<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>HANDSCHOEN

HOE CHINESE EN NEDERLANDSE
KENNIS ELKAAR KUNNEN VERSTERKEN

</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                  Adviesraad voor het
                  Wetenschaps- en Technologiebeleid
De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) brengt gevraagd en ongevraagd advies
uit aan regering en parlement. Zijn onafhankelijke adviezen zijn strategisch van aard en gaan over de
hoofdlijnen van wetenschaps-, technologie- en innovatiebeleid. De leden van de AWT zijn afkomstig uit
kennisinstellingen en het bedrijfsleven. De raad staat onder voorzitterschap van prof.dr. J.A. Bruijn.
De AWT doet zijn werk vanuit de overtuiging dat het belang van kennis, wetenschap en innovatie voor
economie en samenleving groot is en in de toekomst nog verder zal toenemen.
Uitgebracht onder verantwoordelijkheid van de raad.
De raad is als volgt samengesteld:
prof.dr. J.A. Bruijn (voorzitter)
prof.dr. P.W. Adriaans
mw.dr. C.M. Hooymans
prof.dr. E.C. Klasen
P. Morley Msc
prof.dr. L.L.G. Soete
mw.dr. D.J.M. Corbey (secretaris)
Het secretariaat is gevestigd in Den Haag
Javastraat 42
2585 AP Den Haag
T   070-3110920
E   secretariaat@awt.nl
W www.awt.nl
ISBN/EAN 978 90 77005 58 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>78
  De Chinese handschoen
  Hoe Chinese en Nederlandse kennis
  elkaar kunnen versterken
  februari 2012
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>  Colofon
  Vormgeving:       Junior beeldvorming - Zoetermeer
  Druk:             Quantes - Rijswijk
  Februari 2012
  ISBN 978 90 77005 58 3
  Verkoopprijs      € 12,50
  Auteursrecht
  Alle rechten voorbehouden. Mits de bronvermelding correct is, mogen deze uitgave of onderdelen van
  deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen of openbaar gemaakt zonder voorafgaande schriftelijke
  toestemming van de AWT. Een correcte bronvermelding bevat in ieder geval een duidelijke vermelding van
  organisatienaam en naam en jaartal van uitgave.
2 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>  Inhoudsopgave
  Samenvatting                                                                   5
  1         Inleiding en adviesvraag                                             7
            Adviesvraag                                                          8
            Opbouw van het advies                                                9
            Werkwijze                                                            9
  2         Overwegingen                                                        11
            De handschoen: China als kennis en innovatieland                    11
            Wetenschap: hoge toppen, groeiende basis                            14
            ‘Chinnovatie’                                                       15
            Samenwerking biedt kansen ….                                        17
            … maar het is niet altijd gemakkelijk…                              19
            …en dat brengt ook risico’s                                         22
            Optimale samenwerking                                               23
            Rol overheid                                                        26
            Nederland kan leren van andere landen                               28
            Een strategie is nodig                                              30
  3         Aanbevelingen                                                       33
            Aanbeveling 1: Intensiveer de samenwerking met China                34
            Aanbeveling 2: Stimuleer een gezamenlijke aanpak en toon commitment 35
            Aanbeveling 3: Maak onderscheid tussen BOUWERS, TOPPERS
            en STIJGERS                                                         39
            Tot slot                                                            45
  BIJLAGE 1: Adviesvraag                                                        47
  BIJLAGE 2: Cijfers en feiten                                                  51
            Opkomst van China als kennis- en innovatieland                      51
            Het Chinese beleid voor wetenschap en innovatie                     53
            Kennis- en innovatiesamenwerking met China                          57
  BIJLAGE 3: Nederlands beleid ten aanzien van China                            67
            Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie             68
            Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap                     73
            Andere departementen                                                76
            Lokale overheden                                                    77
            Europese Commissie                                                  79
            Handelsbetrekkingen en bedrijfsleven                                81
3 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>  BIJLAGE 4: BOUWERS, TOPPERS en STIJGERS  85
           BOUWERS                         85
           TOPPERS                         98
           STIJGERS                       100
  BIJLAGE 5: Internationale benchmark     109
           Duitsland                      109
           Denemarken                     115
           Zweden                         119
           Zwitserland                    123
  BIJLAGE 6: Gesprekspartners             125
  BIJLAGE 7: Geraadpleegde literatuur     131
4 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>              Samenvatting
  De opkomst van China als kennis- en innovatieland is indrukwekkend. Nederland kan
  profiteren van de snelle ontwikkeling van de Chinese kennis, wetenschap, talenten,
  innovatieve kracht en onderzoeksinfrastructuur. Maar naast kansen zijn er ook moge-
  lijke nadelen. De AWT (Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid)
  adviseert de regering om de samenwerking met China op het terrein van kennis en
  innovatie te intensiveren en daarbij aandacht te hebben voor een aantal uitdagingen.
  Nederland heeft China veel te bieden, maar er zijn veel kleine initiatieven en projec-
  ten. De AWT pleit daarom allereerst voor een betere bundeling van de Nederlandse
  krachten door oprichting van een China-platform. Het bedrijfsleven, de universitei-
  ten, gemeenten en provincies zijn – ieder voor zich – steeds meer actief in China.
  Een China-platform kan er toe bijdragen dat ervaringen worden uitgewisseld en dat
  de kennis over China voor alle Nederlandse bedrijven, gemeenten en instellingen
  beschikbaar is. Dat maakt de samenwerking met Chinese counterparts effectiever.
  Er is daarnaast een duidelijke en gezamenlijke strategie nodig om Nederland als
  kennisland in China te promoten.
  In de tweede plaats is volgens de AWT maatwerk nodig. De overheid heeft een taak
  om de samenwerking met China te bevorderen en moet daarbij een onderscheid
  maken tussen verschillende doelgroepen. De AWT onderscheidt BOUWERS, TOP-
  PERS en STIJGERS. BOUWERS zijn kenniswerkers, universiteiten en onderzoekers die
  naar China gaan om kennis uit te wisselen. Zij verdienen waardering en steun van
  de overheid want zij bouwen aan netwerken die voor het Nederlandse bedrijfsleven
  van groot belang zijn. TOPPERS zijn topbedrijven die al een goede positie in China
  hebben. Zij hebben niet zozeer steun van de overheid nodig, maar de overheid
  moet wel standby zijn om – waar nodig – gesprekspartner te zijn voor Chinese
  gezagsdragers. STIJGERS zijn kansrijke bedrijven die nog geen positie in China heb-
  ben. Ze zijn kwetsbaar omdat ze nog niet vertrouwd zijn met de Chinese cultuur en
  werkwijze. STIJGERS zijn gebaat bij gerichte begeleiding die hun kansen in China
  vergroot.
  China is overal ter wereld op zoek naar kennis en heeft de middelen om deze weg
  te kopen. Daarover bestaat bezorgdheid. De AWT pleit ervoor dat de Nederlandse
  overheid blijft investeren in de eigen kennisbasis. Van belang daarbij is dat
  Nederlandse kennis is ingebed in een omgeving waarin universiteiten, onderzoeks-
  instituten en bedrijven gezamenlijk werken aan innovatie. Dat is de beste manier
  om te garanderen dat Nederland een aantrekkelijk onderzoeksland blijft en dat R&D
  activiteiten niet verplaatst worden naar China. Nederland moet zich beraden welke
  kennis voor de Nederlandse economie cruciaal is en hoe we deze kunnen behouden
  en versterken. Kortom, China daagt uit – en de AWT vindt dat Nederland de hand-
  schoen voortvarend moet oppakken!
5 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>6 De Chinese handschoen</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                1
     Het wordt de ‘eeuw van Azië’
                                               Inleiding en adviesvraag
                                   De opkomst van China in de laatste decennia is ongeëvenaard in de geschiedenis. In
                                   2010 haalde China Japan in en werd de op-één-na-grootste economie ter wereld. De
                                   verwachting is dat China de Verenigde Staten binnen vijf tot tien jaar zal inhalen en
                                   de grootste economie ter wereld wordt. Tegelijkertijd is China in vergelijking met de
                                   Verenigde Staten en Europa nog steeds een relatief arm land. In 2010 was het BNP
                                   per inwoner in Nederland ruim zes keer hoger dan in China. Het zijn vooral de kust-
                                   provincies in China die hard op weg zijn om het welvaartsniveau van het Westen te
                                   bereiken. Waar de Verenigde Staten en Europa in 2008 hevig werden geraakt door de
                                   kredietcrisis, lijkt China daar veel minder last van te hebben gehad. Dit heeft China’s
                                   internationale zelfvertrouwen aanzienlijk vergroot, en het is dan ook geheel niet
                De ‘eeuw van Azië’ onwaarschijnlijk dat deze eeuw de ‘eeuw van Azië’ gaat worden, met China als
                                   belangrijkste land daarbinnen. Dit zal effect hebben op de rest van de wereld en dus
                                   ook op Nederland.
 Nederland heeft een dynamische    Er zit zeker dynamiek in de relatie met China. Nederlandse ondernemers, kleine en
                 relatie met China middelgrote bedrijven, grote multinationals, studenten, onderzoekers, professoren,
                                   designers, kunstenaars, schrijvers en advocaten gaan naar China. Om inspiratie op te
                                   doen, om nieuwe kennis te vergaren, om kennis te delen of te valoriseren of om
                                   zaken te doen. Omgekeerd zijn Chinese ondernemingen de laatste jaren actief in
                                   Europa. Er zijn inmiddels meerdere Chinese hoofdkantoren in Nederland gevestigd en
                                   er zijn Chinese overnames van Nederlandse bedrijven. Chinese studenten komen naar
                                   Nederlandse universiteiten. Ook de overheid is actief. Lokale overheden hebben con-
                                   tacten met Chinese zustersteden. In Den Haag hebben bijna alle departementen aan-
                                   dacht voor China. Dit was aanleiding voor het instellen van een interdepartementale
                                   coördinatiegroep om informatie uit te wisselen. Vanuit het beleid lag altijd veel
                                   nadruk op handel en internationale betrekkingen. Er was minder aandacht voor ken-
                                   nis en innovatie, al kan het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
                                   bogen op een ruim dertig jaar lange relatie met China om wetenschappelijke samen-
                                   werking te bevorderen.
China investeert in wetenschap en  De opkomst van China heeft grote gevolgen voor de economische structuur. De Euro-
                         onderzoek pese maakindustrie is voor een aanzienlijk deel verplaatst naar China (en andere
                                   landen). China is de ‘werkplaats’ van de wereld. In enorme productiehallen wordt
                                   geproduceerd, geassembleerd en ingepakt. Miljoenen Chinezen hebben hun dorp ver-
                                   laten en hebben banen in de ‘werkplaats’ China gevonden. In toenemende mate wil
                                   China echter ook de ontwerper en uitvinder zijn. China investeert in wetenschap en
                                   onderzoek. Door de groeiende welvaart is China voor multinationale ondernemingen
                                   ook een markt om nieuwe producten te testen en verbeteren, en om daar te investe-
                                   ren in R&D. Dat leidt in de Verenigde Staten tot zorgen omtrent de banen van kennis-
                                7  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>                            werkers: staan hun werkplekken, tekentafels en labs nu ook op de tocht? Is er ook in
                            Nederland reden tot zorg? Of is er juist reden tot optimisme: kan Nederland ook pro-
                            fiteren van de opkomst van China als kennis- en innovatieland? Zo ja, hoe dan? In de
                            woorden van EU-commissaris Karel de Gucht: “Hoe benaderen wij het best de
                            Chinese draak, die in China zelf symbool staat voor geluk, maar in het Westen al te
                            vaak als bedreigend gezien wordt”?
                            Adviesvraag
    Wat betekent China voor Het Nederlandse beleid staat voor grote uitdagingen. Wat betekent de eventuele
                Nederland?  opkomst van China als kennis- en innovatiegrootmacht voor Nederland? En welk
                            beleid moet de overheid voeren om de kansen die China biedt zoveel mogelijk te
                            benutten en eventuele negatieve gevolgen te minimaliseren?
                            Er is veel overheidsbeleid ten aanzien van China, maar het lijkt versnipperd. KNAW
                            en NWO voeren in opdracht van OCW, en NWO ook vanuit eigen beleid, program-
                            ma’s uit die wetenschappelijke samenwerking met China ondersteunen. Het
                            ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) ondersteunt en
                            stimuleert via Agentschap NL innovatieve samenwerking. Ook is er aandacht voor
                            exportbevordering via informatievoorziening en missies, en voor het actief aantrek-
                            ken van Chinese investeringen. Daarnaast hebben diverse regio’s, provincies en ste-
                            den betrekkingen met China op het terrein van economie en (steeds vaker)
                            innovatie.
                            Door de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de minister van
                            Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, is de volgende adviesvraag aan de
                                                      1
                            AWT voorgelegd:
                            Welke rol moet de Nederlandse (rijks)overheid spelen in het optimaliseren
         Hoe kan Nederland  van de samenwerkingsrelaties met Chinese partners op het terrein van
de samenwerking met China   onderzoek, kennisontwikkeling en innovatie?
             optimaliseren?
                            Hierbij is een aantal subvragen geformuleerd, te weten:
                            –         Welke positieve en negatieve effecten kent de samenwerking met China?
                            –         Wat kan de Nederlandse overheid doen om positieve effecten te stimuleren
                                      en eventuele kansen te benutten? Welke mogelijkheden zijn er om nog meer
                                      te kapitaliseren op onze bestaande relaties met China? Welke mogelijkheden
                                      zijn er om onze samenwerking met China slimmer te organiseren? Is hierbij
                                      verbetering wenselijk in de afstemming tussen verschillende overheidsniveaus
                                      (Europees, nationaal, regionaal)?
                            –         Wat kan de Nederlandse overheid doen om mogelijke negatieve effecten
                                      tegen te gaan?
                            1    De volledige adviesvraag is opgenomen in bijlage 1.
                         8  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                           –         Wat doen andere landen om hun samenwerking met China op het gebied
                                     van onderzoek, kennis en innovatie te optimaliseren en kunnen we daaruit
                                     lessen trekken voor Nederland?
                           De vraag óf we met China willen samenwerken is binnen deze adviesvraag niet
                           meer aan de orde. Er vindt al veel samenwerking plaats door bedrijven, kennisinstel-
                           lingen en overheden (op diverse niveaus). De vraag is nu wat de rol van de rijks-
                           overheid hierin moet zijn, met als doel de samenwerking te optimaliseren vanuit
                           het belang van Nederland.
                           Opbouw van het advies
                           Het advies “De Chinese handschoen” is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2
                           beschrijft de overwegingen van de raad. Hierin staan eerst de ontwikkelingen in
                           China op het gebied van wetenschap en innovatie centraal. Vervolgens wordt inge-
                           gaan op de relatie met Nederland en de mogelijke gevolgen voor het Nederlandse
                           kennis- en innovatiesysteem. Waar liggen kansen en waar liggen potentiële risico’s?
                           In hoofdstuk 3 doet de raad een drietal aanbevelingen. Bijlage 1 bevat de advies-
                           vraag. Bijlagen 2-5 bevatten een uitgebreide toelichting.
Werkbezoeken, interviews,  Werkwijze
literatuur, workshop, twee
        achtergrondstudies Dit advies is gebaseerd op:
                           –         Twee werkbezoeken aan China (augustus 2010 en oktober 2011). Beide
                                     werkbezoeken werden begeleid door de technisch-wetenschappelijke
                                     attaché’s en science attaché in Beijing en Shanghai. Er vonden in totaal
                                     ongeveer dertig interviews plaats (zie bijlage 6), twee ronde tafelgesprekken
                                     (een met een alumni-netwerk en een op het Nederlandse consulaat in
                                     Shanghai met Nederlandse en Chinese experts) en een viertal bezoeken aan
                                     R&D-centra van bedrijven (Unilever, Philips, Huawei, ENN)
                           –         Een werkbezoek aan Duitsland (Bonn en Berlijn) in november 2011, begeleid
                                     door de Technisch-Wetenschappelijke Attaché in Berlijn, waar vijf interviews
                                     zijn gehouden met ministeries en kennisinstituten (zie bijlage 6);
                           –         Ongeveer 40 interviews in Nederland, met bedrijven (grootbedrijf en midden-
                                     en kleinbedrijf), kennisinstellingen en (regionale) overheden (zie bijlage 6);
                           –         Literatuur- en beleidsdocumentenonderzoek (zie bijlage 7);
                           –         Een workshop met twaalf vertegenwoordigers van universiteiten en kennisin-
                                     stellingen (zie bijlage 6);
                           –         Twee achtergrondstudies:
                                     ●        Een studie uitgevoerd door EIM (in de tekst aangehaald als ‘EIM-
                                              studie’) in 2011 waarin 500 innovatieve en internationale actieve in
                                              Nederlandse gevestigde bedrijven zijn bevraagd naar activiteiten en
                                              ervaringen in China, en naar hun verwachtingen voor de toekomst.
                        9  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>                     De studie is te vinden op www.awt.nl
            ●        Een studie uitgevoerd in China door International Top Talent (aange-
                     haald in de tekst als ‘ITT-studie’) in 2011 waarin 41 personen zijn
                     geënquêteerd en 16 daarvan geïnterviewd met betrekking tot hun
                     ervaringen met samenwerking met Nederland. Ook deze studie is te
                     vinden op www.awt.nl
    –       Acht reacties na plaatsing van het conceptadvies op de website van de AWT
            (november-december 2011).
   De raad dankt hierbij alle personen die in het kader van de voorbereiding van dit
   advies gesproken zijn. Hun inbreng was bijzonder waardevol.
10 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                            2              Overwegingen
                               De handschoen: China als kennis en innovatieland
       China wordt kennis- en  1.       China is niet alleen de werkplaats van de wereld, maar steeds meer ook een
                innovatieland           kennis- en innovatieland. De economische groei van China is al meer dan
                                        twintig jaar indrukwekkend. Sinds 1999 groeien ook China’s investeringen in
                                        onderzoek en ontwikkeling (Research and Development, R&D) met twintig
                                        procent per jaar. De investeringen in R&D als percentage van het BNP liggen
                                        op 1,5% waarmee China al dicht in de buurt van Nederland komt. In absolu-
                                        te getallen gaat het om 80 miljard euro per jaar. Het doel van de Chinese
                                        overheid is om in 2020 een percentage van 2,5% te bereiken. Daarmee zou
                                        China procentueel op het niveau van de Verenigde Staten en Europa komen,
                                        maar in absolute getallen de grootste R&D-speler in de wereld worden. Ook
                                        qua kenniswerkers lijkt er een goede basis te zijn om de ambities waar te
                                        kunnen maken. In 2007 had China al evenveel wetenschappelijke onderzoe-
                                        kers als de EU of de Verenigde Staten; nu heeft China waarschijnlijk al een
                                        voorsprong. China wordt een steeds belangrijker centrum voor kennis en
                                        innovatie en dit heeft gevolgen voor de rest van de wereld.
Opkomst China belangrijk voor  2.       De opkomst van China is nu al van betekenis voor de Nederlandse en de
       Nederlandse economie             Europese economie, maar in de toekomst kan China nog veel belangrijker
                                        worden. Het CPB schat dat de export naar China voor 0,5% bijdraagt aan
                                        ons bruto nationaal product. De groei van de export is groot (een verdubbe-
                                        ling sinds 2005) en veel Nederlandse ondernemingen zien China als een van
                                        de belangrijkste markten waar zij groei verwachten. Maar ook indirect is
                                        China hier van belang, bijvoorbeeld door toelevering aan Duitse producenten
                                        die vervolgens hun producten in China afzetten. Als ook deze indirecte
                                        export wordt meegeteld dan stijgt de exportwaarde naar China naar 0,7%.
                                        Naast directe export levert samenwerking met China ook op andere manie-
                                        ren economische meerwaarde. Bijvoorbeeld door efficiëntere productiepro-
                                        cessen als gevolg van de samenwerking met Chinese bedrijven, de
                                        handelsstromen uit China via de Rotterdamse haven, de Chinese investerin-
                                        gen in Nederland. De snelle opkomst van China is vergelijkbaar met de
                                        opkomst van Japan in de jaren tachtig en negentig, en met Zuid-Korea rond
                                        de millenniumwisseling. De Chinese economie heeft een grotere omvang
                                        waardoor de impact ook groter zal zijn. De Europese markt is op dit moment
                                        voor Nederland echter aanzienlijk belangrijker dan China.
    Chinese overheid zet in op 3.       De Chinese overheid heeft ambitieuze plannen op het terrein van kennis en
                  wetenschap            innovatie, namelijk om in 2020 tot de top vijf van de meest innovatieve
                            11 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>                                         economieën te horen. De Chinese ambities zijn geen ‘zachte’ streefwaarden.
       China wil in de top vijf          Het zijn harde doelstellingen die betekenis hebben en die bijna altijd waar
                                         gemaakt worden. De overheid heeft duidelijke plannen om de doelstellingen
                                         te bereiken. Het in maart 2011 gepresenteerde twaalfde vijfjarenplan heeft
                                         een sterke focus op economische herstructurering, milieu- en energie-
                                         efficiëntie en wetenschap. Wetenschappelijke ontwikkeling en a move up
                                         the value chain staan in het hart van het in 2011 gelanceerde twaalfde
                                         vijfjarenplan. Dit blijkt onder meer uit het feit dat de Chinese overheid zwaar
                                         inzet op het vergroten van het aantal patentaanvragen. De Chinese overheid
                                         meldt elk jaar de landen die China op de wereldranglijst van patentaan-
                                         vragen is gepasseerd. Inmiddels staat China derde, achter de Verenigde
                                         Staten en Japan.
 China wil samenwerken met      4.       China wil samenwerken maar op termijn zelfvoorzienend zijn. Naar eigen
                 buitenland…             zeggen hangt het succes van het twaalfde Vijfjarenplan af van wetenschap en
                                         technologie en indigenous innovation capacity. Al in het vorige vijfjarenplan
                                         beoogde de Chinese overheid om van China een kennisland te maken en
                                         indigenous innovation te promoten. China wil minder afhankelijk zijn van bui-
                                         tenlandse kennis, wetenschappers en bedrijven. Dus niet alleen Made in China
                                         maar ook Invented in China of Designed in China. Om indigenous innovation
                                         te bevorderen moedigt de Chinese overheid studenten en onderzoekers aan
                                         om tijdelijk naar Amerikaanse en Europese universiteiten te gaan. Daarnaast
                                         worden Westerse onderzoekers uitgenodigd om in China te doceren en onder-
           … maar op termijn             zoek te doen. Chinese bedrijven doen steeds meer gerichte investeringen in
         zelfvoorzienend zijn            het buitenland, met als belangrijk doel het verkrijgen van toegang tot essentië-
                                         le kennis en technologieën. De vraag is hoe lang China de samenwerking met
                                         de Verenigde Staten en met Europa nog nodig heeft, het doel is immers om
                                         op termijn onafhankelijk te worden van het buitenland.
Nederland en China werken al    5.       Er bestaat nu al veel samenwerking tussen Nederland en China. Nederlandse
                 veel samen…             bedrijven, kennisinstellingen en overheden volgen al enige jaren de ontwik-
                                         kelingen in China. De samenwerking met China vanuit kennisinstellingen
                                         krijgt in de meeste gevallen vorm vanuit individuele relaties tussen onderzoe-
                                         kers en professoren. Er zijn echter steeds meer voorbeelden van geïnstitutio-
                                         naliseerde samenwerkingsverbanden (Memoranda of Understanding - MoU’s,
                                         dependances in China van Nederlandse universiteiten of kennisinstellingen)
                                         die op de lange termijn gericht zijn. Er worden gezamenlijke opleidings- en
                                         onderzoeksprogramma's gestart, hoogleraren verzorgen gastcolleges over en
                                         weer en bedrijven starten onderzoeks- en innovatiecentra in China. Vrijwel
                                         alle provincies en zo’n twintig steden onderhouden zusterrelaties met
                                         Chinese provincies en steden (zie bijlage 3), waar met missies en/of concrete
                                         projecten steeds actiever invulling aan gegeven wordt. Het Nederlandse
                                         bedrijfsleven neemt deel aan handelsmissies.
                            12  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>   … en in de toekomst nog meer    6.        In de opkomst van China als innovatieland zien Nederlandse ondernemers
                                             kansen voor toenemende import, export, outsourcing of andere activiteiten.
                                             De meerderheid van de in China actieve bedrijven is van plan activiteiten in
                                             China de komende jaren verder uit te breiden. Nederlandse multinationals
                                             hebben in groten getale vestigingen in China geopend, in eerste instantie
                                             vanuit marktoverwegingen, maar steeds vaker zien zij China als een vijver
                                             met onderzoekstalent. Omgekeerd investeert China ook in Europa. In 2011
                                             zijn 77 overnamedeals gesloten met een waarde van 17 miljard dollar, dit is
                                             meer dan in voorafgaande jaren. In Nederland werd Inalfa Roof Systems,
                                             fabrikant van schuifdaken, overgenomen door het Chinese staatsbedrijf
                                             Beijing Hainachuan Automotive Parts (BHAP) en werd het Groningse bedrijf
                                             Amca overgenomen door XCMG FT Hydraulics. Er zijn andere voorbeelden,
                                             maar er is vooralsnog geen sprake van een overnamegolf. Wel concluderen
                                             waarnemers dat de toegang tot kennis en technologie de belangrijkste drijf-
                                             veer voor Chinese investeerders is. De Nederlandse overheid zet expliciet in
                                             op het aantrekken van Chinese topbedrijven; anno 2011 hebben bijna 300
                                             Chinese bedrijven zich in Nederland gevestigd, waarbij zij ongeveer 5.500
                                             arbeidsplaatsen hebben gecreëerd.
   Kennisdiplomatie is van groot   7.        Samenwerking dient veel economische en maatschappelijke doelen, maar is
                          belang             ook een doel op zich. Samenwerking versterkt de betrekkingen tussen
                                             Nederland en China, wederzijds begrip en de bereidheid om van elkaar te
                                             leren. ‘Kennisdiplomatie’, het verbeteren van de onderlinge relatie door uit-
                                             wisseling van kennis is van groot belang. Wetenschappelijke samenwerking
                                             was en is een van de fundamenten waarop de relatie met China is gebouwd.
                                             Het ministerie van OCW investeert hier al vanaf de jaren tachtig in, wat
                                             heeft geleid tot vele gezamenlijk gefinancierde onderzoeks- en uitwisselings-
                                             programma’s, nieuwe kennis en langdurige relaties.
             Overheid heeft rol in 8.        Er is een rol voor de overheid om te bevorderen dat samenwerking met
optimaliseren van samenwerking               China optimaal verloopt. Samenwerking kan voor diverse afzonderlijke
                                             bedrijven en kennisinstellingen waardevol zijn, maar dit hoeft niet te beteke-
                                             nen dat samenwerking ook altijd goed is voor Nederland als geheel. Wat
                                             voor de één een kans is, kan voor een ander een bedreiging zijn, en omge-
                                             keerd. Een bedrijf kan goede mogelijkheden zien in China en kansen grijpen,
                                             maar dat kan tegelijkertijd ten koste gaan van de werkgelegenheid in
                                             Nederland of onze kennisvoorsprong teniet doen. Het is een van de taken
                                             van de overheid om de balans zoveel mogelijk te bewaken. Daarvoor is een
                                             duidelijke visie op het belang van Nederland als geheel nodig. Een zekere
                                             mate van regie kan ook nodig zijn om activiteiten van Nederlandse bedrijven,
                                             lokale overheden en kennisinstellingen op elkaar af te stemmen. De Rijks-
                                             overheid zit echter niet (exclusief) aan het stuur: het zijn bedrijven, kennisin-
                                             stellingen en anderen die het initiatief nemen en daarbij ook autonoom zijn.
                               13  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Wetenschappelijke samenwerking      9.      Toenemende globalisering is, ondanks de economische crisis, nog steeds het
           fundament voor goede             meest waarschijnlijke scenario voor de toekomst. Het is echter niet zeker dat
                     betrekkingen           de globalisering zich blijft voortzetten. Het is denkbaar dat China zich min-
                                            der richt op samenwerking met de Verenigde Staten en Europa en zich
                                            terugtrekt. Het is eveneens denkbaar en mogelijk dat als gevolg van de eco-
                                            nomische crisis een nieuw protectionisme ontstaat in het westen. De raad wil
                                            in dit advies rekening houden met deze mogelijkheid. In situaties waarin de
                                            wereldeconomie stagneert of regionaliseert kan wetenschappelijke samen-
                                            werking in principe altijd een waardevolle basis voor goede betrekkingen
                                            zijn. Dit fundament vraagt wel continu onderhoud.
                                   Wetenschap: hoge toppen, groeiende basis
China wil wetenschappelijke basis  10.      China heeft grote wetenschappelijke ambities. Wat betreft wetenschappe-
                       versterken           lijke citaties in internationale journals wil China tot de mondiale top vijf
                                            behoren. De wetenschappelijke basis moet daartoe versterkt worden. De
                                            Chinese overheid heeft een groep van 39 universiteiten aangewezen die
                                            internationaal aan de top moeten komen (project 985) en zo de ontwikke-
                                            ling en reputatie van de Chinese wetenschap versterken. Deze universiteiten
                                            ontvangen grote hoeveelheden nationale en lokale financiering voor onder-
                                            zoekscentra, faciliteiten, internationale conferenties, het aantrekken van
                                            internationale toponderzoekers en het verlenen van beurzen aan Chinezen.
                                            Universiteiten als Tsinghua University, Peking University, Fudan University,
                                            Zhejiang University Hangzhou, Shanghai Jiao Tong University en Wuhan
                                            University worden wereldwijd al erkend als zeer goede universiteiten.
        De randvoorwaarden voor    11.      De randvoorwaarden voor succesvolle wetenschap zijn in China aanwezig.
      succesvolle wetenschap zijn           De Chinese wetenschappelijke potentie is enorm. Er zijn meer dan 2.000
                         aanwezig           instellingen voor hoger onderwijs en het aantal Chinese studenten is de laat-
                                            ste tien jaar vervijfvoudigd; de meest recente betrouwbare cijfers geven aan
                                            dat er jaarlijks ongeveer 350.000 ingenieurs in China afstuderen.
                                            Gecombineerd met de overheidsinvesteringen in hoger onderwijs en weten-
                                            schap zijn belangrijke voorwaarden aanwezig om een goede wetenschappe-
                                            lijke basis te ontwikkelen. Er studeren momenteel 1,27 miljoen Chinese
                                            studenten in het buitenland. Van de 1,9 miljoen studenten die tussen 1978
                                            en 2010 in het buitenland studeerden keerde ‘slechts’ een derde terug. De
                                            overheid maakt het daarom voor Chinese onderzoekers die in het buitenland
                                            werken steeds aantrekkelijker om terug te keren naar China. Zij worden
                                            daarbij onder meer ‘verleid’ met de nieuwste onderzoeksinfrastructuur. Door
Terugkomst Chinese onderzoekers             de terugkeer van Chinese onderzoekers neemt de kwaliteit van wetenschap
 kan basis voor toekomstig succes           toe. Ook trekken zij vanuit hun eigen netwerk andere onderzoekers uit het
                              zijn          westen naar China. Met dit doel werd door de Chinese overheid al in 2008
                                            een nieuw programma in het leven geroepen: het 'Thousand Talents Plan’.
                               14  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                                        Dit programma beoogt tweeduizend buitenlandse toptalenten aan te trek-
                                        ken, die voor vijf tot tien jaar een specifieke opdracht krijgen binnen Chinese
                                        kennisinstellingen en bedrijven. Bij de huidige bezuinigingen in het Westen
                                        verwelkomt China alle toponderzoekers met open armen die in het Westen
                                        hun baan verliezen. Er zijn daarnaast al meer dan 1.200 buitenlandse R&D
                                        centra in China. De terugkomst van Chinese onderzoekers kan een van de
                                        fundamenten zijn van China’s toekomstige wetenschappelijke succes.
Meer aandacht voor toegepast  12.       Toegepast onderzoek wordt in China meer gestimuleerd dan fundamenteel,
                   onderzoek            nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek. Het onderzoek in China is veelal
                                        gericht op het oplossen van (technische) problemen en niet op het verken-
                                        nen en exploreren van nieuwe vraagstukken. De Science & Technology
                                        Roadmap 2050 identificeerde zes thema’s die essentieel zijn voor het inter-
                                        nationaal concurrentievermogen. Dit zijn veelal technologische en toepas-
                                        singsgerichte onderzoeksthema’s. In het nieuwe vijfjarenplan wordt op een
                                        groot aantal kennis- en technologiedomeinen gefocust, voornamelijk op het
                                        terrein van Life Sciences, ICT, high tech en transportmiddelen (zie bijlage 2).
                                        Alle nadruk op toegepast onderzoek gaat echter niet ten koste van funda-
                                        menteel onderzoek: ook het budget voor fundamenteel onderzoek is
                                        onlangs verdubbeld.
   Vooruitgang en excellentie 13.       Wetenschap in China kent hoge toppen en een groeiende basis. De meeste
                                        Nederlandse deskundigen zien duidelijke toppen, maar ook vooruitgang over
                                        de hele linie. China speelt een steeds grotere rol in de internationale weten-
                                        schappelijke wereld. Volgens het wetenschappelijke tijdschrift Nature neemt
                                        de kwaliteit van Chinees onderzoek toe, gezien het stijgende aantal publica-
                                        ties in gerenommeerde tijdschriften als Science en The Lancet. Uit bibliome-
                                        trisch onderzoek blijkt dat China excelleert in materiaalwetenschap en
                                        levenswetenschappen. De grootste groei in wetenschappelijke publicaties zit
                                        in de hoek van de landbouw en de levenswetenschappen zoals immunolo-
                                        gie, microbiologie, moleculaire biologie en genetica. De beste studenten en
                                        onderzoekers in China zijn vaak beter dan de beste studenten en onderzoe-
                                        kers in Nederland. Dat is niet zo vreemd omdat het reservoir van kennis en
                                        talent in China vele malen groter is dan in Nederland.
                              ‘Chinnovatie’
       China focust op zeven  14.       China wil in een aantal industrieën een internationale topspeler worden. Net
           focusindustrieën…            als Nederland focust China op specifieke sectoren om duurzame groei te rea-
                                        liseren. In het twaalfde vijfjarenplan zijn zeven focusindustrieën aangewezen
                                        met daarbinnen 37 subindustrieën (zie de toelichting in bijlage 2). De zeven
                                        industrieën zijn Alternative Energy, Clean Energy Technology, Clean Energy
                                        Vehicles, Next-Generation IT, Biotechnology, High end Equipment
                          15  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>…die overlappen met Nederlandse            Manufacturing en New Materials. De eerste drie hebben duidelijke milieu- en
                     topsectoren           energiedoelen. De overige vier ondersteunen de ambitie van China om een
                                           kenniseconomie te worden. Er zijn enkele subindustrieën binnen de Chinese
                                           focusindustrieën die raken aan onderdelen van de topsectoren Water, Life
                                           Sciences & Health, Chemie, High Tech Systemen en Materialen en
                                           Agro&Food.
    Voorwaarden voor succesvolle  15.      Een aantal belangrijke voorwaarden voor succesvolle innovatie is in China
              innovatie aanwezig           aanwezig. Er is motivatie, ambitie, talent en er is veel kapitaal om innovatie
                                           te financieren. De Chinese overheid heeft maatregelen genomen om valori-
                                           satie te stimuleren. Zo worden onderzoekers gestimuleerd om een eigen
                                           bedrijf op te zetten, wordt er venture capital beschikbaar gemaakt, is er
                                           sprake van systematische technologie transfer naar staatsbedrijven, zijn er
                                           fiscale instrumenten voor nieuwe bedrijven in de strategische sectoren en
                                           hebben onderzoekers recht op een deel van de patent- en licentieopbreng-
                                           sten, hetgeen commercialisatie bevordert. De verbeterde welvaart aan de
                                           oostkust van China betekent een groeiende vraag naar innovatieve produc-
                                           ten van eigen makelaardij (die goedkoper zijn dan die van westerse concur-
                                           renten die vooral op het high-end marktsegment mikken). Betere bescher-
                                           ming van intellectueel eigendom was één van maatregelen die innovatie
                                           moet bevorderen. Nu het Chinese innovatieve vermogen toeneemt hebben
                                           ook Chinese onderzoekers en bedrijven baat bij goede IP-bescherming. Het
                                           aantal Chinese patenten stijgt spectaculair. Een deel van de stijging is te ver-
                                           klaren uit de prikkels die de Chinese overheid geeft voor het aanvragen van
                                           een patent. De sterke toename van het aantal patenten wijst niettemin zowel
                                           op een groeiende innovatieve kracht als op de behoefte aan bescherming van
      IP bescherming steeds beter          intellectueel eigendom. De handhaving van de IP-wetgeving wordt steeds
                                           consequenter, hoewel hier nog grote verschillen zijn tussen Chinese regio’s.
                Chinese innovatie 16.      Innovatie in China verloopt anders dan in Nederland; het Chinese innovatie-
     (Chinnovation) anders dan in          proces wordt wel aangeduid als ‘Chinnovatie’. In China gaat innovatie voor-
                       Nederland           alsnog vaak om kostenefficiëntie en minder om nieuwe concepten of
                                           producten. China is goed in het goedkoop produceren en snel op de markt
                                           brengen van producten en concepten die elders bedacht zijn. Met reverse
                                           innovation worden goedkopere alternatieven gemaakt die bijna net zo goed
                                           zijn en die eerst afgezet worden op snelgroeiende markten (Zuid-Amerika,
                                           Afrika en China zelf), maar die later ook op onze markt kunnen worden aan-
                                           geboden. Ook het innovatieproces in China ziet er anders uit. Vanuit een
                                           concreet doel (bijvoorbeeld zuivering van water of eco-cities) worden experi-
                                           menten opgezet. Via trial and error gaat men aan de slag en worden verbe-
   Veel aandacht voor showcases            teringen aangebracht. Chinezen hechten veel waarde aan showcases (proof
                                           of principle). China kan hierdoor voor Nederlandse onderzoekers een aan-
                                           trekkelijk onderzoeksgebied zijn.
                              16  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                       Er zijn ook 17.       Er zouden ook belemmeringen zijn voor China om naar de top te groeien.
 belemmeringen voor succesvolle              Een aantal analisten is van mening dat China nooit een echte toppositie kan
                         innovatie           krijgen. De cultuur van kopieergedrag is daarvoor te diep verankerd in de
                                             samenleving, stellen zij. Het onderwijs is bovendien gericht op het reprodu-
                                             ceren van kennis en niet op creativiteit of het oplossen van complexe proble-
                                             men. Hierdoor zal het innovatief vermogen van de Chinese bevolking
                                             voorlopig niet tot volle wasdom komen. Sommigen zien de oorzaak hiervan
                                             in het in de Chinese cultuur minder ontwikkelde vermogen tot samenwer-
                                             king. De Chinese werkwijze is erg hiërarchisch, terwijl innovatie juist voort-
                                             komt uit samenwerking, het op een nieuwe manier bijeen brengen van
                                             concepten. Bovenstaande inzichten en ervaringen zijn interessant, maar
…maar pas op voor onderschatting             mogen naar de mening van de raad niet leiden tot een onderschatting van
                                             de innovatieve kracht van China.
   China wordt concurrent, maar    18.       ‘Chinnovatie’ moet gezien worden als een blijvend fenomeen. Alleen al de
                biedt ook kansen             spectaculaire groei van China met alle bijhorende sociale veranderingen wijst
                                             op een enorme innovatieve kracht. Te wijzen valt ook op Japan, in de jaren
                                             zeventig een land met een namaakcultuur, maar vanaf de jaren tachtig en
                                             negentig wereldwijd toonaangevend in technologieontwikkeling. Het is voor
                                             Nederland van belang te kijken naar een thematische overlap met de topsec-
                                             toren. China zal op een aantal terreinen een geduchte concurrent worden,
                                             maar er liggen ook kansen. Waar Nederlandse kennis en innovatie comple-
                                             mentair is met de Chinese ambities kan samenwerking tot wederzijds voor-
                                             deel leiden.
                                   Samenwerking biedt kansen ….
          China reikt uit naar het 19.       China zet de komende jaren zwaar in op internationale samenwerking. In
                     buitenland…             het twaalfde vijfjarenplan formuleert de Chinese overheid de ambitie om het
                                             niveau van opleidingen en wetenschap omhoog te krijgen en daarvoor wil
                                             de Chinese overheid de internationale samenwerking op het terrein van
                                             wetenschap en innovatie intensiveren. Het budget van het Ministry of
                                             Science and Technology (MOST) voor internationale samenwerking bedraagt
                                             175 miljoen euro in 2011 en stijgt de komende jaren. Chinese studenten en
                                             onderzoekers verblijven aan Amerikaanse en Europese universiteiten en
                                             westerse onderzoekers worden uitgenodigd om in China te doceren en
                                             onderzoek te doen. Ook worden steeds meer gerichte investeringen in het
                                             buitenland gedaan, met als belangrijk doel het verkrijgen van toegang tot
                                             essentiële kennis en technologie, know-how. De Chinese overheid realiseert
                                             zich ook dat ze (buitenlandse) kennis en innovatie nodig heeft voor een aan-
                                             tal maatschappelijke uitdagingen waarmee de Chinese maatschappij de
                                             komende jaren te maken krijgt. Denk aan uitdagingen op het terrein van
                                             voedselvoorziening en -zekerheid, vergrijzing, verstedelijking en energievoor-
                                17 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre> …en het is aan Nederland om de            ziening. Er is grote belangstelling voor westerse kennis die kan helpen bij het
        handschoen op te pakken            verwezenlijken van deze ambities. China reikt dus naar het buitenland en
                                           het is aan landen als Nederland om de handschoen op te pakken.
  Kennissamenwerking dient vele   20.      Samenwerking op het gebied van wetenschap en innovatie dient vele doe-
    doelen, zoals nieuwe kennis…           len. Ten eerste kan samenwerking leiden tot snellere voortgang bij het ont-
                                           wikkelen van maatschappelijke nuttige kennis en techniek, zoals nieuwe
          …toegang tot talent en           medicijnen of duurzame energie. Ten tweede geeft samenwerking en kennis-
       onderzoeksinfrastructuur…           uitwisseling toegang tot Chinees (onderzoeks)talent, Chinese kennis en
                                           Chinese onderzoeksinfrastructuur. In de derde plaats kan samenwerking op
                                           het terrein van innovatie zorgen voor een kortere time-to-market van nieuwe
          …procesverbeteringen…            producten en tot kostenefficiëntere productieprocessen. Ten vierde kunnen
                                           spin-offs belangrijk zijn, samenwerking kan toegang geven tot Chinees kapi-
                                           taal, tot de snel groeiende Chinese markt en samenwerking kan leiden tot
                                           nieuwe exportkansen en nieuwe opdrachten in de transport- en logistieksec-
                                           tor. Last but not least kan samenwerking, op het terrein van wetenschap of
                                           maatschappelijke uitdagingen bijdragen aan het bouwen en versterken van
      …en het versterken van het           het fundament onder de relatie tussen Nederland en China. Chinese studen-
        fundament van de relatie           ten en onderzoekers die in Nederland hebben gewoond en terug gaan naar
                                           China kunnen vervolgens goede ambassadeurs voor Nederland zijn.
                                           Buitenlandse studenten, en Chinese studenten in het bijzonder, dragen bij
                                           aan de zogenaamde International Classroom in Nederland, en daarmee aan
                                           de internationale oriëntatie van Nederlandse studenten. Nederlandse onder-
                                           zoekers, hoogleraren of studenten die naar China gaan, dragen ook bij tot
                                           meer wederzijds begrip tussen Nederland en China. De raad hecht er aan om
                                           naast het economisch belang, het belang van relaties en menselijke betrek-
                                           kingen te onderstrepen.
Nederland is relevant voor China… 21.      Nederland is relevant voor China. In China wordt de kwaliteit van het
                                           Nederlands onderwijs en onderzoek hoog aangeslagen. Chinese onderzoekers
                                           waarderen met name de open cultuur in Nederland en het vermogen van
                                           Nederlandse instellingen om kennis om te zetten in toepassingen of produc-
                                           ten (zo blijkt uit de ITT-studie). In het Europese Kaderprogramma voor onder-
                                           zoek (KP7) kan China als third country deelnemen aan projecten. Nederland
                                           werkt via KP7 veel met China samen; Nederland behoort (met het Verenigd
                                           Koninkrijk, Italië, Frankrijk en Duitsland) tot de top vijf van EU landen waar-
                                           mee China samenwerkt. Kijkend naar het aantal wetenschappelijke publica-
                                           ties in de periode 2004-2008, was Nederland voor China het negende land
                                           qua aantal gezamenlijke publicaties (vijfde in Europa, na Duitsland, het
    …vanwege excellente kennis…            Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Zweden). China (h)erkent de excellentie van
                                           Nederland op een aantal terreinen. Vooral op het gebied van Agro&Food
                                           heeft Nederland een goede reputatie. Het is geen toeval dat DLO de nummer
                                           één samenwerkingspartner voor China in KP7 is (2007-2010). Ook op Water
                               18 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                            en High Tech Systemen & Materialen heeft Nederland een goede reputatie,
                                            maar daarin lijkt Nederland minder onderscheidend van andere Europese lan-
                                            den dan in Agro&Food. Ook voor Chinese studenten is Nederland relatief
                                            aantrekkelijk. Gestimuleerd door de Chinese overheid en met als doel om hun
                                            eigen carrièrekansen te vergroten, studeren veel Chinese studenten in het
                                            buitenland; in 2010 ging het om 1,27 miljoen Chinese studenten, waarvan
                                            ongeveer 5.500 in Nederland. Negen van de tien Chinese studenten die naar
                                            het buitenland gaan, hebben de Verenigde Staten, Australië, Japan, het
                                            Verenigd Koninkrijk, Zuid-Korea, Canada, Singapore, Frankrijk, Duitsland of
             …en goed onderwijs             Rusland tot bestemming. In Europa is Nederland het vierde land van bestem-
                                            ming. TU Delft en Wageningen UR zijn favoriet, maar ook de andere univer-
                                            siteiten verwelkomen jaarlijks vele Chinese studenten, daarbij ondersteund
                                            door NESO (Netherlands Education Support Office). Andere universiteiten die
                                            volgens NESO het succesvolst zijn bij het werven van studenten zijn de univer-
                                            siteiten van Groningen, Maastricht en Tilburg.
                                  …maar het is niet altijd gemakkelijk…
        Er zijn knelpunten, zoals 22.       Voorbeelden van een volledig mislukte samenwerking met China zijn nauwe-
      onbekendheid met taal en              lijks voorhanden, maar een ruime meerderheid van de Nederlandse (innova-
                        cultuur…            tieve) bedrijven ondervindt wel degelijk knelpunten en belemmeringen in de
                                            samenwerking met China. Onbekendheid met taal en cultuur is het belang-
                                            rijkste knelpunt. Daarnaast de wet- en regelgeving en het vinden van
…vinden van geschikte partners…             geschikte partners. Het grootbedrijf ondervindt bovendien ook nog regelma-
                                            tig knelpunten op het terrein van bescherming van intellectueel eigendom.
                                            Administratieve en bureaucratische ‘rompslomp’ is een veel genoemde
                                            klacht. Het midden- en kleinbedrijf heeft regelmatig problemen met een
                                            tegenvallende kwaliteit van producten en het niet nakomen van afspraken
                                            door Chinese partners. Gezamenlijk optrekken met Nederlandse en Europese
                                            partners kan helpen. Nederlandse bedrijven erkennen de meerwaarde hier-
                                            van, maar in de praktijk komt het nog onvoldoende van de grond (zo blijkt
                                            uit de EIM-studie). Deze knelpunten maken samenwerking niet onmogelijk,
                                            in de praktijk zijn uiteraard ook oplossingen gevonden. Kennis kan worden
                                            beschermd door niet de laatste generatie technologie naar China te bren-
                                            gen, of door verschillende onderdelen van een product door verschillende
                                            bedrijven te laten maken (en eventueel nog één belangrijke component in
                                            Nederland toe te voegen) zodat niemand het gehele overzicht heeft. Daar-
                                            naast is enige relativering gewenst. Gekopieerd worden kan ook een goed
                                            teken zijn, want dan is het product kennelijk goed. En kennis hoeft niet altijd
        …en kennisbescherming               beschermd te worden; als Nederlandse bedrijven of kennisinstellingen er
                                            niets mee doen, kan kennis zonder risico’s worden verkocht of gevaloriseerd
                                            in China.
                              19  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>Samenwerking is niet altijd 23.      De samenwerking tussen Nederland en China is niet op alle punten tweezij-
 tweezijdig en evenwichtig           dig en evenwichtig. Tot op heden is het zo dat Nederlandse kennisinstellin-
                                     gen in China vooral onderzoekscapaciteit halen (mensen en gebruik maken
                                     van onderzoeksinfrastructuur) en kennis en technologie brengen (via Chinese
                                     studenten of onderzoekers die terug gaan naar China of via gasthoogleraar-
                                     schappen). Kennis halen in China is minder aan de orde, maar er zijn natuur-
                                     lijk prominente uitzonderingen zoals onder meer de kennis van TCM
                                     (Traditional Chinese Medicines). Veel Nederlandse universiteiten profileren
                                     zich actief in China om studenten te werven, veelal in onderlinge concurren-
Beperkt aantal Nederlandse           tie. In Nederland is China met 5.500 studenten al het tweede land qua aan-
     studenten naar China            tal buitenlandse studenten, na Duitsland. Andersom is onder Nederlandse
                                     studenten het animo om naar China te gaan nog beperkt. Volgens de meest
                                     recente cijfers studeren er 300 Nederlandse studenten in heel Azië. Maar hierin
                                     komt wellicht binnenkort enige verandering. Een initiatief van de Universiteit
                                     Utrecht en de TU Delft moedigt Nederlandse studenten aan in een vroege fase
                                     van hun studie summer schools te volgen in China. Er zijn ook veel Chinese
                                     onderzoekers actief in Nederland, dikwijls zijn dit pro-movendi. Andersom zijn
                                     er wel Nederlandse onderzoekers in China actief, maar op een andere manier.
                                     Vaak zijn ze er enkele dagen tot weken, voor colleges of field research.
                                     Uitwisseling voor langere tijd vindt in beperktere mate plaats. Dit heeft vooral
                                     te maken met het feit dat het onderzoek in China – ondanks evidente presta-
                                     ties – nog niet altijd hoog aangeschreven staat en het voor onderzoekers voor
                                     hun carrière verstandiger is om naar de Verenigde Staten of het Verenigd
                                     Koninkrijk te gaan. Ongelijke samenwerking kan gaan knellen, te meer omdat
                                     verwacht mag worden dat in de (nabije) toekomst steeds meer wetenschappe-
                                     lijke doorbraken uit China zullen komen.
  Toegang tot Chinese R&D   24.      Chinese bedrijven kunnen deelnemen aan Nederlandse en Europese R&D-
   programma’s moeizaam              programma’s maar andersom is er in de praktijk nauwelijks toegang van
                                     Nederlandse en Europese kennisinstellingen of bedrijven tot Chinese R&D-
                                     programma’s, zelf niet voor hun R&D laboratoria die in China gevestigd zijn.
                                     Meerdere Nederlandse kennisinstellingen en bedrijven hebben pogingen
                                     ondernomen te participeren in Chinese programma’s. Ook bij de Europese
                                     Commissie staat de wederkerigheid in toegang tot elkaars onderzoekspro-
                                     gramma’s hoog op de agenda; er is een uitgebreide voorlichting over toe-
                                     gang tot Chinese onderzoeksprogramma’s.
 Nederlanders weten in het  25.      De Chinese taal en cultuur (of preciezer gezegd: Chinese talen en culturen) is
algemeen weinig van China            weinig toegankelijk voor Nederlandse ondernemers en kenniswerkers. Taal
                                     en cultuur worden in de eerder genoemde EIM-studie als belangrijkste
                                     belemmering genoemd – veel belangrijker dan bijvoorbeeld IPR problema-
                                     tiek. In de Verenigde Staten ontstaat meer en meer animo op scholen om
                                     Chinees te leren en om kennis te nemen van de Chinese cultuur.
                        20  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                                            In Nederland is dat minder het geval, al loopt er tot 2013 in Nederland een
                                            pilot waarin Chinees op tien middelbare scholen wordt gegeven.
                                            Nederlanders weten in het algemeen weinig van China. Omgekeerd weten
                                            Chinezen ook weinig van Nederland. Er is echter wel kennis van en belang-
                                            stelling voor de prestaties van Nederlandse universiteiten. Chinezen hebben
                                            daarnaast steeds meer kennis van de westerse cultuur en beheersen in toe-
                                            nemende mate het Engels.
                   China is groot 26.       China is qua schaal en omvang nauwelijks vergelijkbaar met enig land in
                                            Europa; eerder met Europa als geheel of met de Verenigde Staten.
                                            Samenwerking vanuit Nederland hoeft zich niet daarom lang niet altijd te
Nederland kan zich daarom soms              richten op het centrale niveau. Soms is een regionaal of provinciaal niveau
 beter richten op samenwerking              beter. China bestaat uit verschillende regio’s die qua omvang allen groter zijn
                  met provincies            dan Nederland. Er zijn ook grote verschillen tussen regio’s in China, elke
                                            regio biedt andere kansen en andere knelpunten. De grootste kansen liggen
                                            in de Yangtze River Delta (rond Shanghai en de provinces Jiangsu en
                                            Zhejiang) en de Greater Pearl River Delta (rond Hong Kong, Macao en de
                                                                                                   nd
                                            provincie Guangdong), maar ook in zogenaamde ‘2           tier cities’ als Dalian,
                                            Tianjin, Jinan, Qingdao, Nanjing, Wuhan en Kunming. Ook de ontwikkeling
                                            in Centraal- en West China gaan snel, waardoor steden als Chengdu,
                                            Chongqing en Xi’an steeds interessanter worden. De Nederlandse bedrijven
                                            zijn verspreid over heel China actief: van de 500 door EIM geënquêteerde
                                            bedrijven is bijna 60% actief in vijf steden (Beijing, Shanghai, Hong Kong,
                                            Shenzhen, Guangzhou). Buiten deze top vijf is er een grote spreiding in de
                                            locaties waarin de bedrijven actief zijn. Ook per topsector zijn er verschillen:
                                            bedrijven in de sectoren Energie en Logistiek zitten relatief meer in Shanghai,
                                            die in de sectoren Life Sciences & Health, Creatieve industrie en Tuinbouw en
                                            Uitgangsmaterialen zitten relatief meer in Beijing.
    China zal Nederland relatief  27.       Als het gaat om wetenschappelijke kennis, dan heeft China op dit moment
   steeds minder nodig hebben               Nederland meer nodig dan andersom. Echter, wanneer de kwaliteit van de
                                            Chinese wetenschap steeds verder toeneemt zal China in de toekomst
                                            Nederland relatief steeds minder nodig hebben. Ook zal China steeds meer
                                            met andere Aziatische landen gaan samenwerken op wetenschappelijk
                                            gebied. Er is een al een toenemende samenwerking zichtbaar met bijvoor-
                                            beeld Japan, Zuid-Korea en Singapore – en met Australië. Op economisch
                                            gebied zal Nederland China nodig blijven hebben. De raad verwacht dat ook
                                            in de toekomst de samenwerking niet altijd in evenwicht zal zijn, waarbij
                                            Nederland China meer nodig heeft dan andersom. Dit maakt samenwerking
                                            soms moeilijk, maar zeker niet onmogelijk. Verschillen tussen landen kunnen
                                            samenwerking juist ook productief en interessant maken.
                               21 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                                en dat brengt ook risico’s met zich mee
  Samenwerking met China is     28.      Samenwerking is nuttig, en soms lastig of moeilijk en dat brengt ook risico's
anders dan met andere landen             met zich mee. Voor bedrijven geldt dat samenwerking met China anders is
                                         dan met andere landen. Chinezen spelen het spel volgens andere regels, die
                                         ook nog eens vrij plotseling kunnen veranderen. Ook al is er vooruitgang, er
                                         blijven terechte zorgen over de bescherming van intellectueel eigendom.
                                         Daarnaast is het Chinese investeringsbeleid restrictief, gebaseerd op een
                                         beperkte 'investeringscatalogus' die bepaalt wat mogelijk is voor buitenland-
                                         se investeerders. Bedrijven die willen meedingen naar overheidsopdrachten
                                         zijn verplicht hun IPR in China te registreren, wat een hoge barrière opwerpt.
                                         China heeft exportrestricties en -belastingen die soms in tegenspraak zijn
                                         met de bestaande internationale afspraken daarover. Ook is soms sprake van
                                         zware subsidiëring van de exportsector door Chinese staatsbanken, met het
                                         oog op het creëren van zogenaamde ‘nationale kampioenen’. Er is dus geen
                                         sprake van een level playing field.
   Zwaartepunt van R&D kan      29.      Voor Nederland als geheel is er het risico dat de opkomst van China als ken-
   richting China verschuiven            nis- en innovatieland leidt tot een verplaatsing van het zwaartepunt van R&D
                                         richting China. Samenwerking met China kan dat proces nog eens versnel-
                                         len. Veel Nederlandse multinationals openen R&D centra in China en de
                                         investeringen in China zijn meestal hoger dan de investeringen in Nederland.
                                         Daarnaast is er het risico dat China Nederlandse kennisintensieve bedrijven
                                         overneemt. Ook hier hoeft niet meteen het ergste te worden gevreesd. Een
                                         overname hoeft niet meteen te betekenen dat de kennis ook uit Nederland
                                         verdwijnt. Wanneer het gaat om bedrijven die goed zijn ingebed in een ken-
                                         nis- en innovatie ecosysteem ligt het ook voor de nieuwe eigenaar niet voor
                                         de hand de kennis en de faciliteiten uit Nederland weg te halen. Wanneer
                                         dat echter wel gebeurt kan dat voor het Nederlands (of regionale) kennis- en
                                         innovatiesysteem zeer negatief uitpakken. De vraag is hoe Nederland zich
                                         hiertegen kan wapenen. Is het voldoende om te zorgen voor zoveel mogelijk
                                         dynamiek en diversiteit in het ecosysteem, zodat het voor de buitenlandse
                                         investeerder altijd aantrekkelijk is om R&D in Nederland te laten? Of is het
               Cruciale kennis           noodzakelijk cruciale kennis – naar analogie van het financiële stelsel – als
                                         systeemkennis aan te merken? De raad is van mening dat dynamiek en diver-
                                         siteit bescherming bieden, maar het is onzeker of deze afdoende is. Andere
                                         landen (bijvoorbeeld Duitsland) lijken actiever in het beschermen van hun
                                         kennisintensieve bedrijven.
       Kennisinstellingen zien  30.      Kennisinstellingen zien weinig risico’s in samenwerking met China. Zij zijn
                weinig risico’s          gericht op kennisuitwisseling en gaan uit van bonafide tegenspelers. Er zijn
                                         voorbeelden waar de uitwisseling van kennis minder onschuldig bleek, maar
                                         die zijn schaars. Zorgvuldige selectie van studenten, PhD kandidaten en
                            22  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                                           onderzoekers is nodig maar biedt geen garantie. Meer algemeen zijn er wel
                                           vragen te stellen bij de toestroom van Chinese studenten. Gaat de aandacht
                                           voor Chinese studenten ten koste van de aantrekkingskracht van de oplei-
                                           ding voor Nederlandse jongeren? Dat kan soms het geval zijn als de aantal-
                                           len (te) groot zijn. Aan de andere kant kan de opleiding juist door
                                           aanwezigheid van ambitieuze Chinese studenten aantrekkelijker en beter
                                           worden. De raad acht zorgvuldige evaluatie noodzakelijk. Universiteiten heb-
                                           ben – zoals gezegd onder overweging 20 – baat bij samenwerking met hun
                                           Chinese counterparts. Het is belangrijk om te blijven investeren in de relatie.
                                           Als de continuïteit aan Nederlandse zijde niet gewaarborgd kan worden, of
                                           wanneer andere landen effectiever samenwerken op dezelfde thema’s als
                                           Nederland, kan de relatie eindigen. Het rendement op de investering in
                                           samenwerking is dan laag of blijft uit. Dat is ook het geval wanneer China
                                           de samenwerkingsrelatie beëindigt zodra kennis is afgetapt en ons kennis-
                                           reservoir leeg is.
China is een onvermijdbare kans  31.       De raad ziet mogelijke nadelen en risico’s in de samenwerking met China.
                                           Tegelijkertijd signaleert de raad dat niet samenwerken of afsluiten voor
                                           China ook nadelen heeft. Als Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen
                                           niet samenwerken met China, dan doen anderen het wel. China wordt over-
                                           spoeld door Europese bedrijven en universiteiten. “China is een onvermijdba-
                                           re kans” zei een Duitse ambtenaar. Dat bleek maar al te waar voor de Duitse
                                           automobielindustrie. In het verleden heeft deze industrie ervoor gekozen om
                                           met China samen te werken, waar landen als de Verenigde Staten en Japan
                                           dit niet aandurfden en bang waren dat de kennis en techniek gekopieerd
                                           zouden worden. Het resultaat is nu dat op de Chinese wegen vooral Duitse
                                           auto’s rijden, dat Volkswagen en andere merken enorme productiefaciliteiten
                                           in China hebben, en dat de Chinees-Duitse samenwerking bij het ontwikke-
                                           len van elektrische auto’s veelbelovend is. Ondanks de grote risico’s die er
                                           waren en zijn (China wil graag een eigen industrie hierop ontwikkelen) ziet
                                           de Duitse industrie geen andere keus dan toch samen te werken en geza-
                                           menlijk de elektrische auto te ontwikkelen.
                                 Optimale samenwerking
  Samenwerking kan beter door    32.       Optimalisering van de samenwerking is mogelijk door meer continuïteit en
      meer continuïteit en focus           focus in de samenwerking met China aan te brengen. Een goed voorbeeld is
                                           de aanpak die wordt gevolgd in het Programma Strategische Allianties (PSA),
                                           dat ongeveer vijftien jaar duurt en thematische focus heeft. China waardeert
                                           deze thematische aanpak en vooral het lange termijn commitment. Meer
                                           continuïteit en focus vereist een betere afstemming binnen Nederland. Het
                                           Nederlandse innovatieve bedrijfsleven, de universiteiten, alle provincies, alle
                                           departementen en ook vele steden werken samen met China. Helaas verster-
                              23 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                                   ken deze activiteiten elkaar niet altijd – soms zitten ze elkaar zelfs in de weg.
                                   Voor Chinese gesprekspartners is het lastig te begrijpen waarom gemeenten,
                                   universiteiten en bedrijven zich afzonderlijk en na elkaar melden. Het is niet
                                   meer duidelijk wie of welke instelling het belangrijkste aanspreekpunt is.
                                   Voor de Nederlandse begeleiding in China is het niet optimaal om iedere
                                   keer weer een andere burgemeester of decaan te introduceren. De bezoeken
                                   aan China kunnen voor alle betrokkenen effectiever zijn wanneer aan
                                   Nederlandse zijde gebruik gemaakt wordt van elkaars inzichten, contacten,
                                   kennis, etc. De raad erkent dat er een zekere concurrentie tussen bijvoor-
                                   beeld universiteiten die studenten werven in China productief kan zijn, maar
                                   dat hoeft samenwerking niet in de weg te staan. Nederlandse innovatieve
                                   bedrijven geven in de EIM-studie aan dat men als reactie op de opkomst van
                                   China als innovatieland meer wil gaan samenwerken met andere
                                   Nederlandse en Europese bedrijven en kennisinstellingen, teneinde de eigen
                                   kennis- en innovatiepositie (voorsprong) te behouden. Ook de topsector
                                   Chemie meldt dit in zijn plannen van juni 2011 (zie bijlage 3). De raad signa-
Er zijn goede voorbeelden          leert dat er al aanzetten zijn naar een betere afstemming. Een goed voor-
                                   beeld van een gezamenlijke thematische aanpak is het Point-One Goes China
                                   programma, als onderdeel van het voormalige innovatieprogramma Point-
                                   One. In dit programma heeft het cluster van bedrijven en kennisinstellingen
                                   rond de thema’s nano-elektronica, embedded systems en mechatronica een
                                   gezamenlijke aanpak richting China ontwikkeld. Een ander voorbeeld van
                                   een gezamenlijke aanpak is te vinden in de chemie, waar via het Dutch
                                   Polymer Institute wordt samengewerkt in de werving van Chinees talent.
  Chinese partners willen 33.      De raad constateert onder meer op basis van de ITT-studie dat in China de
samenwerking opschalen             wens leeft om samenwerking met Nederlandse kennisinstellingen op te scha-
                                   len. Onderzoekssamenwerking met China wordt vanuit de Nederlandse over-
                                   heid ondersteund door diverse programma’s die door NWO en KNAW
                                   worden uitgevoerd. Ook is er onderzoekssamenwerking met China via de
                                   Europese Kaderprogramma’s. Vanuit het ministerie van EL&I worden bedrij-
                                   ven in hun innovatieve samenwerking met China gesteund via de
                                   ‘Internationaal Innoveren’ regeling. De budgetten voor deze programma’s en
                                   regelingen zijn, vanuit Chinees perspectief gezien, zeer beperkt. Mede gege-
                                   ven het feit dat het Chinese budget voor internationale samenwerking
                                   enorm gaat toenemen in de komende jaren, is er vanuit China behoefte aan
                                   opschaling van de internationale samenwerkingsprojecten. Uit de ITT-studie
                                   blijkt dat de Chinese partners de samenwerking met Nederlandse onderzoe-
                                   kers ervaren als low-profile en op de korte termijn gericht, met weinig
                                   betrokkenheid van de Nederlandse overheid en beperkte financiële inzet aan
                                   Nederlandse kant. Het zijn vaak de Chinese partners die de samenwerking
                                   willen intensiveren en uitbreiden. Van Nederlandse zijde is daar volgens hen
                                   niet altijd belangstelling voor. Dit kan te maken hebben met het feit dat de
                       24 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                                              budgetten voor samenwerking verspreid zijn over verschillende universiteiten
                                              en daarbinnen over verschillende faculteiten en onderzoeksgroepen. Ook
                                              binnen NWO wordt samenwerking met China gefinancierd vanuit verschillen-
                                              de ‘potjes’. Elk ‘potje’ heeft een, in Chinese begrippen, beperkte omvang,
                                              waardoor de impact ervan beperkt blijft. Om invulling te kunnen geven aan
                    Kleine 'potjes'           de behoefte om samenwerking op te schalen, zijn stappen aan Nederlandse
                                              zijde noodzakelijk.
  Holland branding: Tulpen én TU's  34.       Optimaliseren van de samenwerking vraagt ook grotere bekendheid van (de
                                              kennis en kwaliteiten van) Nederland in China. Als Chinezen Nederland al
                                              kennen dan is dat vooral van voetbal, molens, tulpen en kaas. Nederland is
                                              bij relevante spelers in China weinig bekend als kennis- en innovatieland. Het
                                              Chinese bedrijfsleven kent Nederland als toegangspoort naar Europa en van-
                                              wege onze goede handels- en logistieke systemen. Het kent ook Philips,
                                              maar ziet Philips niet als Nederlandse multinational. Bij studenten en onder-
                                              zoekers zijn vooral de TU Delft en Wageningen UR bekend. Voor China is in
                                              Europa vooral Duitsland goed bekend als kennis- en innovatieland; de tech-
                                              nologische capaciteiten van Duitsland worden zeer gerespecteerd. Ook
                                              Zwitserland heeft een goede reputatie, dat vooral te danken is aan enkele
                                              goede universiteiten en sterke bedrijven. De Scandinavische landen hebben
                                              zich verenigd in hun branding richting China en presenteren zich als de
                                              Nordic Countries. Hierin lijken ze zeer succesvol. Als groep worden de kleine
                                              en middelgrote landen in noordwest Europa steeds bekender in en belangrij-
                                              ker voor China, maar daarbinnen is Nederland (nog) geen unieke speler. Het
                                              nadeel van Nederland is dat er relatief weinig OEM’ers zijn, weinig wereld-
                                              wijde brands zoals Philips en Heineken, en dat de Nederlandse universiteiten
                                              niet in de top-30 staan. Nederland zal dus meer zijn best moeten doen om
                                              op te vallen in China. Daarbij wordt er vaak op gewezen dat het belangrijk is
                                              om fysiek aanwezig te zijn in China.
 Een meer gezamenlijke aanpak in    35.       Europa kan bijdragen aan het optimaliseren van de samenwerking met
         Europa biedt ook kansen              China. Een meer gezamenlijke aanpak in Europa in samenwerking met China
                                              brengt kansen. Europa biedt een kader voor wetenschappelijke samenwer-
                                              king tussen Europese landen en China (via KP7, SFIC). Maar in de praktijk is
                                              er nog maar beperkt sprake van gezamenlijk optrekken richting China op het
                                              gebied van kennis en innovatie. Lidstaten houden in een aantal gevallen lie-
                                              ver de kaarten tegen de borst dan relaties, netwerken en toegang tot China
                                              te delen en dat geldt zeker voor de grotere lidstaten van de EU. Niettemin is
                                              Europa voor Nederland belangrijk om een aantal redenen. Ten eerste zijn er
Gezamenlijk informatie ontsluiten             mogelijkheden om gezamenlijk informatie te ontsluiten op terreinen die nog
                                              ver van de markt en commercialisering verwijderd zijn. Een voorbeeld is hier
                                              het in kaart brengen van de kwaliteiten van Chinese universiteiten en facul-
                                              teiten. Een tweede reden voor sterkere samenwerking binnen Europa is de
                                25  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>              Gewicht en macht            onderhandelingsmacht van de EU in het verkrijgen van toegang voor
                                          Europese bedrijven en kennisinstellingen tot Chinese R&D-programma’s. Een
                                          derde reden is het gewicht van de EU. Handelsconflicten of conflicten over
                                          IPR van Nederlandse bedrijven in China hoeven geen weerslag te hebben op
                                          de relatie van Nederland met China omdat de Europese Unie bevoegd is. Een
                                          gezamenlijke Europese lijn, ook op het gebied van mensenrechten of diplo-
                                          matieke betrekkingen is effectiever. In de vierde plaats kan Nederland zich
Nederland als gateway to Europe           profileren als gateway to Europe. Nederlandse kennis, faciliteiten en infra-
                                          structuur zijn op zichzelf aantrekkelijk voor China, maar daar waar
                                          Nederland zich kan profileren als toegangspoort tot een veel groter Europees
                                          kennisreservoir, is dat alleen maar gunstig.
                                 Rol overheid
       Overheid kan bijdragen…   36.      De overheid kan bijdragen aan een betere samenwerking met China. Een
                                          overheid die dat wil doen heeft daar naar de mening van de raad drie goede
                                          redenen voor. Ten eerste speelt de Chinese overheid een belangrijke rol in de
                                          economie (bijvoorbeeld bij het sluiten van contracten, zeker in het geval van
                                          (voormalige) staatsbedrijven) waardoor aan Nederlandse kant aanwezigheid
                                          van de overheid ook gewenst is. Ten tweede is er sprake van een informatie-
                                          asymmetrie, met name voor kleine en middelgrote bedrijven. De overheid
                                          heeft een rol in de voorlichting van Nederlandse bedrijven. Ten derde is er bij
                                          het opbouwen van goede relaties met China sprake van spillover effecten.
                                          Het kost bedrijven veel inspanning om een goede relatie met China op te
                                          bouwen. Anderen kunnen hier later (gratis) van profiteren. Dit legitimeert
                                          ondersteuning voor bedrijven bij het opbouwen van relaties met China. Het
                                          vereist wel een goede branding om spillover effecten daadwerkelijk te verze-
                                          keren.
      …omdat Chinese overheid    37.      Economische aanwezigheid is een belangrijk instrument van de Nederlandse
         belangrijke rol speelt…          overheid. De Chinese overheid speelt een essentiële rol in de samenwerking
                                          tussen Nederlandse en Chinese bedrijven en/of kennisinstellingen. De aanwe-
                                          zigheid en betrokkenheid van de Nederlandse overheid (zowel rijk als provin-
                                          cies en gemeenten) is vaak nuttig en nodig om de kans op succesvolle
                                          samenwerking te vergroten. De overheid kan deuren openen die anders
                                          gesloten blijven. Voorwaarde voor een effectieve rol van de Nederlandse
                                          overheid is dat ze in staat is om snel tot besluitvorming te komen, om zo
                                          het Chinese tempo bij te kunnen benen. In China is met name de rol van
               …ook provincies…           provincies interessant, omdat de belangrijkste investeringsbeslissingen vaak
                                          door provinciale overheden genomen worden. Uit de EIM-studie blijkt echter
                                          dat de rol van regionale overheden vanuit Nederland door tweederde van de
                                          bedrijven niet belangrijk wordt geacht. Naast de inzet van bilaterale econo-
                                          mische diplomatie kan de overheid ook via multilaterale economische diplo-
                              26 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                           matie proberen om China te binden aan het multilaterale stelsel (bijvoor-
                                           beeld het afsluiten van vrijhandelsakkoorden om ons bedrijfsleven verdere
                                           markttoegang te verschaffen).
 …vergaren van informatie (te)   38.       Informatie is cruciaal. Voor bedrijven echter is het vergaren van de benodig-
        kostbaar is voor mkb…              de informatie om succesvol te zijn in China erg kostbaar en soms onmoge-
                                           lijk. Voorlichting en mogelijk enige begeleiding zijn dan van belang. Ook hier
                                           zijn prioriteiten nodig. Grote bedrijven weten wel wat ze doen, maar kleinere
                                           bedrijven niet altijd. Voor hen liggen de grootste uitdagingen bij het vinden
                                           van goede partners en het omgaan met de Chinese cultuur van samenwer-
                                           ken. Voorlichting over de manier van werken in China en ondersteuning bij
                                           het vinden van goede partners is daarom nuttig om onnodige mislukkingen
                                           te voorkomen. Deze voorlichting hoeft niet altijd vanuit de overheid te
                                           komen; de helft van de 500 door EIM ondervraagde innovatieve bedrijven
                                           gebruikt het eigen netwerk om aan informatie te komen. Toch wordt in de
                                           praktijk de voorlichting door de Kamers van Koophandel, Agentschap NL en
                                           de Nederlandse ambassades en Netherlands Business Support Offices veel
                                           gebruikt. Commerciële dienstverlening rond het identificeren en selecteren
                                           van geschikte samenwerkingspartners voor bedrijven en kennisinstellingen is
                                           al beschikbaar in Nederland, al is dit op dit moment nog kleinschalig en voor
                                           kleine bedrijven waarschijnlijk te kostbaar.
 …iedereen gebaat is bij goede   39.       Holland branding helpt. Iedere Nederlandse organisatie die samenwerkt met
           Holland branding…               China op het terrein van kennis en innovatie is gebaat bij de bekendheid en
                                           het imago van Nederland als kennis- en innovatieland – en draagt daar zelf
                                           ook weer aan bij. Hier ligt bij uitstek een rol voor de nationale overheid.
                                           Deze wordt op onderdelen al goed tot zeer goed opgepakt. Agentschap NL
                                           en de NBSO’s in China verzorgen Holland branding ten behoeve van het
                                           (innovatieve) bedrijfsleven, en NESO doet dit ten behoeve van universiteiten
                                           en hoger onderwijsinstellingen. De aanpak van NESO wordt door andere lan-
                                           den als best practice beschouwd. De raad constateert niettemin dat er nog
                                           verbeteringen in de Holland branding mogelijk zijn door een betere coördi-
                                           natie van deze verschillende initiatieven.
                                 40.       Wanneer de overheid voor beleid kiest om de samenwerking met China te
                                           intensiveren en te optimaliseren dan heeft de overheid daarbij wel de taak
     Kansen en risico's ongelijk           om te waken over het belang van Nederland als geheel. Samenwerking
                       verdeeld            levert kansen, maar herbergt ook risico’s, die niet altijd gelijk verdeeld zijn.
                                           Investeringen vloeien terug in de vorm van economische waarde en dragen
                                           bij aan het oplossen van mondiale maatschappelijke uitdagingen. Ook voor
                                           de werkgelegenheid kan samenwerking met China, ondanks verlies van
Overheid moet balans bewaken               banen in enkele bedrijfstakken, uiteindelijk netto een positief effect hebben
                                           op de werkgelegenheid. Niettemin is het van belang ook goed naar nadelen
                             27  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>                                      en risico’s te kijken, te meer wanneer die terecht dreigen te komen bij werk-
                                      nemers en onderzoekers die hun ervaring en kennis minder goed kunnen
                                      inzetten op de arbeidsmarkt.
Samenwerking vereist sterke  41.      De belangrijkste bijdrage die de overheid kan leveren in het optimaliseren
  Nederlandse kennisbasis...          van de samenwerking met China ligt wellicht in Nederland: een goede
                                      samenwerking vereist voldoende investeringen in de kennisbasis in
                                      Nederland. Alleen dan blijft Nederland interessant voor China en alleen dan
                                      kan Nederland de toenemende concurrentie met China weerstaan. Naast
                                      investeringen in de kennisbasis dienen ook de kennis- en innovatiesystemen
                                      goed te functioneren; bedrijven, kennisinstellingen en overheden moeten
                                      elkaar weten te vinden, gezamenlijke toekomstvisies en-strategieën ontwik-
                                      kelen en gezamenlijk optrekken naar het buitenland. Een goed functione-
                                      rend kennis- en innovatiesysteem, met wederzijdse afhankelijkheid is ook
      …en bescherming van             een bescherming tegen mogelijke negatieve gevolgen van (buitenlandse)
            ‘systeemkennis’           overnames van innovatieve bedrijven die een ‘systeemfunctie’ vervullen.
                             Nederland kan leren van andere landen
Ook andere Europese landen   42.      Andere Europese landen lijken zwaarder in te zetten op samenwerking met
         zetten in op China           China dan Nederland. Vooral de samenwerking tussen Duitsland en China
                                      wordt steeds intensiever, zoals onder meer blijkt uit het bezoek dat de
                                      Chinese minister-president Wen Jiabao in de zomer van 2011 aan Duitsland
                                      bracht, samen met dertien van zijn ministers. In oktober 2011 vond de eerste
                                      Sino-German Innovation Conference plaats en werd het Sino-German
                                      Innovation Platform opgericht. Dit platform beoogt een lange termijn mecha-
                                      nisme te zijn voor een innovatiedialoog tussen de twee landen en moet een
                                      leidraad bieden voor bilaterale samenwerking op het terrein van kennis en
                                      innovatie. Sinds 2000 is er het Sino-German Center for Research Promotion,
                                      dat als doel heeft om de wetenschappelijke samenwerking tussen beide lan-
                                      den te versterken. Ook de Scandinavische landen zetten strategisch in op
                                      samenwerking met China. Vanuit de National Natural Science Foundation of
                                      China (NSFC) ging tussen 2006 en 2010 meer funding naar samenwerkings-
                                      projecten met Zweden, Denemarken en Finland dan naar Nederland.
                                      Het was niet mogelijk om na te gaan welke budgetten in deze landen
                                      beschikbaar zijn voor samenwerking met China, maar de indruk bestaat dat
                                      de inspanning van Nederland achterblijft bij deze landen.
      Meeste landen kiezen   43.      De meeste landen in Europa kiezen steeds meer voor een thematische bena-
  thematische benadering…             dering in hun samenwerking met China. Een paar voorbeelden:
                                      –        Duitsland: E-mobility, Clean Water, Life Sciences & Health. Vanuit de
                                               instituten (Max-Planck, Fraunhofer, Helmholz etc.) is er nog meer the-
                                               matische samenwerking, bijv. op milieutechnologie, micro-elektronica,
                         28  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                     productiesystemen en energietechnologie;
                                            –        Denemarken: water en duurzaamheid , hernieuwbare energie, nano-
                                                     technologie, Life Sciences, sociale wetenschappen;
                                            –        Zweden: Green growth, Life Sciences, materialen, transport en com-
                                                     municatie, ICT;
                                            –        Zwitserland: milieu, materialen, nanotechnologie, Life Sciences, medi-
                                                     sche wetenschappen;
…die overlappen met Nederlandse             Deze thema’s kennen veel overlap met de Nederlandse sterktes en gekozen
                         sterktes           thema’s in de NWO en KNAW programma’s van de laatste jaren (zoals bio-
                                            technologie, milieu, materialen, watermanagement, biomassa, medische
                                            technologie, nano-elektronica, embedded systems, groene genetica).
   Voorbeelden uit andere landen  44.       Van een aantal landen kan Nederland leren. Een paar voorbeelden:
                                            –        Zweden heeft uitgebreide aandacht voor de monitoring (intelligence)
           Zichtbaarheid Zweden                      van het wetenschaps- en innovatiebeleid in China. Er is daarnaast veel
                                                     aandacht voor mensenrechten in de Zweedse Strategy for selective
                                                     cooperation with China, 2009-2013, met als instrument en blikvanger
                                                     een Zweeds-Chinees instituut voor wetenschappelijke samenwerking
                                                     op het terrein van mensenrechten. Er zijn ook andere Zweedse ‘uit-
                                                     hangborden’ in China, zoals een kenniscentrum voor milieutechnolo-
                                                     gie;
 Krachtenbundeling Denemarken               –        Denemarken heeft sinds 2008 een rijksbrede strategie met duidelijke
                                                     commitment van de overheid. Alleen al het hebben van een dergelijke
                                                     strategie maakt verschil. In het kader hiervan heeft Denemarken een
                                                     fysieke aanwezigheid in Shanghai met het Danish Innovation Center.
                                                     Interessant daar is de mogelijkheid om tegen kostprijs diensten aan te
                                                     bieden aan kleine en middelgrote Deense bedrijven. Tot slot leren we
                                                     van Denemarken dat het mogelijk is om gezamenlijk de krachten te
                                                     bundelen richting China;
                                            –        De Scandinavische landen hebben hun krachten gebundeld als Nordic
                                                     Countries, met zichtbare aanwezigheid in China op de campus van de
                                                     Fudan University in Shanghai. Hiermee bieden ze een platform voor
                                                     studenten, onderzoekers en bedrijven die naar China willen komen
                                                     voor wetenschappelijke en/of innovatieve samenwerking;
              Strategie Duitsland           –        De Duitse aanpak kenmerkt zich door een strategische lange termijn
                                                     inzet door bedrijven, universiteiten, instituten en Bundesländer.
                                                     Duitsland heeft veel aandacht voor educatie, wetenschappelijke en
                                                     industriële samenwerking met China.
                                                     De Duitse overheid heeft een strategie om bedrijven te helpen om
                                                     kansen te pakken in China. Het vraagt daarvoor in ruil aan Duitse
                                                     R&D intensieve bedrijven om in Duitsland te blijven investeren.
                                                     De federale overheid verzorgt de contacten met China op topniveau,
                                                     onder meer door jaarlijkse of tweejaarlijkse ontmoetingen van over-
                               29 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>                                          heidscommissies die de samenwerking in onderwijs en wetenschap
                                          coördineren, op verschillende thematische gebieden. Ook besteedt
                                          Duitsland veel aandacht aan de branding van Duitsland in China;
Summer schools Verenigd          –        De research councils in het Verenigd Koninkrijk hebben goede erva-
             Koninkrijk                   ring met het stimuleren van summer schools om de uitwisseling van
                                          studenten te bevorderen.
        Zwitserse brand          –        Van Zwitserland kan geleerd worden hoe de bekendheid in China kan
                                          worden vergroot door het hebben van wereldwijde brands (zoals
                                          Swatch). Ook laat Zwitserland zien dat de wereldwijde ranking van
                                          universiteiten ertoe doet;
                                 –        De Verenigde Staten leunen op de markt en laten zien dat als de
                                          randvoorwaarden op orde zijn, niet alles overheidsinterventie vereist.
                                 Het valt op dat alle genoemde Europese landen op de korte termijn niet te
                                 veel vertrouwen op een bloeiende samenwerking in Europees verband, maar
                                 wel open staan voor Europese en multilaterale samenwerking.
                        Een strategie is nodig
    Nederland en China  45.      Kennisuitwisseling is van groot belang om wereldwijde maatschappelijke uit-
         complementair           dagingen het hoofd te bieden. Nederland kan ook veel leren van China.
                                 Kennis is de smeerolie en het fundament van de relatie tussen China en
                                 Nederland. Daarbij is het van essentieel belang dat Nederland en China
                                 gezamenlijk prioriteiten voor samenwerking stellen en dat kennis en krach-
                                 ten gebundeld worden. Het is een taak van de overheid om oog te hebben
                                 voor mogelijke negatieve effecten voor de Nederlandse samenleving en een
                                 strategie te ontwikkelen die samenwerking optimaliseert. Samenwerking ver-
                                 loopt het best wanneer ze gebaseerd is op complementariteit. Er is een dui-
                                 delijke complementariteit tussen China en Nederland op het terrein van
                                 wetenschap en innovatie, zoals:
                                 –        Nederland heeft kennis op voor China strategische terreinen (zoals
                                          Agro&Food en Water);
                                 –        Nederland heeft het vermogen tot samenwerken in complexe meer-
                                          voudige innovatietrajecten (bijvoorbeeld in topsectoren als Water en
                                          Tuinbouw en Uitgangsmaterialen;
                                 –        Nederland biedt China toegang tot Europa (gateway to Europe), ook
                                          op kennisgebied;
                                 –        China biedt Nederland een groeiende afzetmarkt, productiemogelijk-
                                          heden en kapitaal;
                                 –        China biedt Nederland in toenemende mate ook wetenschappelijke
                                          kennis (bijvoorbeeld in Life Sciences en materialen), en onderzoeks-
                                          faciliteiten en experimenteerruimte;
                                 –        China heeft een snelgroeiend reservoir aan onderzoekstalent dat uit-
                                          stekend in staat is om complexe problemen op te lossen;
                     30 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                        –        China heeft veel geld en werkt veel met pilots; Nederland heeft erva-
                                                 ring met efficiënt werken en is sterk in het behalen van veel resultaat
                                                 met beperkte middelen.
Samenwerking heeft meerwaarde Dit betekent dat samenwerking tussen China en Nederland voor beide landen een
                              grote wetenschappelijke, economische en maatschappelijke meerwaarde kan
                              bieden.
                           31 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>32 De Chinese handschoen</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                             3
                  Drie dillema’s
                                             Aanbevelingen
                                 De raad signaleert een aantal dilemma’s bij de samenwerking tussen Nederland en
                                 China. Zo is het naar de mening van de raad evident dat Nederlandse bedrijven en
                                 kennisinstellingen kennis hebben die voor China relevant is. Die kennis kunnen we
                                 naar China brengen om te valoriseren, zowel economisch en maatschappelijk.
                                 Tegelijkertijd schuilt hierin een risico dat Chinese bedrijven zich deze kennis snel
                                 eigen maken en hiermee geduchte concurrenten voor Nederland worden. Winst op
                                 korte termijn kan verlies op lange termijn inluiden. Een tweede dilemma betreft de
                                 vrije markt. Vooral Nederland is gebaat bij een open economie; hoe opener de eco-
                                 nomie, hoe groter de kansen voor Nederlandse bedrijven. Tegelijkertijd realiseert de
                                 raad zich dat openheid ook kwetsbaar maakt. Cruciale kennis kan ook in Nederland
                                 gemakkelijk weggekocht worden door Chinese bedrijven of investeerders.
                                 Bescherming van kennis in bedrijven met een belangrijke ‘systeemfunctie’ voor
                                 Nederland is ook belangrijk. Een derde dilemma gaat over de investeringen in R&D.
                                 Het kan belangrijk zijn dat de Nederlandse overheid de innovatieve Nederlandse
                                 bedrijven ondersteunt bij hun R&D investeringen in China. Tegelijkertijd kan dit
                                 negatieve consequenties hebben voor de R&D capaciteit in Nederland.
        Twee opties voor beleid  De raad realiseert zich dat deze dilemma’s kunnen leiden tot verschillende keuzes.
                                 De raad ziet binnen de mogelijke en verdedigbare opties voor beleid twee uitersten.
                                 De eerste gaat uit van openheid en samenwerking, de tweede is meer restrictief en
                                 gaat uit van minder samenwerking. Binnen beide opties wordt erkend dat de
                                 opkomst van China op het terrein van kennis en innovatie onmiskenbaar is, en dat
                                 de economische macht van China hierdoor verder zal toenemen. Beide opties stre-
                                 ven vreedzame betrekkingen met China na, en beide opties willen de handelsrela-
                                 ties met China op peil houden. Binnen de eerste optie overheerst het optimisme
                                 over de resultaten van samenwerking op het terrein van kennis en innovatie met
                                 China. De tweede optie gaat uit van risico’s en bedreigingen en kiest daarom een
                                 restrictieve koers.
Eerste optie: openheid en meer   Kiezen voor de eerste optie veronderstelt een vertrouwen dat de economische
                 samenwerking    betrekkingen met China groeien door intensivering van de samenwerking op het
                                 terrein van kennis en innovatie. Meer samenwerking op het terrein van kennis en
                                 innovatie brengt weliswaar risico’s op deelterreinen, maar bedrijven en kennisinstel-
                                 lingen krijgen toegang tot Chinees talent en de Chinese markt. Nederlandse kennis-
                                 werkers krijgen kansen op Chinese arbeidsmarkten en Chinese kennis zal bijdragen
                                 tot versnelling van het oplossen van maatschappelijk en ecologische vraagstukken.
                                 Bovendien profiteert Nederland als geheel omdat de economie, de handel, de
                                 export en het transport vruchten kunnen plukken van de intensivering van de
                                 samenwerking.
                             33  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>          Tweede optie: restrictief  Kiezen voor de tweede optie is gerechtvaardigd wanneer de veronderstelling is
                                     dat samenwerking op het terrein van kennis en innovatie juist leidt tot onnodige
                                     conflicten. Die conflicten kunnen de economische betrekkingen, de handel en de
                                     export schade brengen. De perceptie is dan dat de verschillen tussen Nederland en
                                     China groot en moeilijk te overbruggen zijn. Deze verschillen leiden er toe dat
                                     intensievere samenwerking op het terrein van kennis en innovatie vooral teleurstel-
                                     ling brengt. Bijvoorbeeld over het optreden van Chinese partners of overheden of
                                     over conflicten over intellectueel eigendom of andere kwesties. Samenwerking met
                                     China leidt binnen deze perceptie ook tot onzekerheid over het behoud van
                                     arbeidsplaatsen of over het behoud van Nederlandse kenniswerkers voor
                                     Nederlandse bedrijven. Binnen deze optie wordt niet ontkend dat samenwerking
                                     soms en op korte termijn winst kan opleveren. Op lange termijn echter delft
                                     Nederlandse kennis en Nederlandse inventiviteit het onderspit tegenover Chinese
                                     overmacht. En dat leidt tot conflicten. Samenwerking met China kan alleen vrucht-
                                     baar zijn als er sprake is van een gelijkwaardige relatie. Die is er niet tussen
                                     Nederland en China, dus voor de overheid is er geen reden om intensivering van de
                                     samenwerking met China te betalen of te faciliteren. Dat laat onverlet dat individu-
                                     ele bedrijven er voor kunnen kiezen om met China samen te werken.
                                     De raad constateert dat beide opties, beide houdingen, een rol spelen in discussies
                                     over de opkomst van China als kennis- en innovatieland.
                                     Aanbeveling 1: intensiveer de samenwerking met China
               De raad kiest optie 1 De raad kiest voor de eerste optie en beveelt aan de samenwerking met China te
                                     intensiveren. De raad is optimistisch over de samenwerking met China. Hij is er van
                                     overtuigd dat kennis groter wordt voor wie bereid is kennis te delen. Nederlandse
                                     bedrijven zijn sterk en innovatief geworden juist door hun internationale oriëntatie.
                                                e
                                     In de 21 eeuw heeft open innovatie nog meer dan voorheen de toekomst: kennis
                                     en innovatieve kracht zijn niet meer aan een bedrijf, een plaats, aan een regio of
Intensiveer de samenwerking met      aan een land gebonden. Een bedrijf, een regio of een land kan alleen de top berei-
                            China…   ken door te leren van anderen en over de eigen grenzen heen te kijken. Beleid
                                     moet zich aan deze werkelijkheid aanpassen. Grenzen – en in het Chinese geval
                                     muren – waren ooit bedoeld om anderen tegen te houden. Zowel binnen China als
                                     binnen Europa hebben muren en grenzen hun betekenis verloren. Ze bleken vooral
                                     een belemmering voor de eigen groei en ontwikkeling. Het afbreken van muren tus-
                                     sen samenlevingen is moeilijk en vergt een wederzijdse inspanning. Maar samen-
                                     werking tussen Nederland en China kan een stroom van economische groei en van
                                     maatschappelijk relevante kennis teweeg brengen. Dat gaat niet vanzelf en er zijn
                                     geen garanties voor succes. De raad is er niettemin van overtuigd dat wie kiest voor
                                     samenwerking niet zal verliezen. Maar het is in de ogen van de raad verstandig om
    ...onder drie randvoorwaarden    daarbij wel een drietal randvoorwaarden in het oog te houden.
                                 34  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                   Ga er echt voor! Ten eerste is de raad van mening dat samenwerking alleen succesvol kan zijn als
                                    Nederland er ook echt voor kiest. Een beetje samenwerking hier en een paar projec-
                                    ten daar is eigenlijk weggegooid geld. Dat betekent dat de samenwerking met
                                    China intensivering en meer focus verdient en dat daartoe Nederlandse krachten
                                    gebundeld moeten worden. De raad erkent het nut van een zekere competitie tus-
                                    sen kennisinstellingen, bedrijven, regio’s en landen in de samenwerking met China.
                                    Maar de raad constateert ook dat samenwerking en coördinatie binnen Nederland
                                    (en Europa) tussen bedrijven en kennisinstellingen die actief zijn in China wederzijd-
                                    se voordelen kan bieden. Concurrentie op inhoud en samenwerking in vorm kan de
                                    leidraad zijn. De raad benadrukt hierbij ook het nut van een stevig en breed funda-
                                    ment onder de Chinees-Nederlandse samenwerking. Een fundament van menselijke
                                    relaties, van wetenschappelijke en culturele samenwerking dat wederzijds begrip en
                                    uitwisseling van kennis mogelijk maakt. Dit fundament moet bestand zijn tegen
                                    financiële crises, tegen krimp in de wereldeconomie, tegen afnemende globalisering
                                    en toenemende regionalisering.
    Investeer in eigen kennisbasis  Ten tweede is de raad van mening dat Nederland ook altijd oog moet blijven heb-
                                    ben voor mogelijke risico’s voor Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en kennis-
                                    werkers. Samenwerking moet niet leiden tot eenzijdige verplaatsing van R&D naar
                                    China of tot overname van kennisintensieve bedrijven. Daarmee zou samenwerking
                                    immers bijdragen aan een uitholling van de Nederlandse kennisbasis. Een continue
                                    investering in onze eigen kennisbasis en, waar nodig, oog voor wederkerigheid in
                                    de samenwerking zijn daarom essentiële randvoorwaarden.
       Heb oog voor de toekomst     Ten derde moet de samenwerking tegemoet komen aan de Chinese voorkeur voor
                                    continuïteit en langdurige relaties. Dat biedt kansen voor een aantal van de huidige
                                    Nederlandse topsectoren en sterktes. Tegelijkertijd pleit de raad ook voor dynamiek.
                                    Nederland moet oog hebben voor de toekomst, voor nu nog weinig bekende nieu-
                                    we kansen en toekomstige sterktes.
                                    In aanbevelingen 2 en 3 gaat de raad nader in op deze randvoorwaarden.
                                    Aanbeveling 2: stimuleer een gezamenlijke aanpak en toon
                                                           commitment
Initieer een gezamenlijke aanpak    De raad adviseert de overheid om een gezamenlijke inspanning te initiëren, waarbij
                                    het van belang is dat zowel bedrijven, kennisinstellingen en overheden samenwer-
                                    ken. Binnen de overheid moeten verschillende departementen (met name OCW,
                                    EL&I, Infrastructuur & Milieu en Buitenlandse Zaken) en verschillende bestuurslagen
                                    (rijk, provincie, steden) op zijn minst van elkaar weten wat ze doen in China. Dat
                                    maakt het mogelijk te profiteren van elkaars kennis en contacten, strategieën te
                                    integreren en activiteiten in samenhang uit te voeren. Dat maakt bovenal een geza-
                                35  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>                                  menlijk commitment mogelijk om de strategie voor samenwerking met China op
                                  het terrein van wetenschap en innovatie tot een succes te maken. Dit moet het stre-
                                  ven op de (middel)lange termijn zijn. De topsectorenaanpak biedt hiervoor, voor een
                                  groot deel een goed startpunt, maar de raad stelt nadrukkelijk dat ook buiten de top-
                                  sectoren een visie en strategie op samenwerking met China nodig is. Om dit bevorde-
                                  ren zijn meerdere acties nodig, in Nederland, in China, met Europa en met China.
                                  In Nederland
      Een China-platform is nodig a.       Zorg voor de oprichting van een kleinschalig, praktisch georiënteerd en slag-
                                           vaardig China-platform in Nederland waarin de strategie, activiteiten en net-
                                           werken van verschillende actoren (bedrijven, kennisinstellingen, lokale
                                           overheden en rijksoverheid) in relatie tot China samengebracht worden. Doel
                                           van het platform is – heel praktisch – de Nederlandse krachten bundelen. In
                                           de eerste plaats door verdere netvorming binnen Nederland te bevorderen en
                                           elkaar te informeren over de activiteiten met betrekking tot China. Het plat-
                                           form kan ook gebruikt worden om op basis van ervaringen een gezamenlijke
                                           visie en strategie op China te ontwikkelen en nieuwe kansen te identificeren.
                                           Het platform moet een aanspreekpunt zijn voor (innovatieve) ondernemers,
                                           onderzoekers, studenten en overheden, maar kan ook een rol krijgen als
                                           aanspreekpunt voor Chinese beleidsmakers en bedrijven die zich op
                                           Nederland willen oriënteren. De raad geeft hierbij de volgende suggesties
                                           mee:
         Waarin krachten worden            –        Bundel verschillende functies van organisaties als KNAW, NWO,
                       gebundeld                    Agentschap NL (NL Innovatie, NL EVD Internationaal) en KvK/Syntens
                                                    in dit China-platform;
                                           –        Betrek diverse bestaande (handel)platforms voor China-Nederland (bij-
                                                    voorbeeld het Nederlands Centrum voor Handelsbevordering (NCH),
                                                    Vereniging Nederland-China (VNC));
                                           –        Betrek academische netwerken zoals het Academisch China Overleg
                                                    (ACO) en het onlangs door NWO geïnitieerde Science-Industry
                                                    Platform;
                                           –        Nodig brancheorganisaties, provincies en lokale overheden uit om
                                                    actief te participeren in het China-platform. Laat dit platform het cen-
                                                    trale punt worden waarin alle voorlichting, strategieën en missies op
                                                    China te vinden zijn.
Laat Chinezen zich welkom voelen  b.       Blijf er hard aan werken om Nederland interessant en aantrekkelijk te maken
                    in Nederland           voor Chinese bedrijven, beleidsmakers en politici, hoofdkantoren, onderzoe-
                                           kers, studenten en (zakelijke) toeristen. Zorg er voor dat meer Chinezen hun
                                           weg naar Nederland vinden en dat zij zich welkom en begrepen voelen.
                                           Belangrijk hierbij is dat de eerste indruk van Nederland goed is. Voorkom
                                           onnodige ‘stemmingbedervers’ of conflicten, werk samen op basis van
                                           wederzijds respect maar wees duidelijk over Nederlandse standpunten.
                               36 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                                                    De raad geeft hierbij de volgende suggesties mee:
                                           –        Zorg voor capaciteit in Nederland, bij voorkeur gekoppeld aan het
                                                    China-platform, om Chinese delegaties een warm welkom te bieden
                                                    bij bezoeken aan Nederland en ze te begeleiden bij hun bezoeken
                                                    aan overheden, bedrijven, universiteiten en Nederlandse toeristische
                                                    en innovatieve trekpleisters (Deltawerken, Tweede Maasvlakte,
                                                    Keukenhof);
 Laat universiteiten zorgen voor           –        Universiteiten die studenten in China werven hebben ook de taak om
   goede integratie van Chinese                     studenten uit China een goede introductie in Nederland te geven
                      studenten                     zodat ze snel aarden, integreren met andere (westerse) studenten en
                                                    een positief beeld van Nederland overhouden aan hun studie. Van
                                                    universiteiten kan ook een inspanning verwacht worden om er toe bij
                                                    te dragen dat (goede) afgestudeerde Chinese studenten (tijdelijk)
                                                    behouden blijven voor de Nederlandse arbeidsmarkt;
  Verbeter visa procedures voor            –        Verbeter de procedures voor de aanvraag van visa in China. Met een
          Chinese kenniswerkers                     relatief kleine investering in extra capaciteit op de Nederlandse
                                                    ambassade en een vriendelijke glimlach kan de eerste indruk van
                                                    Nederland aanzienlijk verbeterd worden. Ook de procedures rond ver-
                                                    blijfsvergunningen en de kennismigranten-regeling dienen waar nodig
                                                    aangepast te worden voor een betere aansluiting op de werkwijze
                                                    van de Chinese overheid.
                                 In China
     Etaleer Nederlandse kennis  c.        Zorg voor een coherente en consistente branding van Nederland als weten-
                                           schaps- en innovatieland. Deze Holland branding begint al in Nederland,
                                           gebaseerd op de gezamenlijke strategie. Maar vooral ook in China moet de
                                           branding uitgedragen worden. Kijk hiervoor naar Duitsland, maar ook naar
                                           Zwitserland en Zweden. De raad geeft hierbij de volgende suggesties mee:
                                           –        Etaleer Nederlandse excellente kennis en innovatie door in China een
                                                    Dutch Science & Innovation Portal op te richten. Doe dat zowel virtu-
                                                    eel als fysiek, maar verbind het niet aan één gebouw in één stad. Via
                                                    dat portal kunnen (potentiële) Chinese samenwerkingspartners the-
                                                    matisch inzicht krijgen in het wie en wat van Nederlandse bedrijven,
                                                    kennisinstellingen en overheden. Werk vanuit dit portal ook samen
                                                    met de NESO om studenten aan te trekken voor de Nederlandse uni-
                                                    versiteiten. Bouw hierbij voort op de netwerken van het Nederlandse
                                                    postennetwerk in China: het heeft geen zin om los van bestaande ini-
                                                    tiatieven weer een nieuw portal of een platform op te richten. Benut
                                                    ook zo goed mogelijk de netwerken met alumni van Nederlandse
                                                    universiteiten; dit kunnen goede ambassadeurs voor Nederland zijn;
Promoot Nederland als gateway              –        Promoot Nederland ook als gateway naar kennis en kennisinstellingen
           naar kennis in Europa                    elders in Europa. Benut hiermee de goede positie die Nederland heeft
                                                    in het Europese kaderprogramma voor onderzoek en de contacten die
                              37 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                                van daaruit met Chinese kennisinstellingen zijn opgebouwd. Benut
                                                hiermee ook de waardering die China heeft voor de pragmatische
                                                manier waarop Nederland een trekkende rol kan spelen in multinatio-
                                                nale consortia;
                                       –        Richt naar Duits voorbeeld een selectieproces in om toptalent naar
                                                Nederland te krijgen, maar bedenk daarbij dat het Duitse succes
                                                gebaseerd is op een jarenlang investering. Goede relaties tussen
                                                China en Nederland zijn gebaseerd op relaties tussen mensen.
                                                Inkomende mobiliteit van Chinese studenten en onderzoekers is dus
                                                wenselijk. Meer dan nu moet de focus hierbij liggen op topstudenten
                                                en -onderzoekers. De kwaliteit van het Nederlandse onderzoek is van
                                                dusdanig hoog niveau, dat het mogelijk moet zijn om met een goede
       Selecteer op toptalent                   branding en een goed selectieproces toptalent naar Nederland te
                                                halen;
                                       –        Zoek daarnaast in een aantal belangrijke steden als Beijing, Shanghai,
Maak Nederland herkenbaar in                    Nanjing, Shenzhen, Hangzhou en Guangzhou naar mogelijkheden om
           belangrijke steden                   Nederland herkenbaar te positioneren. Bijvoorbeeld door in deze ste-
                                                den een incubator op te richten, voortbouwend op goede relaties tus-
                                                sen Nederlandse en Chinese universiteiten. In deze incubator kunnen
                                                jonge Nederlandse innovatieve bedrijven zich vestigen als zij willen
                                                starten in China, en daarnaast kunnen er bijeenkomsten georgani-
                                                seerd worden rondom Nederlandse kennis en innovatie, met als doel
                                                om Nederland te profileren;
              Betrek het mkb           –        Overweeg om ook een mkb-netwerk aan te verbinden deze incubator
                                                (gebaseerd op het voorbeeld van het Danish Innovation Center).
                                                Betrek daarbij provinciale en gemeentelijke overheden die goede rela-
                                                ties hebben met de betreffende Chinese regio. Overweeg naar Deens
                                                voorbeeld een betaling van de kostprijs voor gerichte diensten van de
                                                overheid aan het bedrijfsleven die verder gaan dan algemene infor-
                                                matievoorziening. Stel hierbij vooral het Nederlandse midden- en
                                                kleinbedrijf voorop.
                              Met Europa
   Werk samen in EU-verband   d.       Maak gebruik van Europese of multilaterale samenwerking. Stimuleer multi-
                                       laterale samenwerking op het terrein van het in kaart brengen van
                                       (beleids)ontwikkelingen in China en identificeren en monitoren van goede
                                       universiteiten en onderzoeksgroepen. Deze activiteiten zijn noodzakelijk voor
                                       het identificeren van goede samenwerkingspartners en het signaleren van
                                       kansen, maar vereisen dermate grote inspanningen dat het zinvol is om dit
                                       samen met andere landen te doen. Bij voorkeur met meerdere landen en
                                       liefst in EU of OECD-verband. Gebruik het SFIC (Strategy Forum for
                                       International S&T Cooperation) als platform hiervoor. Focus binnen het kader
                                       van de EU vooral op de wetenschappelijke samenwerking binnen KP7 en
                           38 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                          vanaf 2013 op Horizon 2020. Trek met de EU en met andere EU-lidstaten
                                          één lijn op het terrein van diplomatieke betrekkingen.
                                Met China
      Overweeg (twee)jaarlijkse e.        Organiseer een gezamenlijk programma met China. Overweeg om naar Duits
             topontmoetingen              voorbeeld een tweejaarlijkse topontmoeting tussen Nederlandse regerings-
                                          vertegenwoordigers en hun Chinese counterparts te organiseren; de ene
                                          keer in China, de andere keer in Nederland. Maak er eventueel een Benelux-
                                          top van, of een top met één of twee Chinese regio’s. Zorg hierbij voor een
                                          goede voorbereiding, geef er grote bekendheid aan en etaleer de
                                          Nederlandse sterktes.
                                Aanbeveling 3: maak onderscheid tussen BOUWERS, TOPPERS
                                                        en STIJGERS
             Maatwerk is nodig  China en Nederland hebben elkaar veel te bieden, maar kansen en risico’s mani-
                                festeren zich anders in verschillende sectoren. Maatwerk is nodig. De raad onder-
                                scheidt daartoe onder Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen, studenten,
                                decentrale overheden, andere organisaties en kenniswerkers, die in China actief
Kijk naar BOUWERS, TOPPERS en   zijn, drie verschillende groepen. De eerste groep kan aangeduid worden als
                     STIJGERS   BOUWERS. Dat zijn kenniswerkers (voornamelijk in de wetenschap, maar soms ook
                                bij bedrijven of andere organisaties) die enthousiast zijn om samen met Chinese col-
                                lega’s of counterparts een kennisrelatie op te bouwen. Dat kan op verschillende ter-
                                reinen zijn, bijvoorbeeld milieu, duurzame energie, architectuur, astronomie of
                                internationaal recht. De BOUWERS brengen Nederlandse kennis in, ze doen ervaring
                                op in China, ze leren op hun vakgebied en ze raken meer en meer vertrouwd met
                                de Chinese taal en cultuur. Zij worden vaak gewaardeerd en soms ook gesteund
                                door hun gemeente of provincie. Nederlandse BOUWERS zijn al jarenlang actief in
                                China en de raad signaleert dat er steeds meer BOUWERS komen. En dat is ook
                                goed: BOUWERS vormen samen met hun Chinese counterparts het fundament van
                                de kennisrelatie met China en daarmee een basis waarop het bedrijfsleven kan
                                voortbouwen.
                                Binnen het Nederlandse bedrijfsleven, dat in China actief is, onderscheidt de raad
                                twee groepen: TOPPERS en STIJGERS. De TOPPERS staan letterlijk aan de top, ze
                                hebben een goede positie in China, investeren in R&D in China. Daarbij kan het
                                gaan om applicatieonderzoek of om Europese producten aan te passen aan de
                                Chinese smaak en omstandigheden. Maar het kan ook gaan om echt nieuw en ver-
                                nieuwend onderzoek. De TOPPERS hebben baat bij activiteiten van BOUWERS, maar
                                ook omgekeerd: BOUWERS kunnen meeliften op het succes en imago van TOPPERS.
                                De tweede groep binnen het bedrijfsleven kan aangeduid worden als STIJGERS:
                                opkomende innovatieve bedrijven die actief zijn op een terrein dat voor China eco-
                             39 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                                 nomisch en/of maatschappelijk relevant is. Voor STIJGERS zijn TOPPERS relevant en
                                 omgekeerd. STIJGERS brengen dynamiek en nieuwe kansen die ook TOPPERS raken
                                 en STIJGERS kunnen op hun beurt weer meeliften op het succes, het imago en de
                                 contacten van TOPPERS. Zowel STIJGERS als TOPPERS hebben baat bij een kennisin-
                                 frastructuur die ontwikkeling van nieuwe producten en nieuwe productiewijzen
                                 bevordert en hun toegang tot China gemakkelijker maakt. Kortom, ze hebben baat
                                 bij BOUWERS.
                                 De drie groepen BOUWERS, TOPPERS en STIJGERS hebben op deze manier lange en
                                 interessante raakvlakken, waarbij BOUWERS de basis van kennis vormen en TOP-
 BOUWERS, TOPPERS en STIJGERS    PERS en STIJGERS hun wortels hebben in het Nederlandse bedrijfsleven. In de ogen
      raken en versterken elkaar van de raad zijn BOUWERS, TOPPERS en STIJGERS gelijkwaardig, ze moeten elkaar
                                 versterken op de wijze zoals de krachten van Yin en Yang uit de Taoïstische filosofie
                                 dat doen. Figuur 1 beeldt dit uit.
                                          TOPPERS
                                                                    STIJGERS
                                                       BOUWERS
                                 Figuur 1 BOUWERS, TOPPERS en STIJGERS raken en versterken elkaar
                                 Ontwerp voor BOUWERS, TOPPERS en STIJGERS een visie en strategie voor samen-
                                 werking op het terrein van wetenschap en innovatie langs verschillende lijnen.
                                 Hieronder worden voor de drie groepen een aantal lijnen nader uitgewerkt.
                                 Koester BOUWERS
BOUWERS vormen het fundament     BOUWERS zijn kenniswerkers (uit kennisinstellingen en andere organisaties, zoals
  van de kennisrelatie met China bedrijven of onderwijsinstellingen), die goede relaties met China onderhouden,
                                 actief zijn op thema’s die voor China maatschappelijk en/of wetenschappelijk rele-
                                 vant zijn en dus voor China interessante kennis te bieden hebben. Zij brengen
                                 Chinese kennis of in China ontwikkelde kennis naar Nederland en vormen samen
                                 met hun Chinese partners het fundament van de kennisrelatie met China. Dat fun-
                                 dament dient naar de mening van de raad continu versterkt te worden. Versterking
                                 kan onder meer worden bereikt door het tegengaan van versnippering. BOUWERS
                                 zijn te vinden op uiteenlopende wetenschappelijke terreinen zoals landbouw,
                              40 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                  milieutechnologie, astronomie, internationale betrekkingen en maatschappelijke
                                  ordening. BOUWERS zijn divers: studenten, onderzoekers, bestuurders, hoogleraren
                                  en decanen van hogescholen en universiteiten. Voor de BOUWERS geldt dat de rela-
                                  tie met China als geheel in balans moet zijn, maar dat betekent niet dat in elk
                                  afzonderlijk samenwerkingsproject wederkerigheid geëist hoeft te worden.
                                  De raad adviseert de overheid om deze BOUWERS te koesteren en de continue ver-
                                  sterking van het fundament dat de BOUWERS bieden te faciliteren, op de volgende
   Fundament vraagt versterking   wijze:
Stimuleer studenten om in China   a.        Stimuleer – meer dan nu – dat Nederlandse studenten (een deel van) hun
                    te studeren…            studietijd aan een Chinese universiteit doorbrengen. De raad geeft hierbij de
                                            volgende suggesties:
        …met summer schools en              –        Overweeg hierbij om middelen vrij te maken voor het organiseren van
                     voorlichting                    summer schools (naar voorbeeld van de RCUK). Deze summer schools
                                                     kunnen (deels) worden gekoppeld aan de thema’s die relevant zijn
                                                     voor TOPPERS en STIJGERS. Het initiatief van de Universiteit Utrecht
                                                     en de TU Delft om een pilot te starten waarbij 30 ambitieuze studen-
                                                     ten in een vroege fase van hun studie gelegenheid krijgen om een
                                                     summer school in China te volgen, kan eveneens een bron van inspi-
                                                     ratie zijn;
                                            –        Investeer in voorlichting over het Chinese wetenschapssysteem. De
                                                     raad is van mening dat er in de toekomst veel kennis te halen valt uit
                                                     China, maar dat dit momenteel nog onvoldoende gezien wordt in
                                                     Nederland. Publicaties en presentaties over Chinese wetenschap kun-
                                                     nen hierbij zeer nuttig zijn;
                                            –        Benut de mogelijkheden die de EU biedt om de uitwisseling van stu-
                                                     denten en onderzoekers te bevorderen. Stimuleer in EU verband de
                                                     uitbreiding van deze mogelijkheden, onder de voorwaarde dat het
                                                     voornamelijk gaat om uitwisseling van studenten en wetenschappers.
 Verbind BOUWERS met TOPPERS      b.        Stimuleer clustervorming bij de BOUWERS. Het China-platform (zie aanbeve-
                     en STIJGERS            ling 2) kan daarin een rol spelen. Verbind BOUWERS, daar waar mogelijk en
                                            nuttig, met TOPPERS en STIJGERS, zodat deze kunnen kapitaliseren op de
                                            goede relaties van de BOUWERS.
                                  c.        Blijf de uitwisseling van wetenschappers stimuleren, waarbij naast het onder-
                                            houden van de relaties het belangrijkste doel moet zijn om gezamenlijk ken-
                                            nis te ontwikkelen en te delen op diverse terreinen die maatschappelijk en
                                            economisch relevant zijn. Kennis brengen draagt bij aan de versterking van
                                            de onderlinge relatie en aan een vruchtbare bodem waarop andere initiatie-
                                            ven (bijvoorbeeld binnen TOPPERS en STIJGERS) weer kunnen groeien.
   Opschaling van samenwerking    d.        China is gebaat bij opschaling van de samenwerking. De Nederlandse over-
                            nodig           heid heeft als gesprekspartner van de Chinese overheden een belangrijke rol
                                            hierin. Spreek naar Deens model namens Nederlandse universiteiten over
                                            samenwerking. Focus niet alleen op bèta-onderwerpen, maar ook op sociale
                               41 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>  Overweeg institutionalisering          wetenschappen. Overweeg daarnaast om op enkele thema’s deze samenwer-
     samenwerkingsverbanden              king te institutionaliseren door in China een Sino-Dutch samenwerkingsver-
                                         band op te richten, bijvoorbeeld op het terrein van maatschappelijke
                                         ordening, sociale harmonie, stadsontwikkeling, internationaal recht en arbi-
                                         trage, internationale betrekkingen of sociale innovatie. Het Sino-Dutch
                                         Centre for Preventive and Personalized Medicine, een samenwerkingsverband
                                         tussen TNO, Leiden Universiteit, het Netherlands Genomics Initiative, het
                                         Netherlands Metabolomics Center en het Chinese Dalian Institute of
                                         Chemical Physics (onderdeel van de Chinese Academy of Sciences) kan hier-
                                         bij als inspiratiebron dienen. Betrek hierbij ook NGO’s en andere maatschap-
                                         pelijke betrokkenen.
                                Steun TOPPERS
 TOPPERS zijn deel van prestige TOPPERS zijn bedrijven die internationaal zowel economisch als qua innovatie voor-
                van Nederland   oplopen en reeds een goede positie hebben in China. Ze zijn actief op thema’s waar
                                China internationaal economisch top wil zijn dan wel op thema’s die maatschappe-
                                lijk relevant zijn voor China. TOPPERS zijn zowel kansrijk als sterk in hun samenwer-
                                king met China. TOPPERS zijn deel van het prestige van Nederland. Ze zijn in
                                Nederland goed georganiseerd en ze zijn al succesvol in China. Niettemin is er voor
                                hen nog veel te winnen in de samenwerking met China, en ze kunnen een belang-
                                rijke hand of springplank zijn die andere Nederlandse bedrijven vooruit helpt.
                                Wanneer het de TOPPERS goed gaat in China, kan dat ook ten goede komen aan
                                Nederland als geheel, maar daarvoor is geen garantie. Nederlands beleid moet er
                                daarom op gericht zijn om wederzijds commitment te versterken. TOPPERS zullen in
                                beginsel gevonden worden binnen een aantal van de negen benoemde topsectoren,
                                waarbij opgemerkt moet worden dat TOPPERS veelal een specifiekere focus en dus
                                beperktere scope zullen hebben dat de topsectoren zelf. TOPPERS zijn bijvoorbeeld
                                te vinden in clusters rond groene genetica, led-technologie, polymeren, deltatech-
                                nologie en medische technologie. Deze TOPPERS zijn behoorlijk robuust en verdie-
                                nen een lange termijn strategie (minstens vijf tot tien jaar). Voorwaarde om een
Vraag van TOPPER commitment     TOPPER te zijn is een lange termijn commitment in Nederland van de betrokken
                  in Nederland  bedrijven en kennisinstellingen.
                                De raad adviseert de overheid om TOPPERS onder voorwaarden te steunen, en wel
                                op de volgende wijze:
                                a.       Toon lange termijn commitment ten aanzien van investeringen in Nederland
                                         in de kennisbasis voor deze TOPPERS en vraag van de TOPPERS ook commit-
                                         ment om in Nederland te investeren (zoals ook de Duitse overheid dat in
                                         Duitsland doet). Zorg dat het cluster van bedrijven en kennisinstellingen
                                         waar de TOPPER uit voort komt de Chinese partners wat te bieden blijft heb-
                                         ben. Dit is een lange termijn commitment die ook vanuit de Nederlandse
Maak samenwerking met China              bedrijven en kennisinstellingen aanwezig dient te zijn.
   onderdeel van gezamenlijke   b.       Stimuleer dat samenwerking vanuit publieke kennisinstellingen (universitei-
                      strategie          ten, TNO, GTI’s) met China ingebed is in een gezamenlijke strategie van het
                             42 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                                             gehele cluster van bedrijven en kennisinstellingen waar de TOPPER deel van
                                             uitmaakt.
      Vraag wederkerigheid in de   c.        Vraag in samenspraak met de TOPPERS wederkerigheid in de kennissamen-
                    samenwerking             werking met China, met name op het terrein van toegang tot elkaars onder-
                                             zoeksprogramma’s, ook voor de lokale R&D laboratoria van Nederlandse
                                             bedrijven in China. Doe dit in eerste instantie volop via de Europese Unie,
                                             maar spreek de Chinese overheid ook in de bilaterale contacten hierop aan.
      Wees standby voor TOPPERS    d.        Wees stand-by voor de TOPPERS in China. Economische diplomatie is voor
                                             deze clusters zeer relevant. Aanwezig zijn is nuttig al was het maar om aan-
                                             spreekpunt/counterpart te zijn voor Chinese overheden. Blijf paraat om in te
                                             springen op ontwikkelingen ten aanzien van wetgeving, normering, stan-
                                             daarden. Participeer waar gevraagd door bedrijven bij gerichte missies, ken-
                                             nismarketing en events om de Nederlandse topkennis te etaleren. Benut elk
                                             bezoek op hoog niveau (ministers, commissarissen van de koningin, burge-
                                             meesters) en zorg dat bezoeken waar mogelijk gekoppeld en afgestemd zijn
                                             met de strategie van de TOPPERS.
  Werk pro-actief aan intelligence e.        Werk proactief aan intelligence; volg het Chinese beleid, signaleer kansen,
                                             monitor ontwikkelingen, volg Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen en
                                             hun belangen op de voet en volg wat de andere landen met China doen op
                                             voor TOPPERS relevante terreinen. Investeer in contacten en relaties met
                                             Chinese overheden, kennisinstellingen en bedrijven. Bouw hierbij voort op
                                             het werk van de Nederlandse posten in China.
      Overweeg bescherming van     f.        Overweeg om bedrijven te identificeren met een ‘systeemfunctie’ in het ken-
                  ‘systeemkennis’            nis- en innovatie systeem van een TOPPER. Investeer niet alleen in kennis ten
                                             behoeve van dat ecosysteem (zie a), maar bekijk zo nodig ook of en hoe bij
                                             buitenlandse overnames de voor Nederland essentiële kennis beschermd kan
                                             worden. Sluit hierbij aan bij mogelijke ontwikkelingen in de Europese
                                             Commissie (zie bijlage 3).
                                   Investeer in STIJGERS
STIJGERS kunnen TOPPERS worden     STIJGERS zijn innovatieve Nederlandse bedrijven, die een goede uitgangspositie heb-
                                   ben om succesvol te worden in China, actief zijn op thema’s die voor China van
                                   economisch en maatschappelijk belang zijn en daardoor dus kansrijk zijn. Voor STIJ-
                                   GERS is er nog veel te winnen door samenwerking met China, maar er is ook veel
                                   te verliezen zoals een goed idee, een voorsprong, een marktpositie, de ‘uniekheid’
                                   van een product, unieke kennis van een productieproces. Bovendien zijn er ook
           STIJGERS kunnen door    kansen te verliezen: kansen die door Nederlandse bedrijven onbenut blijven, worden
        samenwerking met China     door anderen wel benut. STIJGERS kunnen toekomstige TOPPERS zijn. De essentie
TOPPERS van de toekomst worden     van het beleid ten aanzien van STIJGERS is dat de samenwerking met China
                                   gebruikt kan worden om te bouwen aan TOPPERS van de toekomst en daarmee de
                                   benodigde dynamiek te creëren.
                                43 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>                               Ook STIJGERS zullen voor een belangrijk deel gevonden worden in topsectoren,
                               daar waar aansluiting is op Chinese maatschappelijke en/of economische prioritei-
                               ten. Voorbeelden zijn clusters rond waterzuiveringstechnologie, elektrisch rijden of
                               vliegtuigbouw. Maar ook rond innovatieve diensten kunnen STIJGERS gevonden
                               worden. Denk aan ketenregie, design en architectuur en integrale concepten rond
                               landbouw, water en energie. Deze STIJGERS verdienen een lange termijn strategie
                               (drie tot vijf jaar), maar met enige regelmaat (elke twee tot drie jaar) moet de selec-
                               tie van STIJGERS opnieuw gemaakt worden, zodat ingespeeld kan worden op nieu-
                               we kansen en zodat in de strategie afscheid genomen kan worden van STIJGERS die
                               het niet waargemaakt hebben. Bij het selecteren van STIJGERS moet aansluiting op
                               de Chinese agenda voor wetenschap en innovatie een belangrijke afweging zijn.
                               De raad adviseert de overheid om actief te investeren in een aantal van deze
                               STIJGERS, op de volgende wijze:
   Help STIJGERS zich beter te a.       Zorg dat STIJGERS zich in Nederland beter organiseren richting China; facili-
    organiseren in Nederland            teer in Nederland verdere netwerkvorming tussen bedrijven, kennisinstellin-
                                        gen en overheden en faciliteer de ontwikkeling van een gezamenlijke
                                        strategie op China. Ondersteun Nederlandse bedrijven en universiteiten in
                                        hun activiteiten in China, met het organiseren van thematische missies en
                                        events. Neem als overheid initiatief, maar alleen als er ook voldoende initia-
                                        tief en commitment vanuit de STIJGERS zelf is.
  Voed STIJGERS met gerichte   b.       Wees actief, alert waar mogelijk en verleen hulp waar nodig. Voed STIJGERS,
                   informatie           via het China-platform, met gerichte informatie over kansen en netwerkmo-
                                        gelijkheden in China. Maak bijvoorbeeld overzichten van beleidsinitiatieven
                                        van Chinese overheden en van interessante samenwerkingspartners aan uni-
                                        versiteiten.
Overweeg een kennisinstituut   c.       Ondersteun en neem initiatieven voor het opzetten van samenwerkingsver-
       in China op het gebied           banden op het terrein van kennis en innovatie. De raad geeft hierbij de vol-
        van watertechnologie            gende suggestie:
                                        –        Overweeg om voor één of meerdere STIJGERS een gezamenlijk ken-
                                                 nisinstituut op te richten in China. Naar de mening van de raad leent
                                                 in ieder geval het thema Water, of meer specifiek waterzuiverings- en
                                                 ontziltingstechnologie zich hier uitstekend voor. Betrek daarbij naast
                                                 kennisinstellingen ook het Nederlandse bedrijfsleven, om hen op deze
                                                 manier een toegang in China te bieden. Stel in principe het kennis-
                                                 instituut ook open voor andere landen, zodat de samenwerking op-
                                                 geschaald kan worden naar een voor China effectief niveau en zodat
                                                 talent uit andere landen kan worden aangetrokken waardoor het
                                                 wetenschappelijk niveau van het kennisinstituut stijgt.
                           44  De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>                        Tabel 1 Aanbevelingen voor beleid voor BOUWERS, TOPPERS en STIJGERS
                       BOUWERS                                      TOPPERS                                    STIJGERS
Belang voor           BOUWERS zijn de basis van de Neder-           TOPPERS brengen Nederland prestige in      STIJGERS zorgen voor dynamiek in de
Nederland             landse betrekkingen met China, en de          China en ook continuïteit van R&D en       relatie met China en kunnen voor Neder-
                      smeerolie van de kennisrelatie met            werkgelegenheid in Nederland. TOPPERS      land uitgroeien tot TOPPERS. STIJGERS
                      China.                                        hebben veel te winnen in China en zijn     hebben veel te winnen, maar zijn kwets-
                                                                    sterk genoeg om niet te veel te verliezen. baar en hebben ook kansen te verliezen.
Uitdaging voor        De uitdaging is om de goede relaties          De uitdaging is om de continuïteit van     De uitdaging is om te investeren in
de overheid           van BOUWERS met China te koesteren,           de Nederlandse kennisbasis voor TOP-       het slimmer organiseren van STIJGERS
                      faciliteren en hierop te kapitaliseren.       PERS te waarborgen door investeringen      om meer van de kansen die China biedt
                                                                    in de kennisbasis en hen te steunen in     te kunnen benutten, zonder kennis te
                                                                    hun samenwerking met China.                verliezen.
Rol overheid          Verbindingen tussen BOUWERS onder-            Lange termijn kennisbasis in Nederland     Gezamenlijke netwerkvorming en
                      ling en met clusters van TOPPERS en           onderhouden en wederkerigheid in de        visie- en strategieontwikkeling richting
                      STIJGERS stimuleren.                          samenwerking met China bepleiten.          China stimuleren.
Acties rijksoverheid; Stimuleer vooral uitgaande mobiliteit.        Stimuleer vooral inkomende mobiliteit      Stimuleer vooral inkomende mobiliteit
Mobiliteit            Verbind eventueel met thema’s van             van studenten en onderzoekers, maar        van studenten en onderzoekers en
                      TOPPERS en STIJGERS.                          selecteer hierbij vooral op topkwaliteit.  selecteer hierbij vooral op topkwaliteit.
Organisatie           Stimuleer netwerkvorming tussen                                                          Stimuleer netwerkvorming en gezamen-
                      BOUWERS en de clusters van TOPPERS                                                       lijke visie- en strategieontwikkeling
                      en STIJGERS.                                                                             richting China.
Samenwerkings-        Institutionaliseer samenwerking door op       Netwerken en allianties van bedrijven en   Ondersteun en neem initiatieven voor
verbanden             enkele (niet-economische) thema’s een         kennisinstellingen, bijvoorbeeld om        het opzetten van samenwerkingsverban-
                      Sino-Dutch samenwerkingsverband op te         gezamenlijk standaarden en/of normen       den op het terrein van kennis en innova-
                      richten. Bijvoorbeeld op het gebied van       te bepleiten.                              tie. Bijvoorbeeld door het oprichten van
                      internationaal recht en arbitrage.                                                       een kennisinstituut op het gebied van
                                                                                                               watertechnologie.
Missies                                                             Participeer waar gevraagd in missies       Stimuleer de organisatie van missies
                                                                    en events in China die door TOPPERS        en events in China door STIJGERS en
                                                                    georganiseerd worden.                      participeer hier in.
Diplomatie            BOUWERS dragen bij aan de economi-            Economische diplomatie in China ten        Economische diplomatie in China ten
                      sche diplomatie voor TOPPERS en               behoeve van TOPPERS.                       behoeve van STIJGERS.
                      STIJGERS.
Informatie            Zorg voor goede informatie over het           Werk proactief aan intelligence in China   Zorg voor gerichte informatievoorziening
                      Chinese wetenschaps- en innovatiebe-          om kansen te signaleren en eventuele       voor STIJGERS over kansen in China.
                      leid, cultuur van samenwerking, etc.          risico’s in kaart te brengen.
Kennis bescherming                                                  Overweeg om bedrijven met een
                                                                    ‘systeemfunctie’ te identificeren en te
                                                                    bekijken of bescherming van kennis bij
                                                                    ongewenste buitenlandse overnames
                                                                    mogelijk is.
                                               Tot slot
                                               De raad is van mening dat de overheid met deze drie aanbevelingen de samenwer-
                                               king tussen Nederland en China kan optimaliseren. Samenwerking met China en in
                                  45          De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>                            China biedt enorme kansen, maar er zijn ook teleurstellingen en terechte zorgen.
                            En er zijn dilemma’s. Door het onderscheid te maken tussen BOUWERS, TOPPERS en
                            STIJGERS geeft de raad een handvat om strategische keuzes te maken. Tabel 1
                            geeft een overzicht van de verschillende aanbevelingen per groep.
                            Hoe de wereldeconomie zich ook ontwikkelt, welke moeilijkheden zich ook voordoen,
                            samenwerking met China zal altijd een nuttige bron van inspiratie blijven. Tegelijkertijd
De raad hoopt dat Nederland daagt China uit. Om te blijven investeren in onze kennissamenleving. Om te blijven
     de Chinese handschoen  streven naar excellentie, om ambitieus en ondernemend te zijn en om prioriteiten te
         voortvarend oppakt stellen. De raad hoopt dat Nederland de Chinese handschoen voortvarend oppakt.
                            Aldus is vastgesteld te Den Haag, februari 2012
                            prof.dr. J.A. Bruijn (voorzitter)
                            dr. D.J.M. Corbey (secretaris)
                         46 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>b1                        Adviesaanvraag
 47 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>48 De Chinese handschoen</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>49 De Chinese handschoen</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>50 De Chinese handschoen</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>b2                       Cijfers en feiten
   In deze bijlage illustreren we de opkomst van China als kennis- en innovatieland
   met cijfers en feiten over wetenschap, innovatie, Chinees beleid en samenwerkings-
   relaties tussen China en Nederland. Allereerst wordt de opkomst van China als ken-
   nis- en innovatieland geïllustreerd. Vervolgens schetsen we kort het Chinese
   wetenschaps- en innovatiebeleid en tenslotte geeft deze bijlage een overzicht van
   de samenwerkingsrelaties tussen China en Nederland.
   Opkomst van China als kennis- en innovatieland
   China haalt qua investeringen in kennis en innovatie waarschijnlijk binnen enkele
   jaren het niveau van het Westen. De Chinese investeringen in R&D als percentage van
                                                                                                                2
   het BNP liggen in 2009 op 1,7% waarmee China Nederland bijna evenaart. Het doel
   van de Chinese overheid is om in 2020 een percentage van 2,5% te bereiken.
   In Beijing (5%) en Shanghai (2,5%) is deze streefwaarde voor de R&D investeringen
                                                          3
   als percentage van het BNP al bereikt. In absolute getallen maakt de groei van de
   Chinese R&D investeringen nog meer indruk. In 1999 waren de Chinese R&D investe-
   ringen zo’n 8,5 miljard euro, in 2009 was dat al gestegen naar zo’n 70 miljard.
   Opvallend is dat de Chinese universiteiten een relatief kleine rol spelen in de R&D
   investeringen; universiteiten zijn verantwoordelijk voor slechts 9% van de R&D
   investeringen. R&D-centra zijn verantwoordelijk voor 19% en het bedrijfsleven voor
                                                  4
   72% van de R&D investeringen. Een belangrijk deel van de private investeringen
   wordt gerealiseerd door Westerse multinationals. Volgens officiële Chinese statistie-
   ken zijn er zo’n 1.200 à 1.300 R&D centra van Westerse bedrijven in China, die
   zo’n 20 tot 30% van de R&D investeringen voor hun rekening nemen.
   Ook de groei van het aantal onderzoekers is indrukwekkend. China heeft nu in
   absolute aantallen al meer onderzoekers dan de Europese Unie of de Verenigde
                                  5
   Staten, zie Figuur 2. Echter, relatief gezien heeft China nog altijd weinig onderzoe-
                                                             6
   kers, namelijk 1,5 per 1.000 inwoners. Ter vergelijking; Nederland heeft er vijf,
   Duitsland bijna zeven, de Verenigde Staten meer dan negen en Finland zelfs meer
                      7
   dan veertien.
   2    Bron: OECD (2011) Science, Technology and Industry Scoreboard 2011
   3    De regio’s rond Beijing (BoHai Rim, met Beijing en Tianjin), Shanghai (Yangtze River Delta) en Hong Kong (Pearl River
        Delta, met Hong Kong, Guangzhou en Shenzhen) zijn economisch gezien dominant. Zij verzorgen ongeveer de helft van
        de economie en 70% van de internationale handel en investeringen. Het BNP per inwoner ligt in de Pearl River Delta al
        op bijna USD 10.000 (2010).
   4    NOWT (2010) Wetenschaps- en Technologie-Indicatoren Rapport 2010
   5    In 2008 was the number of R&D personnel zelfs al bijna 2 miljoen, volgens Yan (2010) China’s National Innovation
        System and Innovation Policy
   6    Bruegel (2011) A G2 for Science?
   7    NOWT (2010) Wetenschaps- en Technologie-Indicatoren Rapport 2010
51 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>   De opkomst als wetenschappelijke grootmacht is niet overal in China gelijk. Er is
   een behoorlijke concentratie van wetenschappelijke activiteiten aan de zuid- en
   oostkust, de regio’s die ook economisch sterk zijn. Toch komen langzaamaan ook
   steden in het binnenland meer in beeld als het gaat om wetenschap. Figuur 3 geeft
   aan welke steden qua wetenschap de toon zetten.
   Figuur 2 Groei in R&D uitgaven (% BNP, links) en aantal onderzoekers (x 1.000 fte)
   Figuur 3 Top universiteiten in China (bron: Nature, 2010)
   De groei van de wetenschappelijke activiteit in China is niet direct gerelateerd aan
                                                                                                          8
   de kwaliteit. China loopt voorop op specifieke wetenschapsdomeinen. In de mate-
   riaalwetenschappen is China nu verantwoordelijk voor 18% van de publicaties in
   wetenschappelijke topjournals. China is daarmee het tweede land na de Verenigde
   Staten. Nederland neemt zo’n 2,5% van de publicaties in de materiaalwetenschap-
   pen voor haar rekening. Een van de snelst groeiende wetenschappelijke disciplines
   in China is Life Sciences. In wetenschappelijke topjournals van Life Sciences is China
   verantwoordelijk voor bijna 5% van de publicaties, terwijl dit in 2000 nog maar
   8    In metaalbewerking en kristallografie neemt China zo’n 30% van de internationale publicaties voor zijn rekening (bron:
        VINNOVA, 2011).
52 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>   0,4% was.9 Ter vergelijking: Nederland was in 2000 verantwoordelijk voor 2,5%
                                                                              10
   van de Life Sciences publicaties en in 2010 voor 4,2%.
   Het Chinese beleid voor wetenschap en innovatie
   Binnen de Chinese politieke structuur neemt de regering een centrale rol in. China’s
   regering bestaat effectief uit twee delen: een systeem van ministeriële organisaties
   (kuai) en een systeem van gedecentraliseerde overheden (tiaoi). Het Chinese
   ministeriële systeem is over het algemeen georganiseerd naar functionaliteit, zoals
   het ministerie van Communicatie en het ministerie van Buitenlandse Zaken.
   Bovendien omvat de ministeriële kant van de regering veel speciale agentschappen
   en commissies, zoals de douane en de staatsonderwijscommissie. De gedecentrali-
   seerde tak bestaat uit provinciale, gemeentelijke, departementale, stadsdeel en
   dorpsbestuurders. Van oudsher is aan iedere bestuurslaag een bureaucratische rang
   toegekend. Binnen geografische eenheden kunnen organen met verschillende
   bureaucratische rangen opereren. Zo staat in de centrale regering in Beijing de
   Staatsraad bovenaan de hiërarchie, gevolgd door commissies zoals de State
   Planning commissies, ministeries, agentschappen, enzovoorts. Eenheden die op
   hetzelfde niveau in de rangorde staan kunnen geen bindende orders geven aan
   elkaar. Een ministerie kan daardoor geen bindend bevel geven aan een provincie.
   Hierdoor is een grote mate van consensus nodig bij het nemen van beslissingen in
            11
   China.
   Er is groot aantal overheidsorganen betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van
   het Chinese wetenschaps- en innovatiebeleid. In de transitie naar een meer markt-
   gedreven economie is ook de aansturing van China’s innovatiesysteem geleidelijk
   hervormd en gedecentraliseerd. Provinciale en municipale overheden hebben meer
   beleidsbevoegdheid gekregen, waardoor het beleid ook een bottom-up karakter
   heeft gekregen. De primaire rol van de centrale overheid is het coördineren van de
   nationale inspanningen op het gebied van innovatie. De State Science and
   Education Steering Group, opgericht in 1998, is het interdepartementaal coördine-
   rende orgaan. De premier is de voorzitter. Voor de premier is dit het belangrijkste
   orgaan om het beleid op dit terrein overheidsbreed te coördineren. De invloed van
   de stuurgroep is echter beperkt omdat de ministeries en agentschappen relatief
   autonoom kunnen opereren. Ongeveer eenderde van China’s nationale R&D-
   activiteiten wordt gefinancierd door de nationale en lokale overheden. Er is geen
   centraal R&D budget. Om deze reden onderhandelt ieder ministerie en agentschap
   met het ministerie van Financiën (MOF) over haar eigen begroting. De budgetten
   worden vervolgens geïntegreerd in de begroting van de Staatsraad, die jaarlijks
   goedgekeurd moet worden door het nationale Partij Congres.
   9    Topjournals: impactfactor > 6
   10   Bron: VINNOVA (2011)
   11   Overgenomen uit Agentschap NL (2011) Van ‘Made in China’ naar ‘Made by China’
53 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>   Van de ministeries die direct betrokken zijn bij de ontwikkeling en uitvoering van
   het innovatiebeleid, is het Ministry of Science and Technology (MOST) het belang-
   rijkste. Dit ministerie heeft onder meer als taken: het formuleren van strategieën,
   key areas, beleid en wet- en regelgeving; het bevorderen van de ontwikkeling van
   het nationale innovatiesysteem; het sturen van onderzoek op belangrijke weten-
   schappelijke en technologische uitdagingen; het ontwerpen en implementeren van
   programma’s voor de bekostiging van fundamenteel en toegepast onderzoek, het
   stimuleren van innovatie bij bedrijven, de creatie van scienceparks, incubators;
   stimuleren van internationale samenwerking en uitwisseling. Het MOST heeft voor
   het uitvoeren van haar taken verschillende instrumenten, waaronder drie grote pro-
   gramma’s:
   –        het nationale key technology R&D-programma;
   –        het nationale high tech R&D-programma (ook wel bekend als het 836-pro-
            gramma);
   –        het nationale programma voor fundamentele onderzoeksprojecten (ook
            bekend onder de naam 973-programma).
   Andere relevante spelers in het Chinese wetenschaps- en innovatiesysteem zijn het
   Ministry of Education (MOE), de Chinese Academy of Sciences (CAS) en de Chinese
   Academy of Social Sciences (CASS). Op nationaal niveau zijn er daarnaast fondsen
   opgericht die innovatie moeten bevorderen. Om innovatie bij het MKB te stimuleren
   is er het Innovatiefonds voor kleine technologiegedreven bedrijven. Dit fonds wordt
   aangestuurd door MOST en het ministeries van Financiën. Via het fonds van de
   National Natural Science Foundation of China (NSFC) wordt daarnaast fundamenteel
   onderzoek gefinancierd. De onderstaande figuur geeft de governance van het
   Chinese beleid voor wetenschap en innovatie weer.
54 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>   Figuur 4 De governance van het Chinees wetenschaps- en innovatiebeleid (bron: OECD, 2008)
   De Chinese overheid maakt keuzes
   China maakt duidelijke keuzes in het beleid, zowel op het gebied van innovatie als
   in de wetenschap. Deze paragraaf zet de Chinese prioriteiten op een rij. In het
   twaalfde vijfjarenplan focust China sterk op zeven industrieën met daarbinnen
   37 subindustrieën. De onderstaande tabel geeft deze weer.
    Tabel 2 Focus op zeven industrieën in het twaalfde Vijfjarenplan
    Focus industrie                                               Subindustrieën
    Clean Energy Technology       High-efficiency and energy saving             Recycling usage
                                  Advanced Environmental Protection             Reusing waste products
    Next-Generation IT            Next-generation mobile communications         Cloud Computing
                                  Next-generation core Internet equipment       New Displays
                                  Smart devices                                 Integrated Circuits
                                  Internet of Things                            High-end Software
                                  Convergence of telecom/cable TV/              High-end Servers
                                  Intelligent networks                          Digitization of culture and creati-
                                                                                ve industries
    Biotechnolog                  Bio-pharmaceuticals                           Bioagriculture
                                  Innovative pharmaceuticals                    Biomanufacturing
                                  Biomedicine                                   Marine biology
    High end Equipment            Aerospace and space industries                Ocean engineering
    Manufacturing                 Rail and transportation                       Smart assembly
    Alternative Energy            Nuclear power                                 Biomass power
                                  Solar power                                   Smart power grids
                                  Wind power
    New Materials                 New function materials                        High performance composites
                                  Advanced structural materials                 Generic base materials
    Clean Energy Vehicle          Electric hybrid cars                          Fuel cell cars
                                  Pure electric cars
55 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>   Het twaalfde vijfjarenplan focust daarnaast op een groot aantal kennisdomeinen. Er
   zijn een aantal zogenaamde major S&T programs, die al in het vorige vijfjarenplan
   zijn opgestart, maar nu verder geïntensiveerd worden. De onderstaande tabel geeft
   een overzicht van deze thema’s, die zich vooral op terreinen als Life Sciences, ICT,
   equipment en transportmiddelen richten.
    Tabel 3 Overzicht van de 'major S&T programs'
     ‘Major Science & Technology Programs’ in het twaalfde vijfjarenplan 12
    Core electronic devices                                        New genetically modified varieties
    High-end generic chips and software                            Innovative drugs development
    Super large-scale integrated circuit manufacturing             Prevention and treatment of major infectious
    technology and associated techniques                           diseases such as HIV/AIDS and viral hepatitis
    Next-generation broadband mobile                               Large passenger aircrafts
    telecommunications
    High-end computer numerical control machine tools              High-resolution Earth observation systems
    and basic manufacturing technology
    Development of large oil-gas fields and coal-bed               Manned space flights and the moon probe
    methane
    Large-scale advanced pressurized water reactor and             Large airplane
    high-temperature gas-coolant reactor
    Water body contamination control and
    treatment
   Daarnaast richt China zich op een aantal zogeheten cutting edge technologies,
   waaronder information, biological and medical, new materials, advance manufactu-
   ring, advance energy, resource and environmental, marine, modern agriculture,
                                                                                                               13
   modern communication and transportation, earth observation and navigation.
   Deze programma’s lopen al sinds 2007 en krijgen in het nieuwe vijfjarenplan een
   nieuwe stimulans.
                                                                                                  14
   In 2009 is een Science & Technology Roadmap opgesteld voor 2050.                                   In deze road-
   map zijn 22 strategische kennisthema’s voor China geïdentificeerd, in vijf groepen.
   12   Bronnen: Yan (2010) en Jianguo (2011)
   13   Bron: Jianguo (2011)
   14   Chinese Academy of Sciences (2010) Zie: http://203.128.31.71/articles/3642048226.pdf
56 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>         Tabel 4 Strategische kennisthema’s in de Chinese S&T roadmap voor 2050
Groep                                                      Strategische kennisthema’s
S&T Initiatives of Strategic Importance to China’s         1.    New Principles and Technologies of “Post-IP” Network and its Test-beds
International Competitiveness                              2.    Green Manufacturing of High-quality Raw Materials
                                                           3.    Process Engineering of High-efficient, Cleaner, and recycling Utilization of Resources
                                                           4.    Ubiquitous Sensing-Based Informationized Manufacturing Systems
                                                           5.    Exa (1018) Supercomputing Technology
                                                           6.    Molecular Design of Animal and Plant Strains and Products
S&T Initiatives of Strategic Importance to China’s         1.    “4,000 meter transparence underground” program
Sustainability                                             2.    New Renewable Energy Power Systems
                                                           3.    Deep Geothermal Energy Power Generation
                                                           4.    A New Nuclear Energy System
                                                           5.    A Marine Capacity Expansion Plan
                                                           6.    Stem Cells and Regenerative Medicine
                                                           7.    Early Diagnosis and Systematic Intervention of Major Chronic Diseases
S&T Initiatives of Strategic Importance to China’s         1.    Space Situation Awareness Network(SSAN)
National and Public Security                               2.    Social Computing & Parallel Management Systems ( PMS)
Four Basic Science Initiatives Likely to Make              1.    Exploration of Dark Matter and Dark Energy
Transformative Breakthroughs                               2.    Controlling the Structure of Matter
                                                           3.    Artificial Life and Synthetic Biology
                                                           4.    A Mechanism of Photosynthesis
Three Emerging Initiatives of Cross-disciplinary           1.    Nano-science and Technology
and Cutting-edge Research                                  2.    Space Science and Exploration Satellite Series
                                                           3.    Mathematics and Complex Systems
                                               Kennis- en innovatiesamenwerking met China
                                               Chinese internationale wetenschappelijke samenwerking
                                               In het wetenschapsbeleid in China zijn de laatste jaren veel maatregelen genomen
                                               om de kwaliteit van de Chinese wetenschap te verhogen. Ook in de wetenschap wil
                                               China nummer één van de wereld worden. Chinese wetenschappers worden gesti-
                                               muleerd om meer internationaal samen te werken en in internationale wetenschap-
                                               pelijke tijdschriften te publiceren. En met succes; het aantal internationale
                                               publicaties is bijna vervijfvoudigd van 39.339 in 2001 naar 184.342 in 2009. Het
                                               aantal co-publicaties is relatief nog sterker gestegen. De meeste co-publicaties zijn
                                               met de Verenigde Staten, maar ook met Europese wetenschappers werken
                                                                                            15
                                               Chinezen steeds meer samen.
                                               Figuur 5 geeft de omvang van samenwerkingsprojecten met Europese partners
                                               gesponsord door de NSFC (de National Natural Science Foundation of China) weer.
                                               Dat Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk boven Nederland staan is niet
                                               opmerkelijk, omdat deze landen veel groter zijn. Wel is het opvallend dat de
                                               omvang van samenwerkingsprojecten van Duitsland tweemaal zo groot is als die
                                               van het Verenigd Koninkrijk. De verklaring hiervoor is dat Duitsland beter in staat is
                                               15   Scheidt e.a. (2011) Bibliometric Analysis Asia-Pacific Research Area
                                  57           De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>     om de inzet van China te matchen dan Engeland (zie bijlage 5). Het volgende dat
     opvalt in de figuur is dat Zweden, Denemarken en Finland boven Nederland staan,
     terwijl zij kleiner zijn dan Nederland (qua inwoneraantal). Ook in deze landen lijken
     meer middelen beschikbaar voor samenwerking met China dan in Nederland (zie
     bijlage 5).
                                                                          Omvang samenwerkingsprojecten
                                   ¥ 100
      Miljoenen Yuan (2006-2010)
                                    ¥ 90
                                    ¥ 80
                                    ¥ 70
                                    ¥ 60
                                    ¥ 50
                                    ¥ 40
                                    ¥ 30
                                    ¥ 20
                                    ¥ 10
                                     ¥-
                                             nd   Zw                k
                                                                   rij        ijk            ke
                                                                                               n
                                                                                                    an
                                                                                                        d         nd          nd            ijk   Be        lië
                                                                                                                                                                   an
                                                                                                                                                                       je        nd
                                            la      ed         nk             kr          ar       nl             la          la        nr          lgië
                                                                                                                                                           Ita              rla
                                           its        en       ni        an                        Fi           er          er         te                         Sp        Ie
                                      Du                                 Fr              m                   ed         its        os
                                                              Ko                     ne                     N
                                                           d                        De                                 Zw          O
                                                         ig
                                                       en
                                                    er
                                                   V
     Figuur 5 Omvang samenwerkingsprojecten met Europese partners gesponsord door NCSF (2006-2010)
     Wetenschappelijke samenwerking tussen China en Nederland
     Wetenschappelijke samenwerking tussen Nederland en China komt tot uiting in
     gezamenlijke onderzoeksprojecten, uitwisseling van studenten en onderzoekers en
     co-publicaties.
     Uit een inventarisatie van NWO en KNAW in 2011 komt naar voren dat er (medio
     2011) 296 wetenschappelijke samenwerkingsprojecten (inclusief samenwerking in
                                                                                                        16
     KP6 en KP7 projecten) zijn met China.                                                                   De meeste samenwerking komt vanuit
     Wageningen UR (96 projecten) en de Universiteit Leiden (43 projecten). In China
     zijn de Peking University (32 projecten), Tsinghua University (27 projecten), Fudan
     University (24 projecten), Wuhan University (23 projecten), CAS instituten (27 pro-
     jecten) en CASS instituten (20 projecten) het populairst bij de Nederlandse univer-
     siteiten. NWO heeft ook een verdeling naar wetenschapsgebied gemaakt. Daaruit
     blijkt dat met name samenwerking plaatsvindt in de ‘Aard en levenswetenschappen’
     (154 projecten) en ‘Sociale wetenschappen’ (106 projecten).
     16                            Bron: www.nwo.nl/dcc (cijfers per 1 januari 2012)
58   De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>                        “Wageningen UR heeft op dit moment (zomer 2011) ruim 90 projec-
                        ten met China lopen. Deze projecten variëren van grootschalige
                        samenwerkingsprojecten waar veel onderzoekers bij betrokken zijn tot
                        PhD projecten. Voor Wageningen UR is China hiermee het grootste
                        land buiten Europa qua omzet. Dit is in de laatste 5 jaar zo gegroeid.”
                        (Jan Fongers, Wageningen UR)
   Uit de evaluatie van de Chinese deelname in het Europese onderzoeksprogramma
   KP6 blijkt dat Chinese partners vooral betrokken zijn bij projecten uit Duitsland,
                                                                17
   Engeland, Frankrijk, Italië en Nederland.                         Dit wordt deels verklaard doordat dit de
   grootste economieën zijn, maar belangrijker is dat veelal voortgebouwd is op rela-
   ties die al bestonden sinds eind jaren zeventig, begin jaren tachtig. Voor Nederland
   geldt dat de langdurige inzet van het ministerie van OCW hier haar vruchten heeft
   afgeworpen. Chinese organisaties namen vooral deel aan projecten binnen de the-
   ma’s transport, duurzaamheid, energie en Agro&Food. Uit een analyse van de
   Nederlandse database van KP7 projecten (2007-2011) blijkt dat in KP7-verband
                                                                                                                   18
   vooral Wageningen UR en DLO veel met Chinese partners samenwerkten.
   De KNAW werkt al ruim dertig jaar samen met wetenschappelijke partners in China.
   Sinds 1992 voert de KNAW het beleid van OCW voor China uit. Sinds 2008 voeren
   NWO en KNAW een gezamenlijke China strategie. De laatste jaren ligt de uitvoering
   van samenwerkingsprogramma’s met China steeds meer bij NWO. Het aantal
   Nederlandse onderzoekers en promovendi dat naar China ging in het kader van de
   programma’s van NWO en KNAW bedroeg in 2010 in totaal 114. Hun verblijf in
   China duurde in alle gevallen korter dan één jaar. Het aantal Chinese onderzoekers
   en promovendi dat naar Nederland kwam bedroeg 111. Hiervan verbleven er vijftien
   langer dan een jaar en 96 korter dan een jaar in Nederland. In 2011 zijn 105
   Nederlandse wetenschappers naar China gegaan, waarvan 93 voor een kortere en
   twaalf voor een langere periode dan één jaar. Het aantal Chinese onderzoekers dat
   naar Nederland is gekomen, bedraagt 122, waarvan 104 korter en achttien langer
                      19
   dan één jaar.          Dit zijn alleen de onderzoekers die in het kader van NWO/KNAW
   programma’s voor korte duur in Nederland verbleven. Er zullen ook onderzoekers in
   Nederland zijn geweest wiens verblijf niet vanuit deze programma’s gefinancierd
   zijn. Toch zijn er indicaties dat dit er niet heel veel zijn. Uit cijfers van de IND blijkt
   dat in 2008 ongeveer 6.650 verblijfsvergunningen zijn afgegeven aan kennismigran-
   ten: 32% van deze kenniswerkers kwam uit India en 13% uit de Verenigde Staten.
                                                                                                          20
   China is het derde land met 5%, iets meer dan 300 vergunningen.
   17   EPEC (2009) Evaluation of Chinese participation in the EU Framework Programme
   18   Bron: database Agentschap NL/EG Liaison (medio 2011)
   19   Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2011) kamerbrief Wetenschappelijke samenwerking met China
   20   IND (2011) De IND belicht. Dit aantal is inclusief het bedrijfsleven, het gaat dus niet alleen om wetenschappelijke
        onderzoekers.
59 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>   De vergunningen voor studenten laten een heel ander beeld zien. Van de studenten
   die naar Nederland kwamen in 2008, kwamen de meesten uit China (1.863),
   gevolgd door de Verenigde Staten (1.101) en Indonesië (660). Alle Nederlandse uni-
   versiteiten zijn actief in het aantrekken van Chinees talent. Volgens de laatste cijfers
   van Nuffic zijn er 5.450 Chinese studenten in Nederland. Daarmee staat China op
   een duidelijke tweede plaats, ruim achter Duitsland (bijna 25.000) maar ruim voor
   België (2.650), Spanje en Frankrijk (ieder ongeveer 2.000). Sinds 2007 is er sprake
   van een stijging van ongeveer 30% van het aantal Chinese studenten in Nederland.
   Andersom geldt dat er volgens de meest recente cijfers (uit 2007/2008) 300
   Nederlandse studenten studeren in heel Azië. Relatief gezien (ten opzichte van de
   totale populatie) gaan er weliswaar meer Nederlanders naar Azië dan Chinezen
   naar Nederland, maar absoluut gezien staat dit in schril contrast met de mobiliteit
   van China naar Nederland. Studenten gaan wel steeds vaker naar China voor een
   korter verblijf. Bovenstaande onbalans geldt niet uitsluitend voor China: de uitgaan-
                                                                                                                       21
   de mobiliteit van Nederlandse studenten is in het algemeen een aandachtspunt.
   China heeft overheidsinstrumenten om de mobiliteit van studenten en onderzoekers
   te stimuleren. Een van de grote programma’s is het Post-graduate Study Abroad
   Program dat wordt uitgevoerd door de China Scholarship Council (CSC). Het doel is
   om langdurige wetenschappelijke relaties te bouwen met buitenlandse topuniver-
   siteiten dankzij terugkerende promovendi. Volgens CSC scoorde Nederland goed in
   dit programma met in totaal 471 PhD bursalen sinds de start van het programma in
   2007. Van deze bursalen volgde 329 een full PhD en 142 een sandwich program-
   ma. De grootste ontvangers van Chinese bursalen zijn TU Delft, Universiteit Leiden,
   Universiteit Utrecht, Wageningen UR en de Erasmus Universiteit. TU Delft ontvangt
   met 189 bursalen ruim eenderde van het totaal in Nederland en is de derde groot-
   ste ontvanger wereldwijd. De meest populaire studierichtingen zijn: biotechnologie,
   ICT en water management.
   Een andere indicator voor wetenschappelijke samenwerking is het aantal co-publi-
   caties van Nederlandse en Chinese onderzoekers. Het Duitse ministerie voor onder-
   zoek en onderwijs heeft in 2011 een bibliometrische studie uitgevoerd naar de
   Asia-Pacific Research Area. Voor dertien wetenschapsgebieden is aangegeven met
   welke landen China in de periode 2005-2009 de meeste co-publicaties heeft gerea-
   liseerd (in absolute aantallen). Voor ieder domein is een top tien gegeven. Nederland
   staat in Agricultural Science het hoogst met een achtste plaats (126 publicaties).
   Verder staat Nederland op de tiende plaats in Biology & Biotechnology (429 publica-
   ties), Geosciences (274 publicaties) en Medicines (767 publicaties). In domeinen als
   chemie, energie, ICT, engineering, materiaalwetenschappen, nanotechnologie en
   natuurkunde komt Nederland qua aantal co-publicaties in de top tien niet voor.
   21   In een onderzoek van DHL over de mate van waarin landen geglobaliseerd zijn, staat Nederland op de 1e plaats. Echter,
        op het onderdeel uitgaande mobiliteit van studenten staat Nederland op plek 78 van 116 landen. Bron: Deutsche Post
        DHL (2011) DHL Global Connectedness Index 2011
60 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>   In de meeste ranglijsten wordt de top tien gevormd door Duitsland, de Verenigde
   Staten, het Verenigd Koninkrijk, Japan, Canada, Australië, Frankrijk, Zuid-Korea,
   Taiwan en Singapore. Dit is niet verrassend gezien de omvang van de wetenschaps-
   systemen in die landen. Wanneer we kijken naar ‘vergelijkbare’ Europese landen, dan
   zien we alleen Denemarken op een tiende plaats in Agricultural Science, Zweden op
   plaats acht in multidisciplinair onderzoek en op plaats tien in nanotechnologie en
   Italië op plaats tien in multidisciplinair onderzoek. Hieruit kunnen we concluderen dat
   Nederland het relatief gezien heel goed doet in het co-publiceren met China.
   Economische relaties tussen China en Nederland
   Bijna alle 500 bedrijven uit de wereldwijde Fortune 500 ranglijst zijn actief in China,
   en meer dan 400 van deze bedrijven hebben R&D-centra geopend in China. Niet
   alleen in Shanghai, Beijing of Hong Kong, maar ook meer landinwaarts zoals
                                                               22
   Wuhan, Chengdu, Chongqing en Xian.                             Deze wereldwijde top 500 van onderne-
   mingen kent steeds meer Chinese ondernemingen. In 2005 waren het er nog maar
   zestien, inmiddels zijn het er 61 in 2011, waarvan drie in de top tien. De Fortune
   500 wordt (nog steeds) gedomineerd door de Verenigde Staten, Japan en Europa.
   Bedrijven uit deze landen gebruiken China niet meer alleen om goedkoop te produ-
   ceren en als groeimarkt, maar ook voor onderzoek en zogenaamde reverse innova-
   tion, gefaciliteerd door steeds meer en beter menselijk kapitaal. Er staan twaalf
                                              23
   Nederlandse ondernemingen                       in de Fortune 500: Shell, ING, Aegon, EADS,
   LyondellBasell, Ahold, Philips, Rabobank, GasTerra, Heineken, SHV Holdings, Akzo
   Nobel. Het is bijna vanzelfsprekend dat al deze bedrijven actief zijn in China, alleen
   al omdat alle grote concurrenten ook in China zitten.
   De lijst van grote Nederlandse multinationals die actief zijn in China is lang. Uit de
   EIM-studie blijkt dat viervijfde van de negentig ondervraagde innovatieve en inter-
   nationale grootbedrijven actief is in China. Bekende innovatieve bedrijven als DSM,
   TomTom, DHV, Unilever, Boon Edam, Ten Cate, Océ, NXP, Royal Haskoning, Paques,
   Teijin Aramid, Arcadis, ASML, Boskalis, Hunter Douglas, KEMA, Stork Food Systems,
   Vopak, etc. zijn al jaren actief in China. Met import, export maar ook steeds meer
   met R&D-samenwerking.
   Uit de EIM-studie blijkt dat naast het grootbedrijf ook veel Nederlands midden- en
   kleinbedrijf in China actief is. Van de 500 Nederlandse innovatieve en internationaal
   actieve bedrijven is meer dan 60% de laatste drie jaar in China actief geweest. De
   meest genoemde activiteiten zijn export (58%) en import (61%) van goederen of
                                                24
   diensten naar en/of uit China.                    Daarna komen directe buitenlandse investeringen
   22   Jin (2010) Foreign Companies Accelerating R&D Activity in China
   23   Of bedrijven met hun wereldwijde hoofdkantoor in Nederland (zoals EADS en LyondellBasel). Unilever staat niet in deze
        lijst omdat deze bij het Verenigd Koninkrijk staat ingedeeld.
   24   Het Nederlandse consulaat in Hong Kong vermeldt dat er in 2009 2.993 Nederlandse bedrijven (met meer dan tien
        werknemers) naar China exporteren, 10% van het totaal aantal exporterende bedrijven. (Bron: Twitter: @HollandHK,
        21 december 2011).
61 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>   zoals een eigen vestiging of een joint venture in China (39%), samenwerking op het
   gebied van kennis en innovatie met een Chinese partner (32%) en samenwerking op
   andere terreinen met een Chinese partner (45%). Deze percentages van in China
   actieve Nederlandse innovatieve bedrijven zijn hoog. Het Nederlandse bedrijfsleven
   laat zich blijkbaar niet weerhouden door verhalen over kopieergedrag of taalbarrières.
   Van de bedrijven die niet actief zijn in China, zegt maar 30% dat dit komt door
   belemmeringen die ze in China voorzien. Het merendeel geeft aan vanuit de eigen
   bedrijfsvoering geen redenen te zien om iets met China te gaan doen. Bijvoorbeeld
   omdat de huidige markt groot genoeg is, het product of de dienst niet geschikt is
   voor de Chinese markt of omdat er een focus op andere groeimarkten is. Van de 305
   ondernemingen uit het EIM onderzoek die in China actief zijn, gaf maar liefst 64%
   aan de activiteiten in China in de komende jaren verder uit te breiden. Van de onder-
   nemingen die niet in China actief zijn, geeft 16% aan dit in de toekomst alsnog van
                                                                                                                     25
   plan te zijn. Vooral in de topsector Water is veel animo om te starten in China.
   In 2011 was het aandeel van China in de totale Nederlandse export 1,6%. Dit is een
   verdubbeling sinds 2005. Maar al neemt het aandeel van China in onze export snel
   toe, qua omvang is het nog bescheiden. Ook in vergelijking met wat andere landen
                                                                                             26
   naar China exporteren, is de omvang in Nederland nog klein.                                  Nederland exporteert
   vooral grondstoffen (papierstof en -afval, schroot, resten van non-ferrometalen), che-
   mische producten (kunststof, organische chemische producten) en machines (met
   name gespecialiseerde machines) naar China. Samen zijn deze producten goed voor
   ruim driekwart van de uitvoer naar China. De totale directe export vanuit de industrie
   wordt door de ING bank berekend op 3,3 miljard euro. Daarbij komt nog eens 1,2
   miljard euro aan indirecte export, bijvoorbeeld door toe te leveren aan een Duitse pro-
                                                                                27
   ducent die zijn producten op de Chinese markt afzet.
   Wanneer we specifiek kijken naar samenwerking op het gebied van kennis en inno-
   vatie dan zien we dat momenteel 32% van de in China actieve bedrijven aangeeft
   op dit vlak met China samen te werken. Hierbij kan gedacht worden aan het met
   een Chinese partner (uit)ontwikkelen en vermarkten van nieuwe producten, onder-
   delen of diensten. Er zijn ook Nederlandse bedrijven met R&D-activiteiten in China
   (voornamelijk voor de Chinese markt) die niet samen optrekken met Chinese part-
   ners. IP risico’s spelen een belangrijke rol bij deze keuze. Als reactie op de opkomst
   van China als innovatieland zegt slechts een klein deel van de 500 EIM-responden-
   ten de komende jaren daadwerkelijk (meer) samen te willen gaan werken met
   25   In een andere enquête, uitgevoerd door brancheorganisatie FME eind 2010 onder 482 bedrijven in de technische
        industrie gaf 19% dat China de belangrijkste groeimarkt in de komende jaren zal zijn. Bron: FME-CWM (2010)
        Rapportage Enquête Internationaal Ondernemen. Ter vergelijking: Duitsland werd door 60% als belangrijkste groeimarkt
        genoemd en België door 30%.
   26   Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (2011) kamerbrief Buitenlandse markten, Nederlandse kan-
        sen. In Duitsland gaat ongeveer 8% van de export naar de BRIC landen; in Nederland ligt dit aandeel op ongeveer 2,5%.
        Ter vergelijking: de export naar Duitsland maakt bijna 25% van de totale export uit; Griekenland (0,8%) en Portugal
        (0,7%) samen liggen op het niveau van China.
   27   ING Industrie Alert (2011) Industrie bereikt China meer dan gedacht
62 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>   Chinese partijen op het gebied van kennis en innovatie. Eerder zoekt men samen-
   werking op met Nederlandse en Europese bedrijven en kennisinstellingen, om de
                                                                                            28
   eigen kennis- en innovatiepositie (voorsprong) te behouden.
   Tegelijkertijd geeft meer dan de helft van de bedrijven aan dat zij de ontwikkelingen
   in China op het gebied van kennis en innovatie nauwlettend volgen. De belangrijkste
   reden hiervoor is dat de Nederlandse ondernemer in de opkomst van China als inno-
   vatieland kansen ziet voor toenemende import, export en hogere verkopen. De snel
   ontwikkelende Chinese markt zal steeds meer vragen om innovatieve producten, wat
   exportkansen biedt voor Nederlandse innovatieve bedrijven. Andersom dragen innova-
   tieve Chinese leveranciers bij aan goede producten, waarmee Nederlandse bedrijven
   hun (internationale) concurrentiepositie kunnen versterken. Ook verwacht meer dan
   60% van de bedrijven dat de opkomst van China op het gebied van innovatie zal
   zorgen voor meer toegang tot hoogopgeleide Chinese arbeidskrachten.
   Natuurlijk schijnt niet alleen de zon in het Oosten. Er kunnen ook negatieve gevolgen
   zijn van de opkomst van China als kennis- en innovatiegrootmacht. Tot een aantal jaar
   geleden waren de exportstructuren van China en Nederland nauwelijks overlappend
                                                                     29
   en hoefden we geen concurrentie te vrezen.                             Maar, inmiddels is China bezig om een
   hogere plaats in de waardeketen in te nemen en kan het een geduchte concurrent
                                                                                                      30
   worden voor een aantal van onze medium- en hightech industrieën.                                      Vooral landen
   met veel hoogwaardige productie moeten de Chinese concurrentie steeds meer vre-
   zen. Naar schatting zijn bijvoorbeeld in de Verenigde Staten al ongeveer 2,5 miljoen
                                                                            31
   banen verloren aan China tussen 2001 en 2008.                               Roland Berger denkt dat Duitsland
   voor 2020 haar leidende positie in een aantal machinebouw industrieën (zoals food,
                                                                                                                32
   woodworking, paper & print, materials handling) gaat verliezen aan China.
   Concurrentie dreigt dus, maar tegelijkertijd zijn er kansen. Dit wordt treffend ver-
   woord door een Britse China expert:
              “De arbeidsmarkt is permanent in beweging. Als je in directe concurrentie
              met China komt en je verliest als gevolg daarvan je baan, ben je natuurlijk
              geschokt. Maar voor ieder persoon die dat overkomt, zijn er anderen die
              juist een baan krijgen omdat hun bedrijf van de Chinese markt profiteert.
              Bedenk wel: ieder jaar groeit de Chinese middenklasse met een groep die
              net zo groot is als de hele bevolking van Nederland. Voor het Nederlandse
              bedrijfsleven betekent dat jaarlijks een nieuw Nederland erbij! Zo moet je
              ernaar kijken, in plaats van jezelf te kwellen met de banen die we verliezen.
                                                                                     33
              Hoe vervelend dat ook is voor de betrokkenen”
   28   Dit wordt ook bevestigd in de enquête van FME-CWM (2010).
   29   CPB (2006) China and the Dutch Economy
   30   Nyenrode Europe China Institute en Mn Services (2008) De Chinese uitdaging
   31   http://endoftheamericandream.com/archives/40-signs-the-chinese-economy-is-beating-the-living-daylights-out-of-the-u-s-
        economy
   32   Roland Berger (2011) Production Systems 2020
   33   Mark Cliffe, in een interview met de Volkskrant ‘Klim aan boord bij Chinezen’, Volkskrant 21 januari 2011. Zie
        http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/1826594/2011/01/21/Klim-aan-boord-bij-Chinezen.dhtml
63 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>   Uit een recent onderzoek komt naar voren dat Nederland van veertien onderzochte
   landen het meest positief is over China als het gaat om economische kans of
                                                                    34
   bedreiging: 67% ziet China vooral als kans.                         Ter vergelijking, in de Verenigde
   Staten is dit percentage slechts 31% en in Duitsland ziet 57% China vooral als eco-
   nomische kans. Betekent dit dat Nederland naïef is, of biedt China voor ons echt nu
   eenmaal meer kansen dan bedreigingen? Uit de EIM-studie blijkt dat de opkomst
   van China tegelijkertijd als een bedreiging en als een kans wordt gezien. Hoewel
   64% van de respondenten vreest dat het zal resulteren in meer stringente concur-
   rentie, ziet 62% de ontwikkelingen ook als kans op een grotere afzetmarkt. De sec-
   toren waar bedrijven vooral van mening zijn dat de opkomst van China tot meer
   concurrentie leidt zijn de Creatieve Industrie (83%), Life Sciences & Health (71%) en
   Chemie (69%). Kansen voor een grotere afzetmarkt worden vooral gezien in de
   sectoren Water (79%), Life Sciences & Health (71%) en High Tech Systemen en
                              35
   Materialen (69%).              Kansen liggen ook op het terrein van het aantrekken van
   investeringen uit China. Begin 2011 waren in Nederland 290 Chinese ondernemin-
   gen in Nederland gevestigd die bij elkaar bijna 600 miljoen euro geïnvesteerd heb-
   ben, en bij elkaar ongeveer 5.500 arbeidsplaatsen hebben gecreëerd. Deze
   bedrijven vervullen veelal de functie van Europees distributiecentrum. Steeds meer
   Chinese bedrijven beginnen Nederlandse bedrijven over te nemen, met onder meer
   als doel om toegang tot de Westerse technologie te verkrijgen. Inalfa Roof Systems,
   een fabrikant van schuifdaken voor merkauto’s uit Venray, dat als sinds 2007 een
   productiefaciliteit in de Chinese stad Yantai heeft en ook al een R&D centrum in
   Shanghai, werd in 2011 overgenomen door het Chinese staatsbedrijf Beijing
   Hainachuan Automotive Parts (BHAP). Sinds de overname breidt Inalfa snel uit in
   China, met plannen voor nieuwe productiefaciliteiten en nieuwe opdrachten van
   Ford en Nissan. Ook de werkgelegenheid in Nederland neemt vooralsnog toe. Het
   bedrijf XCMG FT Hydraulics, een bedrijf met een groot Chinees aandeel, nam recen-
   telijk het Groningse bedrijf Amca, leverancier van hydraulische systemen, over. DSM
   bracht het bedrijfsonderdeel DSM Anti-Infectives onder in een joint venture met
   Sinochem, onderdeel van een groot Chinees conglomeraat met activiteiten in de
   petrochemische industrie, rubber, plastic en chemicaliën voor de agrarische sector.
   In de toekomst streeft de Nederlandse overheid ernaar om steeds meer kennisinten-
   sieve investeringen vanuit China aan te trekken.
   De Economist Intelligence Unit heeft onlangs een analyse gemaakt van de Chinese
                                                      36
   export in het komende decennium.                       De belangrijkste verwachtingen zijn dat China
   zich vooral op de opkomende markten zal richten (niet-OECD landen) en dat
   Chinese bedrijven met betrekking tot export de dominantie van Westerse bedrijven
   34   Transatlantic Trends 2011. Onderzochte landen zijn de Verenigde Staten, Turkije, Bulgarije, Frankrijk, Duitsland, Italië,
        Nederland, Polen, Portugal, Roemenië, Slowakije, Spanje, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. Per land zijn ongeveer
        1.000 burgers (>18 jaar) ondervraagd
   35   EIM (2011) Visie op China.
   36   The Economist Intelligence Unit (2011) Heavy duty - China’s next wave of exports
64 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>   zullen overnemen. Concurrentie uit China zal zich op meerdere terreinen manifeste-
   ren. Naast economische concurrentie zal er ook concurrentie ontstaan om
   resources: zowel grondstoffen als talent.
   R&D samenwerking met overheidsondersteuning
   Via Agentschap NL is samenwerking tussen Nederlandse en Chinese organisaties
   vanuit 23 verschillende regelingen ondersteund. In de periode 2006-2010 zijn in
   totaal 349 projecten ondersteund die of specifiek gericht waren op China, of waar
                                                                                         37
   minimaal één Nederlandse en minimaal één Chinese organisatie in participeerden.
   Van 349 projecten is meer dan de helft van de projecten gericht op exportbevorde-
   ring, gevolgd door projecten op de gebieden samenwerking (30%), onderzoek
   (15%) en onderwijs (3%). In totaal waren bij deze projecten 565 organisaties
   betrokken: 398 Nederlandse en 167 Chinese. Het overgrote deel betreft
   Nederlandse en Chinese bedrijven die deelnemen in een of meerdere projecten,
   zowel grootbedrijven als vele kleinere bedrijven. Ook veel kennisinstellingen nemen
   deel aan projecten. Vanuit Nederland participeren vrijwel alle universiteiten, alle
   grote onderzoeksinstituten, veel hogescholen en ROC’s in projecten met Chinese
   partners. Verder zijn overheden als ministeries, provincies, gemeenten, branche-
   organisaties en NGO’s actief in projecten. Wageningen UR is van alle deelnemers
   het meest actief, op ruime afstand gevolgd door de Chinese Academy of Sciences,
   Holland Marine Equipment, TU Delft en de Tsinghua Universiteit.
   Uit de gegevens van Agentschap NL blijkt dat de meeste samenwerking tussen
   Nederlandse en Chinese organisaties plaatsvindt op de domeinen van de topsecto-
   ren. Vooral op de gebieden met een sterke Chinese behoefte aan kennis voor de
   oplossing van maatschappelijke vraagstukken, zoals Energie, Voeding, Water en
   Tuinbouw, zijn veel projecten ondersteund vanuit Agentschap NL regelingen. Het
   gaat binnen deze domeinen vooral om export georiënteerde projecten en innovatie-
   projecten. Er zijn tussen de domeinen grote verschillen wat betreft type deelnemer
   dat participeert in de projecten: binnen High Tech Systemen, Materialen en
   Logistiek gaat het vooral om bedrijven, terwijl bij Life Sciences & Health het relatief
   veel kennisinstellingen betreft.
   Buiten de domeinen van de topsectoren werken Nederlandse en Chinese organisa-
   ties relatief veel samen in projecten op het gebied van productietechnologie (onder
   andere de bouw van nieuwe productielijnen), milieu (zowel bodem, afval en biodi-
   versiteit), advies en financiële dienstverlening en onderwijs (onder andere uitwisse-
   ling van studenten). Ook binnen deze gebieden is het grootste deel van de
   projecten gericht op export en zijn er verschillen wat betreft het type deelnemers:
   bij productietechnologie en financiële dienstverlening gaat het vooral om bedrijven,
   37   Agentschap NL (2011) Van Made in China naar Made by China
65 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>   terwijl binnen projecten op het gebied van milieu het voornamelijk kennisinstellin-
   gen en overheden zijn die participeren in projecten.
   Wat betreft de ontwikkeling van de samenwerkingsrelaties lijkt deze in de afge-
   lopen vijf jaar sterk zijn toegenomen. Het aantal projecten en deelnemers is sterk
   gestegen van 32 projecten met 80 Nederlandse en Chinese deelnemers in 2006 tot
   139 projecten met 192 deelnemers in 2009. Deze ontwikkeling hangt echter samen
   met het aantal regelingen waarvoor projecten konden worden ingediend. Wel is er
   een vergelijkbare ontwikkeling zichtbaar in het aantal nieuwe Chinese bedrijfsvesti-
   gingen in Nederland, het aantal Nederlandse missies naar China en het aantal over-
   eenkomsten tussen Chinese en Nederlandse organisaties waar de TWA in China bij
   betrokken was. Het aantal missies van Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en
   overheden waar de TWA voor werd benaderd verdubbelde bijvoorbeeld in de perio-
   de 2006-2010.
   Conclusie
   Uit bovenstaande inventarisatie van de ontwikkelingen in China, het Chinese over-
   heidsbeleid en de samenwerkingsrelaties tussen China en Nederland blijkt dat:
   –        De opkomst van China als wetenschaps- en innovatieland onmiskenbaar is;
   –        Nederland het op een aantal terreinen goed doet in de samenwerking met
            China;
   –        Er veel samenwerkingsprojecten zijn, vanuit veel regelingen;
   –        Andere landen doen het op een aantal punten beter dan Nederland;
   –        Nederland heeft een goede uitgangspositie dankzij de vele wetenschappe-
            lijke relaties en de vele ondernemers die actief zijn in China.
66 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>b3                    Nederlands beleid ten aanzien van
                      China
    Deze bijlage bevat een overzicht van het overheidsbeleid ten aanzien van samen-
    werking met China op het gebied van wetenschap en innovatie. Echter, wetenschap
    en innovatie zijn hier niet los te zien van thema´s als internationaal ondernemen,
    energie, milieu/duurzaamheid, landbouw, sociaal beleid, transport en logistiek.
    Met het oog op een geïntegreerde aanpak van de economische belangenbeharti-
    ging en een effectieve positionering van Nederland in China worden deze beleids-
    terreinen daarom in samenhang ingezet. Hiertoe vindt in Den Haag vergaande
    interdepartementale samenwerking plaats (via het ICB – Interdepartementaal China
    Beraad). De departementen werken nauw samen met het postennetwerk in China
    en met private partijen.
    Nederland heeft een postennetwerk in China, met de belangrijkste vestigingen in
    Beijing, Shanghai, Hong Kong en Guangzhou. Daar zitten onder meer de ambassa-
    des (Beijing), de consulaten-generaal en de diverse raden/attaché’s (technisch-
    wetenschappelijk, verkeer, landbouw). Verder zijn er nog zes zogenaamde
    Netherlands Business Support Offices (NBSO), in Dalian, Jinan, Nanjing, Qingdao,
    Tianjin en Wuhan.
    Het beleid van Nederland ten opzichte van China is weergegeven in een aantal
                      38
    hoofdlijnen:
             “Nederland heeft belang bij de ontwikkeling van een stabiel, verantwoorde-
             lijk, welvarend en duurzaam China. Een dergelijke ontwikkeling zal er
             immers toe bijdragen dat de kansen die in China liggen, ook daadwerkelijk
             tot rijpheid komen. Nederland streeft er, mede in het licht van onze eigen
             belangen, naar om:
             –           bij te dragen aan stabiliteit in China door middel van een voortgezet-
                         te dialoog en activiteiten op het gebied van democratisering, mensen-
                         rechten, verdeling van de welvaart en het inspelen op demografische
                         trends;
             –           bij te dragen aan een verantwoordelijke invulling van China’s rol op
                         het wereldtoneel door China te stimuleren zich multilateraal verant-
                         woordelijk te engageren, een positieve rol op het wereldtoneel te
                         spelen en bij te dragen aan regionale stabiliteit;
    38    Ministerie van Buitenlandse Zaken (2006) Beleidsnotitie China
 67 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>            –        het Chinese streven naar duurzame ontwikkeling te ondersteunen,
                     waarbij de economische, sociale, ecologische, landbouw- en gezond-
                     heidsaspecten (inclusief sport) van ontwikkeling consequent worden
                     meegenomen;
            –        handel en investeringen te bevorderen door het scheppen van balans
                     in de handels- en investeringsstromen, het stimuleren van transparan-
                     tere en toegankelijkere financiële markten, het verder betrekken van
                     China bij het WTO-systeem en bij de ILO, het stimuleren van betrok-
                     kenheid bij wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen en
                     het creëren van een gelijkwaardig speelveld voor Nederlandse bedrij-
                     ven in China, met de nodige aandacht voor kennisuitwisseling en
                     maatschappelijk verantwoord ondernemen.”
   Voor dit advies is met name het laatste deel van bovenstaande passage relevant, in
   het bijzonder het bevorderen van handels- en investeringsstromen en het stimuleren
   van betrokkenheid bij wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen, met
   daarbij aandacht voor kennisuitwisseling en maatschappelijk verantwoord onderne-
   men. De hiervoor verantwoordelijke ministeries zijn de ministeries van EL&I en
   OCW. Hieronder wordt daarom eerst het beleid van deze ministeries ten aanzien
   van (samenwerking met) China weergegeven. Vervolgens gaan we kort in op de rol
   van andere departementen, en het beleid van lokale overheden en de Europese
   Commissie met betrekking tot China.
   Ministerie van Economische zaken, Landbouw en Innovatie
   Vanuit het ministerie van EL&I zijn de volgende beleidsterreinen en -initiatieven rele-
   vant voor (innovatieve) samenwerking met China:
   –        Innovatie: het Bedrijfslevenbeleid (DG Bedrijfsleven en Innovatie), zoals ver-
            woord in de brief “Naar de top” (september 2011)
   –        Internationaal Ondernemen: het Internationaal Ondernemen beleid (DG
            Internationale Betrekkingen), zoals verwoord in de brief “Buitenlandse mark-
            ten, Nederlandse kansen” (juni 2011)
   In september 2011 schreef de minister van EL&I de brief “Naar de top: het bedrijfs-
   levenbeleid in acties”, als antwoord op de plannen die de topsectoren in juni 2011
   hadden ingediend. Ten aanzien van China schrijft de minister het volgende:
            “... intensiveert het kabinet de bilaterale samenwerking met hoogtechnologi-
            sche markten, zowel ontwikkelde markten (o.a. Verenigde Staten) als opko-
            mende markten (China, Brazilië, India, Rusland e.a.). Deze intensivering
            wordt mede vormgegeven op basis van de innovatiecontracten. De samen-
68 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>                                                             werking met hoogtechnologische markten wordt o.a. gefaciliteerd door de
                                                             inzet van het netwerk van Technisch-Wetenschappelijk Attaché´s (TWA´s) […]
                                                             Deze TWA’s kunnen bij het uitvoeren van de innovatiecontracten op zoek
                                                             gaan naar relevante kennis in het buitenland en zorgen voor matchmaking
                                                                                                                                39
                                                             tussen buitenlandse en Nederlandse partijen.”
                                                   Het initiatief voor samenwerking met China ligt bij de topsectoren zelf. In juni 2011
                                                   presenteerden zij hun plannen op hoofdlijnen. In onderstaande tabel wordt samen-
                                                                                                        40
                                                   gevat hoe zij tegen China aankijken.
       Tabel 5 Visie (specifiek) op China in adviezen van topteams
Topsector                  Visie (specifiek) op China in de adviezen van de topteams ( juni 2011)
Chemie                     •    “Trust is een waardevol social asset [van Nederland, en] een selling point voor het aantrekken van buitenlandse bedrijven,
                                vooral uit landen waar trust ook een grote rol speelt, zoals China […].”
                           •    “De belangrijkste concurrentie komt uit de Verenigde Staten en Azië. Om die het hoofd te kunnen bieden, werkt de sector
                                steeds meer samen met zijn Europese counterparts. Die samenwerking betreft zowel het creëren van de randvoorwaarden
                                om mondiaal te kunnen blijven concurreren, als onderzoek om de essentiële kennis daarvoor te ontwikkelen.”
Creatieve Industrie        •    “Waarde ligt in slimme combinaties van technologische innovaties en service design waarbij gebruikerservaring centraal
                                staat. En daar ligt nu juist ook een Nederlandse sterkte die in het buitenland wordt herkend. […] Maar ook op die terreinen
                                is het verzilveren van onze kwaliteit niet vanzelfsprekend. Opkomende economieën zoals […] China besteden het eenvoudi-
                                ge productiewerk inmiddels uit aan het buitenland en zetten zelf in op creativiteit en hightech. Met toenemend succes.”
                           •    “De ambitie om Nederland uit te laten groeien tot de digital gateway to Europe ondersteunt het Topteam van harte. […]
                                Meer bandbreedte is een belangrijke katalysator voor innovatieve diensten en content. […] Ondanks de sterke positie van
                                Nederland, lopen we momenteel achter op Zuid Korea, Japan, en Singapore. Binnen een aantal jaren zullen ook de BRIC-
                                landen […] ons passeren als Nederland niet continu zijn bandbreedte blijft vergroten.”
Energie                    •    “De organisatie van een dedicated handelsmissies voor energie naar prioritaire regio’s en landen, zoals naar China voor zon-
                                en gastechnologie, wordt daarom nuttig geacht. Voor dit doeleinde kan ook het netwerk van TWA’s en de NFIA meer wor-
                                den ingezet op prioritaire energieonderwerpen.”
High Tech Systemen         •    “Voor opkomende hightech spelers als China is Nederland interessant als uitvalsbasis naar de Europese markt.”
en Materialen              •    “Daarnaast nemen opkomende economieën, vooral China, op kennisgebied een steeds belangrijker positie in. Voor interna-
                                tionale bedrijven wordt het daarom aantrekkelijk hun R&D uit te breiden naar die landen. Ook de nabijheid van markten en
                                kostenaspecten spelen daarbij een rol.”
                           •    “Opkomende markten zijn sterke exportgroeimarkten voor Nederlandse hightech bedrijven. Voor de grote bedrijven vormen
                                in de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China), maar ook Korea en Taiwan de grootste groeimarkten. Deze landen
                                investeren bovendien fors in (hightech) productiefaciliteiten, kennis, innovatie en infrastructuur. In de nabije toekomst zullen
                                de opkomende markten ook voor het MKB belangrijker worden.”
                           •    “De bekendheid en uitstraling van Nederland […] als mondiale hightech topspeler […] moet omhoog. Een sterkere profile-
                                ring van ons land draagt bij aan onze zichtbaarheid in groeimarkten, maar vergroot ook onze aantrekkingskracht voor
                                buitenlandse investeerders en buitenlands toptalent. Dit vraagt om meer coördinatie van buitenlandse missies, sterkere
                                ondersteuning door de buitenlandposten (vooral in BRIC-landen […]). De lancering van een virtueel Holland High Tech House
                                past in deze internationale profilering.”
                                                   39  Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (2011) Naar de top: het bedrijfslevenbeleid in acties. China
                                                       wordt bij de opkomende markten geplaatst. Maar door het aanstellen van een TWA in China in 2005 schaart het
                                                       ministerie China impliciet ook bij de hoogtechnologische markten.
                                                   40  Bron: adviezen van topteams aan de minister van EL&I, juni 2011. Te vinden op:
                                                       http://www.rijksoverheid.nl/nieuws/2011/06/17/kansrijke-voorstellen-topteams-om-positie-nederland-in-de-wereld-te-ver-
                                                       sterken.html
                                     69           De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>        Tabel 5 Visie (specifiek) op China in adviezen van topteams [vervolg]
Topsector                   Visie (specifiek) op China in de adviezen van de topteams ( juni 2011)
Life Sciences & Health      •    “Het uitbouwen van een sterke gezamenlijke profilering voor heel Life Sciences & Health Nederland biedt mogelijkheden om
                                 meer talent (‘creative class’), kennis en kapitaal aan te trekken en behouden. Onder meer in de samenwerking met China en
                                 India liggen grote kansen.”
                            •    “Vooral in opkomende markten, zoals in Azië […], liggen grote kansen voor verdere groei.”
Agro&Food                   •    “Omdat Nederland door het buitenland gezien wordt als een voorloper op het gebied van efficiënte en duurzame productie-
                                 systemen, blijkt dat in geopolitieke context de Agro&Food expertise ervoor zorgt dat Nederland in gesprek kan komen met
                                 landen als China […].”
                            •    “In […] opkomende economieën, zoals India en China, speelt […] de problematiek van snelgroeiende urbane gebieden met
                                 een welvarender en veeleisende bevolking. Hierbij staan efficiënte en veilige voorziening van deze urbane behoefte centraal.
                                 Door het type problemen en de mate van industrialisatie, zullen de oplossingen die Nederland hier aanbiedt complexer van
                                 aard zijn en meer hoogtechnologische innovaties bevatten in combinatie met logistieke slimheid.”
                                                                                           e                                             e
                            •    “80% van de export in Europese markten afgezet (1 ring). De grootste groeiers zijn Oost-Europa (2 ring) en de gebieden
                                                                                                    e
                                 buiten Europa zoals Azië, het Midden-Oosten, Zuid-Amerika (3 ring). Goede ondersteuning van de export en internationale
                                 betrekkingen is een zeer belangrijke randvoorwaarde.”
Logistiek                   •    “Opkomende economieën zoals China worden ook op handels- en logistiek vlak steeds sterker en laten meer, en dwingen-
                                 der, van zich horen. Tegenover deze groei stagneert Nederland of gaat zelfs licht achteruit. Anticiperen op veranderende
                                 stromen is noodzakelijk om van toekomstige opportunities gebruik te maken.”
                            •    “Machtsverschuiving: China is in staat om veel belangen naar zich toe te trekken.”
Tuinbouw en                 •    “Nederlandse telers zijn met 500 ton tomaten per hectare ruim 21 maal zo productief als tuinders in China.”
Uitgangsmaterialen          •    “Voor […] landen zoals […] China […] is de uitdaging om de lokale tuinbouw behoeftes van een bepaald land in kaart te
                                 brengen, en vervolgens maatwerk oplossingen te ontwikkelen in nauwe samenwerking tussen een groep Nederlandse bedrij-
                                 ven en kennisinstellingen. Door zo een “totaalconcept” te bieden dat is toegesneden naar de lokale behoeftes kan een
                                 groep van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen een langere termijn relatie opbouwen met ondernemers en overhe-
                                 den in zo’n land.”
                            •    “In de komende jaren neemt de welvaart in opkomende landen zoals […] China verder toe en wordt meer local for local
                                 geproduceerd. […] De versterking van de internationale tuinbouw biedt ook nieuw marktperspectief voor Nederlandse toe-
                                 leveranciers […], handelsbedrijven en dienstverlening op het gebied van opleiding en training, (teelt)advies, consultancy,
                                 logistiek, etc. Kennis en innovatie is in dat licht te beschouwen als ‘nieuw’ exportproduct van de ondernemers in het cluster.”
                            •    “Ambitie 2020: […] de handel met overige landen verder liberaliseren in WTO-verband, met name met de Verenigde Staten,
                                 China en Mexico.”
Water                       •    “Markten internationaliseren tenslotte snel. Opkomende landen als China, Brazilië en India versterken de concurrentie, maar
                                 creëren ook een groeiende markt, onder meer voor duurzaam transport over water. Nederland kan daar op inspelen.”
                            •    “[…] Gebrek aan […] een ‘level playing field’ door handelsbelemmeringen in landen als China en Brazilië vormen directe
                                 bedreigingen [voor de maritieme maakindustrie].“
                            •    “In specifieke niches ligt de grootste kans voor de Nederlandse specialistische kennis [op het gebied van drink- en industrie-
                                 water]. De rol van Nederlandse bedrijven als ‘operator’ is veel kleiner. Als system integrator treden drinkwaterbedrijven
                                 recent op rond ontwerp, bouw, beheer en onderhoud van specialistische installaties. Die markt is groot in bijvoorbeeld
                                 Zuid-Oost Azië […]. Grote buitenlandse bedrijven domineren de wereldmarkt. Zeer goede kennis van de markt, clustering
                                 en een grotere mate van samenwerking zijn nodig om te kunnen concurreren.”
                                                    Naast de topsectoren aanpak, stimuleert de overheid innovatie ook via fiscale maat-
                                                    regelen en via een nieuw Innovatiefonds, een zgn. revolverend fonds die verschillen-
                                                    de bestaande instrumenten bijeenbrengt. Ook de voormalige subsidieregeling
                                                    ‘Internationaal Innoveren’, bedoeld om innovatieve samenwerking met buitenlandse
                                                    organisaties te bevorderen, wordt hier waarschijnlijk in ondergebracht. Jaarlijks wer-
                                                    den via deze regeling gemiddeld zo’n drie à vijf samenwerkingsprojecten met
                                                    Chinese partners ondersteund. Met de omzetting van subsidie naar kredietvorm is
                                      70            De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>   het afwachten of het instrument nog steeds zal leiden tot het bevorderen van inno-
                                     41
   vatieve samenwerking.
   Een ander belangrijk onderdeel van het beleid vanuit EL&I met betrekking tot China
   betreft het beleid rond internationaal ondernemen. Wat is hierbij de rol van de over-
   heid? Internationaal ondernemen is natuurlijk in de eerste plaats een verantwoorde-
   lijkheid van de ondernemer zelf. De overheid dient te zorgen voor goede
   randvoorwaarden, voor een goed ondernemingsklimaat. Wanneer markt- of systeem-
   falen optreedt kan dit een legitieme rechtvaardiging vormen voor ingrijpen door de
   overheid, mits de baten van dit overheidsingrijpen opwegen tegen de kosten ervan.
   Met betrekking tot internationaal ondernemen worden in de economische literatuur
   vaak de volgende voorbeelden van marktfalen genoemd: onvolledige of asymmetri-
   sche informatie, onverzekerbare risico’s en financieringsproblemen, buitenlandse over-
   heidsverstoringen en positieve externe effecten (kennis spillovers, netwerkexternalitei-
         42
   ten).      Deze markt- en systeemimperfecties leiden tot hogere transactiekosten en de
   overheid kan een actieve rol spelen om deze transactiekosten voor internationale han-
                                                   43
   del en investeringen te verlagen.                  Bij internationaal ondernemen richting China tre-
   den veel van de genoemde mogelijke markt- en systeemverstoringen vaker en heviger
   op. Met name de actieve rol van de Chinese overheid en de verstoringen als gevolg
   daarvan, legitimeren een actieve inzet van de Nederlandse overheid.
   In het recent gepubliceerde beleidsdocument “Buitenlandse markten, Nederlandse
   kansen” kondigt de minister van EL&I aan dat hij zich in het beleid voor internatio-
   naal ondernemen primair inzet op landen met een grote rol voor de overheid (dus
   ook China) waarbij de inzet van de Nederlandse overheid zich vooral richt op:
   –          internationaal excelleren; de overheid creëert de ruimte voor internationale
              ondernemers;
   –          vrijmaken van het handels- en investeringsverkeer en versterken van de
              Europese interne markt;
   –          toename aantal internationale (mkb-)starters;
   –          toename en verankering van investeringen van buitenlandse topbedrijven.
   Het kabinet Rutte-Verhagen heeft gekozen voor minder subsidies, meer economi-
   sche diplomatie en heldere afspraken met de brancheorganisaties over de rolverde-
   ling tussen de overheid en marktpartijen. De beperkte overheidsmiddelen worden
   ingezet op topsectoren of sectoren waarin Nederland de potentie heeft de top te
                 44
   bereiken.         Het belangrijkste instrument om bedrijven internationaal te helpen is
   41   Zie ook AWT (2011) Kapitale Kansen, waarin de raad aangeeft dat subsidies geschikter zijn voor het stimuleren van (risi-
        covolle) samenwerking dan kredieten.
   42   Zie EIM (2009) Beleidsdoorlichting Internationaal Ondernemen.
   43   WRR (2003) Nederland Handelsland: het perspectief van de transactiekosten.
   44   Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (2011) kamerbrief Buitenlandse markten, Nederlandse kan-
        sen; hier kan een link met TOPPERS respectievelijk STIJGERS gelegd worden.
71 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>   economische diplomatie, met name voor landen met een actieve overheid (zoals
   China). Overheid en bedrijfsleven (individueel of als groep) werken samen om kan-
   sen te verzilveren en de handels- en investeringsbelemmeringen op te lossen.
   Opvallend is dat in dit beleidsdocument continu wordt gesproken over ‘overheid en
   bedrijfsleven’ die gezamenlijk optrekken; een mogelijke rol van universiteiten of
   onderzoeksorganisaties wordt hier nergens genoemd.
   In mei 2011 was de minister van EL&I een week in China met een handelsdelegatie.
   Tijdens dit bezoek zijn veel belangrijke overeenkomsten getekend. In oktober 2011
   bezocht een Chinese delegatie onder leiding van parlementsvoorzitter Jia (die wordt
   beschouwd als de vierde persoon in de politieke hiërarchie in China) de Eerste en
   Tweede Kamer in Nederland. Ook de minister van EL&I sprak met de delegatie, onder
   meer over het twaalfde Vijfjarenplan waarin een miljardeninvestering is opgenomen
   voor de realisatie van uiteenlopende watergerelateerde projecten. Jia prees de
   Nederlandse expertise op dit terrein en stelde dat het Nederlandse bedrijfsleven zijn
                                                                                                                         45
   voordeel kan doen met de Chinese ambities op het vlak van watermanagement.
   Het voornemen om missies gerichter in te zetten, eventueel gekoppeld aan top-
   sectoren, lijkt verstandig. Veel gesprekspartners waren van mening dat de bredere
   handelsmissies die in het verleden veel werden georganiseerd niet effectief waren.
   Nuttig om een eerste indruk van China te krijgen, maar niet om echt relevante
   contacten te leggen.
   In de EIM-studie is gevraagd naar de gewenste ondersteuning vanuit de overheid.
   Als bedrijven steun vragen aan de overheid, dan is het vooral bij het wegwerken
   van handelsbelemmeringen en bij het verzorgen van contactmogelijkheden met
   potentiële samenwerkingspartners. Bedrijven gebruiken het eigen netwerk het
   meest als informatiebron voor samenwerking met China. Verder zijn de Kamers van
   Koophandel en het Agentschap NL veel geraadpleegde bronnen van informatie.
   Grote bedrijven schakelen commerciële adviseurs in, terwijl het MKB vaker terugvalt
                                                                                                         46
   op de gratis en op de makkelijker te betalen diensten van Syntens.                                        Voor regionale
   overheden zien de bedrijven over het algemeen veel minder vaak een rol.
   45   http://www.eerstekamer.nl/nieuws/20111027/eerste_en_tweede_kamer_ontvangen.
   46   Syntens houdt zich bezig met voorlichtings- en activeringsactiviteiten gericht op innovatie bij het MKB. De doelgroep
        bestaat uit MKB-bedrijven, die willen en kunnen innoveren. De voorlichting en ondersteuning is veelal zonder kosten.
        Syntens wordt gefinancierd door het ministerie van EL&I.
72 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>   Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
   De basis van het internationale beleid vanuit OCW is gegeven in de internationalise-
                                                                      47
   ringsagenda ‘Het Grenzeloze Goed’ uit 2008.                             Het beleidsdoel dat daar wordt
   geschetst is:
             “…de kwaliteit van het hoger onderwijs en het wetenschappelijk onderzoek
             in Nederland versterken. Zodat onze hogescholen, universiteiten en onder-
             zoeksinstituten tot de beste van de wereld behoren. Studenten die aan deze
             instellingen afstuderen zijn voorbereid op de steeds internationaler wordende
             arbeidsmarkt, onderzoekers doen excellent wetenschappelijk en praktijkge-
             richt onderzoek en zijn gewild in internationale wetenschappelijke samenwer-
             kingsprojecten. Buitenlandse studenten, docenten en onderzoekers willen
             graag aan deze instellingen studeren en werken.
             De taak van de overheid is om de door de studenten, onderzoekers en instel-
             lingen gemaakte keuzes te stimuleren en faciliteren. Toenemende internatio-
             nale samenwerking door hogescholen, universiteiten en
             onderzoeksinstellingen kan op overheidsniveau vragen om meer internationa-
             le verdragen en wetgeving om die samenwerking mogelijk te maken, denk
             bijvoorbeeld aan […] bilaterale verdragen met landen waarmee internationale
             samenwerking niet zonder overheidssteun tot stand kan komen, maar wel
             van grote toegevoegde waarde is voor het gehele hoger onderwijs en onder-
             zoeksbestel. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de samenwerking met China. […]
             Verder kan de overheid een rol spelen in de voorlichting en reputatiemanage-
             ment van het Nederlands hoger onderwijs en onderzoek in het buitenland en
             heeft de overheid een taak om onnodige mobiliteitsbelemmeringen tegen te
             gaan. Tot slot vervult de overheid middels de financiering van bijvoorbeeld
                                                                                                                           48
             mobiliteitsbeurzen voor studenten en onderzoekers een stimulerende rol.”
   De actielijnen die worden aangekondigd zijn:
   –         Het vergroten van de mobiliteit van Nederlandse studenten
             ●          Meer studenten laten studeren in het buitenland, zodat ze competen-
                        ties ontwikkelen om te slagen op de internationale arbeidsmarkt
   –         Het stimuleren van een meer internationale oriëntatie van onderwijsinstellingen
             ●          Meer buitenlandse studenten naar Nederland;49 afgestudeerde buiten-
                        landse studenten kunnen bijdragen aan het bestrijden van tekorten op
                        de arbeidsmarkt of, als ze Nederland weer verlaten, een ambassa-
                        deursfunctie vervullen
   47   Met een aanvullende agenda opgesteld in 2009.
   48   Ministerie van OCW (2008) Internationaliseringsagenda ‘Het Grenzeloze Goed’
   49   Het aantrekken van toptalent heeft prioriteit, maar ook niet-wereldtop wordt (mits van een voldoende niveau) verwel-
        komd.
73 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>   –          Het vergroten van de zogenoemde brain circulation
              ●         Meer internationale samenwerking tussen onderzoekers, mobiliteit
                        onderzoekers vergroten, meer PhD’s uit het buitenland halen; de over-
                        heid ondersteunt bilaterale samenwerking daar waar onderzoekers of
                        instituties moeilijk toegang krijgen tot andere landen, bijvoorbeeld
                        China.
   –          Het verbeteren van het vestigingsklimaat voor onderwijsinstellingen en onder-
              zoeksinstituten
              ●         Kennismigranten regeling verbeteren
   Voor zover bekend, is er geen brede evaluatie beschikbaar van dit ingezette beleid.50
   Er zijn vanuit OCW 4 MoU’s met China, die zijn bijgesteld tijdens het bezoek van
   staatssecretaris Zijlstra aan China in augustus 2011:
   –          Met het Ministry of Education (MOE)
   –          Met het Ministry of Science & Technology (MOST)
   –          Met de Chinese Academy of Sciences (CAS)
   –          Met de Chinese Academy of Social Sciences (CASS)
   De MoU’s van OCW bevatten specifieke programma’s en betreffen wetenschappelijke
   samenwerking. De uitvoering van de programma’s gebeurt door NWO en/of KNAW.
   De KNAW voert momenteel in opdracht van OCW de volgende programma’s uit op
   China:
   –          China Exchange Programme
              Dit programma loopt sinds 1992, is bottom-up en gaat om enerzijds onder-
              zoek en anderzijds bezoeken. Het budget is 540.000 euro per jaar, waarvan
              ongeveer tien projecten en vijftien bezoeken kunnen worden gedaan;
   –          Het Programma Strategische Allianties (PSA)
              Dit programma loopt sinds 2000. Er is één Chinese partner, het MOST. Het
              budget is ongeveer een miljoen euro per jaar, waarvan gemiddeld zes projec-
              ten worden gefinancierd. Het programma duurt vijftien jaar en bestaat uit
              vier fasen. Men zit nu in fase drie (programmafase) en gaat binnenkort over
              naar fase vier (alliantiefase). Het programma volgt een trechtermodel: eerst
              heel veel kleine projecten, langzaamaan steeds grotere projecten met meer
                                                                                       51
              budget. Het programma kent drie thema’s: bio, milieu, materialen.           De lange
              looptijd van het programma bevalt de betrokken organisaties goed, mede
              omdat de financiering relatief onafhankelijk is van korte termijn politiek.
   Het in 2004 gestarte CAS-KNAW Joint PhD Training Programme loopt officieel nog
   door tot en met 2013, maar er worden geen nieuwe aanvragen meer gehonoreerd.
   50   Wel zijn evaluaties beschikbaar van enkele specifieke programma’s, zoals JSTP.
   51   Zie http://www.knaw.nl/Pages/DEF/27/261.bGFuZz1FTkc.html
74 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>   De OCW-bijdrage hiervoor is ongeveer 105.000 euro per jaar. Het programma is
   bestemd voor uitwisseling van promovendi in het kader van lopend onderzoek en
   deze betreft alle vakgebieden. De Chinese counterpart is GUCAS (Graduate
   University Chinese Academy of Sciences), die aan haar Nederlandse partners heeft
   aangegeven dit programma voort te willen zetten.
   De KNAW en NWO voeren samen met OCW het Joint Scientific Thematic Research
   Programme (JSTP) uit. Dit programma is gestart in 2009, in eerste instantie voor drie
   jaar. In 2011 is na een positieve evaluatie besloten om het voor drie jaar te verlen-
   gen, met een (Nederlands) budget van 4,8 miljoen euro voor drie jaar (2,25 OCW,
   2,25 NWO, 0,3 KNAW). Dit budget wordt gematcht door de Chinese partners. Het
   programma bestaat uit één ronde per jaar. Het programma kent twee financierings-
   instrumenten:
   –         Onderzoeksprojecten; ongeveer 5 projecten per jaar, gemiddeld 280.000
             euro per project. Onderzoeksprojecten moeten binnen de thema’s vallen.
             Elke ronde is er een nieuw thema (in 2009 Water, in 2010 Biomassa en in
             2011 Medical devices for healthy ageing);
   –         Dialogue seminars; ongeveer 2 à 3 per jaar, waarbij zo’n 10 tot 15 onderzoe-
             kers uit elk land betrokken zijn. De seminars zijn thematisch, maar de keuze
             voor thema’s is vrij.
   In het JSTP programma zijn vier Chinese counterparts: MOST, MOE, CAS en CASS.
   Dat vier partijen op deze manier samenwerken is uniek in China. De programme
   committee (stuurgroep), bestaande uit KNAW en NWO (ook namens OCW) en de
   vier Chinese partners, bepalen de thema’s. De komende jaren zal NWO bij het aan-
   dragen van thema’s de inbreng vanuit de topsectoren in sterke mate meenemen.
   Bij de keuze van thema’s wordt gekeken waar beide landen sterk in zijn en waar
   een gezamenlijk belang is. Voor 2012 is gekozen voor het thema Agriculture &
   Food: how to feed the world?
   KNAW en NWO voerden ook gezamenlijk het programma Talent and Training China
   Netherlands uit, samen met de Chinese Scholarship Council (CSC). Dit programma
   is bedoeld om Chinese PhD kandidaten te matchen met Nederlandse graduate
   schools. Het is nog onduidelijk of dit programma wordt voortgezet. Vanuit de CSC
   is er interesse om het voort te zetten. Een punt van aandacht is de eis van de CSC
   om na de promotie direct terug te keren naar China en dus niet langer in Nederland
   te blijven voor werk aan een universiteit of in een bedrijf.
   Het laatste programma, uitgevoerd door NWO, is het NSFC programma. Dit wordt
   uitgevoerd door NWO met haar Chinese counterpart, de National Natural Science
   Foundation China. Het begon begin jaren negentig met een MoU tussen NWO en
   NSFC en is inmiddels een programma waarin zowel onderzoek als seminars worden
75 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>   gefinancierd. Het is daarmee vergelijkbaar met het JSTP programma.52 Voor 2012 is
   het thema Application of Operations Research in Urban Transport gekozen en is het
                                                                        53
   budget aan Nederlandse zijde 1,9 miljoen euro.
   Andere departementen
   Andere departementen hebben geen specifiek beleid op China ten aanzien van
   wetenschap en innovatie. Maar vanuit een gezamenlijk belang met de Chinese
   overheid op het terrein van de grote maatschappelijke uitdagingen, beschikken zij
   vaak wel over goede relaties met de Chinese overheid, waarmee zij deuren voor het
   Nederlandse bedrijfsleven kunnen openen. Dit geldt met name voor de ministeries
   van Infrastructuur en Milieu (I&M) en van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
   Vanuit deze ministeries zijn de afgelopen jaren veel projecten ondersteund, op ter-
   reinen als milieutechnologie, bodemsanering, ouderenzorg en transport. Zo is er bij-
   voorbeeld met cofinanciering van het voormalig ministerie van VROM in juni 2010
   een Sino-Dutch Waste Management Center opgezet door de TU Delft, Agentschap
                                                                                                                          54
   NL en Decistor (een klein Nederlands bedrijf, gespecialiseerd in afvalmanagement).
   In maart 2010 bezocht vice-minister Yin Li van het Chinese Ministerie van Gezond-
   heid Nederland en vroeg zowel het ministerie van VWS als het RIVM om een nieuw
   actieplan te tekenen voor samenwerking op de gebieden van infectieziekten, voe-
   ding en gezondheid, chronische ziekten, performance indicators en risicoverevening
                                                                      55
   voor de health care reform en eerste lijnszorg.
   Hieronder volgt een illustratie vanuit het voormalige ministerie van Verkeer &
   Waterstaat, waaruit blijkt hoe vakdepartementen via hun goede relaties met China
   het Nederlandse bedrijven een steun in de rug kunnen geven.
             “In de jaren negentig vroeg de Chinese overheid aan Nederland hoe wij het
             hier voor elkaar hebben gekregen dat onze rivieren zo goed benut werden
             voor transport. In China werden alleen bulkgoederen vervoerd over de Yangtze
             rivier. In plaats van een eenvoudig advies te geven, waarmee had kunnen vol-
             staan, besloot het ministerie van Verkeer & Waterstaat om hier een groot pro-
             ject van te maken. Er werd een projectteam opgetuigd, met mensen aan
             Chinese en Nederlandse kant (o.m. het Havenbedrijf, Damen Shipyards en NEA
             Transportonderzoek). Er kwam een advies, maar dit landde niet bij de Chinese
             counterparts. Die verwachtten voornamelijk data (voorspellingen van transport-
             stromen e.d.) terwijl het advies vooral inging op organisatorische zaken (over
             organisaties die beter met elkaar moesten samenwerken). Deze kloof bleek
   52   De reden dat deze programma’s los van elkaar staan heeft te maken met het feit dat men aan de Chinese kant met
        verschillende counterparts te maken heeft.
   53   Bron: http://www.nwo.nl/nwohome.nsf/pages/NWOP_823EFQ
   54   Agentschap NL (2011) Van Made in China naar Made by China; Het center is gevestigd bij het Chinese National Centre
        voor Solid Waste management dat een onderdeel is van het Ministry for Environmental Protection.
   55   Bron: Ministerie van Buitenlandse Zaken (2011) kamerbrief China, 8 juni 2011
76 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>             niet te overbruggen. Daarop is besloten om een aantal mensen 'op te sluiten'
             en niet te laten gaan voordat er een oplossing kwam. Ik ben toen naar China
             gegaan en heb daar twee weken met enkele anderen (Nederlanders en
             Chinezen) gewerkt aan een definitief advies. Dit ging echt niet makkelijk.
             Gelukkig was er een Chinees, Fei Weijun, die de communicatiekloof kon over-
             bruggen. Veel leden van het Chinese projectteam van toen zitten nu op
             belangrijke posities. Het project heeft het ministerie een uitstekend netwerk
             opgeleverd in China. En ook de deelnemende projectleden, zoals ik, hebben
             hier baat bij gehad.” (Harrie de Leijer, Panteia/NEA Transportonderzoek)
   Lokale overheden
   Ook de Nederlandse provincies en veel gemeenten onderhouden goede banden met
   partners in China. Onderstaande tabel geeft een zo compleet mogelijk overzicht
    Tabel 6 Chinese zustersteden en -provincies
     Nederlandse gemeente                            Chinese gemeente
      Amsterdam                                      Peking
      Arnhem                                         Wuhan
      Emmen                                          Shangluo
      Groningen                                      Tianjin
      Rotterdam                                      Shanghai
      Eindhoven                                      Nanjing
      Amsterdam                                      Tianjin (zusterhavenstad)
      Velsen                                         Qingdao
      Zoetermeer                                     Xiamen
      Delft                                          Xi’an
      Den Bosch                                      Wuxi
      Tilburg                                        Changzhou
      Breda                                          Yangzhou
      Cuijk                                          Jintan
      Utrecht                                        Guangzhou
      Almere                                         Hangzhou
      Hengelo                                        Kaifeng
      Groningen                                      Tianjin
      Apeldoorn                                      Yichang
      Nieuw-Lekkerland & Westland                    Handan
      Nederlandse provincie                          Chinese provincie
      Noord-Holland                                  Shandong
      Zuid-Holland                                   Hebei & Shanghai
      Noord-Brabant                                  Jiangsu
      Gelderland                                     Hubei
      Flevoland                                      Zhejiang
      Utrecht                                        Guangdong
      Groningen                                      Shaanxi
      Drenthe                                        Shaanxi
      Friesland                                      Sichuan
      Limburg                                        Hunan
      Zeeland/West-Brabant                           Yangzhou (in de provincie Jiangsu)
77 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 80 ======================================================================

<pre>   weer van de officiële banden (zusterrelaties) die er bestaan tussen Nederlandse en
   Chinese steden en provincies.
   Een steeds terugkerende discussie bij de activiteiten van Nederlandse provincies in
   en met China is de rolverdeling en afstemming met de nationale overheid. Het
   belangrijkste argument vóór een actieve rol van provinciale overheden is dat in
   China veel besluiten worden genomen door provinciale overheden. Omdat deze bij
   internationale samenwerking een gesprekspartner op gelijk niveau willen, ligt er een
   rol voor onze provinciebesturen. Deze komt het meest duidelijk naar voren bij han-
   delsmissies waar het leggen van contacten tussen Chinese en Nederlandse organisa-
   ties centraal staat. De belangrijkste argumenten tegen een actieve rol van onze
   provinciale overheden zijn de te beperkte schaal waarop provincies kunnen opere-
   ren (er is veel geld gemoeid met het goed uitvoeren van beleid voor samenwerking
   met China, teveel voor individuele provincies) en de versnippering die optreedt
   binnen Nederland in de samenwerking met China. Door een toenemende afstem-
   ming en samenwerking tussen provincies van geplande missies naar China, wordt
   de laatste jaren gepoogd om deze versnippering te minimaliseren.
   Een aantal provincies gaat de laatste jaren strategisch om met haar relaties met de
   Chinese zusterprovincie. Als voorbeeld gaan we in op Zuid-Holland en Noord-
   Brabant. Zuid-Holland heeft al decennia relaties met Shanghai-Pudong, gebaseerd
   op de relatie tussen de havens van Rotterdam en Shanghai. Daarnaast was er al een
   lange tijd een zusterrelatie met de provincie Hebei. Deze is tussen 2004-2008 ‘gere-
   activeerd’. De provincie heeft nu representative offices in zowel Shanghai als Hebei.
   In 2010 heeft de provincie haar China beleid laten evalueren. In de evaluatie wer-
   den de volgende conclusies getrokken: 1) de gestelde doelen zijn behaald, afgeme-
   ten aan het aantal deelnemers van handelsmissies en het aantal afgesloten ‘Letters
   of Intent’ of ‘Memoranda of Understanding’; 2) de Government-to-Government
   relatie is cruciaal in China: bedrijven kunnen via de provincie ingangen krijgen en de
   provincie kan voor hen processen versnellen; 3) de monitoring van het China-beleid
   moet worden geprofessionaliseerd om de economische meerwaarde ervan beter in
   kaart te kunnen brengen. Mede ingegeven door recente bezuinigingen, herover-
   weegt Zuid-Holland zijn beleid op China en zal het een meer faciliterende en min-
   der initiërende rol gaan nemen.
   In Noord-Brabant is de provincie zeer actief in de coördinatie van samenwerking
   met China tussen alle gemeenten en de provincie enerzijds en het rijk en de provin-
   cie anderzijds. Ze probeert bij missies alle Brabantse gemeenten, die ook weer
   goede relaties met Chinese zustergemeentes hebben (bijvoorbeeld Eindhoven,
   Tilburg, Den Bosch) te betrekken. Een discussiepunt is dat de scope van de missies
   van de provincie al snel te breed wordt, omdat de provincie iedereen wil betrekken.
   Gemeentelijke missies richten zich meestal meer op een specifiek cluster en worden
   daardoor effectiever. In april 2012 gaat er bijvoorbeeld een missie vanuit Brabant
78 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 80 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 81 ======================================================================

<pre>   naar China rondom de thema’s logistiek, duurzame energie, life sciences (pharma,
   health, food technology) en innovatie. Een vergelijkbare discussie wordt met het
   Rijk gevoerd, waar missies steeds meer vanuit topsectoren (voorheen sleutelgebie-
   den) worden georganiseerd. De manier waarop Noord-Brabant, via onder meer
   Brainport, de afstemming binnen de provincie steeds beter organiseert, met name
   door te kiezen voor inhoudelijke speerpunten, lijkt succesvol te zijn.
   Europese commissie
   Wetenschap en innovatie
   Deze paragraaf schetst een beeld van het beleid van de Europese Commissie over
   samenwerking met China voor zover relevant voor wetenschap en innovatie. De
   ontwikkeling van de wetenschap in China biedt mogelijkheden voor gelijkwaardige
   strategische samenwerking op thema’s die hoog op de agenda van zowel de
   Europese Unie als China staan. De onderzoekssamenwerking tussen de Europese
   Unie en China is gebaseerd op drie overeenkomsten:
   –         EU-China Science & Technology agreement (1998)
   –         Science & Technology Partnership agreement (2009)
   –         Joint statement on energy cooperation (2010)
   De samenwerking tussen de Europese Unie en China op het gebied van kennis en
   innovatie begon echter al voor de totstandkoming van het eerste S&T agreement,
   namelijk in de jaren ‘80 middels het toenmalige kaderprogramma voor onderzoek
   en technologische ontwikkeling. In KP6 werden 214 projecten ondersteund met
   Chinese partners. In het KP7 (2007-2013) zijn de mogelijkheden voor internationale
   samenwerking verder verbreed, bovendien zijn er gerichte initiatieven om de
   Chinese deelname te stimuleren. Als onderdeel van de S&T agreement heeft MOST
   een China-European Union Science & technology Cooperation Promotion Office
   (CECO) ingericht. Deze ondersteunt Chinese kennisinstellingen en onderzoekers bij
   deelname in KP7.
   Binnen KP7 zijn op de thema’s biomaterialen, aeronautica, gezondheid, vergroening
   en nucleaire veiligheid gezamenlijke calls georganiseerd, met financiering van zowel
   Chinese als Europese zijde. De beoordeling werd gezamenlijk gedaan door experts
   uit Europa en China. Het gaat hier om fundamenteel wetenschappelijk onderzoek,
   waarbij China specifieke kennis of infrastructuur inbrengt.
   De Europese Commissie is ook van mening dat er meer Europese studenten en
   onderzoekers naar China moeten gaan. Er is een experiment geweest met een sub-
   sidie voor een verblijf in China. In het kader hiervan zijn 58 Europeanen naar China
   geweest (waarvan twee uit Nederland). Mogelijk wordt dit instrument in de toe-
                             56
   komst uitgebreid.
   56   Zie website Science & Technology Fellowship Programme China; http://www.euchinastf.eu/
79 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 81 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 82 ======================================================================

<pre>   Als onderdeel van de EU-China S&T Agreement zijn twee Chinese programma’s
   opengesteld voor Europese onderzoekers; het national basic (973) en het hightech
   (863) programma. Europese onderzoekers kunnen deelnemen als partner in projec-
   ten waarbij een Chinese kennisinstelling hoofdaanvrager is. De NSFC heeft zelfs
   budget voor het ondersteunen van projecten om de internationale samenwerking te
   stimuleren. In praktijk is de deelname van Europese kennisinstellingen in Chinese
   programma´s zeer beperkt.57
   De Europese vertegenwoordiging in Beijing zet vooral in op diplomatieke betrekkin-
   gen om de samenwerking onder de S&T agreement te versterken. Verder verzorgt
   de vertegenwoordiging de informatievoorziening over wetenschap en technologie
   in China richting Europa, onder andere via de ambassades van de lidstaten in
              58
   Beijing.      Ook worden de Chinezen geïnformeerd over mogelijkheden tot deelname
   in het Europese kaderprogramma. Via diplomatiek overleg met de Chinese overheid
   worden thema’s geïdentificeerd die kansen voor samenwerking bieden.
   Maatschappelijke thema’s (bijvoorbeeld verstedelijking of vergrijzing) vormen hierbij
   de invalshoek, niet zozeer wetenschappelijke disciplines. Ten eerste sluit dit aan bij
   het onderzoeks- en innovatiebeleid van de Europese Commissie (Horizon 2020) dat
   uitgaat van grote maatschappelijke uitdagingen. Ten tweede zijn deze thema’s
   zowel voldoende breed als specifiek, zodat de lidstaten zich erachter kunnen stellen
   en daadwerkelijke samenwerking kan ontstaan.
   2007 was het China-EU Science and Technology Year. In het kader hiervan zijn tien-
   tallen evenementen georganiseerd, zowel in Europa als in China, om de samenwer-
   king te versterken. De bijeenkomsten varieerden van wetenschappelijke conferenties
   over nanotechnologie, biotechnologie en ruimtevaart tot bijeenkomsten over ver-
   schillen tussen de onderzoekscultuur of het verkennen van mogelijkheden tot deel-
   name in elkaars onderzoeksprogramma´s.
   Het Strategic Forum for International Science and Technology Cooperation (SFIC) is
   een Europees platform dat is geïnitieerd door de Europese Commissie met als doel
   het versterken van de wetenschappelijke en technologische samenwerking met lan-
   den buiten de EU. Het is de bedoeling dat lidstaten en de Europese Commissie
   samen bepalen op welke onderzoeks- en technologiethema’s samenwerking en
   coördinatie op EU-niveau wenselijk is. Het SFIC kiest voor een strategische benade-
   ring met betrekking tot China. Eerst wil men binnen Europa met zowel de lidstaten
   als industrie afstemmen op welke thema’s samenwerking met China wel of niet
   opportuun is. Pas in tweede instantie wordt de dialoog met China opgezocht. SFIC
   heeft sinds haar oprichting in 2010 enkele workshops georganiseerd over China,
   bijvoorbeeld over de noodzaak van een gezamenlijke strategie, over IP en standaar-
   57   Bron: EPEC (2009) Evaluation of Chinese participation in the EU Framework Programme
   58   Middels het uitbrengen van S&T overzichten of een informatiefolder over IPR in China voor Europese onderzoekers.
80 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 82 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 83 ======================================================================

<pre>   disatie, en over de mogelijkheden voor een Europese multilaterale call met China.59
   Europa zit in een lastige positie met betrekking tot China. De Europese Commissie
   vertegenwoordigt alle lidstaten en is van mening dat gezamenlijk optreden vanuit de
   Europese Unie als geheel tot een betere positie leidt, maar tegelijkertijd overleggen
   diezelfde lidstaten bilateraal met China over samenwerkingsthema’s. Zij concurreren
   met elkaar om de aandacht van China. China versterkt dit door met ieder land te wil-
   len samenwerken op die thema’s waarop specifieke expertise aanwezig is. Daar komt
   bovenop dat lidstaten onderling verdeeld zijn over de aanpak richting China.
   Sommigen willen voorkomen dat kennis ‘weglekt’ en stimuleren kennissamenwerking
   niet of heel beperkt, anderen zien vooral kansen in China. Dit leidt tot vertraging in
   het formuleren van de aanpak richting China op Europees niveau, bijvoorbeeld bij het
   SFIC. Een ander spanningsveld op Europees niveau komt naar voren wanneer het gaat
   over innovatie. Met name grotere bedrijven hebben geen behoefte aan Europese initi-
   atieven die samenwerking dichter bij de markt stimuleert. IP-bescherming speelt daar-
   in een belangrijke rol. Tenslotte beconcurreren de lidstaten elkaar om Chinees talent.
   De Europese Commissie vindt dit niet erg, zolang er mobiliteit is binnen de Europese
   Unie. Hier zet de Europese Commissie zich voor in.
   Handelsbetrekkingen en bedrijfsleven
   De handelsrelaties met China zijn tot stand gekomen in 1975 en geformaliseerd in
   1985 in de EU-China Trade and Cooperation Agreement. Na de Verenigde Staten is
   China de grootste handelspartner van de Europese Unie en omgekeerd is de
   Europese Unie de grootste handelspartner van China. Bovendien is China import-
   land nummer één voor de Europese Unie. De open markt van de Europese Unie
   heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de groei van de export van China.
   Tegelijkertijd profiteert de Europese Unie steeds meer van de groei van de Chinese
   markt. De Europese Unie streeft naar eerlijke handel met China, waarbij China IP
   respecteert en aan WTO verplichtingen voldoet. In 2008 is de EU-China High Level
   Economic and Trade Dialogue (HED) gestart. Op het hoogste niveau wordt de dia-
   loog gevoerd tussen de Europese Commissie en China over zaken als buitenlandse
   investeringen, markttoegang, gedwongen technologietransfer en IP-bescherming.
   De reden dat Europa de grootste handelspartner is van China, is dat Amerika zich
   meer protectionistisch heeft opgesteld. Over en weer worden handels-belemmerin-
   gen opgeworpen. Zo wordt een Amerikaanse auto in China extra belast (10% meer
   dan Europese auto’s). De Verenigde Staten heeft ook maatregelen genomen om de
   overname van Amerikaanse bedrijven door Chinese investeerders te limiteren. Ook
   in Europa ziet men risico’s wanneer Chinese investeerders hightech bedrijven over-
   nemen. Europa wil als kenniseconomie zijn voorsprong behouden en voorkomen
   dat China toegang krijgt tot strategische kennis.
   59   Het SFIC richt zich ook op India en daar werken verschillende Europese landen al nauw samen, onder meer door het
        opstellen van samenwerkingsprogramma's met China voor andere Europese landen.
81 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 83 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 84 ======================================================================

<pre>              “Europe also is stepping up efforts to vet Chinese investment. Two European
              commissioner (Italian and French) proposed a European Union-level commit-
              tee similar to the CFIUS60 to vet foreign investment on strategic grounds and
              to prevent Chinese firms from swallowing high-tech companies. National
              security plays a role in this new approach as concerns about Chinese access
                                                                                                       61
              to critical infrastructure and telecommunications networks grow.”
   De Europese Commissie houdt zich ook bezig met het ondersteunen van het
   Europese bedrijfsleven in China en met eventuele problemen rond Chinese produc-
   ten in Europa. In 2001 is de EU-China Industrial Policy and Regulatory Cooperation
   Dialogue gestart. Dit platform heeft als doelen het afstemmen van regelgeving om
   vrije en veilige handel te promoten, handels- en investeringsbelemmeringen weg te
   nemen en de kwaliteit en veiligheid van Chinese producten op de Europese markt
   te verbeteren. Certificatie en standaardisatie zijn hierbij belangrijke middelen. Zowel
   Chinese als Europese bedrijven worden via consultatie betrokken. Sinds 2003 is de
   Europese Commissie in gesprek met de Chinese National Development and Reform
   Commission (NDRC) over industriebeleid. Een van de belangrijkste doelen is de toe-
   gang tot de Chinese markt voor Europese bedrijven. In sectorspecifieke werkgroe-
   pen worden concrete onderwerpen besproken.
   Naast het voeren van de dialoog met China over handelsbetrekkingen en industrie-
   beleid zijn er ook concrete initiatieven om het Europese bedrijfsleven in China te
   ondersteunen:
   –          De EU-China Chamber of Commerce vertegenwoordigt het Europese bedrijfs-
              leven in China. Deze organisatie streeft naar verbeterde markttoegang en
              verbeterde mogelijkheden voor Europese bedrijven. Sinds de oprichting in
              2000 heeft de vereniging nu meer dan 1.600 leden (Europese bedrijven) die
                                         62
              actief zijn in China.
   –          Het EU SME Centre ondersteunt MKB uit de EU bij activiteiten in China.
              Naast algemene informatie over markt, standaarden, wetgeving, human
              resources en trainingen worden persoonlijke adviezen gegeven over wat wel
              en niet te doen in China. Het SME Centre heeft ook contacten met organisa-
                                                                                    63
              ties die het MKB in de lidstaten vertegenwoordigen.
   –          De China IPR SME Helpdesk beantwoordt vragen van het Europees MKB over
              IP-bescherming en handhaving. Informatie wordt inzichtelijk gepresenteerd
                                                                          64
              en er worden zelfs trainingen georganiseerd.
   60   Committee on Foreign Investment in the United States
   61   Overgenomen uit Jamestown Foundation (2011) Destination Unknown: Investment in China’s “Go Out” Policy
   62   Zie http://www.europeanchamber.com.cn/
   63   Zie http://www.eusmecentre.org.cn/
   64   Zie http://www.china-iprhelpdesk.eu/
82 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 84 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 85 ======================================================================

<pre>   Conclusie
   Het is duidelijk dat China de volle aandacht heeft van de Nederlandse overheid, de
   lokale en regionale overheden en ook van de Europese Commissie. Het ministerie
   van OCW kan bogen op een lange relatie met China, met veel beleidsinitiatieven in
   de loop van de jaren. Ook het ministerie van EL&I voert actief beleid. Het beeld is
   wel dat er nog te weinig samenhang en overzicht is met betrekking tot het beleid
   van de Nederlandse ministeries voor wetenschappelijke en innovatieve samenwer-
   king met China. Er is wel veel enthousiasme en er lijkt zeker ook sprake van voor-
   uitgang te zijn, maar een overkoepelende evaluatie is niet beschikbaar. Daardoor
   wordt er mogelijk nog te weinig geleerd.
83 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 85 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 86 ======================================================================

<pre>84 De Chinese handschoen</pre>

====================================================================== Einde pagina 86 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 87 ======================================================================

<pre>b4                  BOUWERS, TOPPERS en STIJGERS
    Deze bijlage geeft meer inzicht in de vele relaties die momenteel bestaan tussen
    China en Nederland. Aan de hand van voorbeelden van BOUWERS, TOPPERS en
    STIJGERS gaan we in op de motivatie en ervaringen met samenwerking.
    BOUWERS
    Bouwers vormen de smeerolie in de samenwerking tussen Nederland en China op
    het terrein van wetenschap en innovatie. Ze zijn actief op terreinen die maatschap-
    pelijk relevant zijn voor China en vaak ook voor Nederland. Deze paragraaf geeft
    een overzicht van de verschillende relaties die in de loop der jaren zijn opgebouwd,
    vanuit de wetenschap (onderzoekers), onderwijs (studenten) en het bedrijfsleven.
    Universiteiten gaan steeds strategischer om met China
    Universiteiten organiseren in toenemende mate hun samenwerking met China. Dit
    uit zich onder meer in het afsluiten van diverse MoU’s tussen Nederlandse en
    Chinese universiteiten. Volgens eerdergenoemde inventarisatie van KNAW en NWO
    zijn er inmiddels ruim 200 MoU’s afgesloten. Alle Nederlandse universiteiten werken
    samen met China, maar twee universiteiten lijken er met name uit te springen en
    hebben in China een grote naamsbekendheid en goede reputatie opgebouwd:
    TU Delft en Wageningen UR. Hieronder gaan we ter illustratie in op ontwikkelingen
    bij een aantal universiteiten: TU Delft, Wageningen UR, Universiteit Leiden en
    de Erasmus Universiteit Rotterdam.
    TU Delft heeft in 2011 het Beijing Research Center (BRC) opgezet bij het CAS
    Institute of Semiconductors. Deze dependance van de TU Delft richt zich vanaf het
    begin op LED-technologie. Naar verwachting zullen LED’s de komende decennia een
    steeds groter deel van de verlichtingstoepassingen overnemen. De verdere ontwik-
    keling en verbetering van LED’s is naast vele wetenschappelijke uitdagingen ook
    economisch van groot belang, met een potentiële markt van miljarden euro's.
    Ook is er een maatschappelijk belang, omdat LED’s minder energie verbruiken en
    veel potentie hebben voor nieuwe toepassingen in bijvoorbeeld gezondheidszorg en
    horticulture. In de eerste fase van de samenwerking wordt een aantal promovendi
    aangesteld, die na afronding een TU Delft-diploma zullen krijgen. De promovendi
    worden zowel begeleid door hoogleraren in Delft als door de lokale wetenschappe-
    lijke staf bij het BRC in China. De kans is groot dat dit eerste solely-owned depen-
    dance van een buitenlandse universiteit die financiering krijgt van de Chinese
    overheid en is ingebed in het R&D-programma van de Chinese overheid, volgens
    Kouchi Zhang van de TU Delft.
 85 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 87 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 88 ======================================================================

<pre>             “Het BRC is een goed voorbeeld van hoe het in de toekomst moet. Er is
             focus en massa, er is een footprint in China, er zijn gezamenlijke strategische
             belangen, we maken slim gebruik van resources, we ontwikkelen talent en
             bouwen aan relevante netwerken. Ook kan je gezamenlijk onderzoek doen
             in China, met Nederlandse universiteiten en Nederlandse bedrijven in China,
             om zo beter tegemoet te komen aan de behoeften van Nederlandse bedrij-
             ven in China op het gebied van innovatie en talent. En ook om de gezamen-
             lijke IPR te verzekeren. De Nederlandse bedrijven in China waren heel positief
             over het initiatief van de TU Delft.” (Kouchi Zhang, TU Delft)
   Wageningen UR heeft al sinds decennia relaties met Chinese universiteiten en ken-
   nisinstituten, maar heeft in 2005 haar relaties met China geprofessionaliseerd en
   focust nu op samenwerking met ongeveer acht universiteiten en/of CAS/CASS insti-
   tuten. Wageningen UR heeft een kantoor in China, dat onder meer werving en
   selectie van onderzoekers doet en scouting van onderzoeksprojecten. In 2011 heeft
   Wageningen UR in samenwerking met DHV en GMV een plan ontwikkeld voor
                                              65
   ‘Metropolitan Food Security’.                  Dit was één van de thema’s tijdens de Sino-Dutch
   Agricultural Innovation Conference (een congres dat in mei 2011 plaatsvond in
   Beijing ter gelegenheid van het bezoek aan China van de minister van Economische
   Zaken, Landbouw en Innovatie). Wageningen UR zet daarbij haar kennis in van
   landbouwproductie en voedselverwerking, agrologistiek en handel, stadsontwikke-
   ling en infrastructuur, communicatie en marketing en kennismanagement. Ook
                                                                                   66
   werkt Wageningen UR in opdracht van de COFCO Group                                 aan het project ‘Beijing
   Eco-Valley of Agriculture’. Bij dit project zijn ook vanuit Wageningen UR het LEI,
   Food & Biobased Research, Plant Research International en Alterra betrokken.
   Wageningen UR onderhoudt ook een groot alumninetwerk met momenteel 400
   leden in China. Bij een alumnibijeenkomst in China in 2011 waren 80 alumni aan-
   wezig. Een aantal van deze alumni werkt momenteel op hoge posities bij bedrijven
   of overheden en fungeren als ambassadeurs voor Wageningen UR en voor
   Nederland. Het alumninetwerk wordt bijvoorbeeld benut voor het rondsturen van
   vacatures bij Chinese vestigingen van Nederlandse bedrijven.
             “Het is duidelijk dat er een machtsverschuiving komt richting Azië, en China
             krijgt daarin een grote beïnvloedende rol, alleen al door hun omvang. Onder
             andere om deze reden willen we als Wageningen UR aanwezig zijn in
             Azië/China; we hebben een kantoor in China en hebben daardoor een per-
             manente vertegenwoordiging. Het kantoor wordt bemenst door Chinezen.
             Dat zijn belangrijke zaken, want ze geven het signaal dat we China serieus
             nemen.” (Jan Fongers, Wageningen UR)
   65   GMV is de branchevereniging van de producenten van apparatuur voor voedselverwerking en -verpakking in Nederland.
   66   China National Cereals, Oils and Foodstuffs Corporation.
86 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 88 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 89 ======================================================================

<pre>   De Universiteit Leiden is na een bezoek van het College van Bestuur aan China in
   april 2011 een intern traject gestart om een universiteitsbrede strategie te ontwik-
   kelen met betrekking tot de samenwerking met China. Hiertoe is een inventarisatie
   gemaakt van bestaande samenwerkingsrelaties, waaruit blijkt dat er meer dan tien-
   tallen samenwerkingsrelaties bestaan, met meer dan tien Chinese universiteiten
   en/of CAS/CASS instituten. Men voorziet in de beoogde strategie een beperking
   van het aantal geselecteerde Chinese partners, samenwerking met andere
   Nederlandse universiteiten (bijvoorbeeld Delft en Rotterdam), een verhoging van de
   kwaliteit van de instroom en dat meer Leidse studenten richting China gaan.
   De Erasmus Universiteit Rotterdam werkt al jaren samen met China, vaak gerela-
   teerd aan de goede relaties die er bestaan tussen Rotterdam en Shanghai. De
   Erasmus Universiteit Rotterdam heeft al meer dan tien jaar het Erasmus University
                                67
   China Center (EUCC).             Het EUCC coördineert PhD programma’s die door de
   Chinese overheid (China Scholarship Council - CSC) worden gefinancierd, het
   ondersteunt onderzoekers en studenten uit China en coördineert alle delegaties
   vanuit de Erasmus Universiteit Rotterdam naar China. Daarnaast geeft het EUCC
   advies en ondersteuning voor wetenschappelijke samenwerking met China.
             “Via EUCC is het mogelijk om ‘gratis’ AIO’s naar Nederland te halen. De uni-
             versiteit als geheel biedt dus faciliteiten waarop de individuele vakgroep/
             faculteit kan meeliften. De universiteit organiseert met enige regelmatig
             reizen naar China, waar iedere faculteit kan meegaan. Zomaar naar China
             gaan doe je niet, dat moet je strategisch aanpakken. Daar heb je wel een
             netwerk voor nodig. En dat netwerk ontstaat vooral op het niveau van de
             individuele onderzoeker.” (Rommert Dekker, EUR)
   Ook TNO en de Grote Technologische Instituten (ECN, NLR, Deltares, Marin) zijn al
   jaren actief in China. TNO onder meer op het terrein van automotive, geneesmidde-
   len en bouw. ECN en NLR zijn actief op terreinen die voor China van groot econo-
   misch belang zijn, bijvoorbeeld op het terrein van zonne-energie en vliegtuigbouw.
   Marin is een joint-venture gestart met het Shanghai Shipping and Ship Research
   Institute (SSSRI). Deltares heeft meerdere samenwerkingsprojecten, onder meer door
   NWO gefinancierd, en is in 2011 een samenwerking voor drie jaar gestart om
   samen met Rijkswaterstaat en Unesco-IHE met de Chinese overheid kennis te delen
   over de stroomgebieden van de Rijn en de Huaihe-rivier.
   67   Voorheen het CHERC - China Holland Education Research Centre.
87 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 89 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 90 ======================================================================

<pre>   Onderzoekssamenwerking: motivatie en ervaring
   Waarom willen Nederlandse onderzoekers samenwerken met China? De volgende
   redenen worden genoemd:
   –        Nieuwe kennis opdoen: op sommige gebieden kijken Chinezen net anders
            tegen dingen aan. Van die andere invalshoek kunnen Nederlandse onderzoe-
            kers ook leren (bijv. biomedische wetenschappen);
   –        Multiplier op het onderzoek, doordat er vele ‘handjes’ zijn om onderzoeks-
            vragen uit te werken;
   –        China is een interessant onderzoeksobject op een aantal terreinen, zoals voe-
            dingsproblematiek, milieu, gezondheid, megacities;
   –        Aantrekken van talent om tekorten in kenniswerkers in Nederland op te vul-
            len;
   –        Opleiden van toekomstige werknemers voor Chinese vestigingen van
            Nederlandse bedrijven;
   –        Terwijl wij hierop bezuinigen, investeert China relatief veel in nieuwe onder-
            zoeksinfrastructuur, waar Nederlandse onderzoekers gebruik van kunnen
            maken.
            “Het antwoord is eenvoudig: China telt 1,3 miljard mensen, heeft veel geld,
            investeert flink in onderzoek en ontwikkelingen en je mag verwachten dat
            uit China steeds meer toponderzoek en toponderzoekers komen. Het grote
            verschil met India is dat China geld heeft.” (Rommert Dekker, EUR)
   Wetenschappelijke doorbraken door Chinese wetenschappers zijn nog zeldzaam,
   maar ze zijn er wel (zie tekstkader).
   Voorbeelden van Wetenschappelijke doorbraken uit China:
   ●        Chinese wetenschappers hebben een moleculeverbinding geïdentificeerd die
            in staat is om diabetes bij muizen onder controle te houden (2007);
   ●        Chinese wetenschappers hebben een oplossing gevonden voor de slinkende
            uraniumvoorraad in het land. Ze beweren erin geslaagd te zijn gebruikte
            nucleaire brandstof zo te behandelen dat het opnieuw kan worden benut,
            melden Chinese media maandag die het een grote doorbraak noemen
            (januari 2011);
   ●        Chinese wetenschappers hebben genetisch gemanipuleerde koeien ontwik-
            keld waarvan de melk menselijke moedermelk zou kunnen vervangen.
            Dat maakten onderzoekers van de Chinese Landbouwuniversiteit donderdag
            bekend (juni 2011).
   Verwacht mag worden dat er in de toekomst steeds meer doorbraken zullen
   komen. Nederlandse onderzoekers werken daarom steeds vaker samen met Chinese
   onderzoekers, met als doel om gezamenlijk nieuwe kennis op te doen. Dit gebeurt
88 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 90 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 91 ======================================================================

<pre>   onder meer via het Programma Strategische Allianties dat zich richt op drie thema’s:
   biotechnologie, milieuwetenschappen en materialen. In een brochure over de resul-
   taten van de samenwerking in de periode 2004-2007 worden voorbeelden
   genoemd van kennisprojecten waarin Chinese en Nederlandse onderzoekers geza-
   menlijk nieuwe kennis opdoen.
                                                                 68
   Voorbeelden van Chinees-Nederlandse kennisprojecten:
   ●         Radboud University Nijmegen and Sichuan University in Chengdu are collabo-
             rating on a revolutionary new artificial bone tissue. The Dutch know about
             calcium phosphate ceramics, and the Chinese are experts in nanostructures;
   ●         Brassica rapa is a species of cabbage that is grown in both the Netherlands
             and China. Brassica rapa includes the subspecies broccoli rabe, Chinese cab-
             bage, pak choi and turnips. Dutch and Chinese researchers are working
             together to unravel the plant’s genetic regulation. The greenhouse is full of
             neat rows of plants with extravagant leaves. The plants, Brassica rapa, provi-
             de the basis for the fundamental research being conducted at Wageningen
             UR and the CAAS Institute of Vegetables and Flowers in Beijing;
   ●         The search for the molecular basis of heterogeneous catalysis brought two
             professors from the Dalian Institute for Chemical Physics and TU Eindhoven
             together. Now they are joining forces to study biomass conversion;
   ●         Researchers from Wageningen UR and the CAS Institute of Virology in Wuhan
             embarked on a joint project to decipher the genetic information of a boll-
             worm-specific baculovirus (HaSNPV). This led not only to a better understan-
             ding of baculovirus ecology in a cotton agro-ecosystem, but also highlighted
             the importance of the initial interaction of virus and host insect (cells).
   Gezamenlijk nieuwe kennis opdoen kan ook op een andere manier, namelijk door
   gebruik te maken van elkaars kracht. Tot nu toe ligt de kracht van Nederlandse
   onderzoekers meer in het vermogen om relevante nieuwe vragen te stellen; de
   kracht van Chinese onderzoekers ligt meer in het vermogen (zowel qua aantallen
   als qua inhoudelijke kennis) om deze vragen uit te werken.
             “Ik bedenk veel meer vragen dan ik kan beantwoorden. Daarom ben ik zo
             blij dat ik in China een lab begeleid waarin een tiental slimme studenten
             en onderzoekers actief zijn die deze vragen voor mij kunnen uitwerken.
             Dit levert een hefboom op voor mijn onderzoek.”
             (Jan Fransoo, TU Eindhoven)
   In zijn nieuwste strategie heeft TNO veel aandacht voor internationalisering, met
   een focus op de Verenigde Staten, China, Japan en Korea. TNO is inmiddels onge-
   veer acht jaar actief in China. Contacten waren er al veel langer, bijvoorbeeld via
   68   KNAW (2008) Aiming higher together
89 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 91 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 92 ======================================================================

<pre>   conferenties. TNO bedrijven begon ongeveer acht jaar geleden met een samenwer-
   king vanuit TNO Automotive. De samenwerking ging om software om de gevolgen
   van autocrashes door te rekenen. Later is een samenwerking ontstaan op het ter-
   rein van Traditional Chinese Medicine. TNO heeft kennis van metabolomics en wilde
   inzichten uit de TCM op een professionele manier in kaart brengen. Vanuit China
   was er behoefte om de TCM wetenschappelijk te toetsen. Weer later kreeg TNO
   intensieve contacten met de bouwsector in China. Met name op het terrein van
   energie, veiligheid en materialen. De rol van TNO is het geven van advies aan grote
   bouwbedrijven. Hiermee kan TNO nieuwe kennis opdoen in China en deze benut-
   ten ten behoeve van de Nederlandse maatschappij. TNO is bijvoorbeeld betrokken
   bij een groot bouwproject van negen bij negen kilometer, waar TNO nu adviseert
   over diverse aspecten van het bouwproces. China is hiermee een soort living lab.
   De kennis en ervaring die hier wordt opgedaan, kan TNO in Nederland bijvoorbeeld
   gebruiken bij urban planning in Nederlandse gemeenten, of bij projecten rond
   CO2-opvang en -opslag.
   Op Nederlandse universiteiten is er in specifieke domeinen (denk aan High Tech
   Systemen en Materialen, Chemie) een tekort aan onderzoekers. Ook in de industrie
   is op deze terreinen een tekort aan kenniswerkers. China heeft een groot aanbod
   aan talent; hardwerkende en intelligente mensen. Bedrijven en kennisinstellingen
   zetten dan ook in op de werving van Chinese kenniswerkers. Soms ook gezamen-
   lijk, bijvoorbeeld via een Technologisch Topinstituut (zoals het Dutch Polymer
   Institute). Naast het opvullen van tekorten wordt door meerdere gesprekspartners
   een neveneffect genoemd van het aantrekken van Chinees talent, namelijk de posi-
   tieve invloed die Chinese studenten hebben op de inzet van Nederlandse studenten.
   De Nederlandse ervaringen met Chinese studenten en onderzoekers zijn over het
   algemeen positief. Soms wordt geklaagd over het gebrek aan creativiteit/initiatief
   van de Chinezen, maar over de kwaliteit is men overwegend positief. Negatieve
   ervaringen zijn er voornamelijk ten aanzien van taalbarrières.
             “Deze goede mensen die in het hiërarchische onderwijssysteem van China
             hun talent nauwelijks kunnen ontplooien, zie je in Nederland binnen een
             paar jaar veranderen tot toptalent”. (Kees Beenakker, TU Delft)
   De Chinese overheid investeert veel, heel veel, in onderzoeksfaciliteiten. Dit trekt
   buitenlandse onderzoekers aan. De Universiteit Utrecht en het UMC Utrecht kondig-
   den bijvoorbeeld eind 2011 aan om te gaan samenwerken met het Chinese Beijing
   Genomics Institute (BGI), het grootste genoomcentrum ter wereld.
   De next-generation DNA analyse-apparatuur van BGI biedt de mogelijkheid voor
   efficiënt en accuraat onderzoek in het genomics vakgebied. Veel Chinese onder-
   zoeksfaciliteiten of -apparatuur zijn ook wel in Nederland beschikbaar, maar in
   beperktere mate. In China hebben (buitenlandse) onderzoekers in de meeste geval-
   len sneller en eenvoudige toegang, omdat er meerdere apparaten van beschikbaar
90 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 92 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 93 ======================================================================

<pre>   zijn zodat je niet weken van tevoren moet reserveren zoals in toenemende mate het
   geval is in Nederland. In andere gevallen betreft het megafaciliteiten die vanwege
                                                                                        69
   de hoge kosten of schaal niet beschikbaar zijn in Nederland.                            Voorbeelden van
   interessante faciliteiten die ook open staan voor buitenlandse onderzoekers zijn:
   –          Beijing Electron Positron Collider
   –          Shanghai Synchrotron Radiation Facility
   –          High Magnetic Field Laboratory
   –          YBJ International Cosmic Ray Observatory in Tibet
   Studenten zijn toekomstige ambassadeurs
   Vrijwel alle gesprekspartners benoemen het belang van Chinese studenten in
   Nederland als toekomstige ambassadeurs voor Nederland. Chinese studenten bou-
   wen in Nederland relaties op met medestudenten en wetenschappelijke onderzoe-
   kers, blijven eventueel nog enkele jaren langer om bij een Nederlands bedrijf of
   universiteit te werken en keren vervolgens terug naar China (of vertrekken naar bij-
   voorbeeld het Verenigd Koninkrijk of de Verenigde Staten voor een volgende carrière-
   stap). Bij terugkeer in China belandt een aantal van deze mensen op hoge posten,
   bij bedrijven, universiteiten en/of (lokale) overheden. Hier kunnen ze fungeren als
   ambassadeur voor Nederland. Ze kunnen helpen bij het leggen van contacten, ze
   gaan werken voor de Chinese vestigingen van Nederlandse bedrijven en ze denken
   aan Nederland als mogelijke samenwerkingspartner of vestigingslocatie.
   Een voorbeeld hoe dit positief kan uitpakken is het Chinese bedrijf Huawei, een
   van ’s werelds grootste telecombedrijven, dat zich in 2004 in Nederland vestigde.
   De redenen om voor Nederland te kiezen waren “de Gateway functie met
   uitstekende verbinding per schip, trein, vrachtauto en vliegtuig naar de grote
   West-Europese markt, de hoog opgeleide veeltalige bevolking en het prettige leef-
   klimaat voor haar Chinese medewerkers”, aldus Victor Chen, de eerste directeur van
                             70
   Huawei Benelux.               Victor Chen wist dit omdat hij begin jaren negentig als student
   naar Nederland (Universiteit Twente) kwam in het kader van een uitwisselingspro-
                71
   gramma.           Niet alle Chinese studenten die naar Nederland komen worden goede
   ambassadeurs, maar andersom kan wel gesteld worden dat veel goede ambassa-
   deurs voor Nederland hier vroeger gestudeerd hebben.
   69   Zie http://english.cas.cn/Re/Fac/ voor een overzicht.
   70   http://www.portofamsterdam.nl/Ned/(18491)-Content-Nieuws/(18491)-Content-Nieuws-Pers--en-nieuwsberich-
        ten/Persberichten-Archief-2007/Persberichten-Archief-2007-September/The-Amsterdam-Forum-for-China-groot-suc-
        ces.html
   71   http://www.nfia.co.uk/companies.html?groep_id=1&id=7
91 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 93 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 94 ======================================================================

<pre>              “Hogeschool Van Hall Larenstein, onderdeel van Wageningen UR, biedt daar-
              om een praktijkopleiding aan in China, waarbij mensen twee jaar in China en
                                                              72
              twee jaar in Nederland studeren.                    De Chinezen betalen dit zelf. Dit is goed
              voor Nederland, want de studenten die hier gestudeerd hebben zijn later
              vaak werkzaam voor de Chinese vestigingen van Nederlandse bedrijven. En
              ook steeds meer voor bedrijven uit andere Europese landen of Noord-
              Amerika.” (Jan Fongers, Wageningen UR)
   Andersom gaan steeds meer Nederlandse studenten naar China, veelal voor een
   korte studiereis of bijvoorbeeld een stage van een half jaar. Veelal zijn dit sinologen,
   die naar China gaan om de taal en cultuur te leren kennen als onderdeel van hun
   studie. Het aantal studenten van andere studierichtingen blijft nog achter, terwijl
   ook voor bijvoorbeeld economie- of bedrijfskundestudenten een verblijf in China
   heel nuttig kan zijn. Nederland is momenteel één van de grootste buitenlandse
   investeerders in China. Bedrijven als Philips, ING, Unilever zijn in China grote spelers
   en zitten naar eigen zeggen te springen om hoogopgeleiden die in elk geval weten
   hoe in China zaken worden gedaan. Nederlanders die een tijdje in China zijn
   geweest bouwen mee aan het wederzijds begrip tussen de twee landen, en kunnen
   daarmee een belangrijke rol spelen in het optimaliseren van de samenwerking tus-
   sen Nederland en China.
              “Maar los van het feit dat je je carrière geen pijn doet als je hier gaat stude-
              ren, is het vooral de levenservaring die je voor altijd met je meeneemt”, zegt
              [voormalig] consul-generaal Eric Verwaal in Shanghai. “Ik kwam hier in de
              jaren tachtig als 21-jarige en het heeft mijn hele levensvisie veranderd.
              Omdat alles hier totaal anders is. Iedere student die er voor kiest hier een
              tijdje te studeren, kan een bijdrage leveren aan het wederzijdse begrip. Want
              natuurlijk: bijna alles wat in de kranten over China staat, is waar. Maar het is
              slechts een selectie. Voor een totaalplaatje moet je het echt zelf ervaren.”
                                                                                       73
              (bron: Universiteitsblad Universiteit Utrecht, 2008)
   Veel platforminitiatieven om samenwerking te ondersteunen
   Er zijn veel organisaties in Nederland die een platform- of informatiefunctie hebben
   richting China. In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven. Dit is geen
   compleet overzicht, maar het biedt een eerste beeld van de veelheid aan platformi-
   nitiatieven die de samenwerking tussen Nederland en China ondersteunen. Het zijn
   publieke en private organisaties, verenigingen en stichtingen. Sommigen ondersteu-
   nen Chinezen in Nederland, de meerderheid ondersteunt de Nederlanders in China.
   72   Van Hall-Larenstein (VHL) en Yunnan Agricultural University (YAU) in Kunming (China) werken sinds twee jaar samen in
        de vorm van een zogeheten 2+2 programme: na twee jaar studie in China, moeten kandidaten een mondeling examen
        afleggen om de laatste twee jaar van hun opleiding te volgen aan VHL in Wageningen.
        Zie http://www.vanhall-larenstein.nl/Chinese_studenten_winnen_beurs.aspx
   73   http://www.ublad.uu.nl/WebObjects/UOL.woa/2/wa/Ublad/archief?id=1034347
92 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 94 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 95 ======================================================================

<pre>                                         Opvallend is niet alleen de diversiteit van organisaties, maar ook het ontbreken van
                                         schakels tussen al deze initiatieven en coördinatie over het geheel. Zo is er bijvoor-
                                         beeld geen (zichtbare) link tussen de verschillende verenigingen die Chinezen in
                                         Nederland vertegenwoordigen en de platforms voor de Nederlanders in China.
Organisatie        Omschrijving van China-activiteiten
                                                             74
                   Academische platformorganisaties
Academisch China   Om de krachten van het Nederlands hoger onderwijs in China te bundelen is in 2004 het Academisch China Overleg (ACO)
Overleg - ACO      opgericht. Het ACO is georganiseerd als een informeel wetenschappelijk netwerk met als kernwoorden: bottom-up, licht en flexi-
                   bel. Doelen van het ACO zijn (1) het bevorderen van de Nederlands-Chinese onderzoeks- en onderwijssamenwerking in de
                   breedste zin van het woord, (2) het aanjagen en organiseren van maatschappelijke en beleidsdiscussies over onderzoek en onder-
                   wijs, die van belang zijn voor ACO leden, en (3) het fungeren als een brug tussen Nederlandse beleidsmakers en wetenschappers
                   die zich bezighouden met, of interesse hebben in China.
Nuffic             Nuffic is de Nederlandse organisatie voor internationale samenwerking in het hoger onderwijs (met name door het bevorderen
                   van internationale uitwisseling van studenten). Wereldwijd heeft Nuffic elf Netherlands Education Support Offices (NESO), zo ook
                   in Beijing. NESO China vertegenwoordigt het Nederlandse hoger onderwijs in China door Nederland onder de aandacht te bren-
                   gen bij Chinese studenten. Ook wordt een deel van de selectie van Chinese studenten door NESO China gedaan. Nederlandse
                   studenten in China worden begeleid.
VCWI               Deze Vereniging van Chinese Wetenschappers en ingenieurs in Nederland bestaat sinds 1997 en heeft momenteel circa 170
                   leden. De VCWI heeft een website (VCWI.nl), volledig in het Chinees.
                   Organisaties die het bedrijfsleven vertegenwoordigen / ondersteunen
Nederlands Centrum Het Nederlands Centrum voor Handelsbevordering is een stichting. Het is een platform voor het Nederlandse bedrijfsleven dat
handelsbevordering internationaal actief is of wil zijn. Het NCH streeft naar het tot stand brengen van zakelijke relaties tussen Nederland en buiten-
(NCH)              landse markten met als doel de internationale positie van het Nederlandse bedrijfsleven te versterken. De China-kamer van het
                   NCH wordt bemand door twee mensen. NCH promoot men name de Nederlandse hightech industrie bij Chinese investeerders
                   (veelal Chinese overheden). NCH ontvangt Chinese delegaties en organiseert matchmakings met Nederlandse bedrijven. Ook
                   organiseert zij thematische missies voor Nederlandse bedrijven naar China (food in september 2011 en ouderenzorg in juni 2012)
                   en workshops voor Nederlandse ondernemers over bijvoorbeeld IP-bescherming.
Informatie over    www.traderouteasia.nl – een website met allerhande informatie over handel met Azië (handelsketens, cultuur, wet- en regelge-
handel met China,  ving, checklists). TradeRouteAsia heeft als doel importeurs bewust te maken van de succesfactoren en de veiligheidsrisico’s bij
ondersteuning bij  de import van non-food consumentenproducten uit Azië. TradeRouteAsia is een initiatief van de Nederlandse overheid (VWA) in
handel met China   samenwerking met brancheorganisaties en diverse importeurs. Op deze website staan verwijzingen naar onder andere de volgen-
                   de organisaties:
                   •    DCCC - Dutch Chinese Chamber of Commerce Tweelanden-Kamer van Koophandel. DCCC bestaat sinds 1999, is opgericht
                        door Chinese ondernemers in Nederland en wil de handelsrelatie tussen Nederland en China verbeteren. DCC biedt hulp aan
                        ondernemers uit beide landen. DCC heeft nu enkele honderden leden, en hoewel in een latere fase steeds meer
                        Nederlandse bedrijven lid zijn geworden heeft DCCC haar oorspronkelijke Chinese karakter weten te behouden.
                   •    Dutch Chinese Young Entrepreneurs (DCYE) een internationale business platform dat toegang biedt tot een multi-industrie
                        netwerk van jonge professionals met een Chinese achtergrond en Nederlandse bedrijven of ondernemers die betrokken zijn
                        bij zaken met Azië.
                   •    Guanxi een netwerk van circa honderd China-professionals (consultants, vertalers, tolken, trainers, media, etc.) die onderne-
                        mers die actief (willen) zijn in China kunnen ondersteunen.
                   •    China - Landendesks (Price Waterhouse Coopers) Chinadesk van Price Waterhouse Coopers. Ondersteunt oosterse en
                        westerse entrepreneurs bij belastingaangelegenheden, geeft juridische adviezen en biedt kennis over Chinese gewoonten.
                   •    Your Op Your Op biedt ondersteuning in het zakendoen met China. Een zakelijke gids met kennis van de Chinese markt,
                        cultuur en een uitgebreid netwerk. Your Op heeft vestigingen in Nederland en in China.
                                         74   De vereniging van Nederlandse universiteiten (VSNU) is een platformorganisatie die in de toekomst een rol kan spelen bij
                                              het vormgeven van de academische samenwerking. Momenteel zijn alle Nederlandse universiteiten individueel actief in
                                              China. De VSNU ziet geen noodzaak voor coördinatie van activiteiten in China. Middels het ACO, de wetenschappelijk
                                              attaché, AcademicTransfer (vacature website voor onderzoeksposities, ook beschikbaar in het Chinees), Nuffic en het
                                              TWA netwerk worden kennisinstellingen ondersteund bij activiteiten in China.
                            93           De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 95 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 96 ======================================================================

<pre>Organisatie             Omschrijving van China-activiteiten [vervolg]
Brancheorganisaties     In het kader van dit advies is bij verschillende brancheorganisaties in Nederland geïnformeerd naar activiteiten die specifiek op
                        China gericht zijn. Met uitzondering van het NWP (zie hieronder) geven brancheorganisaties aan geen China-beleid te hebben
                        of activiteiten die specifiek op China gericht zijn. Wel werd door bijvoorbeeld VNCI (Chemie) en FME (maakindustrie) aangegeven
                        dat China op het netvlies staat vanwege de snelle ontwikkelingen. Bij vrijwel alle brancheorganisaties is iemand verantwoordelijk
                        voor ‘internationale zaken’, soms is er iemand specifiek verantwoordelijk voor China. Het Netherlands Water Partnership (NWP)
                        heeft Het Netherlands China Water Technology Platform (NCWP) opgericht. In dit platform treden Nederlandse bedrijven geza-
                        menlijk op richting China. Er is een focus op waterzuivering in stedelijke gebieden.
                        Zie: http://www.nwp.nl/activiteiten/internationale_activiteiten/china.php
Nederlandse publieke    •     Kamers van Koophandel: regionale afdelingen van de KvK hebben een China desk opgezet (o.a. Zuidwest-Nederland, Noord-
organisaties                  Holland, Rotterdam)
                        •     Agentschap NL (EVD): de economische voorlichtingsdienst heeft een landenpagina over zaken doen met China:
                              http://www.agentschapnl.nl/onderwerp/china-verken-uw-kansen
                        •     Agentschap NL (TWA): de technisch-wetenschappelijke attaché’s geeft informatie over ontwikkelingen op het terrein van
                              kennis en innovatie in China
                        •     De Nederlandse ambassade in Beijing heeft een website over zaken doen in China:
                              http://china.nlambassade.org/Zakendoen_in/
KLM Club China          KLM heeft in 2006 de KLM Club China opgericht, speciaal bedoeld voor ondernemers die zakelijk actief zijn in China.
                        Lidmaatschap van deze club geeft toegang tot een netwerk van ondernemers, een internet platform voor het opbou-
                        wen/onderhouden van contacten, business & informatie services, zakelijke en netwerkgerichte evenementen in China en
                        Nederland en contacten met lokale en internationale beleidsbepalende instanties. http://www.flyingblueclubchina.com/home
                        Overig
Vereniging              De Vereniging Nederland-China (VNC) is al meer dan dertig jaar een schakel tussen Nederland en China. De doelstelling van de
Nederland-China (VNC)   vereniging is belangstellenden over de Chinese samenleving te informeren en de contacten tussen beide volken te bevorderen,
                        zowel op cultureel als op economisch gebied. De VNC organiseert activiteiten op een breed terrein voor haar leden, waaronder
                        taalcursussen, symposia, excursies, reizen en workshops. De VNC verstrekt informatie over China voor haar leden en bemiddelt
                        bij het leggen van contacten tussen Nederlandse en Chinese steden en provincies, tussen culturele en kennisinstellingen en tus-
                        sen bedrijven.
Algemene Chinese        De algemene Chinese Vereniging in Nederland (ACV) is de belangenvereniging voor Chinezen in Nederland. De vereniging
Vereniging in Nederland bestaat sinds 1947 en telt circa 1.100 leden. De ACV beheert een aantal Chinese scholen in Nederland.
(ACV)
Geledraak.nl            Geledraak.nl is een zeer uitgebreide, onafhankelijke portal website over China, Hong Kong en Taiwan voor het Nederlandse
                        taalgebied. De site bevat nieuws en tips, pagina’s met China-adressen en links naar nuttige websites (zoals de organisaties in
                        deze tabel). Daarnaast zijn er tal van informatiepagina’s over reizen, zakendoen met China, geschiedenis en cultuur, de relatie
                        Nederland-China en een forum.
Kunst en cultuur        Er is een platformwebsite over culturele uitwisseling tussen China en Nederland. Onder mapping China en mapping Netherlands
                        is aandacht voor overeenkomsten en verschillen van de creatieve industrie in beide landen. http://www.culturalexchange-cn.nl/
                        Het Dutch centre for International Cultural Activities (SICA) geeft informatie over mogelijke financiering van culturele uitwisse-
                        lingsprojecten.
                                              Veel organisaties geven informatie over en bieden ondersteuning bij handel met
                                              China. Er is relatief weinig ter ondersteuning van kennis- en innovatiesamenwerk-
                                              ing. Echter, NWO is bezig met het opzetten van een Science-Industry Platform,
                                              waarbij innovatie een aandachtspunt is. In mei 2011 werd in Shanghai het 合
                                              Platform for a Sino-Dutch partnership in research and innovation opgericht, door
                                                                    75
                                              NWO en MOST.             Het doel van dit platform is om bedrijven, zowel Nederlandse
                                              75   NWO (2011) Chemische Wetenschappen Nieuwsbrief 3, oktober 2011
                                 94           De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 96 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 97 ======================================================================

<pre>   bedrijven die in China onderzoek doen als Chinese bedrijven, hun onderzoeks-
   vragen te laten voorleggen aan Chinese en Nederlandse universiteiten. Dit platform
   is niet alleen goed voor Nederland, maar ook voor China. Chinese bedrijven zijn
   nog niet gewend om hun onderzoeksvragen aan universiteiten te stellen. Vanuit het
   Nederlandse bedrijfsleven is er interesse voor dit platform (o.m. Shell, NXP en DSM).
   Uitdagingen voor BOUWERS: opvallen, profileren, opschalen, kapitaliseren
   Vanuit Chinees perspectief zijn de ervaringen met samenwerking met Nederlandse
   onderzoekers in beginsel zeer positief. Uit het ITT-onderzoek komt naar voren dat
   Nederland door Chinese wetenschappers excellent wordt geacht in een aantal spe-
   cifieke onderzoeksgebieden. Bovendien vinden zij Nederlanders goed in het vertalen
   van onderzoeksresultaten naar toepassingen en is het onderwijs in Nederland van
   hoog niveau. Cultuuraspecten die Nederland aantrekkelijk maken zijn de informele
   en open cultuur, de work-life balans, de beheersing van het Engels en de interna-
   tionale oriëntatie. Met deze specifieke cultuuraspecten onderscheidt Nederland zich
   van omringende Europese landen. Toch blijft het een uitdaging om op te vallen in
   China, zoals blijkt uit onderstaand citaat.
            “Om Chinese onderzoekers aan te trekken, moeten de Chinezen ons eerst
            zien. Op de internationale ranglijsten scoort de EUR niet in de top-30. Terwijl
            op sommige terreinen de EUR top is. Bijvoorbeeld op het terrein van onder-
            zoek op rail passenger transport. Hoe krijgen we voor elkaar dat dit in China
            meer zichtbaar is? Misschien moet er een Europese ranglijst van universiteit-
            en komen, meer gedifferentieerd naar kennisdomeinen.”
             (Rommert Dekker, Erasmus Universiteit Rotterdam)
   Uit de ITT-studie bleek dat persoonlijke contacten en ervaringen met een land voor
   Chinezen verruit de belangrijkste redenen zijn om een samenwerkingsrelatie aan te
   gaan. Toegang tot (financiële) middelen en steun van nationale of lokale overheden
   in het partnerland staan op een tweede plek. De top drie van activiteiten binnen
   samenwerkingsrelaties met Europese partners is (1) gezamenlijk onderzoek,
   (2) uitwisseling van onderzoekers en (3) uitwisseling van professoren. Specifiek voor
   samenwerking met Nederlandse partners worden promovendi, interculturele trai-
   ning en gezamenlijk aanvragen van onderzoeksfinanciering genoemd. De meeste
   Chinese professionals en onderzoekers die naar Nederland zijn gekomen hadden
   daarvoor specifieke redenen. De belangrijkste factoren die de keuze bepaalden
   waren de beschrijving van de baan of het onderzoeksproject, de ranking van de uni-
   versiteit of onderzoeksgroep en de professor of onderzoeksgroep met wie ze direct
   zouden gaan samenwerken.
   Vragen naar samenwerkingservaringen leveren een gemengd beeld op. Enerzijds
   vinden de Chinezen de informele en open manier van samenwerken die
   Nederlanders kenmerkt erg prettig. Ook wordt de flexibiliteit van Nederlanders
95 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 97 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 98 ======================================================================

<pre>   gewaardeerd, zowel op het niveau van individuele onderzoekers als op het niveau
   van bijvoorbeeld NWO en KNAW. Ook zijn de Chinese respondenten erg tevreden
   over de goede onderzoeksresultaten en excellente kennis die samenwerkingspro-
   jecten opleveren. Daarnaast worden Nederlandse partners sterk gewaardeerd om
   hun vermogen om resultaten naar toepassingen te vertalen.
   Anderzijds hebben Nederlandse instituten het imago dat zij voornamelijk gaan voor
   korte-termijn en low-profile samenwerking, met weinig betrokkenheid vanuit de
   overheid. Bijna 40% van de respondenten geeft aan dat ze een beperkte tot lage
   toegevoegde waarde zien van de Nederlandse overheid in hun partnerschap.
   Formele samenwerkingsafspraken zijn belangrijk in China, omdat deze meestal een
   voorwaarde zijn voor een Chinese instelling om daadwerkelijk van een interna-
   tionale partner te kunnen profiteren (om intern middelen te kunnen vrijmaken).
   Chinezen zoeken binnen hun eigen instelling het mandaat op een zo hoog mogelijk
   niveau: rector, burgemeester, minister. Nederlanders zijn veel pragmatischer in het
   aangaan van samenwerking: zij regelen het bottom-up nadat de inhoudelijke meer-
   waarde bewezen is. Pas wanneer concrete projecten gedefinieerd zijn, worden aan
   Nederlandse zijde middelen gezocht en beschikbaar gesteld. 80% van de Chinese
   respondenten geeft dan ook aan dat de toegankelijkheid van financiële middelen in
   Nederland beperkt tot laag is.
            “It would be good if there are more opportunities for financial support from
            the Netherlands. We were to establish a partnership with a Dutch research
            institute, but then understood that there could only be one project funded
            at the same time.” (citaat van een Chinese respondent in de ITT-studie)
   Dit komt omdat de budgetten voor samenwerking met China in Nederland beperkt
   zijn; we hebben wel een aantal ‘potjes’ voor samenwerking met China, maar het
   zijn allemaal ‘kleine potjes’. Ook binnen universiteiten en binnen NWO zijn budget-
   ten voor samenwerking voornamelijk gedecentraliseerd, waardoor het lastig is om
   de samenwerking op te schalen naar een hoger niveau (financieel). Onderzoekers
   en universiteiten voelen dat dit hun onderhandelingspositie in de samenwerking
   met China verzwakt.
            “Er is er een probleem met de Europese concurrentie. Hier speelt met name
            de overheid een belangrijke rol: de Chinese overheid vanwege haar grote
            terughoudendheid in het betalen aan het buitenland en het verlangen naar
            reciprociteit (win-win situatie) en de Nederlandse overheid vanwege de
            financiering van het Nederlandse onderzoek. Dit laatste is momenteel een
            groot probleem. In België en Frankrijk is meer geld. China weet dit en zet de
            ons in onderhandelingen de ‘pin op de neus’. Probleem nu is dat je vooraf
            nooit zeker weet of je zaken gaat doen, je mist financiële power.”
            (Jan Fongers, Wageningen UR)
96 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 98 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 99 ======================================================================

<pre>   In de meeste gevallen overheersen toch de positieve ervaringen onder de Chinese
   partners. Negentig procent van de Chinese respondenten geeft namelijk aan de
   samenwerking met Nederland zeer te waarderen. Men is van plan deze voort te
   zetten en waar mogelijk uit te breiden. Ook de meeste Nederlandse onderzoekers
   lijken te vinden dat Chinezen en Nederlanders qua cultuur goed bij elkaar passen.
   Omdat langdurige relaties tussen individuele onderzoekers doorgaans de basis vor-
   men voor succesvolle samenwerking, is het volgens veel gesprekspartners belangrijk
   om regelmatig naar China te gaan om de relatie te onderhouden. Het belang van
   fysieke aanwezigheid is zelfs nog groter wanneer sprake is van een meer strate-
   gische samenwerkingsrelatie. Om het belang van relaties van beide kanten te
   benadrukken zou het dan ook goed zijn als meer Nederlandse onderzoekers en stu-
   denten een tijd in China zouden verblijven. China (Azië in het algemeen) blijkt
   echter nog altijd veel minder populair bij Nederlandse studenten dan de Verenigde
   Staten of andere Europese landen. Voor Nederlandse onderzoekers is het lastig om
   een langere tijd naar China te gaan, vanwege allerlei verplichtingen die ze hebben
   gedurende het academisch jaar (bijv. onderwijs). Veel hoogleraren zie je ook in de
   zomervakantie juist de onderwijsvrije maanden benutten om naar China te gaan.
   Voor AIO’s is dit niet het geval, die hebben wel de mogelijkheid om naar China te
   gaan. En dat gebeurt ook. NWO ziet in veel projectvoorstellen terugkomen dat
   AIO’s naar China gaan.
   Zoals uit bovenstaande blijkt, zijn er veel goede relaties tussen Nederlandse en
   Chinese organisaties. Deze netwerken en ook de ervaringen van deze organisaties
   hebben potentiële waarde voor anderen. De uitdaging voor Nederland is om hierop
   te kapitaliseren. Bijvoorbeeld in het kader van het vinden van goede partners,
   Holland branding, toegang tot nieuwe markten, delen van ervaringen over samen-
   werking met China.
            “Ik weet uit eigen ervaring dat het in China regelmatig gebeurt dat een
            organisatie budget heeft om samen te werken met een buitenlandse organ-
            isatie, maar geen idee heeft met wie. Zo ben ik ooit benaderd met de vraag
            of ik voor een project een goede Nederlandse organisatie kende. Dit geeft
            aan dat goede netwerken belangrijk kunnen zijn! En dat er nog veel kansen
            liggen voor Nederlandse bedrijven, ook MKB.”
             (Jianhong Zhang, Nyenrode)
   Conclusie
   Concluderend kunnen we stellen dat veel organisaties de opkomst van China
   (h)erkennen en zoekend zijn naar hoe ze hierop in moeten spelen. Universiteiten,
   brancheorganisaties en verenigingen vragen zich af of ze naast een internationale
   strategie een specifieke China-strategie moeten ontwikkelen. Veel organisaties
   hebben één persoon aangewezen die zich op China oriënteert en die bekijkt
   of China-specifieke activiteiten moeten worden opgezet. De indruk is dat veel
97 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 99 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 100 ======================================================================

<pre>   organisaties in Nederland afwachtend en low-profile ontwikkelingen met betrekking
   tot China in de gaten houden. Er zijn weinig organisaties die voornamelijk of
   exclusief voor China kiezen en daar hun activiteiten op inzetten. Opvallend is ook
   dat de Dutch Trade Board (DTB), die zichzelf hét publiek-private samenwerkingsver-
   band op het gebied van internationaal ondernemen noemt, vier focuslanden heeft
                                                                                   76
   (Brazilië, India, Rusland en Turkije) waar China niet bij zit.
   De DTB werkt aan het versterken van de positie van Nederlandse ondernemingen
   in het buitenland, door het aanbrengen van een gemeenschappelijke focus en
   het bundelen van krachten. Hier lijken nog onbenutte kansen te liggen richting
   China.
   TOPPERS
   De grote innovatieve Nederlandse multinationals zijn al jaren actief in China.
   Philips is de meest bekende Nederlandse multinational in China. Philips investeert
   steeds meer in R&D in China; in 2011 waren ongeveer 1.500 mensen werkzaam
   in R&D in China. In 2009 heeft Philips in China 353 miljoen euro aan R&D besteed
   (bijna 20% van de wereldwijde R&D). Er zijn twaalf R&D-centra in China. Voor
   Philips is China in omvang de tweede afzetmarkt na de Verenigde Staten. Philips is
   in China een sterke brand name: wereldwijd staat het op plaats 42, maar in China
   veel hoger.
   Niet alleen Philips, ook andere Nederlandse multinationals (zoals DSM, Akzo Nobel)
   investeren steeds meer in China. In productie, maar ook in R&D. Achter deze groei
   van R&D in China zit een aantal redenen: de noodzaak om dicht tegen de markt
   aan te zitten, het uitvoeren van applicatiegericht onderzoek en de noodzaak om
   daar te zitten waar ook de concurrenten zitten. Loonkosten zijn op zichzelf geen
   belangrijk argument (meer) om de R&D in China te laten groeien. Groei in China is
   in het algemeen niet een kwestie van het verplaatsen van R&D uit Nederland naar
   Azië. Het is wel duidelijk dat uitbreidingen van R&D capaciteit op dit moment voor-
                                             77
   namelijk plaatsvinden in Azië.               DSM opende eind 2011 zijn China Science and
   Technology Center in Shanghai en Akzo kondigde een uitbreiding van haar
   activiteiten (inclusief R&D) aan in China (zie tekstkader).
   76   Bron: http://www.internationaalondernemen.nl/dtb/ (januari 2012)
   77   Bron: Europese Commissie (2011), EU Survey on R&D Investment Business Trends
98 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 100 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 101 ======================================================================

<pre>   AkzoNobel gaat 60 miljoen euro investeren in de activiteiten voor de productie van
   auto- en luchtvaartcoatings in China. De investering behelst een nieuwe fabriek in
   Changzhou samen met pakhuizen, laboratoria en kantoren. De fabriek leidt tot een
   capaciteitsstijging van 25 miljoen liter. Het project moet begin 2014 opgeleverd zijn.
   AkzoNobel heeft momenteel ongeveer 6.700 werknemers in China en behaalde er
   in 2010 een totale omzet van 1,3 miljard. Het merendeel van de omzet is afkom-
   stig uit lokale vraag. De nieuwe vestiging in Changzhou wordt het 29ste produc-
   tiebedrijf van AkzoNobel in China. De investeringen passen binnen de strategie om
   in 2015 3 miljard dollar aan omzet in China te genereren. (bron: website
   AkzoNobel, oktober 2011)
   Veel Nederlandse multinationals weten inmiddels goed de weg in China; ze zijn
   TOPPERS. Ze kennen de juiste mensen en ze weten hoe het spel in China gespeeld
   wordt. Een mooi voorbeeld hiervan is de onderzoekssamenwerking die Nutreco is
   aangegaan met het Chinese Ministry of Agriculture Feed Industry Centre (MAFIC)
   op het gebied van varkens- en pluimveevoeding. Dit onderzoeksinstituut is
   onderdeel van de China Agricultural University in Beijing, die leidend is op het
   gebied van diervoeding in China. Deze strategische samenwerking geeft Nutreco de
   kans om zijn internationale netwerk uit te breiden en hoogwaardig onderzoek te
   doen. Dat ondersteunt zowel Nutreco's focus op innovatie als de strategie om zijn
   positie in snel groeiende markten zoals China te versterken. De samenwerking met
   MAFIC heeft Nutreco op eigen kracht bewerkstelligd en is gebaseerd op een lange
   relatie en vertrouwen.
            “De strategie van Nutreco in China is: via de eigen business in China
            (Nutreco heeft daar bedrijven overgenomen) kijken ‘wie doet er toe’ en
            daarmee dan een relatie opbouwen. Dit heeft tijd nodig, maar als de relatie
            eenmaal goed is en er wederzijds vertrouwen is, dan is de relatie ook
            bestendig. Met MAFIC heeft Nutreco een research overeenkomst afgesloten.
            Deze is gebaseerd op een jarenlange band die is opgebouwd met een van de
            mensen van MAFIC. Zonder deze vertrouwensband zou het moeilijker zijn
            geweest een overeenkomst te sluiten.” (Leo den Hartog, Nutreco)
   De Nederlandse bedrijven worden ook actief in het overnemen van Chinese bedrij-
   ven. In 2011 nam Philips bijvoorbeeld Povos over, een grote Chinese onderneming
   in keukenapparatuur, nam Nutreco het Chinese visvoerbedrijf Shihai over en nam
   KEMA een meerderheidsbelang in het Chinese bedrijf Sinopower, gespecialiseerd in
   management consultancydiensten ter verbetering van bedrijfsprocessen binnen de
   energiesector.
99 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 101 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 102 ======================================================================

<pre>    Uitdagingen voor toppers: toptalent, kennisbasis, verankering
    De TOPPERS zitten allemaal in China en kennen de weg. Welke uitdagingen kennen
    zij nog? Een veelgehoorde uitdaging is het vinden van toptalent; ook in China is
    er schaarste aan toptalent. Goede mensen veranderen ook vaak van baan, het is
    een uitdaging om mensen te behouden. Toptalent kiest ook steeds vaker voor
    Chinese bedrijven. Ook de regelmatig veranderende wetgeving in China biedt
    uitdagingen. Maar dit kan gereduceerd worden door zoveel mogelijk als Chinees
                               78
    bedrijf te opereren.
    De belangrijkste uitdaging ligt waarschijnlijk in Nederland. TOPPERS doen steeds
    meer aan R&D in China, want iedereen doet het. Leidt dit tot verplaatsing van R&D
    uit Nederland? In principe niet, zeggen de meeste TOPPERS, zolang er voldoende
    geïnvesteerd blijft worden in de kennisbasis in Nederland. En zolang het tempo van
    de besluitvorming niet te traag wordt.
    Chinese bedrijven zijn steeds kapitaalkrachtiger en zijn in toenemende mate op
    zoek naar overnamekandidaten in het westen. TOPPERS die financiële moeilijkheden
    ondervinden en/of ondergewaardeerd zijn, zijn interessante prooien. De uitdaging
    voor deze TOPPERS, en ook voor Nederland als geheel, is om te zorgen voor een
    verankering in Nederland. Als TOPPERS goed ingebed zijn in het Nederlandse
    innovatienetwerk, dan is het bij een eventuele overname zeer onverstandig om de
    innovatieve activiteiten uit Nederland te verplaatsen.
    STIJGERS
    Er zijn inmiddels honderden, duizenden bedrijven actief in China. Dit zijn niet alle-
    maal TOPPERS; er zijn veel bedrijven die nog op kleine schaal opereren, die via joint
    ventures met Chinese bedrijven werken en/of nog bezig zijn om een positie op te
    bouwen in China. Dat is niet makkelijk, want de hele wereld lijkt actief te willen
    zijn in China. De concurrentie is groot: China is de Champions League van de
    economie!
    Deze innovatieve bedrijven die de ambitie en kansen hebben om een positie in
    China op te bouwen zijn STIJGERS. Zij willen samenwerken met China omdat er
    grote marktkansen liggen in China. De Chinese overheid ziet dat bepaalde ontwik-
    kelingen (bijvoorbeeld zonneceltechnologie) belangrijk zijn, maar investeert vooral
    in het bedrijfsleven en minder in fundamentele kennis. Daar liggen mogelijkheden
    om Nederlandse kennis te kapitaliseren. Via samenwerking kunnen strategische
    contacten met China worden gelegd, die de toegang tot de groeimarkt in China
    verbeteren.
    78 Zie ook Volkskrant (2012) AkzoNobel zoekt zijn groei in China
100 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 102 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 103 ======================================================================

<pre>               “Heeft een Nederlands bedrijf kansen op de Chinese markt zonder daar te
               produceren? Jazeker, omdat ‘made in the Netherlands’ of in andere Westerse
               landen wordt gezien als topkwaliteit. Toen ik 10 jaar geleden naar China ging,
               nam ik een lege koffer mee naar China en kwam ik met een volle koffer terug.
               Tegenwoordig vertrek ik met een koffer vol Nederlandse spullen naar China en
               kom met een lege koffer terug.” (Jianhong Zhang, Nyenrode)
    Bijna 60% van de ruim 400 in het EIM onderzoek ondervraagde mkb-bedrijven (tot
    250 werknemers) was in de laatste drie jaren actief in China. De meest genoemde
    activiteiten zijn export (58%) en import (61%) van goederen of diensten naar/uit
    China. Marktkansen zijn voor bedrijven de meest voorkomende reden om in China
    actief te zijn. Het betreden van de Chinese markt gaat via directe export, licenties of
    buitenlandse investeringen zoals een eigen Chinese vestiging of een joint venture
    met een Chinese partner. Specifiek kijkend naar samenwerking op het gebied van
    kennis en innovatie dan zien we dat momenteel ongeveer 30% van de in China
    actieve bedrijven aangeeft op dit vlak met China samen te werken. Hierbij kan
    gedacht worden aan het met een Chinese partner (uit)ontwikkelen en vermarkten
    van nieuwe producten, onderdelen of diensten.
    De verwachting is dat het belang van export naar China in de komende jaren
    alleen maar toe zal nemen, omdat China een van de grootste (en ook weinige)
    groeimarkten is in de komende jaren. Maar liefst 64% van de bedrijven die actief
    is in China gaf aan zijn activiteiten in China in de komende jaren verder uit te
    willen breiden. Van de ondernemingen die niet in China actief zijn, geeft 16% aan
    dit in de toekomst alsnog van plan te zijn. In een andere enquête, uitgevoerd door
    branche-organisatie FME eind 2010 onder 482 bedrijven in de technische industrie,
    bevestigde 19% dat China de belangrijkste groeimarkt in de komende jaren zal
          79
    zijn.
    De overheid publiceert via Agentschap NL (NL EVD Internationaal) met enige regel-
    maat rapporten waarin de economische kansen van China worden gepresenteerd.
    De publicaties vanaf oktober 2011 signaleren kansen voor Nederland in de volgende
    sectoren:
    –          Milieutechnologie:80 zuivering van afvalwater en drinkwater, afvalverwerk-
               ing, leveranciers van De-Nox-technologie en installaties, bodemreiniging en
               schone productie.
    –          Duurzaam Bouwen: bouwkundige ontwerpen met duurzame energie-
               toepassingen en energiebesparende oplossingen; milieuvriendelijk en
    79   FME-CWM (2010), Rapportage Enquête Internationaal Ondernemen, november 2010. Ter vergelijking: Duitsland werd
         door 60% als belangrijkste groeimarkt genoemd en België door 30%.
    80   http://www.agentschapnl.nl/actueel/nieuws/china-kansen-milieutechnologie
101 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 103 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 104 ======================================================================

<pre>               energie-efficiënt ontwerpen voor stadsplanning; leveren van groene
               hightech-bouwmaterialen van hoge kwaliteit; leveren van milieuvriendelijke
               technologieën en producten; adviseren over totaaloplossingen voor
               energiebesparing.
    –          Machine- en apparatenindustrie:81 proceskennis, duurzame productiemetho-
               den en export van componenten met hoge toegevoegde waarde.
    –          Fotonische industrie:82 fotonica of opta-elektronica.
                                               83
    –          Lucht- en ruimtevaart:               de eindassemblage van Airbusvliegtuigen, de pro-
               ductie van raketten en de complete industrieën voor helikopters en onbe-
               mande vliegtuigen.
                                          84
    –          Duurzame energie:              nucleaire energie, wind- en zonne-energie, biomassa,
               geothermische energie en het gebruik van andere nieuwe energiebronnen;
               industriële toepassingen van schone kolen, smartgrid-technologie en de dis-
               tributie van energie en technologieën gericht op vervoersmiddelen op alter-
               natieve energiebronnen.
                                                             85
    –          Scheepsbouw en scheepvaart:                       offshoresector, inter- (of multi-)modal trans-
               port: engineering in watertransport en logistiek en design & engineering van
               (inland)havens.
                           86
    –          ICT sector
    –          Tuinbouwsector:87 de teelt/kweek van bloemen, planten, bomen, fruit en
               groenten en ondersteunende sectoren, zoals kasapparatuur, substraten,
               biologische bestrijding, koelcellen, et cetera.
                                     88
    –          (In Hong Kong):            milieu, bouw en infrastructuur, creatieve industrie, finan-
               ciële dienstverlening, onderwijs, gezondheidszorg en technologie.
                                                                89
    –          (In de Greater Pearl River Delta):                   groene technologieën en duurzame
               energie; dienstensector; creatieve industrieën (waaronder architectuur en
               design); innovatie op basis van productontwikkeling en productie; automo-
               tive, elektrische voertuigen; infrastructuur: highspeed rail, snelwegen, uit-
               breiding van luchthavens; ICT; eco-cities: duurzaam bouwen.
    Ter illustratie gaan we op drie kansrijke sectoren in, duurzame energie, luchtvaart
    en water.
    81   http://www.agentschapnl.nl/actueel/nieuws/china-kansen-machines-en-apparatuur
    82   http://www.agentschapnl.nl/actueel/nieuws/china-kansen-de-fotonische-industrie
    83   http://www.agentschapnl.nl/actueel/nieuws/china-kansen-lucht-en-ruimtevaart
    84   http://www.agentschapnl.nl/actueel/nieuws/china-kansen-duurzame-energie
    85   http://www.agentschapnl.nl/actueel/nieuws/china-kansen-scheepsbouw-en-scheepvaart
    86   http://www.agentschapnl.nl/actueel/nieuws/china-kansen-ict-sector
    87   http://www.agentschapnl.nl/nieuws/china-kansen-tuinbouwsector
    88   http://www.agentschapnl.nl/sites/default/files/bijlagen/Hong%20Kong%20-%20busin-
         ess%20opportunities%20for%20Dutch%20companies.pdf
    89   http://www.agentschapnl.nl/sites/default/files/bijlagen/China%20-
         %20Opportunities%20in%20the%20Greater%20Pearl%20River%20Delta%20-%2025.10.2011.pdf
102 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 104 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 105 ======================================================================

<pre>    Duurzame energie
    ECN werkt samen met de Chinese industrie om ECN-technologie voor zonnecellen
    op de markt brengen. Hierbij betrekt ECN Nederlandse fabrikanten van productieap-
    paratuur; de intensieve samenwerking met Tempress Systems (onderdeel van het
    Amerikaanse Amtech Systems) en Eurotron is hier een goed voorbeeld van. Dankzij
    de opschaling van ECN-technologie voor hoog-rendement zonnecellen door het
    Chinese bedrijf Yingli heeft het Nederlandse bedrijf Tempress Systems zijn grootste
    order ooit voor diffusieovens verworven. Tempress Systems heeft mede hierdoor in
    twee jaar tijd 240 mensen kunnen aannemen. Het bedrijf Eurotron (Bleskensgraaf)
    levert productielijnen voor achterzijdecontact zonnecellen, een concept ontwikkeld
    door ECN. De STIJGERS Tempress en Eurotron profiteren dus van de goede relatie
    die ECN met de Chinese industrie heeft.
    ‘Het was behoorlijk schrikken toen de markt in het begin van 2009 compleet stil-
    viel’, zegt Paul Wyers, unitmanager zonne-energie. Van alle ECN-afdelingen steunt
    zonne-energie verreweg het zwaarst op de industrie. ‘Toen de Europese en
    Amerikaanse bedrijven allemaal op de rem gingen staan, hadden wij het grootste
    probleem.’ Door het opvoeren van de acquisitie-inspanningen slaagde de unit er in
    de loop van het jaar in de crisisverschijnselen het hoofd te bieden. De opluchting
    was bijvoorbeeld groot toen in het voorjaar van 2009 een van ’s werelds grootste
    PV-producenten, Yingli Green Energy, een nauwe samenwerking met ECN aanging.
    Samen met de Nederlandse machinebouwer Tempress (dochterbedrijf van het
    Amerikaanse Amtech) werken Yingli en ECN nu intensief aan industrialisatie van
    een nieuwe generatie zonnecellen. ECN levert het celontwerp en de proceskennis,
    Tempress de oventechnologie en Yingli de opschaling. (ECN Jaarverslag 2009)
    Een ander voorbeeld van een succesvolle samenwerking is het, in Oosterhout geves-
    tigde, mkb-bedrijf PR Electronics. Zij leveren onder meer solar laadtechnologie op
    basis van één enkele zonnecel die geïntegreerd kan worden in mobiele telefoons.
    De markt ligt in ontwikkelingslanden en er zijn al miljoenen mobiele telefoons met
    de zonneceltechnologie van PR Electronics verkocht. Om dit voor elkaar te krijgen
    werd de technologie in licentie gegeven aan het Chinese bedrijf ZTE, een van de
    grootste telecommunicatie bedrijven ter wereld. ZTE is heel sterk vertegenwoordigd
    in Afrika, China en Zuid-Amerika, landen waar veel vraag is naar mobieltjes met
           90
    solar.     Door samen te werken met een ander Europees bedrijf, de productie in
    modules door verschillende organisaties te laten doen en te zorgen dat geen
    enkele organisatie los van elkaar het product kan maken, kan de IP effectief
    beschermd worden. De contacten met China werden gelegd via een bevriende
    Nederlandse ondernemer, die reeds een samenwerkingsrelatie met China had opge-
    bouwd.
    90   http://www.syntens.nl/innovatietop100/top-100-2010/Nummer-5.aspx
103 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 105 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 106 ======================================================================

<pre>    Vanuit het oogpunt van energiebesparing is ook LED-technologie relevant. LED-
    technologie in China is meer dan alleen Philips. Het bedrijf Lemnis Lighting werkt
    samen met een Chinees bedrijf, Tsinghua Tongfang, dat gespecialiseerd is in de
    informatie- en energie industrie. Deze twee partijen hebben een joint venture in
    Beijing opgericht en willen hiermee een impuls geven aan de fabricage en ontwik-
    keling van LED-producten voor gebruik van zowel binnen- als buitenshuis.
    Met name in de tuinbouw zijn er veel toepassingen. “Wat wij kunnen bieden, is
    hier vaak nog onbekend,” vertelt Gideon de Jager van Codema, een Nederlandse
    leverancier van innovatieve logistieke systemen, management- en besturingssoft-
    ware en producten voor de (glas)tuinbouw, die pas een kantoor in Beijing geopend
                                                                                                    91
    heeft. Daarom bieden ze hun Chinese klanten ook training en extra begeleiding.
    Codema is sinds november 2011 partner van het LED Horti Partner netwerk van
    Philips.92 Dit internationale netwerk is een unieke samenwerking tussen telers, part-
    ners en Philips, dat het voor telers mogelijk maakt om te werken met een gecerti-
    ficeerde partner in hun eigen regio. De eerste LED Horti Partner van Philips was in
    juni 2011 het bedrijf Certhon, dat belichting voor de glastuinbouw levert. Enkele
    medewerkers van Certhon zijn daarvoor speciaal getraind door Philips op het
    gebied van LED belichting in de tuinbouw. Hiermee beschikte Certhon als eerste
    bedrijf over de vereiste kennis om samen met Philips LED oplossingen te realiseren
                            93
    in de tuinbouw.            Dit biedt Certhon en de andere partners in het netwerk kansen in
    China, waar Philips met haar LED technologie goede zaken doet. Certhon had in
    2011 al een contract in China ondertekend, mede dankzij de goede contacten van
                                                     94
    onder meer Rijk Zwaan en Priva.                      Daarnaast wordt LED-technologie benut door
    Nederlandse kunstenaars, architecten en ontwerpers, die wereldwijd in de
    voorhoede lopen in het toepassen van nieuwe lichttechnologie zoals LED en OLED.
    De door Yksi Ontwerp met vele anderen georganiseerde ‘Liberation of Light Tour’
                                                                     95
    stond eind 2011 in Beijing en Guangzhou.
    Bovenstaande voorbeelden illustreren hoe STIJGERS kunnen profiteren van de goede
    relaties van BOUWERS (bijvoorbeeld ECN) of van het goede imago van TOPPERS
    (bijvoorbeeld Philips).
    Luchtvaart
    Ook op het terrein van luchtvaart beschikt Nederland over hoogwaardige kennis,
    onder meer via het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) en bedrijven
    als Stork Aerospace. Via het samenwerkingsverband met het Duitse zusterinstituut
    DLR, de stichting Duits-Nederlandse Windtunnels (DNW), testte NLR in 2007 een
    door China ontwikkeld vliegtuig voor regionaal verkeer. In juni 2011 is een lange
    91   http://shanghai.nlconsulaat.org/nieuws/2011/04/100-marktaandeel-in-china.html
    92   http://www.lighting.philips.nl/application_areas/horticultural/news.wpd
    93   http://www.certhon.nl/nieuws/philips-led-horti-partner
    94   http://www.certhon.nl/nieuws/contract-suqian-china
    95   http://www.yksi.nl/indexsite.php?c=nieuws&showid=48
104 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 106 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 107 ======================================================================

<pre>    termijn samenwerking met de Chinese Aeronautical Establishment (CAE) gestart op
    het gebied van R&D in de lucht- en ruimtevaartsector. De onderwerpen van samen-
    werking passen perfect bij de kennisbasis van het NLR en DNW, zoals aërody-
    namisch onderzoek, ontwerp en testen, fabricage met geavanceerde materialen
    zoals composieten, certificering, avionica en air traffic management. In 2008
    kondigde het Geomatics Business Park in Marknesse een samenwerking aan met
    het Chinese Heilongjiang Geomatics Industrial Business Park. Deze samenwerking
    omvat de gezamenlijke ontwikkeling en marketing van geomaticaproducten en
    -diensten. Te denken valt aan producten om de gevolgen in kaart te brengen van
    bijvoorbeeld overstromingen, bosbranden en de verspreiding van luchtverontreinig-
    ing. Verder werken de onderzoekers samen aan technieken om de snel uitbreidende
    Chinese steden driedimensionaal weer te geven. Het trainen van Chinese mede-
    werkers voor productie en gebruik van deze nieuwe gegevens is ook onderdeel van
    de overeenkomst.
    Fokker Technologies kondigde in mei 2011 aan om intensief te gaan samenwerken
    met de Chinese vliegtuigbouwer Comac. China is voor Fokker een enorme
    groeimarkt. En het staatsbedrijf Comac (Commercial Aircraft Corporation of China)
    heeft grote ambities: het wil de komende jaren een luchtvloot in de markt zetten
    waarmee het internationaal kan concurreren. Het heeft serieuze plannen om het
    duopoli van Boeing en Airbus aan te vallen. Fokker Technologies houdt zich vooral
    bezig met onderhoud en de ontwikkeling van onderdelen voor de luchtvaartindus-
    trie. Deze luchtvaarttak van Stork is al jaren met een eigen productiefaciliteit voor
    vliegtuigonderdelen in China aanwezig. De overeenkomst met het Chinese Comac
    kwam tot stand tijdens de handelsmissie van de minister van EL&I in mei 2011.
    Eerder in 2011 liep Fokker naar eigen zeggen nog een grote vliegtuigorder in China
    mis, omdat de opdracht na politieke interventie van de Franse president Nicolas
                                                        96
    Sarkozy naar een Frans bedrijf ging.                     Comac lijkt de samenwerking met Fokker
    uiterst serieus te nemen, getuige het nieuwsbericht in november 2011 op hun web-
    site dat de directeur van Fokker Elmo (een van de business units van Fokker
    Technologies) op bezoek was geweest om verder te spreken over de hoop “… to
    strengthen technical communication and seek more cooperative opportunities, so as
    to provide passengers and airlines with aircraft which are safer, more economic,
                                                 97
    comfortable and eco-friendly”.
    In China wordt de komende jaren veel geïnvesteerd in nieuwe luchthavens. “De
    nieuwe evolutie bij de bouw van luchthavens inspireert zich op het concept van de
    luchthaven-stad zoals in Schiphol”, aldus secretaris generaal Wang Jian van China
                                         98
    Civil Airports Association.               NACO Netherlands Airport Consultants, onderdeel van
    DHV, heeft het winnende ontwerp gemaakt voor de grootste luchthaven ter wereld.
    96   http://www.bnr.nl/topic/beurs/2011/05/11/fokker-in-zee-met-chinezen
    97   http://english.comac.cc/home/photo/201112/05/t20111205_481605.shtml
    98   http://usa.chinadaily.com.cn/weekly/2011-10/14/content_13896307.htm
105 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 107 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 108 ======================================================================

<pre>    De ‘Beijing New International Airport’ (BNIA) komt bij de Chinese hoofdstad Beijing
    te liggen. De opening staat gepland in 2017. “In de prijsvraag, waaraan de absolute
    top van internationale luchthaven consultants meedeed, heeft NACO de gouden
    medaille gewonnen. Dit project is een concrete invulling van de economische topge-
    bieden die het kabinet heeft geselecteerd, namelijk logistiek. “Nederland laat zien
    wereldwijd koploper te zijn op dit gebied”, zegt bestuursvoorzitter Bertrand van Ee
                 99
    van DHV.         NACO is actief in 600 luchthavens in de wereld. Ze kregen, in concur-
    rentie met drie anderen, de opdracht voor het ontwerp tot een masterplan voor
    Beijing’s nieuwe luchthaven. Nog belangrijker dan de directe opbrengst is de faam
    die dit masterplan voor ’s werelds grootste luchthaven oplevert. Voorlopig is China
    nog maar goed voor 4% van NACO’s inkomsten, terwijl 35% komt van thuisfront
                                                                  100
    Nederland en 30% van het Midden-Oosten.                           De winst van de opdracht kan ook
    voor andere Nederlandse bedrijven in de luchtvaartindustrie zoals HITT en
    Vanderlande kansen bieden. HITT is een van de Nederlandse bedrijven die systemen
    voor luchtvaartcontrole levert en dus meesurft op China’s luchtvaart boom.
    Een eerste geheel werd geleverd in 1998 te Shanghai; een tweede volgde in 2000
    te Peking en in 2010 volgden er vijf systemen ineens. Ook Vanderlande Industries
    profiteert van de groei in China; hun bagage-afhandelingssysteem wordt inmiddels
    in zestien Chinese luchthavens gebruikt. Maar niet alles is raak; Xian koos in 2011
    voor Siemens en niet voor Vanderlande.
    De voorbeelden in de luchtvaartindustrie illustreren hoe groot de interesse vanuit
    China is (voorbeeld NLR), hoe belangrijk de rol van de rijksoverheid kan zijn (voor-
    beeld Fokker Technologies) en wat de meerwaarde van een geclusterde aanpak kan
    zijn (voorbeeld Vanderlande Industries). Maar ook geven de voorbeelden aan dat de
    concurrentie in China groot is en dat Nederland dus alle zeilen zal moeten bijzetten.
    Water
    Grote kansen liggen er ook op het terrein van water. Volgens Jos Pâques, tot 2003
    CEO van biotechnologiebedrijf Paques, dat sinds 1997 een vestiging in Shanghai
    heeft, kan Nederland een betere positie in de waterwereld bereiken als het, over de
    eigen grenzen heen, nauwer met andere partijen samenwerkt. Uit de EIM-studie
    blijkt ook dat met name in de topsector Water een groot deel van de bedrijven die
    nog niet actief is in China, dit van plan is de komende jaren wel te zijn. In 2007
    hebben vier grote bedrijven in de watersector zich richting China verenigd via
    ‘NethWater’. Deze Nederlandse bedrijven (Evides, Norit Membrane Technology,
    Royal Haskoning en Witteveen+Bos) vormden een consortium om de export van
    Nederlandse waterkennis te bevorderen en willen geïntegreerde technologische
                                                                                      101
    oplossingen bieden voor (groot)verbruikers van industriewater.                          De watersector is
    99 http://www.dhv.nl/Nieuws/Persberichten/2011/2011-07-06-DHV-dochter-NACO-ontwerpt--s-werelds-gr
    100 http://usa.chinadaily.com.cn/weekly/2011-10/14/content_13896307.htm
    101 http://www.neth-water.nl
106 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 108 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 109 ======================================================================

<pre>    verder georganiseerd via het Netherlands Water Partnership (NWP), die speciaal voor
    het buitenland, met China als belangrijk land daarbij, de website
    www.dutchwatersector.com heeft opgezet. Hierin is onder meer een overzicht van
    Nederlandse waterbedrijven en -projecten China te vinden.
    Eind november 2011 werd een overeenkomst getekend voor het Sino-Dutch
    Research Program (SDRP). Deze overeenkomst, die Evides Industriewater in Xian
    (hoofdstad van de provincie Shaanxi) ondertekende met twee Chinese onder-
    zoeksinstituten (Harbin Institute of Technology en PAES, het onderzoeksinstituut van
    het provinciale Environmental Protection Bureau van Shaanxi) heeft betrekking op
    de periode van 2012 tot 2017 en richt zich op de zuivering van complexe afvalwa-
    tertypen in de (kolen-)chemische industrie. Ook de TU Delft is partner in dit samen-
    werkingsverband, dat fundamenteel en toegepast onderzoek zal doen. Evides
    Industriewater sponsort dit onderzoek, omdat het zowel in Nederland als in China
    de ontwikkelde kennis wil inzetten voor het ontwerp en de bedrijfsvoering van suc-
    cesvolle DBFO-projecten op het gebied van afvalwaterzuivering en hergebruik van
                102
    effluent.
    Bovenstaande voorbeelden laten zien dat er al clustervorming plaatsvindt richting
    China, al blijft die nog wel beperkt tot enkele grotere bedrijven.
    Uitdagingen voor STIJGERS: clustervorming, zichtbaarheid
    Het merendeel van de 500 respondenten uit de EIM-studie verwacht dat het ver-
    plaatsen van onderzoek en ontwikkeling naar China een negatief effect zal hebben
    op het innovatieniveau van Nederland en maar liefst 61% denkt dat bescherming
    van intellectueel eigendom erg moeilijk is wanneer men onderzoek en ontwikkeling
    in China doet. Dit lijkt te contrasteren met het feit dat meer dan de helft zegt dat
    samenwerking met China ook kan leiden tot grote kansen voor effectief innoveren.
    Meer dan 70% van de bedrijven ziet een belangrijke meerwaarde in het gezamen-
    lijk optrekken met andere organisaties (voornamelijk Nederlandse en Europese
    bedrijven en kennisinstellingen) in de samenwerking met China op het gebied van
    kennis en innovatie. Hieruit kan geconcludeerd worden dat de opkomst van China
    als kennis- en innovatieland de samenwerking in Nederland en Europa wellicht meer
    versterkt dan de samenwerking met China.
    Bij STIJGERS is een belangrijke rol weggelegd voor onderzoeksorganisaties als TNO en
    ook de Grote Technologische Instituten (GTI’s – ECN, NLR, Deltares en Marin). Hun
    kennis wordt zeer gewaardeerd door de Chinese partners, hetgeen kansen biedt voor
    Nederland, zolang deze onderzoeksorganisaties alleen kennis brengen als dit een aan-
    toonbaar belang dient voor de Nederlandse economie en/of maatschappij.
    102 http://www.evides.nl/nl/Industrial/news/Pages/LogovoorSino-DutchResearchProgram.aspx
107 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 109 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 110 ======================================================================

<pre>    TNO en de GTI’s kunnen verschillende volgende rollen spelen in de samenwerking
    met China. Ten eerste kan het Nederlandse bedrijven via haar netwerk en relaties
    introduceren in China, bijvoorbeeld door ze in beeld te brengen bij mogelijke
    opdrachtgevers. Andersom kunnen (grotere) bedrijven die al in China actief zijn
    de hulp van TNO krijgen bij projecten, indien dat nuttig is. De rol van TNO kan
    heel belangrijk zijn bij het vergroten van de zichtbaarheid van de nog onbekende
    STIJGERS. TNO en de GTI’s kunnen als vertrouwde partner tegen de Chinese coun-
    terparts zeggen “dat is een goed bedrijf”, waarmee ze het Nederlandse bedrijf een
    warme ingang bieden in China.
108 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 110 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 111 ======================================================================

<pre>b5                  Internationale benchmark
    De Chinese regering plaatst Nederland in het rijtje West-Europese landen waar zij
    graag mee samenwerkt. Nederland dankt zijn plaats in dit rijtje aan de uitstekende
    kennispositie en aan goede ervaringen met samenwerking. De Verenigde Staten en
    het Verenigd Koninkrijk zullen het meest aantrekkelijk blijven voor China vanwege
    de excellente kennisinstellingen en de Engelse taal, dus naar die landen zal voorlo-
    pig de voorkeur van de meeste Chinese kenniswerkers blijven uitgaan. Dit betekent
    dat Nederland als het gaat om de Chinese aandacht vooral concurreert met overige
    West-Europese landen als Duitsland, Denemarken, Zwitserland en Zweden. Deze bij-
    lage laat zien hoe deze landen de samenwerking met China hebben georganiseerd
    en wat Nederland daarvan mogelijk kan leren.
    Duitsland
    Duitsland heeft na de Tweede Wereldoorlog fors geïnvesteerd in internationale weten-
    schappelijke samenwerking. Er is een lange historie van uitwisseling van onderzoe-
    kers, ook met China. Na de Verenigde Staten, Japan en India gingen de meeste
    beurzen van de Alexander-von-Humboldt-stichting (de belangrijkste organisatie in
    Duitsland voor het aantrekken van tijdelijke gastonderzoekers naar Duitsland) naar
    China. Ook economisch is China van grote betekenis voor Duitsland. Van de Europese
    landen heeft Duitsland het meest in China geïnvesteerd. Ruim 30% van de export van
    Duitsland gaat naar Azië, het merendeel naar China. De komende vijf jaar verwacht
    Duitsland een verdubbeling van de export naar en import uit China.
    Sinds 2008 heeft het Duitse Ministerie voor Onderwijs en Onderzoek (BMBF) een
    internationale strategie voor wetenschapssamenwerking. Eén van de vier pilaren
    hierin is het uitwisselen van onderzoekers (brain circulation). Er wordt ingezet op
    onderzoekers die nodig zijn in het kader van de Key Technologies binnen de Duitse
                             103
    High Tech Strategy.           Van echte gelijkwaardige uitwisseling is geen sprake; de
    praktijk in Duitsland is vergelijkbaar met die in Nederland; per 100 Chinese studen-
    ten die naar Duitsland komen, gaat er één Duitse student naar China. Toegang tot
    elkaars onderzoeksfaciliteiten is de tweede expliciete doelstelling van BMBF. In
    China zijn de laatste tien jaar excellente faciliteiten gerealiseerd, waar Duitse onder-
    zoekers graag gebruik van maken. Tenslotte moet onderzoekssamenwerking zoveel
    mogelijk bijdragen aan het oplossen van Global Challenges.
    Voor Duitsland is China in Azië het belangrijkste land wat betreft samenwerking op
                                                    104
    het gebied van onderwijs en wetenschap.             Dit geldt zowel qua aantal projecten
    103 http://www.bmbf.de/en/14397.php
    104 http://www.bmbf.de/en/818.php#top
109 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 111 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 112 ======================================================================

<pre>    als qua omvang van subsidies. Sinds 1978 is er een overeenkomst voor structurele
    samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie. De eerste tien jaar
    was er voornamelijk sprake van samenwerking tussen individuele wetenschappers.
    In de jaren daarna werd er steeds meer projectmatig samengewerkt. Een meer
    recente trend is het institutionaliseren van de samenwerking, bijvoorbeeld door het
    oprichten van Duits-Chinese onderzoeksinstituten. Zo zijn in Beijing en Berlijn geza-
    menlijke ICT-onderzoeksinstituten opgericht onder de paraplu van het Fraunhofer
    instituut, die medegefinancierd worden door BMBF. Ook is er een CAS-MPG part-
    nerinstituut voor Computational Biology in Shanghai waaraan BMBF heeft bijgedra-
    gen. Dit instituut is gebaseerd op een onderzoekssamenwerking die al meer dan
    dertig jaar bestaat. Overigens is meer dan 60% van de onderzoekers in dit instituut
    niet Chinees. In het kader van deze institutionele samenwerking is er een toene-
    mende aandacht voor het betrekken van industriële partners.
    De (inhoudelijke) samenwerking in onderwijs en wetenschap wordt gecoördineerd
    door gezamenlijke overheidscommissies die jaarlijks of tweejaarlijks bijeen komen.
    In alle commissies zitten evenveel Duitse als Chinese leden (een 50/50 verdeling
    wordt door Chinezen belangrijk gevonden). De overkoepelende Science &
    Technology Cooperation Committee en de daaronder hangende Steering
    Committees met experts hebben betrekking op de volgende thema’s: biotechnolo-
    gie, geowetenschappen, informatietechnologie & microsystemen, bescherming
    van cultureel erfgoed, laser- & optische technologie, materiaalwetenschap & nano-
    technologie, milieutechnologie & ecologie en productietechnologie. Dit zijn techno-
    logische gebieden waar Duitsland van oudsher een internationaal excellente
    kennispositie heeft en een sterke industriële basis. In de toekomst kan een tekort
    aan kenniswerkers ontstaan. Er zijn ook samenwerkingsinitiatieven gesteund door
    BMBF die niet binnen één van deze themacommissies vallen.
    Veel Duitse kennisinstellingen en universiteiten wisselen studenten uit in het kader
    van partnerschappen met Chinese instellingen. Inmiddels zijn er meer dan 750
    samenwerkingsrelaties geteld tussen Duitse en Chinese universiteiten (2011, zonder
    nationale financiering). De Duitse overheid heeft inhoudelijk geen invloed op deze
    samenwerkingsrelaties. Op het niveau van ministeries (BMBF en het Chinese
    ministerie voor onderwijs) is er wel jaarlijks overleg over hoger onderwijsbeleid,
    waarbij besproken wordt op welke onderwijsdomeinen de samenwerking zich zou
    moeten richten. Het doel is het opzetten van gezamenlijke opleidingsprogramma’s,
    en het ontwikkelen van gezamenlijke standaarden voor onderwijs. Vanuit BMBF en
    MOE zijn in beperkte mate middelen beschikbaar voor voorbeeldprojecten die bij-
    dragen aan deze standaarden.
    Sinds 2000 is er in Beijing een Chinees-Duits centrum voor wetenschapspromotie
    (geïnitieerd door DFG en de NSFC). Hiermee wordt wetenschappelijke samenwer-
    king in alle vakgebieden gepromoot, met specifieke aandacht voor de bètaweten-
110 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 112 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 113 ======================================================================

<pre>    schappen. Aan dit centrum zijn ook faciliteiten voor onderzoekers gekoppeld om in
    China te verblijven, zoals appartementen. DFG heeft jaarlijks ongeveer 3,4 miljoen
    euro om onderzoeksprojecten in China te financieren. Het gaat doorgaans om
    korte-termijn samenwerking op het niveau van ambitieuze promovendi. DAAD (de
    Duitse equivalent van Nuffic) selecteert excellente Chinese studenten en is gevestigd
    in Beijing sinds 1994 en ook vertegenwoordigd in Guangzhou, Shanghai en Hong
    Kong. Uitwisseling van post-doc onderzoekers wordt voor het grootste deel gefacili-
    teerd door de Alexander-von-Humboldt-stichting (AvH). Ongeveer 1/7 van de totale
    aanvragen bij de AvH komt uit China. Sinds 1953 heeft AvH 1.682 Chinese weten-
    schappers gesponsord die voor onderzoek in Duitsland verbleven. De wetenschap-
    pers die terug keren naar China worden dikwijls professor en soms rector op
    gerenommeerde universiteiten of nemen andere hoge posities in (zo is de huidige
    president van CAS een Humboldtian). Enkelen hebben inmiddels een Nobelprijs ont-
    vangen. Humboldtians bouwen voort op hun onderzoekssamenwerking met
    Duitsland en zetten zelf nieuwe uitwisselingen op van onderzoekers, promovendi en
    studenten.
    Jaarlijks presenteert BMBF in Duitsland een land als wetenschappelijke partner. In
    2009/2010 was dat China. In het kader hiervan zijn 150 activiteiten georganiseerd.
    In alle projecten waren Duitse en Chinees partijen gelijk vertegenwoordigd. BMBF
    heeft ruim twee miljoen euro uitgegeven aan het ondersteunen van deze projecten
    gedurende dit jaar.
    In juni 2011 vond de eerste Chinees-Duitse regeringsconsultatie plaats. De Chinese
    minister-president Wen Jiabao bezocht Duitsland samen met dertien van zijn
    ministers om afspraken te maken over samenwerking op het vlak van wetenschap-
    pelijk onderzoek, landbouw en duurzame energie. China en Duitsland sloten in
    totaal tweeëntwintig akkoorden en veertien economische overeenkomsten. BMBF
    heeft met MOE en MOST in totaal vijf gezamenlijke verklaringen ondertekend over
    onderwijs en onderzoek. Dit zijn verklaringen over:
    1.        De financiering van samenwerking en het realiseren van een strategisch
              partnerschap op het vlak van hoger onderwijs. Doel is onder andere meer
              gelijkwaardigheid in de kennissamenwerking. Daarbij gaat het om uitwisse-
              ling van studenten en onderzoekers, maar ook om toegang tot elkaars
              onderzoeksfaciliteiten;
    2.        Het realiseren van een Duits-Chinese alliantie voor beroepsonderwijs en -trai-
              ning. Dit wordt mede ondersteund door de Duitse industrie, die goed
              geschoolde krachten in China nodig heeft waardoor opleidingsaccreditatie
              geïntroduceerd moet worden;
    3.        Het oprichten van een Duits-Chinees Life Sciences innovatieplatform. China
              is hoort nu nog niet tot de top op het terrein van Life Sciences, maar
              Duitsland verwacht in de toekomst dat China daar een rol gaat spelen en
              probeert zich met dit platform nu al te positioneren;
111 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 113 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 114 ======================================================================

<pre>    4.       Het realiseren van een Duits-Chinees Innovatieplatform. In het kader hiervan
             werd in september 2011 de eerste Sino-Duitse Innovatieconferentie gehou-
             den. Er was aandacht voor overeenkomsten en verschillen tussen beide lan-
             den op het terrein van innovatie(beleid);
    5.       Het Duits-Chinese onderzoeks- en innovatieprogramma Clean Water. Het
             gaat om toepassingsgericht onderzoek om markttoegang voor Duitse bedrij-
             ven te realiseren; “de maatschappelijke uitdaging ligt daar (in China), de
             technologie is vooralsnog hier (in Duitsland).”
    Een nieuw onderwerp voor samenwerking tussen Duitsland en China is E-mobility.
    Daarvoor is een overleg op het hoogste niveau ingericht met drie Duitse autofabri-
    kanten, de Chinese autofabrikant BYD en overheden (dit wordt in Duitsland gefaci-
    liteerd door het ministerie van Economische Zaken (BMWi)). Het doel is om in 2014
    een volledig elektrische auto in China op de markt te brengen. In 2020 moeten er
    daarvan vijf miljoen rondrijden. Voor dit programma is 2,5 miljoen euro beschikbaar.
    De partijen willen gezamenlijk optrekken om deze enorme markt te kunnen pakken,
    maar tegelijkertijd willen ze beperkt samenwerken om geen kennis en technologie
    aan elkaar ‘weg te geven’. Dit betekent dat BMW, Mercedes en VW allen hun eigen
    R&D centra in China starten. De autofabrikanten doen geen gezamenlijk onderzoek.
    Zij werken afzonderlijk samen met (dikwijls dezelfde) universiteiten en Fraunhofer-
    instituten. Fraunhofer-instituten onderzoeken mogelijkheden voor een onderzoeks-
    centrum voor e-mobility gerelateerd aan een Chinese universiteit. De Chinese
    minister van Wetenschap en Technologie heeft in Duitsland gestudeerd en gewerkt.
    Dit heeft een rol gespeeld in het tot stand komen van de samenwerking op het
    gebied van e-mobility tussen beide landen.
    BMBF voorziet dat het zwaartepunt van kennisproductie de komende decennia naar
    Azië verplaatst (inno-Asian research area) en wil daar zo goed mogelijk bij aanslui-
    ten. De basisgedachte van BMBF is dat kansen voor samenwerking moeten worden
    gegrepen wanneer die zich voordoen, zoals in geval van de vijf bovengenoemde
    verklaringen. De succesvolle vormen van samenwerking worden door BMBF uitge-
    licht en vormen de voedingsbodem voor nieuwe initiatieven. Van de Steering
    Committees zijn er twee zeer actief en succesvol. Ook het Clean Water-initiatief
    bevindt zich momenteel al in de fase van gezamenlijke toepassingsgerichte onder-
    zoeksprojecten. Tegelijkertijd is er nog veel onduidelijk over de wijze waarop invul-
    ling gegeven gaat worden aan de overige verklaringen en waar budgetten vandaan
    gaan komen.
    Een van de zaken waar BMBF tegenaan loopt is de balans tussen technology trans-
    fer naar China en het afdekken van IP-risico’s (bijvoorbeeld in het Clean Water-pro-
    gramma). Rond IP-vraagstukken ondersteunen BMBF en BMWi Duitse onderzoekers
    en het MKB met bijeenkomsten en informatiebrochures over de patentwetgeving in
    China. Dit is niet nodig voor de grote onderzoeksinstituten als Fraunhofer of grote
112 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 114 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 115 ======================================================================

<pre>    bedrijven (Siemens, Daimler, andere autofabrikanten). Deze hebben hun eigen IP-
    afdelingen in China. Om Duitse wetenschappers in staat te stellen met de beste
    Chinese onderzoekers samen te werken heeft BMBF een uitgebreide bibliometrische
    studie laten uitvoeren om te identificeren waar China al goed in is en wat de ‘opko-
    mende gebieden’ zijn (bijvoorbeeld Life Sciences). Er zijn ook enkele onderwerpen
    (zoals precisietechnologie) waar wel veel samenwerking is tussen afzonderlijke ken-
    nisinstellingen, maar die niet of beperkt door BMBF worden ondersteund (vanwege
    politieke redenen).
    Ook BMWi heeft een duidelijke visie op de groei van de Chinese economie en hoe
    China zich als kennis- en innovatieland gaat ontwikkelen. BMWi helpt Duitse bedrij-
    ven om kansen te pakken op de (toekomstige) Chinese markt. “De basis van de
    goede relatie tussen Duitsland en China zit in de industrie en kennisinstellingen, de
    overheid moet het fundament leggen voor die samenwerking”. Dit betekent dat
    BMWi vooral met Chinese ministeries overlegt en (alle) bedrijven op verzoek onder-
    steunt. Om dat te kunnen doen is het belangrijk om goede relaties op te bouwen
    met Chinese overheden en te zorgen voor continuïteit van personen binnen het
    Duitse departement.
    Sinds 1982 heeft BMWi met het Chinese Ministerie van Economische Zaken (MOF-
    COM) een Joint Economic Committee (met subgroepen) dat iedere twee jaar bijeen
    komt. Hierin zijn overheden en bedrijven vertegenwoordigd. Een van de nieuwe
    subgroepen gaat over e-mobility (hierboven genoemd). Verder neemt Duitsland deel
    aan diverse werkgroepen onder het High Tech Forum van de Chinese National
    Development Reform Commission. In deze werkgroepen worden innovatiethema’s
    besproken, bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuur en medische technologie.
    Het bedrijfsleven is leidend in deze werkgroepen. Duitse ministeries zijn met experts
    vertegenwoordigd in verschillende werkgroepen en spelen zo een signalerende rol
    wanneer het gaat over innovatie in China. BMWi is hiervoor het coördinerende
    departement.
    De Duitse gesprekspartners geven aan dat er in Duitsland geen publieke discussie is
    over het ‘weglekken van kennis’. Bedrijven en kennisinstellingen pakken kansen en
    zullen er zelf niet slechter van worden. De overheid kan en wil dat niet tegengaan
    en probeert langs diplomatieke weg en door afspraken op hoog niveau een toe-
    komstige rol voor Duitsland in China te realiseren. De Duitse overheid erkent dat er
    geen level playing field is door de eisen die de Chinese overheid opwerpt. De Duitse
    overheid heeft hier slechts beperkt invloed op. Door het MKB en onderzoekers te
    informeren, probeert de overheid risico’s te vermijden. Dit gebeurt onder meer in
    samenwerking met het Asia-Pacific Committee of German Industry (APA, sinds
    1993). In ruil voor hulp aan Duitse R&D-intensieve bedrijven in China vraagt de
    Duitse overheid deze bedrijven wel om in Duitsland te blijven investeren. Dit kan
    echter niet afgedwongen worden.
113 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 115 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 116 ======================================================================

<pre>    Tussen de Duitse departementen is geen formele samenwerking met betrekking tot
    China. BMBF en BMWi zijn pas het laatste jaar intensiever gaan samenwerken rond
    China. Daarnaast komen eens per half jaar alle departementen samen om elkaar
    informeel te informeren over China.
    Conclusie over de Duitse ‘strategie’
    Hoewel Duitsland geen overkoepelende China-strategie op het terrein van kennis en
    innovatie op papier heeft staan, is er wel consensus over het belang van China als
    kennis- en innovatieland en over de betekenis hiervan voor Duitsland. Er is een dui-
    delijke visie op de ontwikkeling van China. Daarnaast heeft Duitsland vele langduri-
    ge en inmiddels geïnstitutionaliseerde samenwerkingsrelaties met China, zowel op
    het niveau van overheden als op het niveau van afzonderlijke kennisinstellingen.
    Deze samenwerkingsrelaties karakteriseren zich door een gelijkwaardige inzet van
    Duitsland en China wat betreft mensen in commissies en werkgroepen en wat
    betreft financiering van (wetenschappelijke) samenwerking. Als een van de weinige
    Europese landen investeert Duitsland juist extra in kennis en innovatie, waardoor
    het de investeringen aan de Chinese kant beter kan matchen dan bijvoorbeeld
    Nederland.
    Het beleid van de Duitse ministeries van Economische Zaken (BMWi) en Onderwijs
    en Onderzoek (BMBF) lijkt er vooral op gericht om een voet tussen de deur te hou-
    den in China. Dit doen zij door op hoog niveau afspraken te maken op terreinen
    waar een enorme groei van de Chinese markt wordt voorzien, zoals e-mobility,
    Clean Water en Life Sciences. Het is dan vervolgens aan Duitse bedrijven en kennis-
    instellingen om verder invulling te geven aan de samenwerking op deze thema’s.
    De Duitse overheid zal zich daar heel beperkt mee bemoeien. Dit is een pragmati-
    sche aanpak die vertrouwen in de eigen wetenschap en industrie uitstraalt.
    Duitsland probeert met deze initiatieven bewust om andere landen voor te zijn. De
    wijze waarop Duitsland de samenwerking op het terrein van e-mobility aangaat is
    een mooi voorbeeld. Overheid en bedrijfsleven trekken samen op richting China,
    waarbij de overheid ervan uitgaat dat deze bedrijven zichzelf in China kunnen red-
    den. Men erkent dat er risico’s kleven aan deze samenwerking, “maar de stekker uit
    de samenwerking trekken doe je niet, want dan pakt iemand anders de kans op die
    markt (Frankrijk of Zweden)”. Geïnterviewden zien wel mogelijkheden voor
    Europese samenwerking op maatschappelijke thema’s als milieu en Agro&Food, mits
    met beperkte belangen van het bedrijfsleven.
114 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 116 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 117 ======================================================================

<pre>    Denemarken
    Denemarken heeft als enig Europees land een expliciete strategie voor samenwer-
    king met China op het gebied van wetenschap en innovatie. De aanpak die daaruit
    voortkomt is helder: Denemarken probeert de samenwerking met China te optimali-
    seren door het realiseren van twee centra. Er is een centrum voor innovatiesamen-
    werking in Shanghai (Innovation Center Denmark) en er is een centrum voor
    onderwijs en onderzoek in Beijing (Sino-Danish Center for Education and Research).
    Innovatie
    In 2008 publiceerde de Deense regering ‘Denmark-China, a mutual beneficial part-
    nership’. Het partnerschap is gericht op de politieke dialoog; milieu & energie;
    onderwijs, onderzoek & innovatie; handelsbetrekkingen; arbeid en cultuur & toe-
    risme. Het Innovation Center Denmark speelt een belangrijke rol in de invulling van
    de plannen rond wetenschap & innovatie en handel. Het Innovation Center
                                                 105
    Denmark in Shanghai is in 2007 geopend.          Dit centrum wil de Deense R&D ver-
    sterken met Chinese kennis en faciliteiten en Denemarken als kennisland in China
    promoten. Dit laatste met als doel het aantrekken van Chinese investeringen en
    het creëren van nieuwe banen in R&D intensieve sectoren.
    Tegelijkertijd wil de Deense overheid via dit centrum Deense bedrijven in China onder-
    steunen door te helpen bij het zoeken naar partners, technologische oplossingen of
    marktverkenningen. Ook Deense onderzoekers worden ondersteund bij het leggen
    van nieuwe contacten.
    Het centrum heeft reeds goede resultaten behaald; er zijn al 250 Deense bedrijven
    geholpen en honderd partnerschappen gerealiseerd tussen Deense en Chinese
    bedrijven. Chinese investeringen in Denemarken hebben ongeveer 300 banen opge-
    leverd. Het Innovation Center Denmark investeert in de relaties met Chinese organi-
    saties (overheden en bedrijven). Daar zijn al ongeveer 1.000 afspraken mee
    geweest. Dat het centrum nu al een belangrijke rol speelt blijkt volgens een geïnter-
    viewde in het centrum uit de vele informatieverzoeken van Deense bedrijven en uni-
    versiteiten. De diensten van het centrum worden dan ook breed gepromoot in
    Denemarken. Wanneer het centrum actief gaat lobbyen of op zoek gaat naar part-
    ners voor bedrijven wordt een vergoeding voor onkosten gevraagd. De meeste ver-
    zoeken liggen in de domeinen Life Sciences, Cleantech en ICT, maar in principe is er
    ondersteuning voor alle Deense sectoren.
    Naast de algemene diensten heeft het centrum gerichte grote projecten, zoals
    ‘Nordic Green’ om het Scandinavische denkmodel en groene oplossingen voor de
    toekomst te promoten – in samenwerking met Scandinavische landen, ‘MidtNET’
    om kennissamenwerking tussen de regio Central Denmark en Shanghai te promoten
    105   http://www.shanghai.um.dk/en/
115 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 117 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 118 ======================================================================

<pre>    en ‘Building China’ waarbij innovatieplatforms worden ondersteund die oplossingen
    bedenken om in China groener te gaan bouwen.
    In het Innovation Center Denmark in Shanghai werken ongeveer twintig mensen,
    voornamelijk Chinezen. Er is een investeringsteam, een innovatieteam en een
    wetenschapsteam (klein vanwege het Sino-Danish Center for Education and
    Research in Beijing). Men werkt er actief samen met het Deense bedrijfsleven in
    China (zo’n 25 grote bedrijven) en er is een incubator faciliteit in het centrum.
    Wetenschap en onderwijs
    In februari 2008 publiceerde het Deense ministerie van Wetenschap, Technologie en
    Innovatie (MSTI) zijn strategie voor samenwerking met China op het gebied van
                                                     106
    wetenschap, onderwijs en kennis.                     Deze vormde input voor het eerdergenoemde
    actieplan van de Deense overheid met betrekking tot China. In 2007 en 2008 wer-
    den twee MoU’s afgesloten op hoog niveau met CAS en GUCAS (de Graduate
    University of the Chinese Academy of Sciences) waarin afspraken zijn gemaakt om
    de strategie te implementeren.
    De rationale achter de strategie is dat China inzet op thema’s die ook belangrijk zijn
    voor Deense kennisinstellingen en bedrijven. Door samenwerking met China hoopt
    Denemarken zich beter te kunnen positioneren in de mondiale kenniseconomie.
    Denemarken moet een aantrekkelijke partner blijven voor China door de uitsteken-
    de kennispositie van Deense bedrijven en kennisinstellingen in te zetten. Veel van
    deze bedrijven en kennisinstellingen hebben al Chinese partners. Via de strategie
    moet deze samenwerking versterkt en uitgebouwd worden. De Deense en Chinese
    overheid geven het raamwerk. Universiteiten en bedrijven moeten hier invulling aan
    geven met onderzoeksprojecten en uitwisseling van talent.
    De concrete doelen van de strategie zijn:
    –        Mogelijkheden scheppen voor Deense universiteiten, kennisinstituten en
             bedrijven om kennis en innovatie te ontwikkelen in samenwerking met
             Chinese partners;
    –        Meer Chinees talent naar Deense universiteiten, kennisinstituten en bedrij-
             ven, zowel in Denemarken als in China;
    –        Deense onderzoekers en studenten toegang verschaffen tot en inzicht geven
             in het Chinese onderwijs- en onderzoeksdomein.
    Om de beschikbare middelen zo effectief mogelijk in te zetten heeft Denemarken
    keuzes gemaakt voor:
    106 Danish Ministry of Science, Technology and Innovation (2008), Strategy for Knowledge-Based Collaboration Between
         Denmark and China, www.vtu.dk
116 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 118 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 119 ======================================================================

<pre>    –         Een accent op inhoudelijke thema’s waar Denemarken en China elkaar kun-
              nen versterken, namelijk milieu, clean energy, biomedicine en Life Sciences,
              nanotechnologie, ICT en agro & voeding, design en architectuur, cultuur &
              taal, managementstudies, welzijn en maatschappelijk onderzoek;
    –         Specifieke actielijnen die de bestaande samenwerking gerichter en zicht-
              baarder maken, onder andere met een wetenschapsattaché in het Innovation
              Center Denmark. Nieuwe actielijnen moeten samenwerking op de hierboven
              genoemde thema´s versterken. Te denken valt aan een gezamenlijk onder-
              wijs- en onderzoekscentrum (zie hieronder), het faciliteren van het verblijf
              van Deense onderzoekers in China, subsidie voor Deense universiteiten die
              Chinese promovendi ontvangen, subsidie voor netwerkvorming en nieuwe
              onderzoekssamenwerking en beurzen voor uitwisseling van masterstudenten;
    –         Geografische keuzes en samenwerking met specifieke Chinese instellingen.
              Denemarken kiest voor raamwerkovereenkomsten met instellingen aan de
              snel opkomende oostkust van China. Voor samenwerking met deze instellin-
              gen zal ook financiering beschikbaar worden gemaakt
    In het kader van de strategie zijn al gezamenlijke programma’s gerealiseerd: samen
    met het NSFC rondom nanotechnologie, kankeronderzoek, energie, ICT en met
    MOST rondom groene energie.
    Een belangrijke actielijn was het opzetten van het Sino-Danish Center for Education
    and Research in Beijing, dat door China en Denemarken samen wordt gefinancierd.
    Het centrum wil een platform zijn voor onderzoekssamenwerking op die onderwer-
    pen die voor zowel China als Denemarken belangrijk zijn. Er zijn vijf onderzoeksthe-
    ma’s gedefinieerd met daarbinnen steeds enkele subthema’s: water & duurzaam-
    heid, hernieuwbare energie, nanowetenschap- en technologie, Life Sciences en
                                                                 107
    sociale wetenschappen. In 2010 is het centrum opgericht.          Het centrum is een
    gezamenlijk initiatief geweest van de acht Deense universiteiten, het Deense
    ministerie van Wetenschap, Technologie en Innovatie, GUCAS en CAS. Het doel van
    het centrum is het promoten en versterken van de samenwerking tussen Deense en
    Chinese wetenschaps- en onderwijsinstellingen, waarbij wederzijdse belangen
    gediend worden. In maart 2013 moet het centrum op volle toeren draaien met
    meer dan 100 onderzoekers, 75 promovendi en masterprogramma’s voor ruim 300
    studenten (150 uit ieder land). In 2012 gaan vier masterprogramma’s van start
    (neuro science, innovation management, water & sustainable environment, welfare
    & social innovation). Studenten zullen een dubbel-degree ontvangen.
    Studentenhuisvesting moet eraan bijdragen dat studeren in China aantrekkelijk zal
    worden voor Deense studenten.
    107   http://www.sinodanishcenter.dk/index.php
117 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 119 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 120 ======================================================================

<pre>    In het Deense centrum voor Onderwijs en Onderzoek (mede bekostigd door de
    Danish Industry Foundation) is ook ruimte voor vertegenwoordigers van industriële
    partners. Industriële partijen worden opgeroepen om beurzen en stages voor
    studenten beschikbaar te stellen. Er komt een adviesraad voor de industrie, met vijf
    vertegenwoordigers vanuit de Deense industrie, en vijf vanuit de Chinese industrie.
    Deze raad moet de relevantie van de onderwijs- en onderzoeksactiviteiten monitoren.
    Net als Duitsland heeft ook Denemarken een overeenkomst met het Chinese
    ministerie van Onderwijs (MOE) om de bilaterale samenwerking voor beroepsonder-
    wijs en training te versterken. Het gaat om het verhogen van de onderwijsstan-
    daarden in China en het erkennen van Deense beroepsopleidingen door het
    Chinese ministerie. De belangrijkste reden hiervoor is de beperkte beschikbaarheid
    van voldoende gekwalificeerd personeel voor Deense bedrijven in zowel China als
    Denemarken. CIRIUS is de Deense organisatie die verantwoordelijk is voor het inter-
    nationaliseren van het (hoger) onderwijs en training. Zij moet Denemarken als stu-
    diebestemming promoten in China.
    Conclusie over de Deense ‘centrum-aanpak’
    Denemarken heeft als enige land een duidelijk omschreven strategie voor samen-
    werking met China op het gebied van onderwijs, wetenschap en innovatie. De erva-
    ring van de Denen is dat alleen het hebben van een strategie al verschil maakt.
    Daarmee laat Denemarken zien dat het China als kennis- en innovatiepartner
    serieus neemt. Bovendien zijn in de strategie keuzes gemaakt die een raamwerk
    bieden voor de Deense kennisinstellingen en bedrijven die de samenwerking met
    China opzoeken. In de nieuwe strategie die in 2013 zal verschijnen zal meer aan-
    dacht zijn voor de regio’s in China.
    Daarnaast wordt de Deense aanpak gekarakteriseerd door de keuze voor het inrich-
    ten van twee fysieke centra. De Deense ervaring is dat China hierdoor Denemarken
    meer serieus neemt. Denemarken toont de bereidheid om te investeren in China en
    er zijn twee toegankelijke aanspreekpunten die snel kunnen laten zien wat
    Denemarken te bieden heeft. Hiermee nemen deze twee centra ook een belangrijk
    stuk van de branding van Denemarken als kennisland voor hun rekening. In het
    Innovation Center Denmark worden diensten gecombineerd die in Nederland ver-
    deeld zijn tussen onder andere TWA en NFIA, plus een incubator faciliteit.
    Bovendien laat Denemarken zien dat het China als kennispartner heel serieus neemt
    door de gelijkwaardige inzet van Chinese en Deense zijde in het Sino-Danish Center
    for Education and Research. Dit wordt onderstreept met de doelstelling om meer
    Deense studenten naar China trekken via dit opleidingscentrum (het doel in 2012 is
    150 Deense studenten).
    Een laatste punt dat de Deense aanpak kenmerkt, is de samenwerking van de
    Deense universiteiten en bedrijven in de twee centra. Hiermee laat Denemarken
118 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 120 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 121 ======================================================================

<pre>    zien dat het zich kan positioneren als land en zich niet laat afleiden door onderlinge
    rivaliteit. De Deense universiteiten en bedrijven geloven dat zij gezamenlijk beter en
    meer talent kunnen aantrekken dan ieder individueel. De toegankelijkheid en zicht-
    baarheid van Denemarken zijn belangrijke voordelen van deze Deense ‘centrum-
    aanpak’. Een nadeel kan zijn dat Denemarken in de rest van China relatief wellicht
    minder zichtbaar is en daardoor kansen voor samenwerking mist.
    Nederland kan leren van de Deense aanpak, maar andersom leert Denemarken ook
    van Nederland. In een interview bleek dat Denemarken de Nederlandse aanpak
    door Nuffic een good practice vindt voor het aantrekken van talent.
    Zweden
    Kennis en innovatie
    Sinds 2004 bestaat er een bilaterale overeenkomst tussen Zweden en China inzake
    wetenschappelijke en technologische samenwerking (het Zweedse ministerie van
    onderzoek en onderwijs). In aansluiting op de Zweeds-Chinese Science week in
    2007 werd er een Joint Committee meeting gehouden in het kader van deze over-
    eenkomst. In deze bijeenkomst is besloten op welke thema’s de samenwerking tus-
    sen China en Zweden zich zal richten: materiaalonderzoek, mobiele communicatie
    en netwerken, biogeneeskunde, onderzoeks- en innovatiebeleid, milieu, energie &
    klimaat, volksgezondheid en gezondheidssystemen.
    De Zweedse samenwerking met China op het gebied van wetenschap en innovatie
    speelt zich vooral af op het niveau van kennisinstellingen, ondersteund door onder-
    zoeksfinanciers. In 2010 bleken er zo’n 160 Zweeds-Chinese samenwerkingsverban-
    den te zijn op rectorniveau of gelijkwaardig. Ruim 75% van deze overeenkomsten
    zijn gesloten sinds 1999, wat betekent dat de formele, geïnstitutionaliseerde
    samenwerking met China nog maar een jaar of tien oud is. Wanneer gekeken
    wordt naar de inhoud van de afspraken dan valt op dat het vaak gaat over uitwisse-
    ling van studenten en docenten en meer algemene samenwerking met het oog op
    gezamenlijk onderzoek en gezamenlijke opleidingsinvesteringen.
    Het merendeel van de activiteiten bestaat echter uit kleine projecten die geen al te
    grote personele of economische impact hebben. De Zweedse regering constateert
    dan ook een gebrek aan coördinatie en samenwerking tussen verschillende instan-
    ties en instellingen. Daarom heeft zij de zes grote onderzoeksfinancierende instan-
         108
    ties      eind 2010 gevraagd hoe de samenwerking met China kan worden versterkt.
    In september 2011 is een rapportage verschenen waarin de samenwerking tussen
    Zweden en China in kaart is gebracht en waarin voorstellen gedaan zijn voor het
    108 Vinnova (innovatieagentschap), Vetenskapsradet (onderzoeksraad), Formas (onderzoeksraad voor milieu, landbouw en
         ruimtelijke ordening), FAS (raad voor onderzoek naar arbeid en sociale zaken), STEM (energie agentschap),
         Rymdstyrelsen (raad voor lucht- en ruimtevaart)
119 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 121 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 122 ======================================================================

<pre>    verbeteren van de samenwerking. Deze zullen in 2012 worden omgezet naar con-
    crete plannen. De eerste ideeën zijn het stimuleren van samenwerking tussen
    onderzoekers, meer mobiliteit van onderzoekers en studenten, het ondersteunen
    van consortia van bedrijven en kennisinstellingen richting China (met aandacht voor
    onderwijs, onderzoek en innovatie), informatie verschaffen aan MKB over IP, meer
    coördinatie van de activiteiten en initiatieven van overheden, universiteiten stimule-
    ren om een China-strategie te ontwikkelen, meer aandacht voor demonstratie- en
    testfaciliteiten, en samenwerking rond standaarden. Er is ook interesse in een ver-
    dere analyse om samenwerkingsgebieden te identificeren die tot een groter gemeen-
    schappelijk nut kunnen leiden middels multilaterale samenwerking met andere
    Scandinavische of EU-landen.
    De Science & Technology Counselor op de Zweedse ambassade verwacht dat de
    nieuwe aanpak sterker gebaseerd zal zijn op de win-win aan beide kanten. Het is
    opvallend is dat de Chinees-Zweedse publicaties meer geciteerd worden dan alleen
    Zweedse publicaties. China geeft bovendien aan met Zweden te willen samenwer-
    ken op de thema’s milieu, (elementen van) ICT, Life Sciences en (beperkt) materia-
    len. De uitdaging is om de raakvlakken te bepalen waarop samenwerking voor
    beide landen wat oplevert. De volgende uitdaging in Zweden is het gezamenlijk
    optrekken van de kennisinstellingen en bedrijven. Omdat er zoveel universiteiten en
    hogescholen zijn in Zweden (33, plus 26 hogescholen voor medische en paramedi-
    sche opleidingen) is het moeilijk om een gecoördineerde aanpak op te zetten, zoals
    in Denemarken gebeurt. Zweedse universiteiten concurreren met elkaar om Chinese
    studenten. In de nieuwe Zweedse strategie moeten Zweedse universiteiten en
    bedrijven samen op gaan trekken richting China.
    Om studenten aan te trekken promoot Zweden zich tot op heden niet met kennis
    op specifieke thema’s, maar vooral als innovatieland, met een aantal wereldwijd
    bekende merken en met hoge kwaliteit sociale standaarden. Het Swedish Institute
    heeft een website in het Chinees die het Zweedse hoger onderwijs moet promoten
                                                                            109
    onder Chinese studenten en anderen in China.                                Deze website geeft een introduc-
    tie op Zweden vanuit Chinees perspectief. Ook de Zweden vinden Nuffic een goed
    voorbeeld voor het aantrekken en selecteren van Chinese studenten.
    ‘Ontwikkelingssamenwerking’
    Het Zweedse ministerie voor buitenlandse zaken heeft in 2009 een strategie voor
    selectieve samenwerking met China gepubliceerd, die de traditionele ontwikkelings-
                                                               110
    samenwerking moet gaan vervangen.                                De focus hierin ligt op mensenrechten en
    109 The Swedish Institute is een publiek agentschap dat Zweden over de hele wereld promoot. Door strategische communi-
         catie en uitwisseling op het gebied van cultuur, onderwijs, wetenschap en bedrijvigheid probeert het instituut samenwer-
         king en langdurige relaties te realiseren. Het instituut werkt samen met Zweedse ambassades en consulaten over de hele
         wereld. Website www.studyinsweden.se/china; vergelijkbaar met Nederlandse website www.nesochina.org
    110 Swedish Ministry for Foreign Affairs (2009), Strategy for selective cooperation with China, 2009-2013
120 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 122 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 123 ======================================================================

<pre>    milieu & duurzame ontwikkeling. Het budget voor deze selectieve samenwerking
    met China is jaarlijks ongeveer 5,5 miljoen euro. De belangrijkste samenwerkings-
    vorm zijn Chinees-Zweedse partnerschappen. De kosten binnen de samenwerking
    worden gedeeld tussen de Zweedse en de Chinese partner. De Zweedse overheid
    kan de Zweedse inzet financieren voor een periode van één tot drie jaar. Daarna
    moeten de partners andere middelen vinden om de samenwerking te bestendigen.
    De samenwerking mag overal over gaan, zolang deze bijdraagt aan het verbeteren
    van de levensomstandigheden van arme mensen.
    Als onderdeel van deze aanpak financiert Zweden een ‘human rights capacity buil-
                                                                          111
    ding programme within academic institutions and the justice sector’.      Deze wordt
    getrokken door het Raoul Wallenberg Institute of Human Rights and Humanitarian
    Law aan de Lund-universiteit. Dit instituut heeft samen met Noorse en Deense insti-
    tuten bijgedragen aan een internationale conferentie in Beijing over mensenrechten-
    onderwijs aan universiteiten aan de Human Rights and Humanitarian Law Institute
    of the China University of Political Science and Law. Verder is Zweden een van de
    belangrijkste financiers van de ‘China Council for International Cooperation on
    Environment and Development’ (CCICED). De ambassade beheert een fonds voor
    kleine subsidies om de ‘Chinese civil society’ te versterken.
    Een mooi voorbeeld van succesvolle geïnstitutionaliseerde thematische samenwer-
                                                                                     112
    king is die van het Zweedse centrum voor milieutechnologie in China, CENTEC.
    Dit initiatief is gestoeld op verschillende overeenkomsten tussen de Zweedse en
    Chinese overheden. Aan Zweedse kant is het een gezamenlijk initiatief van het
    Ministerie van Economie, Energie en Communicatie, het Ministerie van Milieu en
    het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De missie van het centrum is bijdragen aan
    meer energie-efficiënte en duurzame stedelijke ontwikkeling in China door uitwisse-
    ling van kennis en technologie tussen beide landen. Ook wil CENTEC de export van
    milieutechnologie bevorderen door Zweedse kennis en oplossingen onder de aan-
    dacht te brengen bij beslissingsbevoegde Chinese overheden en andere relevante
    partijen op de Chinese markt. CENTEC geeft Zweedse bedrijven de kans om hun
    technologie en kennis in China te presenteren door activiteiten als business mee-
    tings, het realiseren van het Zweedse paviljoen, seminars in samenwerking met
    Chinese partners en de inbreng van ‘Zweedse’ expertise in belangrijke Chinese pro-
    jecten. CENTEC is gehuisvest bij de Zweedse ambassade in Beijing.
    Conclusie over de Zweedse benadering
    De uitgangspositie van Zweden lijkt op die van Nederland. Er is veel low-profile
    samenwerking en er is nog geen duidelijke integrale agenda of strategie over
    samenwerking met China op het gebied van wetenschap en innovatie. Ook in
    Zweden ligt de uitdaging om meer gezamenlijk en gecoördineerd op te trekken.
    111 Bron: http://www.swedenabroad.com (januari 2012)
    112 http://centec.se/
121 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 123 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 124 ======================================================================

<pre>    Meer dan in andere landen speelt in Zweden het Ministerie van Buitenlandse Zaken
    een rol in de relatie met China op het gebied van kennis en innovatie. In de strate-
    gie voor ‘selectieve samenwerking’ is de traditionele ontwikkelingssamenwerking
    vervangen door thematische samenwerking, bijvoorbeeld op een maatschappelijk
    thema als milieu, waar Zweden met zijn specifieke kennis een belangrijke bijdrage
    kan leveren aan het oplossen van problematiek in China.
    Het Nordic Centre, Fudan University
    Verschillende kennisinstellingen uit Denemarken en Zweden nemen deel aan het
    Nordic Centre. Een initiatief van 26 kennisinstellingen uit Zweden, Denemarken,
    Finland, Noorwegen en IJsland om de kennissamenwerking met de Shanghai-regio
    te versterken.
    Het Nordic Centre bij de Fudan-universiteit in Shanghai is in 1995 gestart. Het was
    een gezamenlijk project van de Fudan-universiteit en 14 universiteiten uit
    Denemarken, Finland, Noorwegen en Zweden. Het idee kwam van een groep Noorse
    professoren die ieder apart samenwerkten met collega’s aan de Fudan-universiteit en
    die hun samenwerking wilden institutionaliseren om de goede relaties te bestendi-
    gen. In de loop van de jaren hebben nog meer Scandinavische, en Chinese kennisin-
    stellingen zich aangesloten, waardoor er nu 26 leden zijn. Deze leden betalen
    jaarlijks voor hun lidmaatschap. Sinds 2009 heeft het centrum een eigen gebouw.
    Het centrum draagt bij aan het realiseren van relaties tussen Chinese en
    Scandinavische onderzoekers en kennisinstellingen. Het centrum is een platform
    voor het ontwikkelen en initiëren van onderzoek en onderwijs, conferenties en
    workshops die voor zowel Scandinavische als Chinese onderzoekers en studenten
    interessant zijn. Er is een onderwijsfaciliteit voor Chinese studenten en onderzoekers
    die de Scandinavische landen bestuderen en Scandinavische studenten en onderzoe-
    kers die China bestuderen (cursussen en summer schools van enkele weken). Ook
    worden vanuit het centrum (MBA-)programma’s en cursussen geïnitieerd voor
    bedrijven uit Scandinavië in Shanghai. Inhoudelijk richt het centrum zich vooral op
    de sociale en managementwetenschappen. Er is weinig expliciete aandacht voor
    technologie en innovatie. Dit komt voornamelijk doordat de Fudan-universiteit geen
    technologische grondslag heeft.
    De faciliteiten en diensten van het centrum zijn beschikbaar voor studenten (in
    2007 zo’n 1.500) en onderzoekers (in 2007 zo’n 200). Zo is het centrum ook een
    ontmoetingsplaats voor Chinese en Scandinavische studenten en onderzoekers. Het
    hebben van een gebouw, een fysieke ontmoetingsplaats heeft belangrijke voorde-
    len; er is een plek om delegaties en onderzoekers te ontvangen en door het organi-
    seren van evenementen is het Nordic Centre een begrip geworden voor Chinezen in
    de regio. Zo geeft het Scandinavië een gezicht. Tenslotte laat het aan de Chinezen
    zien dat de samenwerking serieus genomen wordt.
122 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 124 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 125 ======================================================================

<pre>    Het centrum vertegenwoordigt Scandinavië en niet de afzonderlijke landen. Een
    geïnterviewde in het Nordic Centre geeft aan dat ieder van de landen apart zoiets
    niet zou kunnen realiseren en dat daarom samenwerking loont. Het centrum bouwt
    in die zin voort op het ‘merk’ dat Scandinavië als geheel is in China, onder andere
    vanwege de hoge levensstandaard, de mooie natuur en bedrijven als Ikea, Nokia,
    Ericsson en Maersk. Dit centrum is een mooi voorbeeld van gecoördineerd samen-
    werken door Europese kennisinstellingen met China, overigens zonder steun van
    overheden.
    Zwitserland
    Voor Zwitserland is China een belangrijke economische kans vanwege de sterk
    groeiende economie. China wordt nauwelijks gezien als een bedreiging en dat heeft
    vooral te maken met het sterke imago van Zwitserse producten die erg gewild zijn
    in China. Juist het kopiëren van horloges en zakmessen heeft de Zwitserse merken
    nog sterker gemaakt; die rijkere Chinees wil een echt Zwitsers horloge, namaak is
    voor toeristen. Zwitserland heeft een duidelijk imago in China. Het is het dure land
    met de hoge bergen en de mooie merken. Zwitserse kennisinstellingen staan erg
    hoog in een aantal belangrijke rankings. In de Leiden ranking 2011/2012 staan
    Ecole Polytech Fédérale de Lausanne en ETH Zürich als enige niet Amerikaanse uni-
    versiteiten in de top 20.113 In de Shanghai-ranking staan vier Zwitserse universitei-
    ten bij de eerste honderd en ‘maar’ twee Nederlandse universiteiten.
    Om op het gebied van kennis en innovatie aangesloten te blijven bij wat in China
    gebeurt, heeft Zwitserland zich tot doel gesteld om de uitwisseling van onderzoe-
    kers en studenten tussen Zwitserland en China te bevorderen. Het gaat dan vooral
    om het aantrekken van Chinese kenniswerkers. Het is een uitdaging om Zwitserland
    in China op de kaart te zetten als aantrekkelijk kennis- en innovatieland aangezien
    het een duur land is. Op sommige vlakken blijkt dit een voordeel, bijvoorbeeld
    voor hotelmanagement opleidingen en voor private scholen, maar de minder rijke
    ‘knappe koppen’ zullen naar Zwitserland getrokken moeten worden met beurzen.
    Hoewel Zwitserland in zijn wetenschaps- en innovatiebeleid nauwelijks top-down
    stuurt (geen thematische programma’s) is er wel een programma op China. Dit
    omdat deze wijze in China wel heel gebruikelijk is en omdat samenwerking met
    China zonder ‘overheidsprogramma’ nauwelijks op te schalen is. Dit vierjarige pro-
    gramma is in 2008 gestart. Zowel Zwitserland als China hebben ruim acht miljoen
    Zwitserse franken ingelegd. Thema’s zijn Life Sciences en biotechnologie, milieu,
                                                                                     114
    urban development en duurzaamheid, materiaalwetenschappen en medicijnen.
    113 http://www.leidenranking.com/ranking.aspx (december 2011)
    114 Swiss Confederation (2011) Bilateral Research Cooperation with China
123 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 125 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 126 ======================================================================

<pre>    In samenwerking met MOST en CAS zijn gezamenlijke onderzoeksprojecten, uit-
    wisselingsbeurzen en institutionele partnerschappen voor meer strategische samen-
    werking opgezet. Aan Zwitserse zijde wordt het programma gemanaged door ETH
    Zurich. Het programmamanagement is bewust niet bij de overheid gelegd, dat is in
    Zwitserland gebruikelijk.
    Het vaststellen van de samenwerkingsthema’s was niet eenvoudig. China wilde
    eigenlijk alleen farma, maar Zwitserland wilde ook aandacht voor milieu. De
    Chinezen gaven aan op dat thema liever samen te werken met de Noord-Europese
    landen. Er is een duidelijk win-win op het gebied van farma. De Chinezen hebben
    onderzoekscapaciteit en veel testpersonen voor klinische studies. De Zwitsers leve-
    ren de technologie. Er zijn ook aandoeningen die onder Chinezen veel meer voor-
    komen en waar de Zwitserse onderzoekers graag over leren. Tenslotte is de
    traditionele Chinese geneeskunde erg interessant voor de Zwitserse farma. De
    Zwitserse overheid heeft geprobeerd de industrie te betrekken in het programma,
    maar dat is niet gelukt. Publiek-private samenwerking komt in China nog maar
    beperkt voor. De Zwitserse farmaceutische industrie is zelf actief in China. Zij heeft
    geen overheidssteun nodig. Het overheidsprogramma focust dan ook vooral op
    MKB en op technologietransfer van de universiteit naar industrie.
    In het gesprek met de Zwitserse ambassade werd aangegeven dat Zwitserland
    Nederland ziet als een voorbeeldland voor samenwerking met China op het gebied
    van kennis en innovatie. Dit is onder andere vanwege de coaching en training die
    Chinezen in Nederland krijgen, waardoor zij langer in Nederland blijven (en gaan
    werken). Ook het langlopende PSA programma, dat start met een breed thema en
    dan steeds meer focus krijgt, is een voorbeeld voor de Zwitsers.
    Conclusie over Zwitserse branding
    Zwitserland roept een duidelijk beeld op bij veel Chinezen met zijn dure merken en
    hoog aangeschreven kennisinstellingen. Hiervoor heeft het eigenlijk weinig hoeven
    doen. Dat is positief voor het imago en dus de aantrekkelijkheid van Zwitserland als
    kennis- en innovatieland, maar tegelijkertijd wordt Zwitserland gezien als een erg
    duur land (wat het ook is) waardoor het moeilijk is om Chinese studenten en onder-
    zoekers naar Zwitserland te laten komen. Het China-programma moet een eerste
    brug vormen om uitwisseling van studenten en onderzoekers te bewerkstelligen. De
    Zwitserse overheid hoopt op voldoende institutionalisering van de samenwerking
    om de samenwerking ook na afloop van het programma voort te zetten.
124 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 126 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 127 ======================================================================

<pre>b6                  Gesprekspartners
    Gesproken tijdens bezoeken aan China in 2010 en 2011
    Grootbedrijf
    De heer Richard Ye             ASML
    De heer Frans van Gunsteren    DHV Engineering Consultancy (Shanghai)
    De heer Yuan Yin               DSM China
    De heer Guo Tianmin            Huawei
    De heer Piter de Jong          ING Bank N.V. Shanghai Branch
    De heer Frans Greidanus        Philips Research Asia
    De heer Hans Hofstra           Philips Medical Research Programme
    De heer Hendrik de Zeeuw       Teijin Aramid Asia Co
    Midden- en kleinbedrijf
    De heer Dolf Joekes            Capture
    De heer Jurjen Groot           CMS Legal
    De heer Ari van der Steenhoven East Win Gate Shanghai Ltd.
    Mevrouw Rina Joosten-Rabou     International Top Talent
    De heer Marc van der Chijs     Tudou & Spil Games (China)
    De heer Johan Pross            3TG
    Kennisinstellingen
    Mevrouw Annette Nijs           China Europe International Business School
    De heer Bruce McKern           China Europe International Business School
    De heer Yunxuan Zhou           East China Normal University
    De heer Zhu Chouwen            Fudan University
    Mevrouw Yanfen Wang            Graduate University of Chinese Academy of
                                   Sciences
    De heer Xie Yong               Graduate University of Chinese Academy of
                                   Sciences
    De heer Shang Zhicong          Graduate University of Chinese Academy of
                                   Sciences
    De heer Douglas Lin            Kavli Institute for Astronomy and Astrophysics,
                                   Peking University
    De heer Thijs Kouwenhoven      Kavli Institute for Astronomy and Astrophysics,
                                   Peking University
    De heer Ralf Altmeyer          Institute Pasteur of Shanghai
    Mevrouw Fang Chen              Institute Pasteur of Shanghai
    De heer Jan van der Harst      Rijksuniversiteit Groningen
    De heer Lan Xue                Tsinghua University
125 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 127 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 128 ======================================================================

<pre>    Overheden
    De heer Wang Hyuizhong     Chinese Academy of Sciences
    De heer Mu Rongping        Chinese Academy of Sciences, Institue of policy
                               and Management
    De heer Peter Potman       Consul-generaal Shanghai
    De heer Philippe Vialatte  Delegation of the European Union to China
    De heer Carl Jeding        Embassy of Sweden, Beijing
    De heer Ulf Andreasson     Embassy of Sweden, Beijing
    De heer Markus Reubi       Embassy of Switzerland, Beijing
    De heer René Haak          Embassy of the Federal Republic of Germany,
                               Beijing
    Mevrouw Baiyu Zhang        Embassy of the Federal Republic of Germany,
                               Beijing
    Mevrouw Erica Thomas       Embassy of the United States of America, Beijing
    De heer Jeroen Lamers      Embassy of the Netherlands, Beijing
    De heer Gao Changlin       Ministry of Science and Technology, CASTED
    De heer David Pho          Science attaché China
    De heer Li Chenhao         Shanghai Municipal Government
    Mevrouw Xu Zuxin           Shanghai Municipal Government
    De heer Dirk Jan Boudeling TWA Netwerk China
    De heer Jaap van Etten     TWA Netwerk China
    De heer Jingmin Kan        TWA Netwerk China
    De heer Eric van Kooij     TWA Netwerk China
    Mevrouw Ma Qing            TWA Netwerk China
    De heer Jan Reint Smit     TWA Netwerk China
    Overig
    De heer Lars Christensen   Innovation Center Denmark
    Mevrouw Irène Hors         OECD
    De heer Jacques van Vliet  NESO China
    De heer Chris Godwin       Research Councils UK
    De heer Teemu Naarajärvi   Nordic Centre Fudan University
    Mevrouw Mara Hvistendal    Science Magazine
    De heer Han Jun            National Center for Science and Technology
                               Evaluation
    De heer Hong Yongqing      Shanghai Intellectual Property Administration
    De heer Wang Xingying      Shanghai Intellectual Property Administration
    De heer Yan Rui            Shanghai Intellectual Property Administration
    De heer Qiang Fu           China Solid State Lighting Alliance
    Mevrouw Wu Ling            China Solid State Lighting Alliance
    De heer Yuan Fu            International Solid State Lighting Alliance
126 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 128 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 129 ======================================================================

<pre>    Gesprekspartners in Nederland
    Grootbedrijf
    De heer Jacques Joosten        DSM / Dutch Polymer Institute
    De heer Leo den Hartog         Nutreco
    Midden- en kleinbedrijf
    De heer Marcel Clerx          Acceleration
    Mevrouw Zhou Hang             Eurasia
    De heer Joost Eeuwes          EWD-Compass
    De heer Wim Eeuwes            EWD-Compass
    De heer Peter Swager          Foreco
    Mevrouw Rina Joosten-Rabou    International Top Talent
    De heer Harrie de Leijer      NEA Transportonderzoek en -opleiding
    De heer Ton Letwory           Optimair
    De heer Mark Gröninger        Power Research Electronics
    Mevrouw Patty Yuen            Yuen Advocaten
    Kennisinstellingen
    De heer Rommert Dekker        Erasmus Universiteit Rotterdam
    Mevrouw Jianhong Zhang        Nyenrode Business University
    De heer Govert Gijsbers       TNO
    De heer Bernard de Geus       TTI Groene Genetica
    De heer Kouchi Zhang          TU Delft/DIMES
    De heer Jan Fongers           Wageningen UR
    Overheden
    Mevrouw Rosalind Boschloo     Agentschap NL
    Mevrouw Christien Dohmen      Agentschap NL
    De heer Eric van Kooij        Agentschap NL
    De heer Walter de Wit         Agentschap NL
    De heer Juri Roerink          Ministerie van Economische Zaken, Landbouw
                                  en Innovatie
    Mevrouw Bibiane Etty          Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
    Mevrouw Francien Heijs        Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
    De heer Roeland Schuurmans    NABSO Kunming
    De heer Jean-C. Spapens       Provincie Zuid-Holland
    De heer David Pho             Science attaché China
    De heer Jaap Etten            TWA Netwerk China
    De heer Jan Reint Smit        TWA Netwerk China
    De heer Servaas Duterloo      TWA Netwerk Nederland
127 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 129 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 130 ======================================================================

<pre>    Overig
    De heer Richard L’Ami         Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij
    Mevrouw Yvonne van Hest       Brainport Development
    De heer Edgar van Leest       Brainport Development
    De heer Linco Nieuwenhuyzen   Brainport Development
    Mevrouw Annemarie Montulet    KNAW
    Mevrouw Eileen Zhang          Nederlands Centrum voor Handelsbevordering
    De heer Berry Bonenkamp       NWO
    De heer Louis Vertegaal       NWO
    De heer Edwin Horlings        Rathenau Instituut
    Mevrouw Floriske Deutman      Science Alliance
    De heer Evert Groenendijk     Science Alliance
    De heer Tim Sweijs            The Hague Center for Strategic Studies
    De heer Jaap Post             Vereniging Nederland-China
    Deelnemers workshop kennisinstellingen 22 augustus 2011
    De heer Paul Wyers            ECN
    Mevrouw Annemarie Montulet    KNAW
    De heer Peter Herman          NIOO
    De heer Raymond van der Meer  NLR
    De heer Jan Fransoo           Technische Universiteit Eindhoven
    De heer Emiel Hensen          Technische Universiteit Eindhoven
    De heer Ardi Dortmans         TNO
    De heer Kees Beenakker        TU Delft
    Mevrouw Anouk Tso             Universiteit van Amsterdam
    De heer Ernst van Alphen      Universiteit Leiden
    De heer Mathieu Noteborn      Universiteit Leiden
    De heer Bert Brunekreef       Universiteit Utrecht
    Gesproken tijdens bezoek aan Duitsland (november 2011)
    De heer Klaus Manderla        Alexander von Humboldt Stiftung
    Mevrouw Katja Schmidt         Alexander von Humboldt Stiftung
    De heer Arthur den Hartog     Ambassaderaad, Berlijn
    De heer Klaus Vietze          Auswärtiges Amt
    De heer Heinrichs             BMBF
    De heer Wolfgang Crasemann    BMWi
    Mevrouw Gerlind Heckmann      BMWi
    Mevrouw Evelina Skurski       TU Berlin
    De heer Jorg Steinbach        TU Berlin
    De heer Wout van Wijngaarden  TWA Berlijn
128 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 130 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 131 ======================================================================

<pre>    Projectmedewerkers
    Mevrouw Dorette Corbey
    De heer Marcel Kleijn
    Mevrouw Hanneke Bodewes
129 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 131 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 132 ======================================================================

<pre>130 De Chinese handschoen</pre>

====================================================================== Einde pagina 132 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 133 ======================================================================

<pre>b7  •
                    Geraadpleegde literatuur
         Adviesraad Internationale Vraagstukken (2007), Met het oog op China, advies
         no. 55, April 2007
    •    Agentschap NL (2011) Van ‘Made in China’ naar ‘Made by China’- Een
         onderzoek naar Nederlandse samenwerkingsrelaties en ervaringen met China,
         februari 2011
    •    AIVD (2011) Jaarverslag 2010, april 2011
    •    AWT (2011) Kapitale Kansen: slim geld voor ambitieuze ondernemers, AWT
         advies nr. 76, februari 2011
    •    Benelux Chamber of Commerce in China en Nederlandse ambassade in Beijing
         (2008) Dutch Companies, CSR in China – ter gelegenheid van het bezoek van
         minister Heemskerk in december 2008
    •    Boston Consulting Group (2008) Winning the Localization Game, report
    •    Brienen, M., Burger, M.J. en B. Karreman (2011) Chinese investeringen in Europa
         en Nederland, ESB 96(4603), 4 februari 2011
    •    Bruegel (2011) A G2 For Science?, Reinhilde Veugelers, Universiteit Leuven,
         Bruegel policy brief, issue 2011-03, april 2011
    •    BusinessEurope (2011) Rising to the China Challenge, oktober 2011
    •    CBS (2010) Internationaliseren en productiviteit, statistische analyses
    •    CBS (2011) Inkomende investeringen en werkgelegenheid in Nederland
    •    Chinese Academy of Sciences (2010) Science & technology in China; a roadmap
         to 2050
    •    CPB (2006) China and the Dutch Economy: stylised facts and prospect, CPB
         document No. 127, 13 september 2006
    •    CPB (2011) The rise of the BRIC countries and its impact on the Dutch economy,
         CPB background document, November 2011
    •    Crommelin, D. (2007) Van de top 500 hebben 467 ondernemingen een vestiging
         in China, Outsource Magazine, nummer 3, 2007
    •    Danish Ministry of Science, Technology and Innovation (2008) Strategy for
         Knowledge-Based Collaboration Between Denmark and China
    •    DEMOS (2007) China: The next science superpower? - The Atlas of Ideas:
         Mapping the new geography of science, january 2007
    •    DEMOS (2009) Knowledge Nomads – why science needs migration
    •    Deutsche Post DHL (2011) DHL Global Connectedness Index 2011, November 2011
    •    Dialogic (2011) ‘The global pipelines’ van de ‘local buzz’ in Zuidoost-Nederland:
         een verkennende netwerkanalyse en benchmark, juli 2011
    •    Dialogic (2011) Mid-term Evaluation JSTP - China Netherlands Joint Scientific
         Thematic Research Program, maart 2011
    •    Ebbers, H. en J. Zhang (2010) Chinese investments in the EU, Eastern Journal of
         European Studies, Volume 1, Issue 2, December 2010
131 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 133 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 134 ======================================================================

<pre>    •    ECFR (2011) The Scramble for Europe, Francois Godement , Jonas Parello-Plesner
         and Alice Richard, ECFR policy brief, July 2011
    •    EPEC (2009) Evaluation of Chinese Participation in the EU Framework
         Programme, February 2009
    •    EIM (2009) Beleidsdoorlichting Internationaal Ondernemen: terugkijken met een
         blik vooruit, december 2009
    •    EIM (2011) Visie op China: Hoe internationaal actieve en innovatieve bedrijven
         uit Nederland denken over China, oktober 2011, in opdracht van AWT
    •    Elfering, S., Hovius, M. en M. Wester (2009) Talent zonder grenzen - Een
         evaluatie van het programma Rubicon, 9 februari 2010
    •    EU Scientific and Technical Research Committee (2010) Conclusions of the 7th
         meeting of the Strategic Forum for International S&T Cooperation (SFIC) on 17
         September 2010
    •    EU Scientific and Technical Research Committee (2010) First Report of Activities
         of the Strategic Forum for International S&T Cooperation (SFIC), mei 2010
    •    Europese Commissie (2011) Monitoring Industrial Research: The 2010 EU Survey
         on R&D Investment Business Trends
    •    European Chamber, Roland Berger (2011) European Business in China, Business
         Confidence Survey
    •    FME-CWM (2010) Rapportage Enquête Internationaal Ondernemen, november
         2010
    •    Greef, J. van der (2010) All Systems Go, Vol 480 Nature, 29 december 2011
    •    Griffith, R. en H. Miller (2011) Innovation in China: the rise of Chinese inventors
         in the production of knowledge, IFS working paper W11/15, juni 2011
    •    Gunsteren, F. van (2011) China’s Need for Small Northern European Friends
    •    HCSS en TNO (2010) The Rise of Asia and Strategic Questions for Europe, report
         no. 2010-01
    •    HCSS en TNO (2011) notitie: Innovatie door Chinese ogen - De China-dimensie
         van het Nederlandse topsectorenbeleid
    •    Horvat, M. en S. Remøe (2010) Partnering with a future superpower: Key issues
         of Chinese science and technology (draft paper), september 2010
    •    IAmsterdam (2009) Amsterdam Metropolitan Area Delegation to China 2008,
         rapport en evaluatie
    •    IBM (2010) Global Location Trends - 2010 Annual Report The Netherlands,
         december 2010
    •    International TopTalent (2011) Vision on Sino-Dutch Knowledge Cooperation, 27
         september 2011, in opdracht van AWT
    •    Jamestown Foundation (2011) Destination Unknown: Investment in China’s “Go
         Out” Policy, China brief, Volume XI, Issue 17, 16 september 2011
    •    Jianguo, H. (2011) NSFC, presentatie tijdens TNO/HCSS conferentie, Den Haag,
         23 maart 2011 (via http://www.strategyandchange.nl/nieuws/welvaart-en-
         welzijn/chinaeuropecci/)
132 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 134 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 135 ======================================================================

<pre>    •    Jin, J. (2010) column: Foreign Companies Accelerating R&D Activity in China,
         Fujitsu Research Institute, Economic research Center, 13 mei 2010
    •    IND (2011) De IND belicht - Jaarresultaten 2010, april 2011
    •    ING Industrie Alert (2011) Industrie bereikt China meer dan gedacht, 29
         augustus 2011
    •    ING (2011) My Industry 2030 - Nederland gaat het maken Van ambitie naar
         realisatie, 13 mei 2011
    •    IPPR (2011) Surviving the Asian Century - Foursteps to securing sustainable long-
         term economic growth in the UK, augustus 2011
    •    Jin, J. (2010) column: Foreign Companies Accelerating R&D Activity in China
    •    KNAW (2008) Programme Strategic Scientific Alliances between China & The
         Netherlands - Aiming higher together
    •    KPMG (2009) High Growth Markets – the position of the Netherlands as a
         business partner, Issue 2: China
    •    Leonard, M. (2008) What does China think? Public Affairs/Perseus.
    •    Mahbubani, K. (2008) De eeuw van Azië, een onafwendbare mondiale
         machtsverschuiving, Nieuw Amsterdam.
    •    Ministerie van Buitenlandse Zaken (2006) Beleidsnotitie China: Vormgeving van
         een bilaterale samenwerkingsrelatie met China voor de periode 2006-2010
    •    Ministerie van Buitenlandse Zaken (2011) Kamerbrief China, 8 juni 2011
    •    Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (2010) Asian
         Challenge: Innovation Lecture 2010, 7 december 2010
    •    Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (2011) kamerbrief
         Buitenlands beleid en Handelspolitiek, 2 februari 2011
    •    Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (2011) kamerbrief
         Buitenlandse markten, Nederlandse kansen, 24 juni 2011
    •    Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2008)
         Internationaliseringsagenda ‘Het Grenzeloze Goed’, 11 november 2008
    •    Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2009) Internationale
         positionering van de Nederlandse onderwijs- en kennisinstellingen; Aanvullende
         actielijnen in het kader van de internationaliseringsagenda 'Het Grenzenloze
         Goed', 15 oktober 2009
    •    Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2011) kamerbrief
         Wetenschappelijke samenwerking met China, 23 september 2011
    •    Moons, S. en P. v. Bergeijk (2011) De effectiviteit van economische diplomatie
         ESB 96(4616), 19 augustus 2011
    •    Nature (2010) Nature Publishing Index 2010 - China
    •    NOWT (2011) Wetenschap en Technologieindicatoren 2010, OCW 39.111/750,
         januari 2011
    •    Netherlands Board of Tourism & Conventions, China Market Scan 2010,
         augustus 2010
    •    NESTA (2010) Game-Changing China - Lessons from China about Disruptive Low
         Carbon Innovation, juni 2010
133 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 135 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 136 ======================================================================

<pre>    •    Nijs, A. (2009) China met andere ogen. Over hemelse vrede, glorieuze rijkdom
         en herwonnen vrijheid, Uitgeverij Thoeris
    •    NFIA (2011) Resultaten 2010 Netherlands Foreign Investment Agency
    •    NUFFIC (2011) Mobiliteit in beeld 2011 - Internationale mobiliteit in het
         Nederlandse hoger onderwijs
    •    NWO (2011) Chemische Wetenschappen Nieuwsbrief 3, oktober 2011
    •    Nyenrode Europe China Institute en Mn Services (2008) De Chinese Uitdaging:
         De impact van China op de Nederlandse maakindustrie - De metaalverwerkende
         sector als voorbeeld
    •    Nyenrode Business Universiteit (2009) Taking Offshoring to the Max – The
         Netherlands, 30 april 2010
    •    Nyenrode Business Universiteit en Capgemini (2010) China focus report “Focus
         and persevere!”-success and obstacles of doing business in China, mei 2010
    •    OECD (2008) OECD reviews of Innovation Policy: China
    •    OECD (2011) Science, Technology and Industry Scoreboard 2011, Key findings:
         People’s Republic of China, october 2011
    •    Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord (2011) eindrapport China Desk
    •    Postennetwerk China (2006) Meerjarig Samenwerkingsprogramma Nederland -
         China 2006-2010, 24 mei 2006
    •    Projectteam Zon op Nederland (2011) Roadmap Zon op Nederland, Een
         roadmap voor het solar ecosysteem van Nederland naar een wereldwijd
         (uit)stralende topregio, maart 2011
    •    Provincie Limburg (2007) Pakken we de Chinese stokjes op?,
         beleidssignalement, februari 2007
    •    Point-One (2009) actieplan Point-One goes China
    •    Point-One (2010) report Point-One goes China March 2010
    •    PWC (2010) The Asian engine for global growth - for APEC CEO Summit 2010
         Yokohama
    •    PWC (2011) The World in 2050 - The accelerating shift of global economic
         power: challenges and Opportunities, januari 2011
    •    R&D Magazine (2009) 2010 Global R&D funding Forecast - R&D Giant
         Ascendant, December 2009
    •    Regioplan (2010) Effecten van Economische Missies, publicatienr. 2022,
         november 2010
    •    Rodrik, D. (2011) The Future of Economic Convergence, paper prepared for the
         2011 Jackson Hole Symposium of the Federal Reserve Bank of Kansas City, 25-
         27 augustus 2011
    •    Roland Berger (2011) Production Systems 2020 - Global challenges and winning
         strategies for the mechanical engineering industry, januari 2011
    •    Scheidt, B., Tunger, D., Haustein, S. en C. Holzke (2011) Forschungszentrum
         Jülich, Bibliometric Analysis Asia-Pacific research Area, Commissioned by the
         International Bureau of the BMBF
134 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 136 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 137 ======================================================================

<pre>    •    SEO Economisch Onderzoek (2010) Wat beweegt kennismigranten? Een analyse
         van de concurrentiekracht van NL bij het aantrekken van kennismigranten, april
         2010
    •    Sociaal en Cultureel Planbureau (2011) Chinese Nederlanders - Van horeca naar
         hogeschool, augustus 2011
    •    Stone, R. (2011) China Bets Big on Small Grants, Large Facilities, SCIENCE VOL
         331, 11 March 2011
    •    Swedish Ministry for Foreign Affairs (2009) Strategy for selective cooperation
         with China, 2009-2013
    •    Swiss Confederation (2011) Bilateral Research Cooperation with China, Sino
         Swiss Science and Technology Cooperation (SSSTC)
    •    The Economist Intelligence Unit (2011) Heavy duty - China’s next wave of
         exports
    •    The Economist Intelligence Unit (2011) report: Multinational companies and
         China: What future?
    •    The Royal Society (2011) Knowledge, Networks and Nations: Global scientific
         collaboration in the 21st century, maart 2011
    •    PBL Netherlands Environmental Assessment Agency (2011) The European
         landscape of knowledge-intensive foreign-owned firms and the attractiveness of
         Dutch regions
    •    Transatlantic Trends (2011) Transatlantic Trends Leaders 2011
    •    Transatlantic Trends (2011) Transatlantic Trends Partners 2011
    •    Understanding China (0210),Winning China’s Markets – An SME Investment
         Guide
    •    UNESCO (2010) Unesco Science Report 2010
    •    United States International Trade Commission (2011) China: Effects of
         Intellectual Property Infringement and Indigenous Innovation Policies on the U.S.
         Economy, Investigation No. 332-519, mei 2011
    •    VINNOVA (2009) Research Priorities and Priority-setting in China, Liu Li -
         Tsinghua University, Beijing, VA 2009:21, November 2009
    •    VINNOVA (2011) presentatie VINNOVA Government commission CHINA,
         Schwaag Serger, S. Anna Sandström
    •    Volkskrant (2011) Klim aan boord bij de Chinezen, Mark Cliffe, 21 januari 2011
    •    Volkskrant (2012) AkzoNobel zoekt zijn groei in China, 3 januari 2012
    •    Vries, J. de, Degen, T. en H.B.M. Onstein (2010) Evaluatierapport Chinabeleid
         provincie Zuid-Holland, november 2010
    •    WRR (2003) Nederland Handelsland: het perspectief van de transactiekosten,
         advies nr. 66, maart 2003
    •    Yan, W. (2010) China´s National Innovation System and Innovation Policy, Office
         of Innovation System Construction, Chinese Ministry of Science and Technology,
         presentatie tijdens CSN Workshop 19-20 oktober 2010
    •    Zhang, J. (2009) International R&D Strategies of Chinese Companies in
         Developed Countries: Evidence from Europe and the U.S.
135 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 137 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 138 ======================================================================

<pre>136 De Chinese handschoen</pre>

====================================================================== Einde pagina 138 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 139 ======================================================================

<pre>    Serie uitgebrachte adviezen van de AWT
    77 Scherp aan de wind! Strategie voor Nederlandse (top)sectoren. Augustus 2011.
         ISBN 978 90 77005 77 4. Verkoopprijs € 15,00.
    76 Kapitale kansen. Slim geld voor ambitieuze ondernemers. Februari 2011.
         ISBN 978 90 77005 52 1. Verkoopprijs € 15,00.
    75 Kennis plaatsen. Onderzoeksinstituten in een veranderende omgeving.
         Januari 2010. ISBN 978 90 77005 49 1. Verkoopprijs € 45,00.
    74 Kennis zonder grenzen. Kennis en innovatie in mondiaal perspectief.
         Januari 2010. ISBN 978 90 77005 48 4. Verkoopprijs € 15,00.
    73 Meer laten gebeuren. Innovatiebeleid voor de publieke sector. Maart 2008.
         ISBN 978 90 77005 43 9. Verkoopprijs € 15,00.
    72 Weloverwogen impulsen. Strategisch investeren in zwaartepunten.
         November 2007. ISBN 978 90 77005 42 2. € 15,00.
    71 Balanceren met beleid. Wetenschaps- en Innovatiebeleid op hoofdlijnen. Maart
         2007. ISBN 978 90 77005 39 2. € 12,50.
    70 Alfa en Gamma stralen. Valorisatiebeleid voor de Alfa- en
         Gammawetenschappen. Maart 2007. ISBN 978 90 77005 38 5. € 12,50.
    69 Bieden en binden. Internationalisering van R&D als beleidsuitdaging. December
         2006. ISBN 90 77005 37 4. € 12,50.
    68 Opening van zaken. Beleid voor Open innovatie. Juni 2006.
         ISBN 90 77005 35 8. € 12,50.
    67 Tijd voor een opKIQer! Méér investeren in onderwijs en onderzoek.
         Oktober 2005. ISBN 90 77005 32 3. € 12,50.
    66 Diensten beter bedienen. Innovatiebeleid voor diensten.
         September 2005. ISBN 9077005307. € 12,50.
    65 Ontwerp en ontwikkeling. De functie en plaats van onderzoeksactiviteiten in
         hogescholen. Augustus 2005. ISBN 90 77005 31 5. € 10,00.
    64 Innovatie zonder inventie. Kennisbenutting in het MKB. Juli 2005.
         ISBN 90 77005 29 3. € 12,50.
    63 Kennis voor beleid - beleid voor kennis. Mei 2005. ISBN 90 77005 28 5.
         € 12,50.
    62 De waarde van weten. De economische betekenis van universitair onderzoek.
         April 2005. ISBN 90 77005 005. € 9,00.
    61 Een vermogen betalen. De financiering van universitair onderzoek.
         Februari 2005. ISBN 90 77005 27 7. € 12,50.
    60 Samen slimmer in ketens. Competenties in supply chain management als
         concurrentiefactor voor Nederlandse bedrijven. December 2004.
         ISBN 90 77005 25 0. € 12,50.
    59 Tijd om te oogsten! Vernieuwing in het innovatiebeleid. Juni 2004.
         ISBN 90 77005 24 2. € 12,50.
137 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 139 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 140 ======================================================================

<pre>    58 De prijs van succes. Over matching van onderzoekssubsidies in
         kennisinstellingen. April 2004. ISBN 90 77005 22 6. € 12,50.
    57 Nederlands kompas voor de Europese onderzoeksruimte. Strategisch kader voor
         de internationalisering van het onderzoeks- en innovatiebeleid. Januari 2004.
         ISBN 90 77005 21 8. € 12,50.
    56 Netwerken met kennis. Kennisabsorptie en kennisbenutting door bedrijven.
         November 2003. ISBN 90 77005 20 X. € 12,50.
    55 Wat van ver komt... De vormgeving van het Nederlandse bilaterale
         onderzoeksbeleid. Oktober 2003. ISBN 90 77005 19 6. € 9,00.
    54 1+1>2. De bevordering van multidisciplinair onderzoek. September 2003.
         ISBN 90 77005 18 8. € 12,50.
    53 Backing winners. Van generiek technologiebeleid naar actief innovatiebeleid.
         Juli 2003. ISBN 90 77005 17 X. € 15,00.
    52 Kennis van criminaliteit. Juni 2003. ISBN 90 77005 16 1. € 9,00.
    51 Wijsheid achteraf. De verantwoording van universitair onderzoek. Juni 2003.
         ISBN 90 77005 15 3. € 9,00.
    50 Naar een nieuw maatschappelijk contract. Synergie tussen publieke
         kennisinstelllingen en de Nederlandse kennissamenleving. Januari 2003.
         ISBN 90 77005 14 5. € 5,00.
    49 Gewoon doen!? Perspectief op de Barcelona-ambitie ‘3% BBP voor O&O’.
         Juli 2002. ISBN 90 77005 11 0. € 9,08.
    48 KP6 laten werken. Stimuleren Nederlandse deelname: profijt en beleid. Juli
         2002. ISBN 90 77005 10 2. € 12,50.
    47 Hógeschool van Kennis. Kennisuitwisseling tussen beroepspraktijk en
         hogescholen. Juli 2001. ISBN 90 77005 05 6. € 11,34.
    46 Handelen met kennis. Universitair octrooibeleid omwille van kennisbenutting.
         Juni 2001.ISBN 90 77005 03 X. € 9,08.
    45 Over stromen. Kennis - en innovatieopgaven voor een waterrijk Nederland.
         Advies en Verkenning door de AWT, NRLO en RMNO, juni 2000. € 11.34.
    44 Investeren in onderzoek, april 2000. ISBN 90 346 3823 5. € 9,08.
    43 Halfslachtige wetenschap. Onderbenutting van vrouwelijk potentieel als
         existentieel probleem voor academia, januari 2000. ISBN 90 346 3798 0.
         € 11,34.
    AWT-publicaties zijn te bestellen via www.awt.nl.
    Eerdere adviezen van de AWT zijn ook te vinden op de website.
138 De Chinese handschoen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 140 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 141 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 141 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 142 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 142 =================================================================

<br><br>