blijft het parlement erg afhankelijk
van informatie door de regering.
45 Bovenop Europa, Evaluatie van de versterkte EU ondersteuning van de Tweede Kamer, 2007-2011.
                                                   28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Werkwijze parlement. Het Nederlands parlement hanteert met recht een decentrale
aanpak, waarbij de beoordeling van een specifiek Europees voorstel door de inhoudelijk
betrokken vakcommissie geschiedt. De vaste commissie voor Europese Zaken (Tweede
Kamer) en de commissie voor Europese Samenwerkingsorganisaties (Eerste Kamer)
beperken zich tot de coördinatie van dit proces en spelen daarnaast een belangrijke
rol waar het gaat om de voorbereiding van de Europese Raad en horizontale EU-
aangelegenheden, zoals verdragswijzigingen. Alleen België, Duitsland en Slowakije
kennen een dergelijke belangrijke rol toe aan vakcommissies bij de beoordeling van
EU-voorstellen.46 De Tweede Kamer hanteert tevens een combinatie van een Raad- en
documentgebonden systeem. Dit betekent dat de Kamer met de regering debatteert
voorafgaand aan een Raadsbijeenkomst, maar tevens een eigen appreciatie geeft van
afzonderlijke voorstellen zodra deze door de Europese Commissie zijn opgesteld. Ook
andere lidstaten maken van een dergelijk systeem gebruik. Vaak genoemde voorbeelden
van ‘sterke’ nationale parlementen op EU-terrein zijn de Deense Folketing, die een
expliciet mandaat aan de regering moet geven, en de Finse Eduskunka, waarbij een
zogeheten ‘Grote Commissie’ zich over Europese wetgeving buigt en bewindspersonen
hoort. In een aantal parlementen is er sprake van een reguliere en geformaliseerde
deelname van Europarlementariërs aan de beraadslagingen. Zo zijn er in de Commissie
voor EU-aangelegenheden van het Duitse parlement, naast de 35 leden van de
Bondsdag, permanent 16 zetels gereserveerd voor Duitse Europarlementariërs. De
hiertoe aangewezen EP-leden kunnen deelnemen aan alle debatten en agendavoorstellen
doen.47 Het zogeheten Scrutiny Committee van het Britse parlement heeft een vaste
maandelijkse bijeenkomst met de Britse EP-leden. De Deense Folketing heeft ook
regelmatig overleg met uit Denemarken afkomstige Europarlementariërs. De Tweede
Kamer kent een dergelijke geïnstitutionaliseerde opzet niet. Het jaarlijkse debat over
de Staat van de Unie is het enige moment waarop Nederlandse Europarlementariërs,
gebonden aan bepaalde voorwaarden, in beperkte mate aan de beraadslagingen in de
Tweede Kamer deelnemen. De AIV acht het wenselijk dat de Tweede Kamer zorgdraagt
voor een frequentere betrokkenheid van Europarlementariërs bij zijn werkzaamheden,
vooral binnen de eigen fracties.
Gele en oranje kaart. Een belangrijke rol wordt in de publieke discussie toegekend aan
het gebruik van de gele en oranje kaart.48 Recentelijk is het voor het eerst gelukt een
gele kaart te trekken, gericht tegen een verordening met betrekking tot de inperking van
het stakingsrecht, waarop de Commissie heeft besloten haar voorstel in te trekken.
Het Deense parlement nam het voortouw en presenteerde al na drie weken een
beargumenteerd bezwaar. De verordening stond niet op de prioriteitenlijst van de Eerste
en Tweede Kamer, maar toen duidelijk werd dat de blokkerende drempel van 18 van de
54 stemmen haalbaar was, tekende het parlement na een spoeddebat ook bezwaar
46 J. Kester en M. van Keulen, ‘De Tweede Kamermethode’: versterkte parlementaire invloed op
    Europese besluitvorming, RegelMaat 2011 (26) 6, pp. 303–314.
47 Zie: <http://www.bundestag.de/htdocs_e/bundestag/committees/a21/index.jsp>.
48 In het verdrag van Lissabon is vastgelegd dat indien een negatief oordeel over de beoogde wetgeving
    wordt gesteund door een derde (gele kaart) of de helft van alle mogelijke stemmen, gesteund door het
    EP of de Raad (oranje kaart), de Europese Commissie het voorstel moet heroverwegen, respectievelijk
    moet intrekken. Ter verduidelijking wordt nog opgemerkt dat bij de bepaling van de drempels elke natio-
    nale volksvertegenwoordiging over twee stemmen beschikt (in een bicameraal stelsel één voor beide
    Kamers). Gezien het huidig aantal lidstaten van 27 bedraagt het totaal aantal stemmen nu dus 54.
                                                      29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>aan.49 Overigens schat de AIV, gelet op de hogere drempel voor de oranje kaart (27 van
de 54 stemmen) en de korte reactietermijn van acht weken, de kans gering dat deze,
bij de huidige stand van interparlementaire samenwerking, succesvol wordt getrokken.
De praktische waarde van dit veel bezongen instrument is daarmee beperkt. Tweede
Kamerleden zouden in voorkomend geval in hun contacten met Europarlementariërs
moeten benadrukken dat het van belang is dat het EP het subsidiariteitsbeginsel
eerbiedigt en waakt voor te gedetailleerde regelgeving. Overigens betreurt de AIV het
dat de kaartprocedures in symbolisch opzicht vooral negatief instrumenten zijn – het
tegenhouden van EU-voorstellen – en zou dit graag zien aangevuld met constructieve
bevoegdheden, zoals de mogelijkheid te verzoeken om Europese wetgevingsinitiatieven.
Versterking ambtelijke vertegenwoordiging in Brussel. Het is belangrijk dat de Staten-
Generaal nu over een zelfstandige informatiepositie in Brussel beschikken in de vorm
van de eigen ambtelijk vertegenwoordiger, die wordt gesteund door een rijkstrainee.
Op deze manier zijn zij niet alleen van de regering afhankelijk. De vertegenwoordigers
in Brussel van de nationale parlementen komen ongeveer drie keer per maand
bijeen. Het blijkt een nuttig netwerk om onderling informatie uit te wisselen over de
besluitvorming in de nationale parlementen, waaronder die met betrekking tot de
gele- en oranjekaartprocedure. Tegelijkertijd verbleekt dit natuurlijk bij de Nederlandse
Permanente Vertegenwoordiging, waar ongeveer 70 beleidsambtenaren de Nederlandse
regering met informatie voeden, al komt deze informatie deels ook indirect bij het
Nederlands parlement terecht. De presentie van het Nederlands parlement in Brussel
steekt eveneens mager af tegen die van bijvoorbeeld het Britse parlement, die bestaat
uit drie personen. De meeste parlementen beschikken over een vergelijkbare ambtelijke
presentie als Nederland. Het is echter met een dergelijke bezetting ondoenlijk om
alle 20 à 25 Europese prioriteitendossiers van de Kamer goed te volgen, er moeten
scherpe keuzes worden gemaakt. Een actieve lobby van de zijde van de ambtelijk
vertegenwoordiger is uiteraard alleen mogelijk indien een Kamerbreed draagvlak bestaat
voor een bepaalde beleidslijn.
Interparlementaire contacten. De hierboven beschreven ambtelijke vertegenwoordiging
is belangrijk, maar geen vervanging voor directe politieke betrokkenheid van nationale
volksvertegenwoordigers. Zij zijn het, zeker wanneer er in de Kamer politieke
meningsverschillen bestaan, die Nederlandse Europarlementariërs kunnen aanspreken
en beïnvloeden. Nationale volksvertegenwoordigers dienen over directe contacten te
beschikken met andere nationale parlementen om deze samenwerking op een hoger
plan te tillen. Het bestaande formele interparlementaire netwerk van de commissies voor
Europese Zaken van de nationale parlementen, de COSAC (Conference of Parliamentary
Commitees for Union Affairs of Parliament of the European Union),50 wordt door nationale
parlementariërs niet gezien als een platform om van gedachten te wisselen over actuele
zaken zoals wetgevingsvoorstellen en belangrijke ontwikkelingen en daarom ook slecht
bezocht. Dit kan verbeteren indien de agenda van deze bijeenkomsten beter aansluit
bij de politieke actualiteit. Hier hebben nationale parlementariërs ook zelf de hand in.
Daarnaast kan aanvullende waarde worden gezocht in bilaterale ontmoetingen rondom
dit soort bijeenkomsten. (Het is overigens opvallend dat het Raadssecretariaat en niet
49 Handelingen Tweede Kamer 2011-2012, 85, dossiernr. 33251.
50 Opgericht in 1989 en formeel erkend door middel van protocol 1 bij het Verdrag van Lissabon. In
    COSAC-verband komen delegaties bijeen van de commissies Europese aangelegenheden van de
    nationale parlementen en vertegenwoordigers van het EP.
                                                  30
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>de COSAC zorgdraagt voor informatie aan de nationale parlementen in het kader van
de gele- en oranjekaartprocedure.) Tweede Kamerleden, die nu worden opgeslokt door
de vele vergaderdagen en stemrondes, zouden tot slot vaker een bezoek aan Brussel
kunnen brengen, zeker gezien de geringe afstand. Dit is essentieel vanwege het nog
steeds toenemende belang van Europese besluitvorming op nationale wetgeving. In
het reglement van orde van de Tweede Kamer zou kunnen worden opgenomen dat
Kamerleden minimaal eens per maand een bezoek aan Brussel brengen. De uitbreiding
van het aantal videoconferenties kan eveneens uitkomst bieden.
III.3    De samenwerking met belangenorganisaties
Naast de regering en het Nederlandse parlement zijn er vele verschillende organisaties,
afkomstig uit het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld, die hun belangen
in Brussel onder de aandacht brengen. Brussel wordt om die reden, samen met
Washington, ook wel de lobbyhoofdstad van de wereld genoemd. Sinds 2011
zijn lobbyisten die toegang willen hebben tot de gebouwen van het EP verplicht
zich te laten registreren in een gezamenlijk met de Europese Commissie opgezet
transparantieregister. Op dit moment zijn er meer dan 5300 belangenorganisaties en
consultants geaccrediteerd.51 Er wordt van uitgegaan dat het totaal aantal lobbyisten
dat in Brussel actief is vele malen hoger ligt. Deze paragraaf van het advies richt zich
echter niet zozeer op de activiteiten van belangenorganisaties in Brussel, maar op de
wijze waarop de samenwerking van belangenorganisaties met de regering en de Tweede
Kamer kan worden versterkt. Nederlandse belangenorganisaties kunnen hun lobby in de
richting van het EP niet alleen via Brussel laten lopen, maar hierbij ook de Nederlandse
regering en de Staten-Generaal betrekken.
Een van de eerste gelegenheden om invloed uit te oefenen op het standpunt van de
Nederlandse regering is bij de ambtelijke opstelling van de fiches die het Nederlandse
standpunt ten aanzien van nieuwe Commissievoorstellen bevatten (Beoordeling Nieuwe
Commissievoorstellen). Deze BNC-fiches dienen altijd binnen zes weken na het uitkomen
van een Commissievoorstel door de regering naar het Nederlandse parlement te worden
gestuurd. Weinig Nederlandse organisaties zijn op de hoogte van deze procedure, laat
staan dat ze in dat stadium hun standpunten kenbaar maken. Andersom zouden ook
Nederlandse ambtenaren nog beter kunnen nagaan of zij zich voldoende op de hoogte
hebben gesteld van de standpunten van de belanghebbende groepen in de Nederlandse
samenleving. Daarnaast zou de regering op terreinen die evident in het Nederlandse
belang zijn vaker gezamenlijk met maatschappelijke groeperingen kunnen optrekken bij
de beïnvloeding van de besluitvorming in het EP.52
Nederlandse belangenorganisaties kunnen ook beter gebruik maken van de mogelijkheid
om via de Tweede Kamer het Europese beleidsvormingsproces te beïnvloeden. Tot nu
toe weten relatief weinig maatschappelijke organisaties op het juiste moment bij de
Nederlandse volksvertegenwoordiging aan te kloppen. In vergelijking met de stortvloed
aan brieven over nationale onderwerpen valt de correspondentie over Europees beleid in
51 Zie: <http://www.ec.europa.eu/transparencyregister/public/consultation/listaccreditations.
    do?locale=en&reset>.
52 Zie het rapport ‘Nederland en de Europese regelgeving’ van de Themagroep wet- en regelgeving
    Europese Unie van de Vereniging Oud-medewerkers Rijkswaterstaat, 2011 <http://www.vorrws.nl>.
                                                   31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>het niet.53 De Tweede Kamer is vorig jaar begonnen met het organiseren van jaarlijkse
netwerkbijeenkomsten voor maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven over
Europa, waarbij het wetgevingsprogramma van de Commissie wordt doorgenomen.
Belangenorganisaties kunnen vragen om voorstellen als prioritair te laten aanmerken
(zie werkwijze parlement bij III.2) en kunnen voorafgaand aan debatten in de Tweede
Kamer, zoals een Algemeen Overleg, bepaalde inhoudelijke punten onder de aandacht
brengen. Op deze wijze kan het parlement de regering vragen om binnen de EU bepaalde
standpunten in te nemen en kunnen Nederlandse parlementariërs contact opnemen met
hun politieke geestverwanten binnen de fracties in het EP. De geïdentificeerde belangen
kunnen zo nog beter bij de besluitvorming in de Europese volksvertegenwoordiging
worden betrokken.
Door de hierboven beschreven mogelijkheden tot meer synergie tussen maatschappelijke
organisaties en de overheid, kunnen de Nederlandse belangen in Brussel effectiever
worden behartigd. Nederland kan nog meer voor elkaar krijgen wanneer er een
betere afstemming plaatsvindt tussen overheid en maatschappelijke organisaties en
wanneer de hierbij geïdentificeerde belangen gelijktijdig binnen de eigen gremia worden
uitgedragen. De AIV beveelt aan dat de regering een taakgroep instelt bestaande
uit vertegenwoordigers van politiek, ambtenarij en belangenorganisaties. Deze
moet inventariseren hoe de afstemming ten behoeve van een maximaal effectieve
Nederlandse input in de Brusselse besluitvorming kan worden versterkt.
53 J. Kester en M. van Keulen, ‘De Tweede Kamermethode’: versterkte parlementaire invloed op
    Europese besluitvorming, RegelMaat 2011 (26) 6, p. 314.
                                                  32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>IV       De bevindingen van de AIV in vogelvlucht
IV.1     Toegenomen invloed van het Europees Parlement
Het Europees Parlement is uitgegroeid tot een invloedrijk orgaan op alle terreinen waarop
de EU bevoegd is. De overige instellingen en de lidstaten moeten dus serieus met zijn
bestaan rekening houden. De Europese volksvertegenwoordiging heeft haar macht op
verschillende manieren versterkt. Ten eerste doordat zij met de inwerkingtreding van het
Verdrag van Lissabon op 1 december 2009 veel nieuwe bevoegdheden heeft gekregen.
Het EP heeft nu bij het aannemen van wetgeving op bijna alle beleidsterreinen een even
grote stem als de Raad van de Europese Unie. Het EP heeft daarnaast zeggenschap
gekregen over alle uitgaven van de EU. Het verdrag heeft ook de controlerende
bevoegdheden van het EP ten opzichte van de Europese Commissie – en tot op zekere
hoogte ook ten opzichte van de (Europese) Raad – versterkt. Ten tweede heeft het EP zijn
macht versterkt door buiten het verdrag om bij de Commissie concessies af te dwingen,
die in oktober 2010 zijn vastgelegd in een zogeheten Interinstitutioneel Akkoord. Deze
hebben onder meer betrekking op het ontslaan van individuele Commissarissen en
het initiëren van wetgeving. Ten derde slaagt het EP erin zijn invloed te vergroten door
verschillende dossiers aan elkaar te verbinden en slim uit te onderhandelen (packaging).
Het maakt daarbij zijn instemming op terreinen waarop het geen invloed heeft,
afhankelijk van tegemoetkoming door de Raad op onderwerpen waar het EP zelf weinig
zeggenschap heeft.
Deze ontwikkelingen – evenals de toegenomen rol van de Europese Raad die mede
is versterkt door de dynamiek van de eurocrisis – heeft geleid tot een verschuiving in
het machtsevenwicht tussen de instellingen. De toegenomen bevoegdheden van het
EP bieden nationale regeringen nieuwe mogelijkheden om de besluitvorming in de EU
te beïnvloeden door vaker het EP te benaderen. Hieronder volgen, in antwoord op de
door de regering gestelde vragen, de belangrijkste conclusies en aanbevelingen van het
adviesrapport.
IV.2     Versterking van de identificatie met het Europees Parlement
Vraag: Terwijl het EP meer bevoegdheden heeft gekregen, kunnen burgers zich minder
goed vereenzelvigen met een parlement van 27 lidstaten. Hoe kan het kabinet dit dilemma
adresseren?
De regering heeft de AIV uitgenodigd tevens in te gaan op de kwestie van het versterken
van het politiek en maatschappelijk draagvlak in de EU.
De uitbreiding van bevoegdheden van het EP heeft inderdaad niet geleid tot een sterkere
vereenzelviging van burgers met deze instelling. Het publieke vertrouwen in de Europese
volksvertegenwoordiging is relatief laag gebleven, terwijl de opkomstpercentages bij de
Europese verkiezingen zijn gedaald. De AIV meent dat het vergroten van het publieke
aanzien van het EP kan bijdragen tot het herstel van het draagvlak onder de Nederlandse
bevolking voor de Unie als zodanig, al zal dit in deze tijd van economische crisis zeker
geen eenvoudige opgave zijn. De AIV is eveneens van oordeel dat het (positieve of
negatieve) beeld dat burgers hebben van het EP nauw samenhangt met het vermogen
van de Europese politiek om resultaten te boeken in het belang van de burger (de
zogeheten output-legitimiteit), de aanwezigheid van een herkenbaar democratisch bestuur
(de zogeheten input-legitimiteit) en de mate waarin in het politieke debat recht wordt
                                             33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>gedaan aan deze beide elementen. Dit zijn dan ook de richtingen waarin de AIV heeft
gezocht naar maatregelen om de identificatie met het EP te versterken.
Output-legitimiteit
1) De EU moet resultaten boeken in het belang van de burger en deze bescherming
   bieden. Het imago van de EU wordt mede beïnvloed door de mate waarin deze er
   in slaagt een antwoord te geven op de economische en financiële crisis. Onder een
   grote groep burgers leven zorgen over de nadelige effecten van de interne markt
   op de werkgelegenheid en de door de sterke begrotingsdiscipline noodzakelijke
   bezuinigingen. De AIV meent dat de Europese burger zich eerder deelgenoot zou
   voelen van de EU wanneer deze als institutionele buffer tegen de effecten van de
   globalisering fungeert. De EU zou naar het oordeel van de AIV een nuttige rol kunnen
   vervullen om sociale knelpunten die grensoverschrijdend van aard zijn (bijvoorbeeld
   problemen rond arbeidsmobiliteit) te verhelpen. Het gaat hier om een aanvulling op de
   nationale bevoegdheden van de lidstaten.
Input-legitimiteit
De AIV bepleit een politisering van de Europese verkiezingen. De verkiezingen moeten
daadwerkelijk gaan over een zichtbare politieke machtsstrijd. De samenstelling en de
politieke kleur van de Commissie moeten daarom gerelateerd worden aan de uitslag van
de Europese verkiezingen.
2) De AIV bepleit dat de Commissievoorzitter, na elke vijfjaarlijkse verkiezing van het
   EP, door een meerderheid van de Europarlementariërs wordt gekozen. Dit geeft
   de Commissievoorzitter een duidelijker politiek mandaat en zorgt ervoor dat de
   verkiezingen een meer directe betekenis krijgen voor burgers.
3) Het opstellen van Europese kieslijsten zou volgens de AIV bijdragen tot Europese
   partijvorming en een Europees politiek bewustzijn. Gezien de politieke weerstand
   hiertegen is dit echter niet op korte termijn realiseerbaar.
De AIV is voorstander van een grotere betrokkenheid van nationale parlementen. De
burger voelt zich vaak sterker verbonden met nationale parlementariërs dan met
Europarlementariërs. Nationale volksvertegenwoordigers kunnen dan ook een cruciale
schakelfunctie vervullen tussen de nationale en de Europese besluitvorming.
4) Er is een grotere gelijktijdigheid nodig van debatten in het EP en die in de Tweede
     Kamer. Rond het moment dat cruciale onderwerpen in het EP worden besproken, zou
     hier ook in de Tweede Kamer een plenaire vergadering aan moeten worden gewijd.
     Door een dergelijke ‘synchronisatie’ van het politieke debat kunnen zaken die spelen
     in het EP ook worden behandeld in de nationale politiek.
5) De regelmatig terugkerende wens voor de invoering van het dubbelmandaat, waarbij
     Tweede Kamerleden hun functie combineren met die van Europarlementariër, wijst de
     AIV op verdragsrechtelijke en praktische gronden af.
6) De invoering van een Europese Senaat, bestaande uit parlementariërs van de
     lidstaten, acht de AIV evenmin wenselijk, omdat dit het toch al ingewikkelde
     Europese besluitvormingsproces verder compliceert.
Naast de bijdrage die een grotere betrokkenheid van nationale parlementen kan leveren
aan een herkenbaar democratisch bestuur en het draagvlak, staan bij punt 17 t/m 20
                                              34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>de aanbevelingen die betrekking hebben op een effectieve beleidsbeïnvloeding door het
Nederlands parlement.
Politieke debat
De AIV is van mening dat de hierboven genoemde voorstellen, die betrekking hebben
op versterking van zowel de output- als de input-legitimiteit, onvoldoende effect zullen
sorteren wanneer niet tegelijkertijd de toon van het politieke debat verandert. Politici
oogsten wat ze zaaien. In het verleden is vaak door de politiek een kunstmatige
tegenstelling gecreëerd tussen Den Haag en Brussel – en soms laatdunkend over de
Europese instellingen gesproken – hetgeen de identificatie met Europa onder burgers niet
ten goede komt.
7) Er moet worden benadrukt dat Europa ons niet overkomt en het is van belang dat
    bewindslieden staan voor de besluiten die zij in de Raad zijn overeengekomen.
8) De cruciale rol van het EP in het Europese besluitvormingsproces, en zijn functie
    binnen de Europese rechtsgemeenschap, moet naar de mening van de AIV door
    politici meer in de schijnwerpers worden gezet.
IV.3      Nederlandse belangenbehartiging en het Europees Parlement
Vraag: Hoe kan kabinet het beste omgaan met de nieuwe rol van het Europees Parlement
sinds Lissabon? Hoe zouden we onze invloed op de besluitvorming van het Europees
Parlement kunnen vergroten?
Vraag: Hoe geeft Nederland vorm aan de samenwerking met het Europees Parlement
als medewetgever in vergelijking met een aantal andere EU-landen? Wat kan Nederland
hiervan leren?
Om deze vragen goed te kunnen beantwoorden, is in het advies ‘Nederland’
onderscheiden in de volgende actoren: de regering, het nationaal parlement en
belangenorganisaties.
De regering
De AIV meent dat er bij de Europese beleidsbeïnvloeding gericht op het EP op een aantal
belangrijke punten ruimte is voor verbetering:
9)   Bij de Haagse ministeries is de aandacht nog steeds overwegend gericht op
     de Raad. Gezien de toegenomen invloed van het EP moet Den Haag voldoende
     aandacht voor dit invloedrijke orgaan hebben. Een goede balans in de aandacht voor
     beide wetgevende instellingen is gewenst.
10) De regering moet investeren in een strategische relatie met het EP en duidelijke
     prioriteiten afwegen: op welke dossiers wil zij geven en op welke nemen? Volgens de
     AIV moet een dergelijke strategie ook steun voor de positie van het EP als element
     van de Europese rechtsorde bevatten.
11) De AIV pleit ervoor dat bewindspersonen vaker vooraanstaande Europarlementariërs
     bezoeken om aandacht voor het Nederlandse standpunt op belangrijke dossiers te
     vragen. Dit gebeurt nu te weinig.
12) Het aandeel uit Nederland afkomstige Europarlementariërs is afgenomen en
     zij bekleden minder gezichtsbepalende functies. De regering zal daarom vaker
                                             35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>    moeten investeren in contacten met Europese volksvertegenwoordiger uit andere
    lidstaten. Dit biedt kansen voor een nog effectievere behartiging van de Nederlandse
    belangen.
13) De AIV geeft tevens in overweging om aandacht voor de positie van het EP sterker in
    de nationale coördinatiestructuur te verankeren en rijksbreed de ambtelijke capaciteit
    te versterken. Hierbij kan inspiratie worden geput uit de in dit advies genoemde
    praktijk in Frankrijk en Duitsland.
14) Het is noodzakelijk de kennis over het functioneren van het EP binnen de
    rijksoverheid te verdiepen. Dit kan door middel van ‘masterclasses’, stages bij
    Europarlementariërs, en het verplicht stellen van Europese ervaring voor toelating tot
    de Algemene Bestuursdienst.
15) Directe contacten tussen Nederlandse ambtenaren en Europarlementariërs
    moeten expliciet worden toegestaan. De huidige ‘aanwijzing externe contacten
    rijksambtenaren’, ook wel de ‘oekaze-Kok’ genoemd, bindt deze aan te strenge
    voorwaarden en moet worden ingetrokken.
16) Nederland is ambtelijk niet goed vertegenwoordigd op strategische posities in het
    EP. De regering zou de plaatsing van ambtenaren met de Nederlandse nationaliteit op
    strategische posities kunnen bevorderen op dezelfde wijze waarop zij dit binnen de
    Commissie doet.
Het nationale parlement
De AIV doet eveneens een aantal aanbevelingen om de betrokkenheid van het nationale
parlement bij de besluitvorming in Brussel te versterken:
17) Het is wenselijk dat de Tweede Kamer zorg draagt voor een frequentere
    betrokkenheid van Europarlementariërs bij zijn werkzaamheden. In andere
    parlementen is overleg tussen nationale parlementariërs en Europarlementariërs
    meer geïnstitutionaliseerd.
18) Het interparlementaire netwerk van de commissies voor Europese Zaken (COSAC)
    wint aan waarde indien de agenda hiervan beter aansluit op de politieke actualiteit.
    Het is verder wenselijk dat Tweede Kamerleden vaker dan nu een bezoek aan
    Brussel brengen.
19) Gezien het toenemende belang van Europese besluitvorming op nationale wetgeving,
    verdient het aanbeveling dat de Tweede Kamer hieraan bij de eigen werkzaamheden,
    bijvoorbeeld tijdens plenaire debatten, meer zichtbare aandacht besteed.
20) De praktische waarde van de veel bezongen gele- en oranjekaartprocedure is
    beperkt. Daarnaast is deze vooral gericht op het tegenhouden van EU-voorstellen. De
    AIV ziet dit graag aangevuld met constructieve bevoegdheden, zoals de mogelijkheid
    te verzoeken om Europese wetgevingsinitiatieven.
De samenwerking met belangenorganisaties
De AIV meent dat door het gezamenlijk optrekken van belangenorganisaties, regering en
parlement, Nederland nog succesvoller in Brussel kan opereren.
21) Weinig organisaties maken hun standpunt kenbaar ten tijde van de beoordeling van
                                             36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>     nieuwe Commissievoorstellen door de Nederlandse overheid. Andersom zouden ook
     Nederlandse ambtenaren beter kunnen nagaan of zij zich voldoende op de hoogte
     hebben gesteld van de standpunten van betrokken belangenorganisaties.
22) Nederlandse belangenorganisaties kunnen frequenter gebruik maken van de
     mogelijkheid om via de Tweede Kamer het Europese beleidsvormingsproces te
     beïnvloeden. Tot nu toe weten relatief weinig maatschappelijke organisaties op het
     juiste moment bij de Nederlandse volksvertegenwoordiging aan te kloppen.
23) De AIV beveelt de regering aan een taakgroep in te stellen bestaande uit
     vertegenwoordigers van enerzijds de politiek en ambtenarij, en anderzijds
     belangenorganisaties. Deze moet inventariseren hoe de onderlinge afstemming
     ten behoeve van een maximaal effectieve Nederlandse input in de Brusselse
     besluitvorming kan worden versterkt.
Tot slot wil de AIV nog onderstrepen dat de uitvoering van de aanbevelingen die
betrekking hebben op de Nederlandse belangenbehartiging alleen het beoogde effect
zal hebben indien, zoals aangegeven, tegelijkertijd iets verandert aan de toon van het
politieke debat over Europa en het EP in het bijzonder. Nederland mag alleen in staat
worden geacht zijn invloed op de Europese besluitvorming merkbaar te vergroten,
wanneer de cruciale rol van het EP in het Europese besluitvormingsproces en zijn functie
binnen de Europese rechtsgemeenschap door verantwoordelijke politici wordt onderkend
en uitgedragen. Daarbij is evenzeer van wezenlijke betekenis dat leden van het EP en van
de nationale volksvertegenwoordiging elkaar zien als potentiële bondgenoten en proberen
elkaars taakvervulling wederzijds te ondersteunen.
                                             37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>Bijlage I</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>3. Terwijl het EP meer bevoegdheden heeft gekregen, kunnen burgers zich minder — Onze referentie
goed vereenzelvigen met een parlement van 27 lidstaten. Hoe kan het kabinet dit PIE-1384/11
dilemma adresseren? Op welke wijze wordt de geloofwaardigheid van het EP

bepaald door kwesties als vergoedingen, de zittingen in Straatsburg en verhoging

van de EU-begroting?

Wij zien uw aanbevelingen met veel belangstelling tegemoet, bij voorkeur in de
vorm van een kernachtig advies.

=S

Dr. U. Rosenthal Dr. B. Knapen
Minister van Buitenlandse Zaken Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                                  Bijlage II
Overzicht geraadpleegde personen
Naam                          Functie/Organisatie
C. Baukhage                   Eerste Secretaris, Duitse Permanente Vertegenwoordiging
                              bij de EU
Drs. M. Berman                Lid Europees Parlement, Fractie van de Progressieve
                              Alliantie van Socialisten en Democraten
Mw. L. Bernheim               Ambassaderaad, Franse Permanente Vertegenwoordiging bij
                              de EU
A. Bielecki                   Attaché, Belgische Permanente Vertegenwoordiging bij de EU
E. Brok                       Lid Europees Parlement, Lid van het Bureau, Fractie van de
                              Europese Volkspartij (Christen Democraten)
Dr. B.R. Bot                  Voormalig Minister van Buitenlandse Zaken, voormalig
                              Nederlandse Permanente Vertegenwoordiger bij de EU
Drs. Th.J.A.M. de Bruijn      Staatsraad, voormalig Nederlandse Permanente
                              Vertegenwoordiger bij de EU
Mw. E. Burns                  Eerste Secretaris, Britse Permanente Vertegenwoordiging bij
                              de EU
Drs. J. Coolegem              Directeur Vertolking Europees Parlement
A. Duff MA                    Lid Europees Parlement, Fractie Alliantie van Liberalen en
                              Democraten voor Europa
Drs. B. Eickhout              Lid Europees Parlement, Fractie De Groenen/Vrije Europese
                              Alliantie
Drs. P. de Gooijer            Nederlandse Permanent Vertegenwoordiger bij de EU
Mr. D.J.M. de Grave           Juridisch Adviseur, Nederlandse Permanente
                              Vertegenwoordiging bij de EU
L. Hendrikx                   Hoofd Nederlandse Vertolking Europees Parlement
S. Jakobsen                   Eerste Ambassadesecretaris, Deense Permanente
                              Vertegenwoordiging bij de EU
Mw. dr. M. van Keulen         Griffier Europese Zaken, Tweede Kamer
Mw. drs. C. Lobbezoo          Ambassaderaad, Nederlandse Permanente
                              Vertegenwoordiging bij de EU
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>G. Milton                 Hoofd Administratieve Eenheid, Directoraat voor
                          Interinstitutionele Betrekkingen, Secretariaat-Generaal van
                          de Raad van de EU
Mw. B. Mrak               Ambassaderaad, Sloveense Permanent Vertegenwoordiging
                          bij de EU
Ir. J. Mulder             Lid Europees Parlement, Fractie Alliantie van Liberalen en
                          Democraten voor Europa
Mr. drs. J. Nijssen       Eerste medewerker, Directie Integratie Europa, Ministerie
                          van Buitenlandse Zaken
Mw. drs. M.B.J. Offermans Senior Adviseur, Public Matters, Public Affairs & Lobby-
                          Advies
Drs. D. Oldenburg         Plaatsvervangend Nederlandse Permanent
                          Vertegenwoordiger bij de EU
Dr. C. Prins              Plaatsvervangend Hoofd Externe Betrekkingen Europa,
                          Unilever
Drs. S. van der Vaart     Hoofd Informatiebureau, Europees Parlement in Nederland
Mr. G. Verhofstadt        Lid Europees Parlement, Voorzitter Fractie Alliantie van
                          Liberalen en Democraten voor Europa, voormalig premier
                          België
Mw. K. van Vlierberge     Ambassaderaad, Belgische Permanente Vertegenwoordiging
                          bij de EU
Drs. G.M. de Vries        Lid Europese Rekenkamer, Voormalig Lid Europees
                          Parlement, Voormalig fractievoorzitter van de Europese
                          Liberale en Democratische partij (Liberalen)
Mw. drs. C.M. Wortmann    Lid Europees Parlement, Ondervoorzitter Fractie van de
                          Europese Volkspartij (Christendemocraten)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Door de Adviesraad Internationale Vraagstukken uitgebrachte adviezen*
 1 EUROPA INCLUSIEF, oktober 1997
 2 CONVENTIONELE WAPENBEHEERSING: dringende noodzaak, beperkte mogelijkheden, april 1998
 3 DE DOODSTRAF EN DE RECHTEN VAN DE MENS: recente ontwikkelingen, april 1998
 4 UNIVERSALITEIT VAN DE RECHTEN VAN DE MENS EN CULTURELE VERSCHEIDENHEID, juni 1998
 5 EUROPA INCLUSIEF II, november 1998
 6 HUMANITAIRE HULP: naar een nieuwe begrenzing, november 1998
 7 COMMENTAAR OP DE CRITERIA VOOR STRUCTURELE BILATERALE HULP, november 1998
 8 ASIELINFORMATIE EN DE EUROPESE UNIE, juli 1999
 9 NAAR RUSTIGER VAARWATER: een advies over betrekkingen tussen Turkije en de Europese Unie, juli 1999
10 DE ONTWIKKELINGEN IN DE INTERNATIONALE VEILIGHEIDSSITUATIE IN DE JAREN NEGENTIG:
   van onveilige zekerheid naar onzekere veiligheid, september 1999
11 HET FUNCTIONEREN VAN DE VN-COMMISSIE VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS, september 1999
12 DE IGC 2000 EN DAARNA: op weg naar een Europese Unie van dertig lidstaten, januari 2000
13 HUMANITAIRE INTERVENTIE, april 2000**
14 ENKELE LESSEN UIT DE FINANCIËLE CRISES VAN 1997 EN 1998, mei 2000
15 EEN EUROPEES HANDVEST VOOR GRONDRECHTEN?, mei 2000
16 DEFENSIE-ONDERZOEK EN PARLEMENTAIRE CONTROLE, december 2000
17 DE WORSTELING VAN AFRIKA: veiligheid, stabiliteit en ontwikkeling, januari 2001
18 GEWELD TEGEN VROUWEN: enkele rechtsontwikkelingen, februari 2001
19 EEN GELAAGD EUROPA: de verhouding tussen de Europese Unie en subnationale overheden, april 2001
20 EUROPESE MILITAIR-INDUSTRIËLE SAMENWERKING, mei 2001
21 REGISTRATIE VAN GEMEENSCHAPPEN OP HET GEBIED VAN GODSDIENST OF OVERTUIGING, juni 2001
22 DE WERELDCONFERENTIE TEGEN RACISME EN DE PROBLEMATIEK VAN RECHTSHERSTEL, juni 2001
23 COMMENTAAR OP DE NOTITIE MENSENRECHTEN 2001, september 2001
24 EEN CONVENTIE OF EEN CONVENTIONELE VOORBEREIDING: de Europese Unie en de IGC 2004,
   november 2001
25 INTEGRATIE VAN GENDERGELIJKHEID: een zaak van verantwoordelijkheid, inzet en kwaliteit, januari 2002
26 NEDERLAND EN DE ORGANISATIE VOOR VEILIGHEID EN SAMENWERKING IN EUROPA IN 2003:
   rol en richting, mei 2002
27 EEN BRUG TUSSEN BURGERS EN BRUSSEL: naar meer legitimiteit en slagvaardigheid voor
   de Europese Unie, mei 2002
28 DE AMERIKAANSE PLANNEN VOOR RAKETVERDEDIGING NADER BEKEKEN: voors en tegens van
   bouwen aan onkwetsbaarheid, augustus 2002
29 PRO–POOR GROWTH IN DE BILATERALE PARTNERLANDEN IN SUB–SAHARA AFRIKA: een analyse van
   strategieën tegen armoede, januari 2003
30 EEN MENSENRECHTENBENADERING VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING, april 2003
31 MILITAIRE SAMENWERKING IN EUROPA: mogelijkheden en beperkingen, april 2003
32 Vervolgadvies EEN BRUG TUSSEN BURGERS EN BRUSSEL: naar meer legitimiteit en
   slagvaardigheid voor de Europese Unie, april 2003
33 DE RAAD VAN EUROPA: minder en (nog) beter, oktober 2003
34 NEDERLAND EN CRISISBEHEERSING: drie actuele aspecten, maart 2004
35 FALENDE STATEN: een wereldwijde verantwoordelijkheid, mei 2004**
36 PREËMPTIEF OPTREDEN, juli 2004**
37 TURKIJE: de weg naar het lidmaatschap van de Europese Unie, juli 2004
38 DE VERENIGDE NATIES EN DE RECHTEN VAN DE MENS, september 2004
39 DIENSTENLIBERALISERING EN ONTWIKKELINGSLANDEN: leidt openstelling tot achterstelling?,
   september 2004
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>40 DE PARLEMENTAIRE ASSEMBLEE VAN DE RAAD VAN EUROPA, februari 2005
41 DE HERVORMINGEN VAN DE VERENIGDE NATIES: het rapport Annan nader beschouwd, mei 2005
42 DE INVLOED VAN CULTUUR EN RELIGIE OP ONTWIKKELING: stimulans of stagnatie?, juni 2005
43 MIGRATIE EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: de samenhang tussen twee beleidsterreinen, juni 2005
44 DE NIEUWE OOSTELIJKE BUURLANDEN VAN DE EUROPESE UNIE, juli 2005
45 NEDERLAND IN DE VERANDERENDE EU, NAVO EN VN, juli 2005
46 ENERGIEK BUITENLANDS BELEID: energievoorzieningszekerheid als nieuwe hoofddoelstelling,
   december 2005***
47 HET NUCLEAIRE NON-PROLIFERATIEREGIME: het belang van een geïntegreerde en multilaterale
   aanpak, januari 2006
48 MAATSCHAPPIJ EN KRIJGSMACHT, april 2006
49 TERRORISMEBESTRIJDING IN MONDIAAL EN EUROPEES PERSPECTIEF, september 2006
50 PRIVATE SECTOR ONTWIKKELING EN ARMOEDEBESTRIJDING, oktober 2006
51 DE ROL VAN NGO’S EN BEDRIJVEN IN INTERNATIONALE ORGANISATIES, oktober 2006
52 EUROPA EEN PRIORITEIT!, november 2006
53 BENELUX, NUT EN NOODZAAK VAN NAUWERE SAMENWERKING, februari 2007
54 DE OESO VAN DE TOEKOMST, maart 2007
55 MET HET OOG OP CHINA: op weg naar een volwassen relatie, april 2007
56 INZET VAN DE KRIJGSMACHT: wisselwerking tussen nationale en internationale besluitvorming, mei 2007
57 HET VN-VERDRAGSSYSTEEM VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS: stapsgewijze versterking in een
   politiek geladen context, juli 2007
58 DE FINANCIËN VAN DE EUROPESE UNIE, december 2007
59 DE INHUUR VAN PRIVATE MILITAIRE BEDRIJVEN: een kwestie van verantwoordelijkheid, december 2007
60 NEDERLAND EN DE EUROPESE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING, mei 2008
61 DE SAMENWERKING TUSSEN DE EUROPESE UNIE EN RUSLAND: een zaak van wederzijds
   belang, juli 2008
62 KLIMAAT, ENERGIE EN ARMOEDEBESTRIJDING, november 2008
63 UNIVERSALITEIT VAN DE RECHTEN VAN DE MENS: principes, praktijk en perspectieven, november 2008
64 CRISISBEHEERSINGSOPERATIES IN FRAGIELE STATEN: de noodzaak van een samenhangende aanpak,
   maart 2009
65 TRANSITIONAL JUSTICE: gerechtigheid en vrede in overgangssituaties, april 2009**
66 DEMOGRAFISCHE VERANDERINGEN EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING, juli 2009
67 HET NIEUWE STRATEGISCH CONCEPT VAN DE NAVO, januari 2010
68 DE EU EN DE CRISIS: lessen en leringen, januari 2010
69 SAMENHANG IN INTERNATIONALE SAMENWERKING: reactie op WRR-rapport ‘Minder pretentie,
   meer ambitie’, mei 2010
70 NEDERLAND EN DE ‘RESPONSIBILITY TO PROTECT’: de verantwoordelijkheid om mensen te
   beschermen tegen massale wreedheden, juni 2010
71 HET VERMOGEN VAN DE EU TOT VERDERE UITBREIDING, juli 2010
72 PIRATERIJBESTRIJDING OP ZEE: een herijking van publieke en private verantwoordelijkheden, december 2010
73 HET MENSENRECHTENBELEID VAN DE NEDERLANDSE REGERING: zoeken naar constanten in een
   veranderende omgeving, februari 2011
74 ONTWIKKELINGSAGENDA NA 2015: millennium ontwikkelingsdoelen in perspectief, april 2011
75 HERVORMINGEN IN DE ARABISCHE REGIO: kansen voor democratie en rechtsstaat?, mei 2011
76 HET MENSENRECHTENBELEID VAN DE EUROPESE UNIE: tussen ambitie en ambivalentie, juli 2011
77 DIGITALE OORLOGVOERING, december 2011**
78 EUROPESE DEFENSIESAMENWERKING: soevereiniteit en handelingsvermogen, januari 2012
79 DE ARABISCHE REGIO, EEN ONZEKERE TOEKOMST, mei 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>80 ONGELIJKE WERELDEN: armoede, groei, ongelijkheid en de rol van internationale samenwerking,
    september 2012
Door de Adviesraad Internationale Vraagstukken uitgebrachte briefadviezen
  1 Briefadvies UITBREIDING EUROPESE UNIE, december 1997
  2 Briefadvies VN-COMITÉ TEGEN FOLTERING, juli 1999
  3 Briefadvies HANDVEST GRONDRECHTEN, november 2000
  4 Briefadvies OVER DE TOEKOMST VAN DE EUROPESE UNIE, november 2001
  5 Briefadvies NEDERLANDS VOORZITTERSCHAP EU 2004, mei 2003****
  6 Briefadvies RESULTAAT CONVENTIE, augustus 2003
  7 Briefadvies VAN BINNENGRENZEN NAAR BUITENGRENZEN - ook voor een volwaardig
    Europees asiel- en migratiebeleid in 2009, maart 2004
  8 Briefadvies DE ONTWERP-DECLARATIE INZAKE DE RECHTEN VAN INHEEMSE VOLKEN.
    Van impasse naar doorbraak?, september 2004
  9 Briefadvies REACTIE OP HET SACHS-RAPPORT: Hoe halen wij de Millennium Doelen, april 2005
10 Briefadvies DE EU EN DE BAND MET DE NEDERLANDSE BURGER, december 2005
11 Briefadvies TERRORISMEBESTRIJDING IN EUROPEES EN INTERNATIONAAL PERSPECTIEF,
    interim-advies over het folterverbod, december 2005
12 Briefadvies REACTIE OP DE MENSENRECHTENSTRATEGIE 2007, november 2007
13 Briefadvies EEN OMBUDSMAN VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING, december 2007
14 Briefadvies KLIMAATVERANDERING EN VEILIGHEID, januari 2009
15 Briefadvies OOSTELIJK PARTNERSCHAP, februari 2009
16 Briefadvies ONTWIKKELINGSSAMENWERKING: Nut en noodzaak van draagvlak, mei 2009
17 Briefadvies KABINETSFORMATIE 2010, juni 2010
18 Briefadvies HET EUROPESE HOF VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS: beschermer van burgerlijke
    rechten en vrijheden, november 2011
19 Briefadvies NAAR EEN VERSTERKT FINANCIEEL-ECONOMISCH BESTUUR IN DE EU, februari 2012
20 Briefadvies NUCLEAIR PROGRAMMA VAN IRAN: naar de-escalatie van een nucleaire crisis, april 2012
21 Briefadvies DE RECEPTORBENADERING: een kwestie van maatvoering, april 2012
22 Briefadvies KABINETSFORMATIE 2012: krijgsmacht in de knel, september 2012
*     Alle adviezen zijn ook beschikbaar in het Engels. Sommige adviezen ook in andere talen.
**    Gezamenlijk advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) en de Commissie van Advies inzake
      Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV).
***   Gezamenlijk advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) en de Algemene Energieraad (AER).
**** Gezamenlijk briefadvies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) en de Adviescommissie
      voor Vreemdelingenzaken (ACVZ).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>