<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>                                                                               Prins Willem Alexanderhof 20
                                                                               2595 BE Den Haag
                                                                               t 070 3106686
                                                                               info@cultuur.nl
                                                                               www.cultuur.nl
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Mevrouw mr. drs. I.K. van Engelshoven
Postbus 16375
2500 BJ Den Haag
18 december 2018
Kenmerk: RVC-2018-1307
Betreft: advies subsidieaanvraag Cultuur + Ondernemen 2019-2020
Geachte mevrouw Van Engelshoven,
In uw brief van 23 oktober 2018 vraagt u de Raad voor Cultuur te adviseren
over de subsidieaanvraag van Cultuur + Ondernemen (C+O) voor de periode
2019-2020. C+O is een semipublieke instelling die sinds 2013 onder meer
het programma ‘Ondernemerschap in Cultuur’ uitvoert.1 Dit gebeurt op
basis van projectsubsidies, buiten het kader van de Culturele
Basisinfrastructuur (BIS).
U vraagt de raad om zich bij de beoordeling van het werkprogramma van
C+O te baseren op overwegingen ten aanzien van de noodzaak ervan en
verwachtingen over het bereik en de impact. U verzoekt de raad de
subsidieaanvraag te toetsen op de volgende punten:
         De missie, visie en het profiel van de organisatie, inclusief de
          samenwerking en afstemming met stakeholders.
         De toegankelijkheid, het bereik en de netwerkfunctie van C+O.
         De noodzaak, kennisopbouw en - deling van specifieke dossiers
          en de mate waarin de subsidiebehoefte is onderbouwd.
1 Het programma ‘Ondernemerschap Cultuur’ bestaat uit een aantal tijdelijke acties, langs
drie lijnen:
     1. Stimuleren van een geefcultuur.
     2. Ondersteunen van culturele instellingen en makers op het terrein van
          ondernemerschap.
     3. Onderzoeken en monitoren van de sociale en fiscale aspecten van het
          cultuurmecenaat.
                                                                                          1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>Voor de inrichting van de subsidieaanvraag heeft u in april 2018 een
leidraad voor C+O opgesteld.2 U verzoekt de raad om dit document bij de
advisering te betrekken, evenals de jaarverslagen van de instelling over 2016
en 2017.
Uit de bovengenoemde leidraad komt naar voren dat u op basis van een
aantal rapporten en adviezen, zoals de ‘Evaluatie van het programma
ondernemerschap 2013-2016’ en de ‘Verkenning arbeidsmarkt culturele
sector’ voldoende aanleiding ziet om uw beleid - gericht op stimulering en
ondersteuning van het ondernemerschap in de sector - voort te zetten.
De loketfunctie van C+O kan in dit verband van grote waarde zijn. De
impact hiervan kan in uw ogen vergroot worden door samen te werken met
lokale partners, door digitale informatievoorziening (website) en door het
onderhouden van een groot netwerk - dwars door de deelsectoren en
disciplines heen.
Tot slot brengt u naar voren dat C+O meer subsidie heeft aangevraagd dan
voor de ondersteunende functie in de periode 2019-2020 beschikbaar is.
Het gaat om een bedrag van 370.850 per jaar. De verhoging is gebaseerd op
een indexatie van loonkosten (7 procent) en op nieuwe ambities van C+O. U
vraagt of de raad wil aangeven welke pijlers, activiteiten of administratieve
trajecten heroverwogen kunnen worden, als er hiervoor geen financiering
gevonden wordt in de begroting van OCW.
Op dinsdag 6 november jl. hebben Titia Haaxma en Jo Houben namens
C+O een toelichting gegeven op het werkprogramma voor 2019-2020. Bij
dit gesprek waren Marijke van Hees (voorzitter), Cees Langeveld (raadslid),
Jakob van der Waarden (directeur) en Klazien Brummel (projectsecretaris)
namens de raad voor cultuur aanwezig. Daarnaast is Evert Verhulp gevraagd
om bij het gesprek aanwezig te zijn vanwege zijn rol als voorzitter van de
regiegroep voor de Arbeidsmarktagenda van de culturele sector.
Subsidieaanvraag en werkprogramma C+O
In een situatieschets brengt C+O naar voren dat er forse verschillen bestaan
tussen de actoren in het veld.3 Grote instellingen staan er bedrijfsmatig
relatief goed voor, maar dit is niet het geval bij zeer veel kleine en
middelgrote organisaties. C+O vindt het een uitdaging om deze organisaties
te helpen hun weg te vinden. Dat vormt het fundament van haar missie:
ondersteunen van de professionalisering en toekomstbestendigheid door de
sector te helpen aan geld, goed bestuur en durf/professionaliteit.
2 Beleidskaders cultuur-ondernemerschap 2019-2020, 20 april 2018
3 10% van de organisaties zorgen voor 90% van alle inkomsten in de sector, aldus Cultuur in
Beeld 2016. De groei is te klein om te kunnen innoveren. Zwakke financiële positie door
eenzijdige financiering of onvoldoende inkomsten uit de markt.
                                                                                            2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>De doelgroep van C+O bestaat uit culturele organisaties, zelfstandige
kunstenaars en creatieven. De instelling wil voor deze partijen hét
kenniscentrum en de thought leader zijn op het gebied van
ondernemerschap. C+O rekent overheden, fondsen en andere financiers tot
haar partners, evenals beroeps- en brancheorganisaties, kennis- en
opleidingsinstituten en inhoudelijke experts van binnen en buiten de sector.
C+O herkent de knelpunten van de sector om toegang te krijgen tot kennis
en vaardigheden op het gebied van ondernemerschap. De instelling voegt
hieraan toe dat actoren in de sector over onvoldoende middelen beschikken
om die kennis en vaardigheden te kunnen inkopen. Daarnaast signaleert
C+O dat de hulpvragen vaak onvoldoende zijn gespecificeerd. Verder speelt
versnippering van de sector de actoren parten; kleine organisaties en
individuele makers weten vaak niet waar ze ondersteuning kunnen vinden.
Daarnaast is het aanbod van financieringsinstrumenten (nog) onvoldoende
toegesneden op de situatie in de sector.
In het werkprogramma presenteert C+O haar doelstellingen voor de
komende twee jaar en rangschikt deze in programma’s die samenhangen
met de kernopdracht om de sector te helpen aan geld, goed bestuur en
durf/professionaliteit.
Programma ‘Geld’
C+O ontwikkelt en lanceert de komende periode een digitaal platform
(website), waar de doelgroep onder andere de Culturele Financieringswijzer
kan vinden. Daar wordt actuele kennis over financieringsinstrumenten
ontsloten. Op de website zal ook de Governance Code Cultuur met een
uitgebreide toolkit te vinden zijn. Daarnaast onderzoekt C+O
financieringsmodellen, hetgeen moet resulteren in een publicatie.
De instelling is als uitvoerder betrokken bij Cultuurlening 2.0, waarmee
toegang tot een financieel hefboominstrument wordt geboden. Deze
cultuurlening heeft inmiddels meerdere regionale versies. C+O heeft ook
‘regionale loketten’ en organiseert, samen met regionale partners en
overheden, bijeenkomsten door het hele land.
Verder denkt C+O in de programmalijn ‘Geld’ aan het opzetten van een
proeftuin, waar deelnemers in de praktijk nieuwe financieringsvormen
kunnen zoeken, vinden en verwerven.4
4 C+O noemt in dit verband een revolverend risicofonds t.b.v. voorfinanciering van
producties/projecten, een culturele obligatie, instrumenten voor zzp’ers, risicodragende
financieringen (naar voorbeeld van een investeringsfaciliteit, zoals bekend voor tech start-
ups).
                                                                                             3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>C+O geeft doorlopend adviezen, ook in de programmalijn ‘Geld’. Hieraan
gaan vaak kosteloze oriëntatiegesprekken vooraf. Op die manier geeft C+O
een invulling aan de loketfunctie.
Tot slot stelt C+O voor om een monitor op te zetten met facts & figures op
het gebied van financiering van de culturele sector in Nederland.
Programma ‘Fatsoenlijk bestuur’
C+O is de opsteller van de Governance Code Cultuur en heeft onlangs een
update hiervan gepubliceerd en verspreid. Periodiek wordt het gebruik van
deze code gemonitord; in de periode 2019-2020 zal er een nieuwe meting
gedaan worden. C+O organiseert ten behoeve van de verdere verspreiding
en implementatie van de code bijeenkomsten en masterclasses.
Daarnaast ontwikkelt C+O samen met de Universiteit van Utrecht de
leergang ‘Toezicht in cultuur’. De instelling adviseert organisaties hierover
en zorgt voor de distributie van de code. Ook helpt zij bij de zelfevaluatie van
organisaties. C+O rekent het tot haar taken om te helpen bij de werving en
selectie van gekwalificeerde bestuurders en toezichthouders. Hierbij is
bevordering van diversiteit een speerpunt.
Programma ‘Durf/professionaliteit’
C+O ondersteunt de sector met het verwerven van
ondernemersvaardigheden en andere competenties die nodig zijn om
duurzame relaties aan te gaan in de publieke en private sfeer. C+O begeleidt
de sector op dit gebied met actuele informatie over ondernemerschap,
trends en duidingen hiervan. Dit gebeurt zowel offline, tijdens
bijeenkomsten, als online via de beoogde nieuwe website. Daarnaast
publiceert C+O jaarlijks de ‘zakelijke gids’, waarin praktische informatie
voor cultureel ondernemers wordt verzameld. Samen met de Universiteit
van Tilburg wordt gedacht aan een pilot om te toetsen of het inzetten van
een assessment meerwaarde biedt voor een deelnemer aan dit
programmaonderdeel.
Organisatie
C+O werkt met een team van 21 fte en heeft een uitgebreid netwerk van 150
externe adviseurs, trainers, coaches, mentoren en experts uit het
bedrijfsleven en de cultuursector. Met deze organisatie verzorgt C+O
oriëntatiegesprekken, adviezen, de helpdeskfunctie, publicaties,
bijeenkomsten en samenwerkingsprojecten.
Uit de stakeholdersanalyse van 2017 leerde C+O dat haar aanbod aansluit
op de behoefte van de sector, maar dat ‘profileren en samenwerken’ beter
kunnen. Om hieraan gevolg te geven, zoekt C+O meer samenwerking in de
sector, bijvoorbeeld door het onderzoek naar cultuurfinanciering, door een
grotere digitale aanwezigheid te creëren, door de lancering van een update
                                                                               4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>van de Governance Code Cultuur en door meer regionale loketten en
leningen op te zetten.
C+O neemt zich voor elk nieuw product SMART te formuleren en in de
praktijk te brengen wat zij predikt op het gebied van governance en
ondernemerschap.
Beoordeling
De raad herkent de knelpunten in de sector op het gebied van de (financiële)
weerbaarheid die in de beleidskaders worden opgesomd. Het structurele
karakter van sommige oorzaken van de knelpunten, zoals de intrinsieke
motivatie van creatieve ondernemers, de kleinschaligheid van de
ondernemingen en de diversiteit in en tussen de sectoren, zorgt ervoor dat
er voortdurend behoefte is aan ondersteuning op het gebied van cultureel
ondernemerschap. Ook vanuit het oogpunt van de arbeidsmarktagenda ziet
de raad dat de sector begeleiding nodig heeft om zijn doelen te bereiken,
zoals bij het vergroten van het verdienpotentieel. De instelling kan een
leidende rol spelen bij dit agendapunt en fungeert dan ook als aanjager in
dit proces.
De missie en visie van C+O sluiten aan bij de functie van een
ondersteunende instelling op het gebied van ondernemerschap. C+O gaat er
in haar situatieschets vanuit dat de relatie tussen cultuurproducenten,
overheden en markt blijvend een ander karakter heeft gekregen. Het gevolg
hiervan is dat de initiatiefnemers in de culturele sector voor een deel eigen
inkomsten moeten realiseren en daardoor worden uitgedaagd een passende
financieringsmix te vinden, waarin naast ‘geefgeld’ ook ruimte is voor
leningen en/of investeringen.
Omdat van alle initiatiefnemers in de culturele sector
ondernemerschapscompetenties worden verwacht, is het belangrijk dat een
ondersteunende instelling de kennis op dit gebied bovensectoraal benadert.
C+O voldoet aan dat profiel en onderhoudt contact met relevante
(branche)organisaties en (regionale) overheden.
C+O benadrukt meermaals dat de organisatie een thought leader wil zijn:
hét kenniscentrum en de aangewezen partij die op de troepen vooruitloopt,
experimenteert en een nieuw gedachtegoed lanceert. Deze ambitie is
relevant in het kader van het thema ‘ondernemerschap’. Maar de raad wil
ook graag weten hoe C+O haar beleid daarnaast afstemt op de vraag van
haar klanten en stakeholders. De raad verwacht hier meer reflectie en
bepleit om op regelmatige basis stakeholdersanalyses te maken en
behoeftepeilingen te houden voor de beleidsvorming en om de behaalde
resultaten en klanttevredenheid te evalueren..
                                                                              5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>De raad vindt dat C+O zich scherper kan profileren, zodat het voor de
sector, de partners en de klanten duidelijk is welke afzonderlijke diensten
C+O aanbiedt en welke activiteiten C+O ontwikkelt om specifieke
overheidsregelingen uit te voeren, zoals bijvoorbeeld de voucherregeling
voor de gemeente Amsterdam.
Daarnaast verwacht de raad dat de doelen SMART geformuleerd worden,
zodat zij toetsbaar worden en de effecten van het beleid in periodieke
analyses worden geëvalueerd en de resultaten worden gekwantificeerd.
Hieronder beoordeelt de raad de doelstellingen van C+O aan de hand van de
drie beleidsspeerpunten: geld, goed bestuur en durf/professionaliteit.
Programma ‘Geld’
In het werkplan presenteert C+O zes ‘bouwstenen’ om de sector te helpen
aan kennis over financieringsinstrumenten. Een speerpunt is de
ontwikkeling van een ‘Culturele financieringswijzer’: een digitale tool voor
creatieven, kunstenaars en culturele instellingen om wegwijs te worden in
financieringsopties. Deze digitale faciliteit wordt in 2019 ontwikkeld en
volgens het werkplan vervolgens in 2020 getest en gelanceerd. Zo’n
voorziening geeft volgens de raad een bruikbaar overzicht. Het is belangrijk
dat de website interactief is, up to date gehouden wordt en dat er aandacht
is voor zowel publieke, als private financiering.
De financieringswijzer kan culturele initiatiefnemers ook op weg helpen
naar een pluriforme financieringsmix door aanbieders van
financieringsinstrumenten te koppelen aan het digitale platform. De tool
stelt de klanten van C+O ook in staat om zich voor te bereiden op de
adviesgesprekken die de instelling aanbiedt. C+O presenteert ook nieuwe
onderzoeken die kunnen bijdragen aan de inhoud en effectiviteit van de
‘Culturele financieringswijzer’.
C+O wil meehelpen aan de ontwikkeling van financieringsmiddelen in een
proeftuinopstelling. Omdat ook een aantal Rijkscultuurfondsen
experimenteert met nieuwe financieringsinstrumenten, ziet de raad hier een
grotere beweging die om een betere samenwerking en afstemming vraagt
zodat versnippering wordt voorkomen. Voor potentiële deelnemers aan de
proeftuinen en de financiering ervan ziet de raad kansen voor C+O, maar
het is belangrijk voor de instelling om in dit verband samenwerking te
zoeken met de publieke en private cultuurfondsen.
Ten aanzien van de monitor met facts & figures meent de raad dat het tot de
basistaken van een kenniscentrum als C+O behoort om te beschikken over
objectieve gegevens over de geldstromen en financieringsinstrumenten, en
                                                                             6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>deze te delen. Ook is het belangrijk dat C+O de data deelt met de huidige en
de toekomstige samenstellers van de monitor van de culturele sector, waarin
onder meer informatie over geldstromen wordt verwerkt.5 Ervan uitgaande
dat de facts & figures met betrekking tot de financieringsstromen afdoende
aan de orde zullen komen in de jaarlijkse monitor van de culturele sector,
ziet de raad nu vooralsnog geen dwingende aanleiding voor C+O om een
aparte monitor met facts & figures te ontwikkelen.
Programma ‘Fatsoenlijk bestuur’
Het werkplan bevat vier ‘bouwstenen’ die erop zijn gericht om de recent
aangepaste Governance Code Cultuur te verspreiden, te promoten, te
implementeren en ervan te leren. Activiteiten die hierbij horen, zijn onder
meer advisering en het aanbieden van een governance- en zelfevaluatiescan.
Het begrip ‘fatsoenlijk’ moet hier op twee manieren begrepen worden: als
professioneel en als ethisch verantwoord. De raad ondersteunt de opvatting
dat goed bestuur in de culturele sector van belang is voor de
professionalisering en weerbaarheid. De leergang van vier bijeenkomsten
die samen met de Universiteit van Utrecht wordt ontwikkeld, kan ertoe
bijdragen dat het inzicht en de praktische kennis van potentiële,
toekomstige bestuurders toenemen. Deze activiteit beschouwt de raad als
een vorm van talentontwikkeling.
In samenhang met de arbeidsmarktagenda ondersteunt C+O de culturele
sector ook met de gedachtevorming over een Fair Practice Code.
Programma ‘Durf/professionaliteit’
Deze programmalijn is minder uitgewerkt dan de hiervoor besproken
programma’s. In het kader van de professionalisering worden drie
‘bouwstenen’ gepresenteerd die gericht zijn op een vorm van capacity
building. De bedragen die hiermee gemoeid zijn, kan de raad niet in
verband brengen met specifieke activiteiten. De raad gaat ervan uit dat dit
zowel online activiteiten zijn als bijeenkomsten en publicaties.
De raad hecht belang aan de professionalisering van de sector en verwacht
dat C+O de komende twee jaar benut om dit programma meer vorm te
geven en concreet te maken. De beschikbare informatie is onvoldoende om
goed te kunnen beoordelen wat de potentiële effecten van het huidige
programmavoorstel zullen zijn.
Tot slot voert C+O het ‘voucherbeheer’ van de gemeente Amsterdam uit. Die
activiteit maakt geen deel uit van dit advies. Terzijde merkt de raad wel op
dat er een relatief groot bedrag op de begroting wordt opgevoerd voor de
uitvoer van het voucherbeheer. Doordat het bedrag meegenomen wordt in
5
  De opvolger van de monitor Cultuur in beeld (OCW) werd in november 2018 door het SCP
gepubliceerd onder de titel Het culturele leven.
                                                                                      7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>de omzet, ontstaat er gemakkelijk een vertekend, rooskleurig beeld over de
financiële positie van C+O.
Conclusie
Er hebben zich ten opzichte van het werkplan 2017-2018 geen fundamentele
koerswijzigingen voorgedaan. C+O heeft haar ondersteunende functie op
het gebied van ondernemerschap nader omschreven en vormgegeven in drie
programmalijnen: ‘geld’, ‘fatsoenlijk bestuur’ en ‘durf/professionaliteit’. De
eerste twee programma’s zijn goed uitgewerkt. Het programma
‘durf/professionaliteit’ blijft in de uitwerking achter en hier is de
subsidiebehoefte onvoldoende toegelicht. Hier verwacht de raad op termijn
een nadere aanvulling en verduidelijking.
C+O positioneert zich als het kenniscentrum op het gebied van
ondernemerschap, financiering en governance en wil graag een
voortrekkersrol vervullen – thought leader zijn. Deze ambitie is goed. De
raad ziet daarnaast graag dat C+O zich blijvend inzet voor een
kwaliteitscyclus, waarin de input van externe stakeholders en
behoeftepeilingen een rol spelen, zodat het aanbod van C+O goed aansluit
bij de vraag uit de sector. De raad benadrukt de noodzaak van een goede
samenwerking tussen C + O en de financierende partijen om haar rol als
ondersteunende kennisinstelling te kunnen invullen op het gebied van
financiering van culturele prestaties.
De raad vindt het positief dat C+O de banden met de spelers in de sector
heeft aangetrokken en betrokken is bij de uitwerking van de
arbeidsmarktagenda. Daardoor positioneert C+O zich tussen twee
beleidsdomeinen die elkaar meer zouden kunnen versterken: het sociale en
het financiële domein. In het sociale domein worden de voorwaarden
geschapen voor de werkenden in de culturele sector en in het financiële
domein liggen de kansen om te ondernemen.
De raad onderstreept dat de functie van C+O belangrijk is voor de culturele
sector; het is nuttig dat culturele instellingen, kunstenaars en creatieven
ondersteund worden ten behoeve van hun professionalisering en toegang
krijgen tot laagdrempelige financieringsproducten. Ook over de bijdrage van
de expertise van C+O aan de uitbreiding van de financiële instrumenten van
(regionale) cultuurfondsen is de raad positief.
Advies
De raad adviseert u de subsidie volgens planning te continueren, maar C+O
te vragen om de volgende programmaonderdelen inzichtelijk en SMART te
maken, met inbegrip van explicitering van de subsidiebehoeften:
    -   Het programma ‘Durf en professionaliteit’
                                                                               8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>    -   Het ontwikkelen van financieringsmiddelen in een
        proeftuinopstelling
Tot slot; aanpassing werkplan en begroting
C+O heeft meer subsidie aangevraagd dan voor de ondersteunende functie
beschikbaar is in de periode 2019-2020. De raad vindt dat C+O zich in de
komende twee jaar zou moeten toeleggen op het versterken van de
resultaten van het lopende beleid. De raad legt prioriteit bij de best
uitgewerkte programmaonderdelen: ‘Geld’ en ‘Fatsoenlijk bestuur’ en gaat
er verder van uit dat het ministerie C+O een aangepast werkplan en
begroting laat opstellen dat past binnen de financiële kaders en in
samenhang is met de beoordeling in dit advies.
Met vriendelijke groet,
Marijke van Hees                             Jakob van der Waarden
Voorzitter                                   Directeur
                                                                         9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>