<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Medisch-specialistische zorg in 20/20 Dichtbij en ver weg Medisch-specialistische zorg in 20/20</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>RVZ raad in gezondheidszorg
De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg is een onafhankelijk adviesorgaan
voor de regering en voor het parlement. Hij zet zich in voor de volksgezondheid
en voor de kwaliteit en de toegankelijkheid van de gezondheidszorg. Daarover
brengt hij strategische beleidsadviezen uit. Die schrijft de Raad vanuit het
perspectief van de burger. Durf, visie en realiteitszin kenmerken zijn adviezen.
Samenstelling Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
Voorzitter
Prof. drs. M.H. (Rien) Meijerink
Leden
Mw. mr. A.M. van Blerck-Woerdman
Mr. H. Bosma
Mw. prof. dr. D.D.M. Braat
Mw. E.R. Carter, MBA
Prof. dr. W.N.J. Groot
Prof. dr. J.P. Mackenbach
Mw. drs. M. Sint
Prof. dr. D.L. Willems
Algemeen secretaris
Drs. P. Vos
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Medisch-specialistische zorg
in 20/20
Dichtbij en ver weg
Advies uitgebracht door de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Den Haag, september 2011
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
Postbus 19404
2500 CK Den Haag
Tel      070 340 50 60
Fax      070 340 75 75
E-mail mail@rvz.net
URL      www.rvz.net
Colofon
Ontwerp:          Broese en Peereboom
Fotografie:       Eveline Renaud
		                Zorginbeeld / Frank Muller
Druk:		           Broese en Peereboom
Uitgave:		        2011
ISBN:		           978-90-5732-232-7
U kunt deze publicatie bestellen via onze website (www.rvz.net) of per mail bij
de RVZ (mail@rvz.net) onder vermelding van publicatie-nummer 11/04.
© Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Kern van het advies
De medisch-specialistische zorg zal in 2020 wezenlijk anders
georganiseerd moeten zijn, wil deze zorg de veranderende zorgvraag
kunnen beantwoorden. Het ordeningsprincipe moet zijn: zorg dichtbij
als het kan en ver weg als het moet. De zorg moet zich organiseren
in netwerken van kennis en kunde, die een regionale oriëntatie
hebben. Dit brengt een herordening van het zorg­land­schap met zich
mee: deconcentratie van relatief eenvoudige, veelvoorkomende
medisch-specialistische zorg en concentratie van de complexere en
acute zorg.
Welk probleem lost dit advies op?
Zorgverlening sluit beter aan bij veranderende zorgvraag. Kwaliteit en
doelmatigheid van zorg zullen verbeteren.
Wat zijn de gevolgen voor de patiënt?
De patiënt krijgt integrale zorg op de juiste plaats op de juiste tijd door een
netwerk van samenwerkende zorgverleners.
Wat zijn de gevolgen voor de zorgverlener?
De zorgverlener werkt intensiever dan nu het geval is samen met andere
zorgverleners en laat zich bij het aangaan van samen­werkings­verbanden
leiden door de zorgvraag van de patiënt. De organisatie van de zorg kent
een grotere diversiteit dan nu, aangepast aan de aard van het werk (complex,
routinematig, diagnostisch).
Wat kost het?
Er zijn zowel besparingen mogelijk, als intensiveringen noodzakelijk. Een
berekening is niet gemaakt. Maar: meer kwaliteit is meer doelmatigheid.
Wat is nieuw?
De organisatie van het zorgaanbod volgt de vraag van de patiënt; het belang
van de staande organisaties is hieraan ondergeschikt. Afscheid van de
echelonnering van zorg. Opschaling eerste lijn. Concentratie complexe en
acute zorg. Kennis en kwaliteit sturen. Netwerk belangrijker dan ziekenhuis.
RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
      Samenvatting                                                               7
1     Over dit advies                                                            11
2     De urgentie van verandering                                                13
2.1 Het ziekenhuislandschap anno 2011                                            13
2.2	Medisch-specialistische zorg geconfronteerd met veranderingen               13
2.3 Noodzaak en urgentie van verandering                                         15
2.4 Conclusies                                                                   16
3	Het vergezicht: medisch-specialistische zorg 20/20                            19
3.1 Een vergezicht: waarop is het gebaseerd?                                     19
3.2 De visie van de patiënt                                                      19
3.3 Ordeningsprincipes inherent aan zorg                                         20
3.4 Wat betekent dit voor medisch-specialistische zorg in 20/20?                 21
3.5	Het vergezicht scherper ingesteld: “van ziekenhuis naar zorgnetwerk”       27
 3.6 Conclusies                                                                  29
 4	Realisatie van het vergezicht: belemmeringen en condities                    31
 4.1  Het vergezicht: fata morgana of realistisch doel?                          31
 4.2  Het overheidsbeleid                                                        31
 4.3  Hoe zullen sleutelactoren reageren?                                        32
 4.4  Belemmeringen                                                              35
 4.5  Conclusies                                                                 37
 5    Conclusies en aanbevelingen                                                39
 5.1 Conclusies                                                                  39
 5.2 Aanbevelingen                                                               40
      Bijlagen                                                                   47
      1 Adviesaanvraag                                                           49
      2 Adviesvoorbereiding                                                      51
      3 Visies                                                                   59
      4 Afkortingen                                                              79
      Overzicht publicaties RVZ                                                  81
 RVZ                                       Medisch-specialistische zorg in 20/20  5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                           Medisch-specialistische zorg
                           in 20/20
                           Dichtbij en ver weg
                           Samenvatting
Urgentie van verandering:  Het landschap van medisch-specialistische zorg 2020 ziet er wezenlijk anders
de andere zorgvraag        uit dan nu. De noodzaak tot verandering komt voort uit het gegeven dat de
                           zorgvraag de komende jaren fors toeneemt, terwijl de beschikbare financiële
                           ruimte om die zorgvraag op te vangen beperkt is en blijft. Daar komt bij dat
                           de zorgvraag verandert: steeds meer chronisch zieken, die bovendien vaak
                           meerdere aandoeningen tegelijkertijd hebben.
Zorgnetwerken, geen        Een vergezicht op de medisch-specialistische zorg anno 2020 toont het beeld
ziekenhuizen: ontkokering  van zorgnetwerken, waarin verschillende zorgprofessionals samenwerken,
                           onderling en met hun patiënten, om integrale zorg te kunnen bieden.
                           Hoewel de zorgnetwerken op verschillende wijzen georganiseerd zijn en
                           qua samenstelling variëren in de loop der tijd, hebben zij gemeen dat ze een
                           geografische oriëntatie hebben als het gaat om het leveren van zorg. Die moet
                           immers dichtbij geleverd worden als het kan en ver weg als het moet.
Een gelaagd zorgnetwerk    Concreet betekent dit dat er altijd een 24x7 gezondheidscentrum dichtbij
                           de burger is, waarin de coördinatie van de gehele keten van verpleging
                           en verzorging en chronische ziekenzorg plaatsvindt. In deze centra zijn
                           poliklinische voorzieningen geïntegreerd. Hieraan gekoppeld zijn reguliere
                           medische vervolgvoorzieningen met specifieke indicatiegebieden. Dit zijn
                           soms mono-, soms multidisciplinaire groepspraktijken van zorgprofessionals;
                           soms ZBC’s, thema- of focusklinieken. In ieder netwerk participeren
                           een of meer topklinische ziekenhuizen of topreferente functies. De
                           “bijzondere medische”, hoogcomplexe, zeer kapitaalintensieve functies en de
                           opleidingstaken zijn tussen deze ziekenhuizen verdeeld.
Gezondheidscentra:         Om het vergezicht te realiseren is een substantiële, maar primair
opschalen                  zorginhoudelijke, opschaling van de ‘eerstelijns’-zorg noodzakelijk: de
                           uitrol van gezondheidscentra over het land, en de vestiging van medisch-
                           specialistische voorzieningen in deze centra.
Ziekenhuizen: keuzes doen; Ziekenhuizen zullen keuzes moeten maken in hun functieprofiel. Ze bieden
specialisatie of algemeen  niet meer de volle breedte van het palet aan medisch-specialistische functies
                           aan. Daarom vormen zij altijd een onderdeel van een zorgnetwerk waarin
                           ook een universitair medisch centrum (UMC) of topklinisch ziekenhuis
                           actief is. De UMC’s werken onderling veel meer dan nu samen. Hetzelfde
                           RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>                          geldt voor de topklinische ziekenhuizen onderling en voor UMC’s en
                          topklinische ziekenhuizen onderling. Het gaat hier om enkele tientallen
                          instellingen die de topreferente en –klinische functies hebben verdeeld
                          op basis van een landelijke systematiek. Hier berust het label “algemeen”.
                          Ziekenhuizen zonder dit label functioneren in een zorgnetwerk.
Een nieuw gelaagd netwerk Tenslotte is het noodzakelijk een multilevel spoedeisende hulp tot stand
voor spoedzorg            te brengen; een zorgcontinuüm bestaande uit huisarts (HAP, HAP+), de
                          ambulancehulpverlening, de klinische spoedeisende hulp, de IC en de
                          traumazorg. De bereikbaarheid en de beschikbaarheid van de huisarts bij
                          spoedvragen moet aanzienlijk verbeteren, in de eerstelijn, maar ook door zijn
                          fysieke aanwezigheid op de SEH.
Dat komt er niet vanzelf  Gegeven de forse implicaties van het nieuwe landschap, ontstaat dit spoed­
                          zorg­netwerk niet vanzelf. Het huidige zorgstelsel en de beleids­voor­nemens
                          van het kabinet om de risico’s substantieel te verleggen naar zorgaanbieders
                          en zorgverzekeraars vormen een goede basis voor verandering, maar zijn
                          onvoldoende om de gewenste ordening tot stand te brengen. Daarvoor is
                          meer nodig.
Kwaliteitsinstituut: de   Het vergezicht kan alleen werkelijkheid worden, indien er publieke
beslissende factor        kwaliteits­normen zijn. Het Kwaliteitsinstituut in oprichting dient dan ook
                          te worden belegd met de noodzakelijke doorzettingsmacht om normstelling
                          door professionals te bewerkstelligen en, zo nodig, af te dwingen. De
                          hoogleraren geneeskunde moeten een leidende rol spelen in dit proces, vooral
                          ook in de compliance aan norm en standaard.
Vervang DBC/DOT door      Verder is nodig dat de bekostiging van medisch-specialistische zorg zo
sturing op gezondheid     snel mogelijk plaatsvindt op basis van gerealiseerde uitkomsten; op basis
                          van gezondheidswinst dus. Zolang beloning plaatsvindt op basis van een
                          verrichtingensysteem (DBC/DOT) is de prikkel vooral om zoveel mogelijk
                          te doen. Daarbij moet in de bekostiging nader onderscheid gemaakt worden
                          tussen (relatief ) eenvoudige, gestandaardiseerde en de meer complexe
                          medisch-specialistische zorg. Zorgverzekeraars zijn hiermee aan zet. Tenslotte
                          is het noodzakelijk dat in de financiering van eerste en tweede lijn prikkels
                          voor substitutie ontstaan. Dat kan een combinatie van keten-dbc’s, afschaffen
                          ex post verevening en integrale prestatiebekostiging zijn.
Samenwerking kan, mits    Ziekenhuizen zullen keuzes moeten maken in hun zorgaanbod: doen waarin
nodig voor kwaliteit en   ze goed zijn, overlaten aan anderen waarin ze minder goed zijn. Ook hier
gekoppeld aan keuzes      is een rol weggelegd voor de zorgverzekeraars, maar geen exclusieve rol.
                          Zorgaanbieders kunnen met elkaar samenwerkingsafspraken maken, ook
                          over verdeling van zorgfuncties. Voorwaarde is wel dat de samenwerking ten
                          goede komt aan de kwaliteit van zorg. Zorgaanbieders moeten dit vooraf
                          onderbouwen en hun voornemen voorleggen aan de NZa, die beoordeelt wat
                          RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                          de effecten zijn op kwaliteit, bereikbaarheid en doelmatigheid van de zorg.
                          De NMa volgt bij toetsing aan het kartelverbod het oordeel van de NZa.
Spoedeisende hulp zieken­ Om een multi-level spoedeisende hulp te realiseren, moet de SEH-functie
huis: wettelijke regeling van ziekenhuizen onder de werking van een wettelijke regeling worden
                          gebracht. In deze regeling worden gebiedsindeling, regiobudget, prestatie­
                          criteria en zorgstandaard geregeld. Alleen grote (dus algemene) ziekenhuizen
                          en UMC’s beschikken over een SEH-afdeling. Per regio is een grote SEH
                          voldoende. De zorgaanbieders in een SEH-netwerk verdelen de taken binnen
                          de multi-level spoedeisende hulp op basis van een protocol met wettelijke
                          status. Spoed-hulp (niet zijnde de klinische SEH) behoort tot het verplicht
                          takenpakket van een gezondheidscentrum (cq. HAP) en wordt op reguliere
                          wijze ingekocht door zorgverzekeraars.
                          RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                        1       Over dit advies
Adviesverzoek           Dit advies schreef de RVZ op verzoek van de minister van VWS. De minister
                        heeft de RVZ om advies gevraagd over de toekomst van het ziekenhuis­land­
                        schap. Hoe ziet dit landschap er uit en welke veranderingen zijn noodzakelijk
                        om dit te realiseren? Zie verder bijlage 1. Deze vragen hebben een achter­
                        grond. Al veel jaren leven gedachten over het ziekenhuis van de toekomst,
                        over nieuwe vormen van medisch-specialistische zorg, over een ander
                        ziekenhuis­landschap. Ook de RVZ heeft daar uitspraken over gedaan. In
                        zijn adviezen Zorginkoop en Schaal en Zorg en in 2010 in zijn discussienota
                        ‘Zorg voor je Gezondheid!’.
De RVZ beantwoordt drie In dit advies gaat de RVZ een stap verder. Hij beschrijft het ziekenhuis­land­
vragen                  schap van 2020 wat preciezer en geeft de weg aan die naar dit landschap
                        leidt. De Raad beantwoordt in dit advies de volgende vragen:
                        1. Welke ontwikkelingen spelen zich in en rond de medisch-specialistische
                            zorg af en wat betekent dit voor deze zorg?
                        2. Hoe zou idealiter deze zorg er in 2020 uit moeten zien, rekening
                            houdend met ontwikkelingen uit vraag 1?
                        3. Hoe kan deze gewenste situatie worden bereikt?
Achtergrondstudies      Om deze vragen te kunnen beantwoorden, heeft de RVZ twee externe
                        achtergrondstudies laten uitvoeren:
                        1. LSJ: Medisch-technologische ontwikkelingen in de zorg 20/20
                        2.	KPMG: Ziekenhuislandschap 2020: Niemandsland of Droomland?
                        Medewerkers van de Raad schreven achtergrondstudies over:
                        3. Demografische krimp en ziekenhuiszorg (Y. van Otterdijk)
                        4. Het contracteren en bekostigen van medisch-specialistische netwerken
                            (B. van de Gevel)
                        5. Samenwerking en mededinging (M. de Lint)
                        6. De rol van e-health in het veranderende ziekenhuislandschap (D. van der
                            Klauw).
Overleg tijdens de      Dit advies kwam ook tot stand door overleg met deskundigen en
voorbereiding           betrokkenen. Een breed samengesteld Forum ziekenhuislandschap kwam
                        viermaal bijeen om te discussiëren over de centrale thema’s van het advies.
                        Overleg was er verder met NVZ, SASZ, STZ, NFU en andere organisaties
                        in de zorgsector (zie bijlage 2). Met patiëntenverenigingen is overleg gevoerd
                        over hun visie op goede zorg. Hun visies zijn opgenomen in bijlage 3. Deze
                        visies vormen de basis voor dit advies (zie verder hoofdstuk 3).
                        RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                           2       De urgentie van verandering
                           2.1     Het ziekenhuislandschap anno 2011
Het ziekenhuislandschap    Waarover hebben we het? Het huidige ziekenhuislandschap toont een rijk
                           geschakeerd beeld. Zie de studie van KPMG: ‘Ziekenhuislandschap 20/20:
                           Niemandsland of Droomland?’.
                           Nederland heeft in totaal 128 ziekenhuizen:
                           − 8 academische ziekenhuizen,
                           − 88 algemene ziekenhuizen, waarvan 28 topklinische ziekenhuizen,
                           − 32 categoriale instellingen.
                           Daarnaast zijn er 129 zelfstandige behandelcentra (ZBC’s) en 97 privé­
                           klinieken.
Spreiding                  Vooral de algemene ziekenhuizen zijn landelijk gezien goed gespreid.
                           De academische ziekenhuizen, categoriale instellingen en zelfstandige
                           behandelcentra zijn hoofdzakelijk in en rond de grote steden gevestigd.
Algemene en andere         Ziekenhuizen leveren veelal een breed palet aan zorg waarop een steeds groter
ziekenhuizen               beroep wordt gedaan. Categoriale instellingen, zelfstandige behandelcentra
                           en privéklinieken leggen zich doorgaans toe op een beperkt, maar specifiek
                           deelgebied van de medisch-specialistische zorg. In de loop der jaren is het
                           aantal algemene ziekenhuizen langzaam gedaald (vooral door fusie). Het
                           aantal ZBC’s en privéklinieken is fors gestegen, maar neemt nog altijd een
                           zeer bescheiden aandeel in de totale omzet aan medisch-specialistische zorg
                           voor zijn rekening.
De spoedeisende hulp (SEH) Nederland heeft 104 SEH’s. Het merendeel hiervan is onderdeel van een
                           ziekenhuis; een beperkt deel is onderdeel van een huisartsenpost.
                           De SEH’s zijn over het land verdeeld met een sterke concentratie rondom de
                           grote steden. In de grote steden kunnen Nederlanders binnen een beperkt
                           aantal minuten terecht bij meerdere SEH’s.
                           2.2	Medisch-specialistische zorg geconfronteerd met
                                   veranderingen
                           Veranderingen aan de vraagzijde
De zorgvraag verandert     Nederland vergrijst in snel tempo. De gezonde levens­ver­wach­ting neemt
                           bovendien minder sterk toe dan de totale levens­ver­wachting. Van de jaren
                           dat mensen langer leven wordt een aanzienlijk deel niet in goede gezondheid
                           doorgebracht. De zorgvraag neemt dus toe naarmate mensen ouder worden.
                           Bovendien verandert de zorgvraag: meer chronische aandoeningen en ook
                           meerdere aandoeningen tegelijkertijd (multimorbiditeit).
                           RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>De relatie tussen patiënt en Ook in sociaal-cultureel opzicht verandert de vraag. Als uiting van de
zorgverlener verandert       toenemende individualisering verlangt de burger openheid over prestaties,
                             keuzemogelijkheden, kwaliteit en een servicegerichte houding bij
                             zorgaanbieders. De media en het internet in het bijzonder werken hierbij
                             als startmotor, vergrootglas en versneller. Door het internet leren mensen
                             te zoeken en te vinden. En steeds vaker lukt dat buiten de traditionele
                             zorgkaders. Het internet is ook grenzeloos, niet gebonden aan het vertrouwde
                             zorgaanbod, maar verbonden met de worldwide kenniscommunity. Hierdoor
                             verandert de relatie tussen patiënt en zorgaanbieder.
                             Veranderingen aan de aanbodzijde
Wetenschap en technologie    Aan de aanbodzijde tekent zich een sterk toenemende dominantie en
sturen de zorg               proces­sturing door de biowetenschap en technologie af (zie de achter­grond­
                             studie Medisch-technologische zorg 20/20). Dit openbaart zich op allerlei
                             manieren.
                             − Sterk gecomputeriseerde diagnostiek stuurt medische vervolgbeslissingen,
                                  dicteert en protocolleert het behandelplan, en standaardiseert de
                                  uitvoering daarvan (EBM).
                             − Individualisering van preventie, diagnostiek en behandeling.
                             − Zorgtechnologie wordt mobieler, wordt minder infrastructuurgebonden
                                  en daardoor flexibel, dus plaats- en tijdsonafhankelijk inzetbaar.
Dat maakt de patiënt sterker Deze ontwikkelingen stellen de patiënt met de steun van sociale media
                             (gezondheid 2.0) en ICT-tools als het Persoonlijke Gezondheids Dossier
                             (Personal Health Record) in staat substantiële delen van de medische zorg in
                             eigen beheer te nemen en in de eigen omgeving uit te voeren, gecoacht door
                             een zorgprofessional.
Er ontstaan communities van  Hierdoor verandert de relatie tussen patiënt en behandelaar van karakter en
patiënten en professionals   van vorm, maar ook die tussen behandelaars onderling (teleconferencing;
                             het nieuwe werken ook in het medisch model). Zorgprofessionals zoeken
                             elkaar op over de grenzen van hun organisatie heen. Het ontwikkelen en
                             delen van kennis en kunde is voor hen relevanter dan muren en gebouwen;
                             professionele netwerken belangrijker dan de staande organisatie.
Transparantie over kwaliteit Twee andere ontwikkelingen aan de aanbodzijde zijn het vermelden waard.
maakt ordening vloeibaar     In de eerste plaats de toenemende druk op zorgaanbieders om transparant
                             over prestaties te zijn (zie ook bij de vraagontwikkelingen). Deze druk maakt
                             bestaande verhoudingen en ordeningen vloeibaar, zal de marktstructuur
                             ingrijpend wijzigen, afhankelijk van de politiek-bestuurlijke ontwikkelingen
                             (zie onder). Slecht presteren zal worden afgestraft. Zwakke schakels zullen uit
                             de keten verdwijnen.
Zorg is kennis en kennis is  In de tweede plaats de rol die kennis speelt in de samenleving. Deze rol is
van iedereen                 groot, zal alleen maar groter en bepalender worden. Burgers, in ieder geval
                             hun zaakwaarnemers, hebben toegang tot de kerkers van kennis, ook de
                             RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>                               gespecialiseerde medische. En zij eisen onmiddellijke toepassing van die
                               kennis. Dit staat op gespannen voet met de manier waarop wij de zorg
                               hebben georganiseerd (de logistiek, de ordening).
                               Politiek-bestuurlijke veranderingen
Een voorzichtige verwachting   Hoewel de politiek-bestuurlijke ontwikkelingen moeilijker zijn te voorspellen
                               dan die aan de vraag- en aanbodzijde, is het toch mogelijk een richting aan te
                               geven die plausibel is.
Risico’s zorgverzekeraar       De ex post verevening zal verdwijnen, dus neemt de risicodragendheid voor
groter                         tweedelijnszorg van zorgverzekeraars toe. Hierdoor zullen de verhoudingen
                               op de zorgcontracteringsmarkt en daarmee in de financiering van het
                               zorgaanbod wezenlijk veranderen.
Risico’s zorgaanbieder groter: Steunvoorzieningen en bekostiging buiten de reguliere DBC’s (kapitaal­
dus keuzes doen                lasten) zullen verdwijnen. Tegelijkertijd zal het aandeel in het segment
                               vrije prijzen toenemen tot 70%. Doordat kapitaallasten integraal onder­
                               deel worden van prestatiebekostiging, nemen risico’s toe en worden
                               kapitaal­verschaffers terughoudender. De introductie van de integrale
                               prestatiebekostiging dwingt het ziekenhuisbestuur een strategische afweging
                               te maken tussen baten en kosten, investering en rendement, maar ook
                               tussen de belang­rijkste productie­factoren (arbeid, kapitaal, honorarium
                               vrijgevestigde arts). De druk op de kosten zal door toenemende concurrentie
                               op de zorg­contracterings­markt oplopen. En op die markt zullen partijen
                               kritischer afwegingen maken bij de keuze voor extramurale of intramurale,
                               eerstelijns of tweedelijns zorg.
Sturen op kwaliteit en         Het beleid van de rijksoverheid en de borging van het publiek belang
keuzen                         ontwikkelen zich waarschijnlijk in deze richting. De publieke normen
                               voor de kwaliteit – en de transparantie – zullen een direct-sturend karakter
                               krijgen. Een groot deel van wet- en regelgeving op andere terreinen binnen
                               het zorgstelsel kan daardoor verdwijnen. De handhaving van de publieke
                               normen wordt stringenter. Omdat de houdbaarheid van de zorguitgaven
                               steeds meer onder druk komt te staan, zal de noodzaak om keuzen te maken
                               tussen begrenzing van zorgaanspraken, lastenverzwaring voor de burger en/of
                               budgettering van zorgaanbod steeds groter worden.
                               2.3      Noodzaak en urgentie van verandering
Twee grote uitdagingen         De veranderingen aan de vraag- en aanbodzijde en de politiek-bestuurlijke
                               ontwikkelingen hebben grote gevolgen voor de zorg. In essentie zijn de
                               uitdagingen, waarvoor de medisch-specialistische zorg zich gesteld ziet, te
                               vatten in twee centrale thema’s:
                               − een sterk stijgende zorgvraag en beperkte financiële ruimte;
                               − een sterk toenemende druk op kwaliteit van zorg en transparantie.
                               RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Druk op ziekenhuizen loopt   In samenhang bezien, loopt door dit alles de druk op ziekenhuizen om te
sterk op                     veranderen enorm op. Ziekenhuizen zullen onder moeilijke omstandigheden
                             hun financiële robuustheid moeten verbeteren en een bijdrage moeten
                             leveren aan het beheersbaar houden van de kosten van de totale zorg.
                             Tegelijkertijd moeten zij aan steeds hogere verwachtingen op het gebied van
                             kwaliteit en transparantie voldoen, (KPMG, 2011). Hiervoor is een andere
                             ordening van de medisch-specialistische zorg noodzakelijk.
Een Hoofdlijnenakkoord       Binnen de zorgsector is er op hoofdlijnen eensgezindheid over de richting
overheid – veldpartijen      waarin het zorgaanbod moet veranderen. Medio 2011 hebben over­heid en
                             veldpartijen een Hoofdlijnenakkoord gesloten dat erop is gericht de sterk
                             stijgende uitgaven voor de medisch-specialistische zorg te beperken tot een
                             jaarlijkse reële groei van 2,5%. Dit moet de zorgsector, zo blijkt uit het
                             akkoord, realiseren door structuurveranderingen in de vorm van concentratie
                             en deconcentratie.
Deconcentratie én            Leidende gedachte hierachter is dat zorg zo dicht mogelijk bij de patiënt
concentratie zijn de         geleverd moet worden en alleen wanneer het – om kwaliteits- of doelmatig­
voorwaarden                  heidsredenen – niet anders kan, verder weg. Dit doel kan worden bereikt
                             door middel van deconcentratie, omdat veel hoogvolume, laagcomplexe
                             medisch-specialistische zorg verantwoord in de eerste lijn kan worden
                             aangeboden. Voor de complexere en laagvolume medisch-specialistische zorg
                             daarentegen is specialisatie – en dus vaak concentratie – nodig om kennis en
                             kunde te kunnen bijhouden en verder ontwikkelen.
Zie de achtergrondstudie     Deze gedachte wordt ondersteund door de achtergrondstudie van KPMG:
KPMG                         “Voor het bereiken van een ziekenhuislandschap met optimaal hoge kwaliteit
                             en optimaal lage kosten (Droomland 2020) zijn twee grote bewegingen
                             essentieel: een maximale beweging richting buurtgezondheidscentra enerzijds
                             en een maximale beweging op spreiding en concentratie van zieken­huis­
                             voorzieningen anderzijds”, (KPMG, 2011).
                             2.4      Conclusies
Exogene krachten en          De dynamiek in en rond de medisch-specialistische zorg is groot en zal
selectieve zorginkoop sturen alleen maar groter worden. De dynamiek ontstaat vooral door exogene en
dynamiek                     autonome krachten: het internet, kennis, wetenschap en technologie, privaat
                             kapitaal. Maar de belangrijkste factor die de dynamiek zal gaan bepalen is
                             endogeen: de selectieve zorginkoop. Afschaffing van de ex post verevening bij
                             zorgverzekeraars zal een enorme impuls geven aan de selectieve zorginkoop
                             van tweedelijns zorg. Dit zal – samen met de hier genoemde exogene
                             factoren – het proces van specialisatie van ziekenhuizen sturen.
Meer risico’s: strategisch   Het is duidelijk dat de risico’s voor de contractpartijen en in het bijzonder
gedrag                       voor de ziekenhuizen snel toenemen. Er is een risicocumulatie, terwijl
                             RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 16
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                            de voorspelbaarheid afneemt. Dit gegeven zal het strategisch gedrag en
                            investeringsbeslissingen steeds meer gaan bepalen.
Investeren in tweedelijns   Alles bijeen genomen, is het aannemelijk dat de bereidheid te investeren
vastgoed onaantrekkelijk    in grootschalig zorgvastgoed zal afnemen. En mocht die bereidheid in
                            de zorgsector al blijven bestaan, dan zullen externe partijen (banken) die
                            bereidheid ondergraven, onderhevig als zij zijn aan marktwerking. Maar ook,
                            omdat zij minder riskante alternatieven zien: e-health, de eerstelijn en de
                            extramurale zorg.
Wij zien: schaalverkleining Een en ander zal tegengestelde effecten hebben. Een gedifferentieerd beeld,
en schaalvergroting         veel variatie, grotere verschillen aan de ene kant, schaalverkleining ook. En
                            standaardisatie en schaalvergroting aan de andere kant. De resultante van
                            deze effecten levert het landschap van de medisch-specialistische zorg 2020
                            op. En dat zal er anders uitzien dan dat van 2011.
                            RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                            3	Het vergezicht: medisch-specialistische zorg 20/20
                            3.1      Een vergezicht: waarop is het gebaseerd?
Niet meer van hetzelfde!    In hoofdstuk 2 schetsten wij de urgentie van verandering. Door ontwikke­
                            lingen in de samenleving en in de zorgsector zal de medisch-specialis­tische
                            zorg zich anders moeten organiseren. Meer van hetzelfde is niet de oplossing,
                            een nieuwe ordening is nodig. Dat is de conclusie die wij trekken.
Het moet anders: een        Hoe ziet de nieuwe ordening er uit? In dit hoofdstuk presenteert de RVZ
vergezicht op 2020          een vergezicht 2020. Dat stelt hem in staat in volgende hoofdstukken
                            adviezen te geven over de realisatie. Het vergezicht 2020 is gebaseerd op
                            twee bronnen. De eerste bron is de visie van patiënten op de zorg. De Raad
                            heeft aan een aantal patiëntenverenigingen gevraagd een visie te geven. In 3.2
                            zijn deze visies vertaald in enkele statements. Deze vraaggerichte statements
                            zijn voor dit advies richtinggevend. De tweede bron bestaat uit een aantal
                            onvermijdelijke ordeningsprincipes, zoals het onderscheid acuut, chronisch,
                            electief (3.3).
                            3.2      De visie van de patiënt
Patiëntenvisie als basis    In bijlage 3 zijn de visies van een aantal patiëntenverenigingen opgenomen.
                            De RVZ heeft hierover overleg gevoerd met deze verenigingen. De volgende
                            statements bevatten de kern van de visie van de patiënt: goede zorg vanuit
                            het perspectief van de zorgvraag.
                            1. Dichtbij als het kan, ver weg als het moet
Dichtbij waar mogelijk, ver Medisch-specialistische zorg is dicht bij de patiënt beschikbaar, in ieder geval
weg als nodig               als het om chronische zorg gaat, maar ook om diagnostiek. Continuïteit
                            van zorg vereist ‘zorg dichtbij’. Kwaliteit en doelmatigheid van zorg vereist
                            soms juist ‘zorg ver weg’, dat wil zeggen de combinatie van specialisatie
                            en concentratie. Criteria zijn de fase in het zorgproces en de aard van de
                            inter­ventie. Een aantal operatieve ingrepen kan en moet geconcentreerd
                            plaatsvinden, hiervoor bestaat inmiddels voldoende evidence, vooral ook
                            uit de internationale praktijk. Pre- en post-operatieve handelingen, zoals
                            diagnostiek en nazorg moet men juist in beginsel gedeconcentreerd, dichtbij,
                            aanbieden, zij het soms ook gespecialiseerd. Wij zien hier een noodzakelijke
                            combinatie van twee randvoorwaarden: continuïteit van zorg en differentiatie
                            van aanbod. Dit spanningsveld vereist extra investering in triage en zorg­
                            coördinatie in de keten.
                            2. Doorbreek de echelonnering
Weg met onderscheid eerste  De ordening van zorgprocessen in een generalistische eerste lijn en een daarvan
en tweede lijn              gescheiden specialistische tweede lijn past niet bij de zorgvraag van 2020.
                            RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>                             Echelonnering creëert geen passend zorgaanbod. Goede zorg heeft twee
                             kenmerken. In de eerste plaats een robuuste en integrale eerste opvang, goed
                             toegankelijk (24 x 7). En in de tweede plaats ziekte- en beperkinggerichte
                             ketens of netwerken. In beide kenmerken zijn generalistische en specialis­ti­
                             sche kennis en kunde vervlochten. Het resultaat is een mengsel van ziekte­
                             specificiteit en aandacht voor multimorbiditeit. Het spanningsveld van
                             ziektespecificiteit en multimorbiditeit vraagt om nieuwe oplossingen in de
                             sfeer van triage, indicatiestelling en poortwachtersfunctie. Een zorgstandaard
                             nieuwe stijl en de richtlijnen sturen dit aan.
                             3. Zelfmanagement vervangt professionele zorgarbeid
Transitie van professioneel  Er ontstaan steeds meer ICT-ondersteunde mogelijkheden voor zelf­manage­
naar zelfmanagement          ment. De zorgprofessional neemt hier de rol van coach aan. Zelfmanagement
                             en e-health versterken elkaar en maken gezondheid 2.0 (eigen verantwoor­de­
                             lijkheid patiënt, regie over het leven behouden, zelfstandig wonen en werken,
                             interactieve zorg) mogelijk. Meer dan ooit zijn patiënt en professional van
                             elkaar afhankelijk.
                             4. Alleen zorg conform de standaard
Zorg is standaard            Het bovenstaande wordt gesteund door publieke kwaliteitsnormen en
                             standaarden. Patiënten en professionals leggen hiervoor de basis. De
                             sturing is niet vrijblijvend. Zorgprofessionals beoordelen elkaar hierop.
                             Er is transparantie op de performance. De inspectie handhaaft robuust.
                             Zorgverzekeraars kopen alleen normgestuurde zorg in. De patiënt kan op
                             basis hiervan zijn keuze bepalen.
                             3.3      Ordeningsprincipes inherent aan zorg
Verschillende                Een aantal kenmerken van medisch-specialistische zorg heeft consequenties
ordeningsprincipes           voor de ordening. Deze ordeningsprincipes zijn langs vijf lijnen te
                             beschrijven.
                             1. Het onderscheid acuut – chronisch – electief
Acuut – chronisch – electief Deze drie vormen van zorg stellen elk specifieke eisen aan de ordening. Bij de
                             acute zorg staan voorop: bereikbaarheid en handelingssnelheid, zware poort-
                             en triagecompetenties. Dit vereist een hoge regionale organisatiegraad en een
                             glasheldere toedeling van verantwoordelijkheid. Voor de chronische zorg zijn
                             de eisen beschreven in het Chronic Care Model van Wagner: continuïteit,
                             integraal, dichtbij en community based met veel aandacht voor preventie.
                             Electieve zorg kenmerkt zich door de planbaarheid en de flexibi­liteit van
                             aanbod, relatieve omgevingsonafhankelijkheid en specialisatie.
                             2. Algemeen of categoriaal
Algemeen of categoriaal      Naast de algemene ziekenhuiszorg, waarbinnen via de poortspecialismen
                             een doorgeleiding naar deelspecialismen plaatsvindt, ontstaan meer ziekte­
                             RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 20
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                       specifieke organisatievormen van zorg. Dit is een gevolg van de groei van
                       medische kennis en de daaruit voortvloeiende verdergaande specialisatie; een
                       ontwikkeling die niet te stuiten is. Toch laat het epidemio­lo­gisch beeld van
                       2020 zien dat de multimorbiditeit zeer sterk toeneemt. Dat vereist nu juist
                       een meer integrale benadering en dus ordening van de zorg.
                       3. Complexiteit en volume
Complexiteit en volume Medische interventies kunnen hoog of laag complex van aard zijn en zelden,
                       regelmatig of frequent worden verricht. Dit leidt tot een indeling op basis van
                       een matrix hoog/laag complex en hoog/laag volume. Op basis hiervan kan
                       worden besloten of medische interventies geconcentreerd moeten worden,
                       dan wel gedeconcentreerd kunnen worden aangeboden. Dit ordeningsmodel
                       vereist een ‘dekkende’ set van operationele normen met een bindend karakter.
                       In de oncologische zorg past men dit ordeningsmodel steeds vaker toe.
                       Recentelijk vindt dit model breder navolging binnen de heelkunde. Ook
                       toepassing binnen de meer beschouwende specialismen ligt voor de hand.
                       4. Vastgoedgebondenheid
Vastgoedgebondenheid   Medisch-specialistische interventies verschillen in de mate waarin zij
                       afhankelijk zijn van grootschalig vastgoed. Er zijn interventies die in
                       een praktijk aan huis, digitaal of in een gezondheidscentrum kunnen
                       plaatsvinden. Andere zijn sterk gebonden aan een ziekenhuis, bijvoorbeeld
                       complexe operatieve ingrepen.
                       5. Fasen in het proces van gezondheid en ziekte
Fasen in zorgproces    Gezondheid en ziekte starten bij de publieke gezondheid. Vervolgstap is
                       preventie in haar verschillende vormen. Dit gaat soms naadloos over in
                       het gebied van screening en dat van diagnostiek. De, indien nodig, daarop
                       volgende behandelfase vormt, door de ontwikkeling van technologie en
                       evidence based medicine, minder dan vroeger een onverbrekelijke eenheid
                       met de diagnose. En verder kan behandeling mede door de inzet van e-health
                       en social media vaker een vorm van (ondersteuning van) zelfmanagement
                       aannemen. Behandeling is in zichzelf een gefaseerd proces, zeker bij
                       chronisch zieken, steeds vaker uitmondend in een nazorgfase, waarin
                       verpleging en verzorging, maar ook monitoring en controle centraal staan.
                       Elk van deze fasen stelt specifieke eisen aan ordening (de plaats in het geheel)
                       en organisatie. De epidemiologische ontwikkeling vraagt tegelijkertijd steeds
                       meer om samen­hang in het proces van gezondheid en ziekte (ketenzorg).
                       3.4      Wat betekent dit voor medisch-specialistische zorg in 20/20?
Een vergezicht 2020    Welke impact heeft dit voor de zorg? Hoe zou die er in 2020 uit moeten
                       zien? Hieronder de contouren van een vergezicht, aan de hand van de
                       ‘dragende’ onderdelen van de medisch-specialistische zorg. Een vergezicht,
                       een nieuwe ordening.
                       RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>                             1.      De spoedeisende hulp
Een integrale keten          Spoedeisende hulp (SEH), traumazorg, acute zorg en Intensive Care vormen
                             samen een geïntegreerde keten van spoedzorg. Deze keten bestaat uit:
                             melding, triage, de first responder, vervoer/logistiek, zorg in de instelling.
                             In deze keten zijn huisartsenposten (avond-, nacht- en weekenddiensten)
                             en SEH-afdelingen van ziekenhuizen volledig geïntegreerd tot een medische
                             dienst met een aangewezen verant­woor­de­lijk­heids­gebied. Huisartsen zijn
                             aanwezig op de SEH in een beleids­bepalende rol.
De poort van en de logistiek Aan de poort van de keten van spoedzorg staat een telefonische toegang. Voor
in deze keten                acute zorg is dit 112. Voor burgers met spoedvragen bieden zorgverzekeraars
                             een telefonische hulpdienst aan. In de nabije toekomst komen andere
                             communicatiemiddelen beschikbaar. Ervaren verpleegkundigen verrichten
                             langs deze weg de triage en zetten de noodzakelijke vervolgstappen in
                             werking (huisarts, ambulance). Hier ligt het centrale coördinatiepunt voor
                             de gehele keten. De coördinatie, doorgeleiding en logistiek zijn in hoge mate
                             ICT-ondersteund. De ambulance­hulpverlening is logistiek aangesloten op de
                             voor de patiënt beste zorg­bestemming (in plaats van op de dichtstbijzijnde).
                             De nieuwe kwaliteits­normen zijn hierin sturend. Alleen die sturen de route
                             van de patiënt. Deze hulp­verlening is technologisch van grote kwaliteit; zij
                             vormt de infrastructuur (samen met de eerste lijn) van het spoednetwerk.
Bereikbaarheid huisartsen­   De bereikbaarheid van de huisartsenposten zal, zeker ‘s avonds, ‘s nachts
post moet beter              en in de weekenden, aanzienlijk moeten verbeteren. ‘Zelfverwijzers’ maken
                             op dit moment een groot deel van de clientèle van de SEH uit. Veel van de
                             zorgvragen van deze patiënten bij de SEH had men kunnen voorkomen. De
                             zelfverwijzers doen voornamelijk een beroep op de SEH, omdat zij denken of
                             weten dat de HAP niet (goed) bereikbaar is of geen adequaat antwoord heeft
                             op hun zorgvraag.
SEH-afdeling: topje ijsberg  In deze keten vormt de SEH-afdeling van een ziekenhuis het topje van
                             een ijsberg van ‘spoedzorg’. Een groot deel van de vragen naar spoedzorg is
                             niet medisch, maar maatschappelijk van aard. Dit onderscheid heeft geen
                             betrekking op de ernst, de urgentie en de complexiteit van de hulpvraag,
                             wel op de aard van het hulpaanbod. Voor burgers moet een systeem van
                             spoedzorg, medisch en maatschappelijk, beschikbaar zijn. De organisatie
                             van dit systeem is afhankelijk van de lokale situatie. In dit systeem vervult
                             de SEH-afdeling van het ziekenhuis een bijzondere functie. Zij is er
                             voor de acute zorg in de strikte zin van het woord: “wanneer zo spoedig
                             mogelijk, maar in elk geval binnen enkele minuten tot enkele uren zorg
                             verleend moet worden om overlijden of irreversibele gezondheidsschade
                             als gevolg van een acute levensbedreigende aan­doening of een ongeval te
                             voorkomen” (RVZ, 2003). Het tijdscriterum in deze definitie is uiteraard
                             ziektespecifiek. Als strict de hand wordt gehouden aan de definitie, kan, zo
                             laten de SEH-cijfers zien, het aantal SEH-afdelingen substantieel worden
                             RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 22
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                          teruggebracht (zie onder). Voorwaarde is dan wel de netwerkbenadering en
                          schaalvergroting.
Maar andere spoedvragen   Dit neemt niet de noodzaak weg adequate hulp te verlenen in maatschap­
ook adequaat beantwoorden pelijke noodsituaties, bijvoorbeeld die van sociaal-medische aard. Hier ligt
                          een taak voor de gezondheidscentra. In verstedelijkte gebieden kan een
                          SEH-afdeling van een ziekenhuis, mits samenwerkend met de relevante
                          hulpverleners, deze functie vervullen, in huis of elders. Belang­rijk is de
                          samenwerking van SEH en acute psychiatrie. In veel regio’s moeten deze
                          twee spoedfuncties worden geïntegreerd in een zorgnetwerk.
Sterke inkrimping aantal  Binnen de spoedketen kan men in principe en afhankelijk van de lokale
SEH’s kan en moet         situatie het aantal SEH-afdelingen beperken tot de grote ziekenhuizen
                          en de UMC’s. Voor het kleine aantal, nu al bestaande probleemgebieden
                          (waaronder Waddeneilanden en Noord-Oost Groningen) zal de over­heid
                          een oplossing op maat moeten blijven bieden in overleg met de zieken­
                          huissector. Deze concentratie is in de hier gepresenteerde visie niet alleen
                          mogelijk, doordat spoedzorg in een geleveled netwerk wordt aangeboden,
                          waarin de nadruk ligt op de eerste lijn en op de ambulancehulpverlening.
                          Zij is ook noodzakelijk. Alleen zo kan de noodzakelijke kwaliteit worden
                          geleverd. Deze schiet in de bestaande situatie te kort. Dit is voor de RVZ
                          het argument om te kiezen voor concentratie. Kleine ziekenhuizen kunnen
                          de noodzakelijke SEH-kwaliteit niet leveren. Het Kwaliteitsinstituut
                          legt de basis voor het nieuwe SEH-landschap met ambitieuze kwaliteits­
                          normen. Deze beschrijven het SEH-netwerk. Zij hebben ook betrekking op
                          de vervolgbehandeling in het ziekenhuis (na de SEH). Een forse algehele
                          verbetering van de SEH-keten is noodzakelijk. In het nieuwe SEH-netwerk
                          leveren SEH-ziekenhuizen, op basis van de standaard, diensten aan de niet-
                          SEH-ziekenhuizen.
SEH: regionale ordening   De spoedketen is georganiseerd naar GHOR-regio, waarbij wordt
                          samengewerkt met één of meer traumacentra. De regiefunctie ligt op het
                          niveau van ROAZ. Het aantal SEH’s wordt, net als de traumacentra, door de
                          overheid centraal aangewezen. Hierdoor ontstaan 25 spoedketens. De SEH-
                          functie van het ziekenhuis heeft een wettelijke basis in de WBMV en in een
                          zorgstandaard acute zorg. Deze zorgstandaard stuurt de contractering van de
                          andere (niet-WBMV) onderdelen van het spoedzorgnetwerk aan.
SEH: prestatiebudget      De SEH-functie van het ziekenhuis binnen de keten wordt niet, zoals
                          de electieve zorg, op basis van DBC/DOT-prijzen bekostigd in het
                          B-segment, maar middels een prestatiebudget. Dit budget is gebaseerd op
                          beschikbaarheid, regionale situatie en performance. Performance wordt
                          bepaald door het benchmarken van de verschillende spoedketens.
                          RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>                               2.       Verloskunde
Verloskunde                    In januari 2011 heeft de minister van VWS het College Perinatale Zorg
                               (CPZ) geïnstalleerd. Dit college heeft tot taak de aanbevelingen van
                               de Stuurgroep Zwangerschap en Geboorte te operationaliseren. Doel:
                               het optimaliseren van de zorg rond de zwangerschap en de geboorte. In
                               afwachting van de voorstellen van het CPZ, doet de RVZ in dit advies geen
                               uitspraken over de verloskunde. Wel ziet zij de gang van zaken in 2010 en
                               2011 binnen de verloskunde als voorbeeld voor de verandering die in de
                               SEH nodig is. In verloskunde en SEH zullen voor het zorglandschap 2020
                               beslissende keuzen worden gemaakt.
                               3.       Electieve en chronische zorg
                               Diagnostiek
Een andere relatie             De onverbrekelijke band in de medische besluitvorming tussen diagnostiek
diagnostiek-behandeling        en behandeling (culminerend in de filosofie achter DBC/DOT) kan en
                               moet anders worden ingericht. Diagnostiek kan door de ontwikkeling van
                               de medische technologie deels worden verzelfstandigd ten opzichte van
                               behandeling en daarmee van het ziekenhuis. Dit leidt de diagnostiek in twee
                               divergerende richtingen. Enerzijds uit het ziekenhuis en naar de samenleving,
                               anderzijds naar het world wide web van internet. Naast deze twee nieuwe
                               richtingen, zal een deel van de diagnostiek vanuit het ziekenhuis verricht
                               blijven worden.
Specialistische diagnostiek in De eerste richting, de regionale uithuisplaatsing van de diagnostiek,
de eerste lijn                 brengt haar bij een combinatie van buitenpoli en gezondheids­centrum.
                               Hierin werken huisartsen en specialisten samen op consultbasis. Deze
                               verzelfstandiging vertaalt zich in de organisatie en de financiering van de
                               diagnostiek. De verzelfstandiging vertaalt zich ook functioneel: diag­nos­
                               tiek als onderdeel van een poortfunctie, bestaande uit screening, triage,
                               diagnostiek, indicatiestelling en advies. In een medisch-specialistische
                               zorg die, veel meer dan nu, als kenmerk heeft differentiatie, maar ook
                               standaardisatie, is diagnostiek, aldus gepositioneerd, een sleutelfunctie, een
                               strategisch goed. Diagnostiek stuurt regionale patiëntenstromen.
En: concentratie van           De tweede richting, de internationalisering van de diagnostiek, leidt haar
diagnostiek worldwide          de digitale wereld in. Een aantal diagnostische verrichtingen is niet meer
                               aan locatie gebonden, kan op iedere plaats in de wereld worden gedaan.
                               Besluitvorming hierover zal primair plaatsvinden op basis van efficiency-
                               motieven. Deze ontstaan, doordat de risico’s voor zorgverzekeraars en
                               ziekenhuizen zullen toenemen.
                               Behandeling
Behandeling                    Voor de toekomst van medisch-specialistische behandeling is de combinatie
                               van twee ordeningsprincipes doorslaggevend:
                               RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 24
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>                             − het onderscheid tussen electief-curatieve zorg en chronische zorg
                             − complexiteit en volume.
Electief – curatieve zorg:   Electief-curatieve zorg is heelkundig of beschouwend van aard. Voor alle hoog
a. hoog complex/laag volume  complexe/laag volume zorg geldt dat deze uitsluitend in geconcentreerde
                             vorm moet worden aangeboden. Ambitieuze evidence based minimum
                             volumina per interventie zijn noodzakelijk om de zorg op voldoende
                             kwalitatief niveau te brengen en te houden. Dat betekent in de praktijk dat
                             deze interventies vooral zullen plaatsvinden in UMC’s en STZ-ziekenhuizen,
                             maar zij kunnen ook in gespecialiseerde zelfstandige focusklinieken of
                             zorg­straten binnen andere algemene ziekenhuizen plaatsvinden (zie buiten­
                             land­se ervaringen, bijvoorbeeld in Duitsland). Bij een steeds verdergaande
                             concentratie van de hoog complexe/laag volume heelkunde zal het nood­
                             zakelijk zijn delen van de pre- en post-operatieve geneeskundige zorg te
                             deconcentreren om de patiënt niet te veel te belasten en om de bereikbaar­
                             heid van de zorg op niveau te houden.
b. laag complex/hoog volume Een groot aantal laag complexe/hoog volume ingrepen kan in toenemende
                             mate plaatsvinden in zelfstandige behandelcentra, focus- of themaklinieken.
                             En zelfs in gezondheidscentra, indien de behandeling voldoende
                             gestandaardiseerd is. De zorgstandaard speelt in de indicatiestelling en de
                             verwijzing een sturende rol.
c. laag complex/laag volume Laag complexe/laag volume ingrepen kan men het beste in grote, algemene
                             ziekenhuizen laten plaatsvinden (STZ). Deze zullen onderling bij zeer lage
                             volumina afspraken moeten maken over taakverdeling, indicatiestelling en
                             continuïteit van zorg.
d. zeldzame ziekten         Over zeldzame aandoeningen en over de topklinische en topreferente zorg
                             maken UMC’s en STZ-ziekenhuizen afspraken. De verwachting is dat zich
                             op dit vlak een Europees netwerk van centers of excellence zal ontwikkelen.
Chronische zorg:             Chronische zorg zal overwegend beschouwend van aard zijn, met (soms)
                             intermitterende momenten van heelkundige aard. Relevant voor dit advies
                             over het zorglandschap zijn de combinaties laag complex/hoog volume (de
                             reguliere enkelvoudige zorg bij goed ingestelde patiënten) en hoog complex/
                             laag volume (complicaties, zeldzame afwijkingen, afwijkende multi­morbi­
                             diteit).
a. laag complex/hoog volume De laag complexe/hoog volume zorg wordt gecoördineerd door en vindt
                             grotendeels plaats in een gezondheidscentrum. Dat heeft een stevige
                             organisatie en een integraal aanbod van zorg (multidisciplinair conform
                             de zorgstandaard). Dit aanbod omvat, waar nodig, specialistische (vaak
                             verpleegkundige) expertise. Streekziekenhuizen en gezondheidscentra bieden
                             hier een geïntegreerd zorgaanbod met een front office voor de patiënt (poli,
                             dagbehandeling en gezondheidscentrum in één). De coördinatie van zorg
                             RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>                             wordt ondersteund door intensief gebruik van gezondheid 2.0 en e-health.
                             De grote doorbraak zal komen als het Persoonlijk Gezondheids Dossier
                             (Personal Health Record) gekoppeld aan een Electronisch Patiënten Dossier
                             (EPD) door het merendeel van de patiënten wordt gebruikt. Zie verder de
                             achtergrondstudie bij dit advies ‘De rol van e health in het veranderend
                             ziekenhuislandschap’.
b. hoog complex/laag volume De combinatie hoog complex/laag volume kan in principe op dezelfde
                             manier worden georganiseerd, zij het dat hier een (groot) algemeen
                             ziekenhuis een aanvullende rol speelt met medisch-specialistische consultatie,
                             acute zorg en een opnamefunctie.
Geriatrie, psychiatrie,      De epidemiologische ontwikkelingen – meer oudere patiënten, meer chroni­
revalidatiegeneeskunde:      citeit, meer multimorbiditeit, meer gedragsgerelateerde ziekte – maken het
beleidsbepalend              ook voor de medisch-specialistische zorg noodzakelijk dat aan de patiënt een
                             integraal aanbod van zorg wordt gedaan. In de praktijk moet dat betekenen
                             dat er meer aandacht komt voor geriatrie, psychiatrie en revalidatie­genees­
                             kunde. Dit moeten dragende en steeds vaker, in nauw overleg met de huisarts,
                             sturende specialismen worden in de medisch-specialistische zorg. Maar dan
                             zal men de opleidingen voor deze specialismen aantrekkelijker moeten maken
                             (zie onder meer het RVZ-advies Numerus fixus geneeskunde, 2010).
                             Nazorg
Nazorg: vanuit het           De verpleging en verzorging tijdens de klinische behandelfase staan direct en
gezondheidscentrum           continu in contact met eventueel noodzakelijke nazorg thuis. Continuïteit
                             van zorg en integrale zorg gedurende de gehele ziekteperiode vormen een
                             expliciet onderdeel van de professionele standaard. De aan het gezondheids­
                             centrum verbonden zorgverleners zijn verantwoordelijk voor de borging.
Transmurale verpleging en    Dit betekent dat klinische en niet-klinische episoden aan elkaar zijn gelinkt
ICT: zorg zoekt patiënt      via de combinatie EPD-PGD. De verpleegkundige speelt de centrale rol;
                             e health en gezondheid 2.0 zijn de dominante organisatieconcepten. Het
                             gezondheidscentrum beschikt over een beperkt aantal ondersteunende
                             bedden, bestemd voor kwetsbare patiënten in de overgang naar de
                             thuissituatie. Deze ondersteuning realiseert men in samenwerking met de
                             ouderenzorg. In de verpleging en de verzorging bestaat geen personeel en
                             organisatorisch onderscheid tussen intramuraal en extramuraal. De zorg is
                             transmuraal georganiseerd rond de patiënt, ongeacht diens verblijfplaats.
                             Zorg zoekt patiënt, in plaats van andersom.
                             RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 26
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                             3.5	Het vergezicht scherper ingesteld: “van ziekenhuis naar
                                       zorgnetwerk”
Netwerken van kennis en       Medisch-specialistische zorg vindt plaats in netwerken van kennis en kunde.
kunde                         In deze netwerken realiseren samenwerkende voorzieningen zorg die continu
                              en integraal is.
Contouren zorgnetwerk:        Globaal genomen, ziet een zorgnetwerk er als volgt uit:
gelaagdheid                   − Aan de basis: een inloopfunctie (ook digitaal beschikbaar) en een
                                  gezondheidscentrum dichtbij de burger en dichtbij de gezondheids­risico’s
                                  in de samenlevering.
                              − Coördinatie van de gehele keten van verpleging en verzorging en
                                  chro­nische ziekenzorg in gezondheidscentra. Poliklinische voor­
                                  zie­nin­gen, waaronder diagnostiek en dagbehandeling, zijn in deze
                                  centra geïntegreerd; de locale zorgvraag stuurt de inzet van medisch-
                                  specialistische kennis.
                              − Reguliere medische vervolgvoorzieningen met specifieke indicatie­
                                  gebieden in de geest van Christensen (Christensen, C.M., J.H.
                                  Grossman, M.D. en J. Hwang, M.D.,The Innovator’s Prescription,
                                  2009). Een ‘solution shop’, wanneer het slechts mogelijk is een hypothese
                                  over mogelijke ziektebeelden op te stellen die vervolgens getoetst moet
                                  worden. Een ‘value adding process business’, indien het mogelijk is
                                  diagnostiek en behandeling binnen een vast protocol routinematig
                                  uit te voeren. En ‘facilitated networks’, waarin zorgverleners moeten
                                  samenwerken om de zorg rondom een patiënt te kunnen coördineren.
                              − In ieder netwerk participeren een of meer topklinische ziekenhuizen
                                  of topreferente functies; de “bijzondere medische”, hoogcomplexe,
                                  zeer kapitaalintensieve functies en de opleidingstaken zijn tussen deze
                                  ziekenhuizen verdeeld op basis van een landelijk plan dat de zorgvraag in
                                  Nederland als uitgangspunt heeft. Hier berust het label “algemeen”.
Netwerk bestaat uit functies  Netwerken van medisch-specialistische zorg bestaan, vanuit het perspectief
                              van de patiënt, uit functies, niet uit zelfstandige juridische eenheden. De
                              functies vormen met elkaar een logisch geheel, zijn het gezicht (de front
                              office) naar patiënt en samenleving. In de back office krijgt de bedrijfsmatige
                              en juridische vertaling haar beslag. De back office neemt ook zoveel mogelijk
                              administratieve lastendruk weg bij de professional. Die kan zich concentreren
                              op zijn vak.
Netwerken op verschillende    Netwerken kunnen met andere woorden meer of minder formeel worden
niveaus                       vormgegeven, een landelijke of een regionale organisatieschaal hebben
                              en zowel multidisciplinair (verticaal) als monodisciplinair (horizontaal)
                              van samenstelling zijn. Hoe ook georganiseerd, kenmerkend is wel dat de
                              netwerken – wat de zorgverlening betreft – tenminste regionaal georiënteerd
                              zijn. Maar dit mag niet betekenen dat het per definitie regionale monopolies
                              zijn. De in een netwerk samenwerkende zorgverleners en patiënten hebben
                              RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>                           onderlinge afspraken over indicatiestelling en doorverwijzing, gebaseerd
                           op de zorgstandaard. De samenwerkingsrelaties zijn niet exclusief; er kan
                           tegelijkertijd of achtereenvolgens met meerdere verschillende partijen worden
                           samengewerkt.
Een andere ordening:       Het geschetste vergezicht leidt tot een regionale herordening van het
netwerken in plaats van    zorglandschap: de vorming van regionaal georiënteerde zorgnetwerken, dwars
instellingen en echelons   door bestaande echelons heen. Ordeningsprincipe is niet meer het instituut
                           of het echelon, maar kennis en kwaliteit vanuit het patiëntperspectief.
Verschillen nu en straks   Dit zijn de belangrijkste verschillen tussen het vergezicht en de situatie 2011.
Grens eerste/tweede lijn   1. Substantiële opschaling ‘eerstelijns’-zorg en uitrol gezondheidscentra
vervaagt                       over het land. Vestiging medisch-specialistische zorg, vooral diagnostiek
                               op afroep, in de gezondheidscentra. Integratie poliklinische zorg,
                               dagbehandeling en een beperkt aantal bedden (als voorziening
                               tussen ziekenhuis en huis) in deze centra. De coördinerende rol
                               van de gezondheidscentra in de gehele zorgketen maakt ICT-
                               ondersteuning noodzakelijk (EPD en Personal Health Record).
                               Alleen zo kan continuïteit van zorg worden geborgd. Kan de ruis op
                               overdrachtsmomenten worden verminderd.
Klein aantal “algemene”    2. Het aantal ziekenhuizen dat de volle breedte van het palet aan medisch-
ziekenhuizen                   specialistische zorg biedt kan en moet beperkt zijn. Ziekenhuizen
                               maken keuzen in hun functieprofiel, mede gebaseerd op specifieke
                               streekgebonden problematiek. Kleinere cq. streekziekenhuizen kiezen
                               voor een regionale centrumfunctie voor chronisch zieken en voor
                               integratie met gezondheidscentra (zie punt 1) of voor één of meer
                               focusklinieken, ZBC’s of thema-klinieken. Deze ziekenhuizen vormen
                               altijd een onderdeel van een zorgnetwerk waarin een of meer UMC’s of
                               topklinische ziekenhuizen actief zijn.
UMC’s en STZ-ziekenhuizen  3. UMC’s werken onderling veel meer dan nu samen. Hetzelfde geldt voor
werken nauw samen              de topklinische ziekenhuizen onderling en voor UMC’s en ziekenhuizen.
                               Het gaat hier om enkele tientallen instellingen die de topreferente
                               en -klinische functies hebben verdeeld op basis van een landelijke
                               systematiek. Elk van deze ziekenhuizen heeft een of meer specialisaties die
                               hen een positie van landelijk en ook Europees centre of excellence geven.
                               De UMC’s en de topklinische ziekenhuizen hebben de opleidingstaken
                               onderling verdeeld. Een deel van de opleiding kan ook plaatsvinden in
                               focusklinieken en ZBC’s.
Ziekenhuizen, revalidatie, 4. Er is een veel nauwere regionale samenwerking en soms ook integratie
ouderenzorg en GGZ werken      van de somatisch-specialistische zorg, de geestelijke gezondheidszorg,
nauw samen                     de ouderen­zorg (geriatrie), de jeugdzorg en de revalidatiezorg. De
                               instellingen op al deze zorgterreinen werken samen in thematische,
                           RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 28
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>                                  probleem­gerichte, programma’s. Ook hier is ICT- convergentie, over de
                                  grenzen heen, noodzaak: voor integrale zorg is een EPD cq. een Personal
                                  Health Record absolute voorwaarde. De zorgstandaard nieuwe stijl
                                  beschrijft deze regionale samenwerking.
Multi-level SEH van huis     5. Er is sprake van een multi-level spoedeisende zorg; een zorgcontinuüm
naar kliniek                      bestaande uit huisarts (HAP, HAP+), de ambulancehulpverlening, de
                                  klinische spoedeisende hulp, de IC en de traumazorg. De ambulance­
                                  hulpverlening heeft een veel grotere rol (logistiek, coördinatie, navigatie)
                                  dan nu het geval is; bepaalt de bestemming van de patiënt, aangestuurd
                                  vanuit een centraal punt in een zorgnetwerk. HAP+ en SEH zijn volledig
                                  geïntegreerd. Alleen grote ziekenhuizen en UMC’s beschikken over een
                                  SEH-afdeling. Zorgaanbieders in een zorgnetwerk verdelen de taken
                                  binnen de multi-level spoedeisende hulp op basis van een protocol met
                                  wettelijke status, dat een operationalisering is van publieke normen.
                                  SEH-ziekenhuizen (label “algemeen”) leveren spoedzorgdiensten aan niet-
                                  SEH-ziekenhuizen (onderdeel kwaliteitssysteem).
                             3.6      Conclusies
2020 en 2011: tenminste vijf Het zorglandschap 2020 zal er heel anders uit (moeten) zien dan dat anno
grote verschillen            2011.
Ingrijpend                   Het vergezicht brengt veel veranderingen met zich mee. Het zijn niet alleen
                             veel veranderingen, zij zijn, alles bijeen genomen, ook heel ingrijpend voor
                             betrokkenen. De Raad is zich hiervan bewust.
Maar nodig én mogelijk       Dat hij toch kiest voor de weg die het vergezicht wijst, heeft drie redenen. In
                             de eerste plaats laat de probleemanalyse (hoofdstuk 2) zien dat ingrijpende
                             veranderingen nodig zijn. Meer van hetzelfde werkt niet, het moet anders.
                             In de tweede plaats kunnen de veranderingen, hoe ingrijpend ook, voor een
                             groot deel binnen de stelsellogica worden gerealiseerd (zie de navolgende
                             hoofdstukken). Een systeemverandering is niet nodig. En in de derde plaats:
                             er is draagvlak voor het vergezicht en de ongekende dynamiek in de sector –
                             geen ziekenhuis zit stil – tendeert in eenzelfde richting.
En: plausibel                De impact van het vergezicht – de gevolgen voor betrokkenen – is dus
                             proportioneel ten opzichte van de impact van de problemen. Het gaat
                             immers om de houdbaarheid van het zorgstelsel. Maar de richting die het
                             vergezicht wijst is ook plausibel, kijkend naar de aard van de problemen
                             en kijkend naar wat er op ons af komt: enorme epidemiologische
                             verschui­vingen en dus een andere zorgvraag, een disbalans tussen zorg­
                             uitgaven en systeemperformance, onvoldoende kwaliteitstransparantie en
                             keuzemogelijkheden.
                             RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>A VA

A
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                              4	Realisatie van het vergezicht: belemmeringen en
                                      condities
                              4.1     Het vergezicht: fata morgana of realistisch doel?
Gaat dit lukken? En           De impact van het vergezicht is proportioneel, de richting is goed. Maar
wanneer?                      zal het vergezicht werkelijkheid worden? En, minstens zo belangrijk, op
                              een afzienbare termijn van bijvoorbeeld vijf jaar? En hoe zeker kunnen wij
                              daarvan zijn?
Dat hangt af van overheids­   De realisatie van het vergezicht hangt af van twee omstandigheden. De
beleid en van gedrag actoren  eerste omstandigheid is het sturingsinstrumentarium van de overheid en
                              de beleidsvoornemens van het kabinet. De tweede is het te verwachten
                              gedrag van de sleutelactoren in de sector: patiënten, zorgprofessionals,
                              ziekenhuisbestuurders, zorgverzekeraars en banken. Is dat gedrag adequaat of
                              is meer nodig? En zo ja, wat zijn dan de belangrijkste belemmeringen die om
                              aanvullende maatregelen vragen?
                              4.2     Het overheidsbeleid
zes cruciale beslissingen     Voor de medisch-specialistische zorg zijn in het beleid van de overheid deze
overheidsbeleid:              punten van belang (zie verder de achtergrondstudie ‘Het contracteren en
                              bekostigen van medisch-specialistische netwerken’).
- integrale prestatie-       − Integrale prestatie-bekostiging. Vanaf 2012 zijn niet alleen productie en
  bekostiging                     personeel, maar ook kapitaallasten en honoraria medisch-specialisten
                                  onderdeel van de prijs van de zorg. Daarmee zijn de laatste twee
                                  componenten dus ook onderwerp van zorginkoop en financiering.
- DBC/DOT en B-segment       − Prijzen. Tegelijkertijd wordt de DBC-structuur vervangen door de
                                  minder complexe DBC/DOT. En het segment van de vrije prijzen
                                  (B-segment) groeit van 34 naar 70%. Ook dit beïnvloedt de zorginkoop.
- minder steun en verevening − Risico’s. Zorgverzekeraars worden volledig risicodragend, doordat de
                                  ex post verevening verdwijnt (tussen 2012 en 2015). Steunmaatregelen
                                  voor ziekenhuizen in financiële nood verdwijnen ook (in deze
                                  kabinetsperiode). Beschikbaarheidbijdragen van ziekenhuizen worden
                                  teruggebracht tot een noodzakelijk minimum (o.a. academische
                                  component en traumazorg).
- winstuitkering            − Winst. Vanaf 2013 is het mogelijk winst uit te keren onder een aantal
                                  voorwaarden.
- zorg nabij                 − Zorg nabij. De zorg moet in beginsel dichtbij de patiënt beschikbaar zijn.
- Kwaliteitsinstituut        − Kwaliteit. Een nieuw kwaliteitsinstituut wordt verantwoordelijk voor
                                  het tot stand komen van publieke normen voor de kwaliteit en voor
                                  transparantie op die normen. De inspectie handhaaft.
                              RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>Hoofdlijnenakkoord             In het Hoofdlijnenakkoord 2012-2015 van veldpartijen en minister van
                               VWS (juli 2011) is een aantal afspraken opgenomen over de kosten­
                               ontwikkeling van de ziekenhuiszorg. Tijdens deze periode is een aantal
                               overgangsmaatregelen van kracht die prikkels van partijen voorlopig
                               mitigeren.
                               4.3     Hoe zullen sleutelactoren reageren?
Dit stuurt gedrag in           Alles bijeen genomen, verwachten wij dat het overheidsbeleid het handelen
gewenste richting:             van de sleutelactoren in de gewenste richting stuurt. Het vormt grosso modo
                               de basis voor de realisatie van het vergezicht. De Raad denkt dat dit als volgt
                               in zijn werk gaat.
1. Patiënten                   Patiënten
- die gaan echt kiezen         Het ontstaan van publieke normen en – door de inwerking van het internet
                               – kwaliteitstransparantie creëert een reële vraagzijde. Patiënten kunnen
                               kiezen en gaan kiezen, al dan niet met de hulp van hun zorgverzekeraars
                               of hun vereniging. Hun keuzegedrag zal zich uiteindelijk richten op de
                               zorgprofessional, niet op een zorginstelling. Door gezondheid 2.0 ontstaan
                               communities voor patiënten en professionals die niet aan instituutsgrenzen
                               zijn gebonden.
- zij willen het Chronic Care Een groot en groeiend deel van de patiënten (zie bijvoorbeeld de Volks­
  Model                        gezond­heidToekomstVerkenning van het RIVM, 2010) vraagt de komende
                               jaren om medisch-specialistische zorg conform het Chronic Care Model,
                               hetgeen iets anders is dan nu wordt aangeboden.
2. Professionals               Zorgprofessionals
- een andere relatie tot het  De relatie tussen medisch-specialist en ziekenhuis zal wezenlijk veranderen.
  ziekenhuis                   Meerdere richtingen zijn denkbaar.
                               − Einde van de vrije vestiging; medisch specialisten kiezen voor dienst­
                                   verband (zie KPMG-studie). Deze richting lijkt minder waarschijnlijk,
                                   gegeven de grote waarde die veel medisch specialisten hechten aan ‘vrij
                                   ondernemerschap’. Hoewel het aantal vrij gevestigde medisch specialisten
                                   in de afgelopen jaren is teruggelopen, is het merendeel van de medisch
                                   specialisten nog altijd vrij gevestigd
                               − Vrij gevestigde medisch specialisten nemen financieel deel in zieken­
                                   huizen en worden mede-eigenaar van het ziekenhuis; het geïntegreerd
                                   medisch specialistisch bedrijf (GMSB) krijgt vorm zoals het destijds door
                                   de commissie-Biesheuvel bedoeld was
                               − Vrij gevestigde medisch specialisten desintegreren en ontwikkelen
                                   zich tot (echte) fiscale ondernemers en ondernemingen. In dit geval is
                                   zeer wel denkbaar dat de relatie kantelt: het ziekenhuis wordt facilitair
                                   bedrijf; de medisch specialisten worden de nieuwe contractspartners
                                   van zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars kopen zorg in bij maatschappen.
                                   Deze ontwikkeling maakt het ook mogelijk dat de maatschap (dan:
                               RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                                   vennootschap) zelf medisch specialisten en andere zorgprofessionals in
                                   dienst neemt (vgl. de grote advocatenkantoren en adviesbureaus).
- professionele               Vast staat wel dat zorgprofessionals zich nu al steeds vaker in horizontale,
  netwerken dominant           vaak ziektegerichte, en regionale zorgnetwerken organiseren. Naast zorg­
  organisatieprincipes         inhoudelijke overwegingen, spelen hier de steeds hogere minimum volumina
                               per verrichting een stimulerende rol. Die bevorderen samenwerking.
- 2.0-communities: de         Dit wordt daarnaast sterk gestimuleerd door social media. Er ontstaat een
  nieuwe ordening              2.0-professional. De relaties met patiënt en collega worden intensiever
                               en interactiever, de relatie met het ziekenhuis losser. Zorgprofessionals
                               onder­houden rechtstreekse, persoonlijke, continue (7 x 24) en digitaal-
                               interactieve relaties met chronisch zieken.‘Bekwaam is bevoegd’ (RVZ, 2010)
                               en flexibilisering en differentiëring van praktijkvormen zullen dit proces
                               versterken. Hetzelfde geldt voor ‘sturen op gezondheid’.
3. Bestuurders               Ziekenhuisbestuurders
- moeten ondernemers          Ziekenhuisbestuurders zien zich geconfronteerd met het gedrag van
  worden                       patiënten en professionals. Ook zien zij zorgvraag en preferenties van
                               patiënten veranderen. Tegelijkertijd zien zij de financiële risico’s toenemen in
                               de combinatie van overheidsbeleid en financiële positie van het ziekenhuis.
                               Dit zal uiteindelijk, wellicht via aanvankelijk defensief gedrag, tot een
                               ondernemerstrategie (moeten) leiden: keuzen doen in het productenpakket,
                               onderscheidend vermogen versterken, kosten verlagen en risico’s spreiden.
- kansen benutten en          Hier ligt een aantal mogelijkheden open: concernvorming en samenwerking,
  veranderen                   afstoting van zorgfuncties, focus op onderscheidende zorgproducten, maar
                               ook deelnemen in zorgnetwerken. Iedere ziekenhuissituatie (concurrentie­
                               kracht, financiële positie, omvang en performance) vraagt om specifiek
                               gedrag. Maar geen ziekenhuis zal in 2020 (en waarschijnlijk al veel eerder)
                               hetzelfde zijn. Wat de mogelijkheden gemeenschappelijk hebben is dat de
                               noodzaak om samen te werken toeneemt.
- dit is een zoektocht naar   Het lijkt aannemelijk dat ziekenhuisbestuurders zullen zoeken naar zwaardere
  zware samenwerking           vormen van samenwerking, om de risico’s te spreiden en te profiteren van de
                               bedrijfseconomische voordelen (inkoop, gemakkelijker toegang tot krediet­
                               facili­tei­ten).Volledige fusie, waarbij een nieuwe organisatie wordt opgericht
                               en de oude worden opgeheven, is de meest ingrijpende en intensieve vorm
                               van samen­werking. Maar politiek en maat­schap­pelijk gezien omstreden.
                               Minder ingrijpend is het oprichten van een gezondheids­zorg­concern: een
                               samen­werkings­verband van meerdere zorgaanbieders, waarin een centraal
                               gezag tot stand is gebracht in de vorm van een overkoepelende stichting.
- enkele landelijke concerns: Het is niet aannemelijk dat er uiteindelijk – net als bij de zorgverzekeraars
  niet waarschijnlijk          – nog slechts enkele grote landelijke zorgconcerns overblijven. Het
                               mededingingsrecht, in het bijzonder de preventieve fusiecontrole, staat
                               RVZ                                            Medisch-specialistische zorg in 20/20 33
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>                               hieraan in de weg. En anders dan de markt voor zorgverzekeringen, is de
                               zorgcontracteringsmarkt niet landelijk. Zie verder de studie ‘Samenwerking
                               en mededinging in de zorg’.
4. Zorgverzekeraars           Zorgverzekeraars
- moeten kiezen tussen        Voor de zorgverzekeraars liggen twee wegen open. Doorgaan met een
  verkoop en inkoop            exclusief accent op ‘verkopen’ (van polissen) of beginnen met ‘inkopen’
                               (van goede, lees goedkope, zorg). Er zijn twee redenen die het plausibel
                               maken dat zij zullen kiezen voor de tweede weg, daarmee de belofte van
                               de stelsellogica (hun rol in de Zorgverzekeringswet) inlossend. De eerste
                               reden is dat het kostenbewustzijn van de zorgverzekeraar moet toenemen,
                               omdat zijn bedrijfsrisico groter wordt. De tweede reden is dat de druk op
                               de zorgverzekeraar vanuit de politiek en vanuit de zorgsector om via de
                               zorginkoop een bijdrage te leveren aan de houdbaarheid van het stelsel is
                               opgelopen Zij zullen hun meerwaarde moeten bewijzen.
- zij zullen kiezen voor een  Dit zal er waarschijnlijk toe leiden dat de zorgverzekeraars zich in de
  nieuw ziekenhuislandschap    zorginkoop zullen richten op:
                               − versterking van en allianties met de eerste lijn en met preventie,
                               − zorg conform de standaard (en verkleinen van regionale verschillen in
                                    kwaliteit en productie),
                               − verschuiving van zorg in grootschalig vastgoed naar zorg in de eerste lijn,
                                    in een polikliniek of in een kleinschalige klinische setting,
                               − concentratie van hoog complexe/laag volume heelkunde.
- gestuurd door hun           Bij dit alles zullen zij waarschijnlijk steeds systematischer de preferenties
  verzekerden                  van verzekerden meewegen en de prestaties van het ingekochte zorgaanbod
                               openbaar maken. Hun ambitie zal zijn om synergie te creëren tussen de
                               transacties op de zorgverzekerings- en die op de zorgcontracteringsmarkt en
                               wel door selectief ingekochte zorg te koppelen aan navigatie van verzekerden.
5. Banken                     Banken
- zullen minder investeren in Banken zijn de laatste jaren kritischer geworden in hun beoordeling van
  tweedelijns vastgoed         vragen van zorginstellingen om financiering van grootschalig vastgoed.
                               De introductie in 2012 van de integrale prestatiebekostiging zal hen
                               nog terughoudender maken bij het financieren van zorgvastgoed. De
                               risico’s daarop zullen zowel in de financiering als aan de inkomstenkant
                               (de instelling) toenemen. Hierdoor komen in the long run nieuwe
                               kapitaalstromen op gang.
                               RVZ                                           Medisch-specialistische zorg in 20/20 34
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                              4.4     Belemmeringen
Stelsellogica, maar nog wel   De stelsellogica en het overheidsbeleid op dat vlak vormen een solide basis
belemmeringen                 voor gewenste veranderingen, maar verdienen uitwerking en aanvulling.
                              Bestaande belemmeringen moeten worden weggenomen, willen veldpartijen
                              voldoende in beweging komen. De meest wezenlijke belemmeringen liggen
                              op drie terreinen: kwaliteitsnormering, financiering en mededinging.
                              a.      Kwaliteitsnormering
De normering van de           Publieke kwaliteitsnormen zijn een conditio sine qua non voor de
kwaliteit schiet te kort      ontwikkeling en versnelling van concentratie en deconcentratie van zorg. De
                              ontwikkeling van kwaliteitsnormen verloopt traag en ongestructureerd.
                              b.      Financiering/bekostiging
Afstoten van functies doet    Het maken van keuzen in de zorgportfolio is voor ziekenhuizen een
pijn                          hachelijke zaak. Kiezen voor een beperkt(er) functieprofiel impliceert ook het
                              afstoten van functies. Dit geeft een risico op omzetverlies, terwijl – met het
                              oog op dreigende kortingen – groei de overlevingsstrategie bij uitstek lijkt te
                              zijn.
En kan imagoschade            Daarnaast geeft dit een risico van statusverlies of reputatieschade – dit moet
opleveren                     wel een slecht ziekenhuis zijn, want je kunt er niet voor alles terecht. Terwijl
                              binnen de stelsellogica imago en reputatie nu juist belangrijker worden.
                              Weliswaar is de verwachting dat op termijn de kwaliteit van geleverde zorg
                              in termen van outcomes meer bepalend is voor imago en reputatie dan groei,
                              maar zover is het nog niet waarschijnlijk pas na 2015.
En vastgoedproblemen          Het afstoten van zorgfuncties heeft voorts consequenties voor het bestaande
                              zorgvastgoed.
De financiering van eerste en Het bestaande onderscheid tussen eerste en tweede lijn (echelon­nering),
tweede lijn                   vooral tot uiting komend in de financiering, belemmert de vorming van
                              zorgnetwerken.
                              c.      Samenwerking in het licht van de Mededingingswet
Het kartelverbod              Een van de meest urgente spanningsvelden tussen de gewenste ontwikke­
                              lingen van het ziekenhuislandschap en de Mededingingswet betreft de vraag
                              of zieken­huizen die afspraken (willen) maken over specialisatie/concentratie
                              van medisch-specialistische zorg in strijd handelen met het kartelverbod. Om
                              buiten het bereik van het kartelverbod te blijven, moeten zij zelf beoordelen
                              of aan deze criteria is voldaan:
                              − de afspraak moet bijdragen aan verbetering van de productie of distri­
                                  butie, dan wel technische of economische vooruitgang opleveren;
                              − de voordelen die voortvloeien uit de afspraken moeten voor een redelijk
                                  deel ten goede komen aan de gebruikers;
                              RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>                            − de concurrentie mag niet verder worden beperkt dan strikt noodzakelijk
                                 is;
                            − er moet in de markt voldoende concurrentie overblijven.
Toetsing NMa achteraf       Anders dan bij fusiecontrole, vindt hier een beoordeling achteraf door
risicovol                   de NMa plaats. Dit wordt als risicovol ervaren, omdat de inspanningen
                            die nodig zijn om samenwerking vorm te geven groot zijn. Bovendien is
                            onduidelijk welk bewijs voldoende is om aan te tonen dat aan de gestelde
                            criteria voor ontheffing is voldaan. Een voorstel om toetsing aan het
                            kartelverbod vooraf te doen plaatsvinden vraagt om een wijziging van de
                            Mededingingswet en stuit op capaciteitsproblemen bij de NMa.
Non-concurrentiebeding      Een belemmering voor de ontwikkeling van spreiding van zorg wordt
                            gevormd door de non-concurrentiebedingen in de toelatingsovereenkomst
                            tussen medisch specialist en ziekenhuis en in maatschapsovereenkomsten.
                            Non-concurrentiebedingen dienen ter bescherming van bestaande
                            organisaties. Hoewel non-concurrentiebedingen als zodanig niet in strijd
                            zijn met het mededingingsrecht, zijn ze in de praktijk veelal qua tijdsduur en
                            geografische reikwijdte te ruim ingevuld.
Stads- of regiomaatschappen Voorts is er geen antwoord vanuit het mededingingsrecht op de snel
                            toenemende ontwikkeling van stads- en regiomaatschappen van medisch-
                            specialisten. Hierbij vormen de medisch specialisten die in hetzelfde medisch
                            specialisme werkzaam zijn niet per ziekenhuis een maatschap, maar per stad
                            of zelfs per regio. Vooralsnog blijft deze ontwikkeling buiten het gezichtsveld
                            van de NMa, omdat geen contractuele relatie bestaat tussen de maatschap
                            en het ziekenhuis en omdat maatschappen geen contractspartij zijn van de
                            zorgverzekeraars. Dat is immers het ziekenhuis. Of dit in de toekomst een
                            risico oplevert voor de mededinging, is afhankelijk van de wijze waarop de
                            relatie tussen medisch specialist en ziekenhuis zich verder ontwikkelt.
Verticale integratie        Tenslotte is een probleem dat het algehele verbod op verticale integratie
                            de ontwikkeling van gezondheidscentra belemmert. Spreiding van zorg
                            vergt een substantiële opschaling en uitrol van gezondheidscentra. De
                            competenties en organisatiegraad van de eerste lijn zijn nog onvoldoende om
                            deze majeure opschaling te kunnen managen en financieren. Deelneming
                            (al dan niet tijdelijk) van zorgverzekeraars zou hier uitkomst kunnen
                            bieden. Dit geldt zeker voor regio’s waar onvoldoende zorgaanbod is (zie de
                            achtergrondstudie over krimpregio’s).
                            RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 36
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>                              4.5     Conclusies
De transitie: ingrijpend máár Het transitieproces dat het onderwerp van dit advies vormt is ingrijpend
realistisch                   in zijn gevolgen voor betrokkenen. Maar: het is noodzakelijk voor de
                              houdbaarheid en het heeft draagvlak. De analyse van het overheidsbeleid,
                              van het te verwachten gedrag van actoren en van de interactie daartussen laat
                              zien dat het vergezicht een realistisch doel is.
Realisatie binnen             De realisatiekans kan worden verzilverd binnen de logica van het stelsel
stelsellogica, maar onder     (Zorgverzekeringswet en Wet marktordening gezondheidszorg). Met twee
twee voorwaarden              kanttekeningen. In de eerste plaats is dit afhankelijk van de consistentie van
                              het overheidsbeleid, ook in temen van communicatie met de zorgsector.
                              Belangrijk punt is hier: duidelijkheid over de rollen (markt en overheid). In
                              de tweede plaats vereist de stelsellogica dat de prikkels goed zijn afgesteld en
                              dat belemmeringen worden weggenomen. Dit moet onderdeel zijn van een
                              systematische en publieke monitoring van de bewegingen in het stelsel.
Uitwerking: volgende          Bestaande belemmeringen maken aanvullende maatregelen noodzakelijk.
hoofdstuk                     Wij werken deze aanvullende maatregelen in het volgende hoofdstuk uit in
                              aanbevelingen.
                              RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                              5         Conclusies en aanbevelingen
                              5.1       Conclusies
Het ziekenhuis is een         1. Er komt veel én veel tegelijk op de medisch-specialistische zorg af. Wij
risicovolle onderneming           zien een cumulatie van risico’s bij in het bijzonder de ziekenhuizen (daar
                                  meer dan bij andere betrokkenen). Het algemeen ziekenhuis is straks een
                                  risicovolle onderneming. De omstandigheden (de institutionele context,
                                  het feit dat wij in een transitiefase vol onzekerheden zitten, wisselende
                                  politieke perspectieven, een grote mediadruk en grote financiële
                                  belangen) stimuleren niet altijd het in zo’n situatie gewenste gedrag. Dat
                                  zou innovatief en ondernemend moeten zijn.
Dit vereist:                      Hier ligt een groot probleem, vooral door de permanente onzekerheid
- een vergezicht                  en het ontbreken van een einddoel. Dit zou het vergezicht van de RVZ
- en een voorspelbare context     kunnen zijn (hoofdstuk 3). Een tweede vereiste is dat veldpartijen de
                                  weg naar het einddoel in betrekkelijke rust en met grote vrijheden
                                  kunnen afleggen. Een stabiele en beperkte politieke aansturing van het
                                  zorgstelsel, met andere woorden. Maar dat eist weer concreetheid en
                                  resultaatgerichtheid van de publieke sturing en toezicht.
Twee tegengestelde            2. Kijkend naar dat wat gewenst, nodig en onvermijdelijk is, dan valt dit
bewegingen: deconcentratie        op. Wij zien en zullen blijven zien twee ogenschijnlijk tegen­gestelde
en concentratie                   bewegingen. Enerzijds deconcentratie, taakdifferentiatie, schaal­verklei­
                                  ning. Anderzijds concentratie, standaardisatie, schaalvergroting. Beide
                                  bewegingen hebben een eigen dynamiek, beide zijn gewenst en nodig
                                  (bovendien onvermijdelijk!). Wat de bewegingen bindt zijn:
                                  - specialisatie, kennis en technologie als overheersende kenmerken en
                                  - de noodzaak het Chronic Care Model toe te passen in de praktijk van
                                     de zorg, dus coördinerende momenten (vooral ICT!) te ontwikkelen ten
                                     behoeve van continuïteit van zorg en integrale zorg.
Die twee verenigen is             De opgave voor de komende jaren is deze bewegingen met elkaar te
mogelijk onder drie               verenigen. De Raad is er van overtuigd dat dit kan. De organi­satie­
voorwaarden                       principes die hierbij horen zijn:
                                  - kennis en specialisatie zijn altijd en overal nodig, oók in de chronische
                                     ziekenzorg en zeker aan de voordeur; wel is aan die voordeur
                                     generalistische hoogwaardige triage nodig;
                                  - zorgnetwerken moeten bestaan uit gespecialiseerde zorgprofessionals,
                                     die in samenwerking kennis accumuleren;
                                  - de noodzakelijke samenhang moet ontstaan door de combinatie EPD/
                                     PHR (patiënt centraal), door te sturen op gezondheidswinst en door
                                     taakherschikking in te zetten als coördinatiemechanisme voor de zorg
                                     aan de achterdeur.
                              RVZ                                            Medisch-specialistische zorg in 20/20 39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>                                 Deze organisatieprincipes moeten de ruggengraat vormen van de nieuwe
                                 publieke normen voor de kwaliteit.
‘Zorg nabij’ betekent        3. Als dominante koers voor de medisch-specialistische zorg ziet de
ook: deconcentratie van          RVZ ‘zorg nabij’, dus deconcentratie. Dit niet door specialisatie te
specialistische kennis           vervangen door generalisatie, maar door specialisatie een plaats te
                                 geven in gezondheidscentra. ‘Deconcentratie waar mogelijk’ is hier het
                                 adagium. Het steeds mobieler worden van technologie en de kracht van
                                 gezondheid 2.0 maken dit mogelijk voor grote delen van de medisch-
                                 specialistische zorg.
Daarnaast: concentratie waar     Daarnaast: ‘concentratie waar nodig’, nodig in verband met kwaliteit
nodig                            en met doelmatigheid. Deze concentratie neemt twee vormen aan:
                                 een beperkt aantal ziekenhuizen dat de volle breedte van het palet
                                 aan medisch-specialistische zorg aanbiedt en een groot aantal focus­
                                 voorzieningen, in de vorm van zorgstraten, ZBC’s of themaklinieken.
Aard en omvang ingreep           Welke variant moet worden gekozen (deconcentratie in verschillende
bepalen keuze                    vormen; concentratie idem) is vooral afhankelijk van de aard en de
                                 omvang van de ingreep (hoog/laag complex versus hoog/laag volume).
Stelsellogica voldoet. Op    4. Wij constateren dat het vergezicht 2020 een realistisch doel is, dat
twee punten wijkt de RVZ         kan worden verzilverd binnen de logica van het stelsel en binnen
hiervan af                       het Hoofdlijnenakkoord 2011, mits de voornemens van de overheid
                                 geformuleerd vanaf 2006 snel en consequent worden gerealiseerd
                                 (transitiefase dus zo kort mogelijk) en waar nodig worden bijgesteld en
                                 aangevuld. Op twee punten wijkt de Raad af van de stricte intepretatie
                                 van de stelsellogica. In de eerste plaats het mogelijk conflicteren van
                                 mededinging en samenwerking. De Raad vindt dat in bepaalde situaties
                                 het volksgezondheidsbelang aan samenwerking voorrang geeft boven
                                 mededinging. In de tweede plaats de SEH. De borging van publiek
                                 belang weegt daar zo zwaar dat rechtstreekse overheidssturing nodig is.
                                 De Raad is van mening dat grote regionale verschillen enerzijds, grote
                                 publieke belangen anderzijds het nodig maken op deze twee punten de
                                 stelsellogica aan te vullen met nieuw beleid.
                             5.2      Aanbevelingen
                             a.      Kwaliteitsnormering
Prioriteit bij               − In hoog tempo (binnen 1 à 2 jaar) operationeel maken van het nieuwe
Kwaliteitsinstituut              Kwaliteitsinstituut met doorzettingsmacht ten aanzien van normstelling
                                 en transparantie. Opgelegde en afgedwongen publieke normen moeten
                                 passen in een vergezicht en dus bijvoorbeeld betrekking hebben op
                                 gezondheidsdoelen. De normen (bijvoorbeeld de minimum volumina
                                 heelkunde) zullen ook ambitieus moeten zijn.
                             RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 40
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Voorrang aan de ontwikke­          − De ontwikkeling van minimum volumina per heelkundige ingreep
ling van ambitieuze mini­              wordt in de komende jaren voortvarend ter hand genomen, maar wel
mum volumina                           steeds evidence based. Ook voor de beschouwende specialismen worden
                                       minimum volumina normen ontwikkeld. Deze volumina vormen
                                       overigens maar een deel van de kwaliteit van zorg. Toch moet aan de
                                       minimum volumina de komende jaren voorrang worden gegeven ten
                                       behoeve van de transitie.
Normen: in functionele             − Publieke normen voor de kwaliteit zijn geformuleerd in functionele
termen                                 termen, dat wil zeggen onafhankelijk van de organisatorische en
                                       bouwkundige vormgeving (met uitzondering van de SEH en de OK).
Voorrang aan e health en 2.0       − Het Kwaliteitsinstituut zet zich van meet af aan in voor de uitrol van
                                       e health en gezondheid 2.0.
En aan gezondheidswinst            − Het afdwingen van transparantie op publieke normen heeft, in
                                       combinatie met ‘sturen op gezondheidswinst’, de komende jaren de
                                       hoogste prioriteit van kabinet en Kwaliteitsinstituut.
Hoogleraren geneeskunde in         − Dit betekent dat de hoogleraren geneeskunde meer dan nu een
the lead                               kwaliteits­borgende rol moeten spelen binnen de medische zorg, ook die
                                       buiten de academische setting. Zij zullen actief leiding moeten geven aan
                                       de normstelling en aan de borging van de compliance.
Beroepsorganisaties                − Het is in dit verband een noodzakelijke voorwaarde dat binnen beroeps­
opsplitsen in een privaat en           organisaties een strikte scheiding wordt aangebracht tussen belangen­
een publiek deel                       behartiging leden en behartiging algemeen belang (wetenschap, kwaliteit,
                                       doelmatigheid). Dit geldt ook voor de wetenschappelijke verenigingen.
                                   b.      Financiering/bekostiging zorgaanbod
Sturen op gezondheid in            − DBC/DOT is gebaseerd op het belonen van verrichtingen en niet
plaats van DBC/DOT                     op het bereiken van gezondheidsresultaten. Om het gewenste
                                       vergezicht te realiseren, is het nodig om zorgverleners te belonen
                                       op gezondheidswinst. De Raad heeft daarom eerder al in het advies
                                       ‘Sturen op gezondheidsdoelen’ gepleit om de huidige producttypering
                                       om te vormen tot producten op basis van diagnostische richtlijnen
                                       en behandelrichtlijnen, waarin expliciete gezondheidsdoelen zijn
                                       aangegeven.
Daarop niet wachten: kan           − Het veld hoeft hierop niet te wachten. Integrale prestatiebekostiging geeft
nu al                                  zorgverzekeraars en zorgverleners immers veel ruimte om zelf invulling
                                       te geven aan het bekostigen op gezondheidsdoelen: bijvoorbeeld door
                                       selectief inkoopbeleid, meerjarenafspraken en pay-for-performance (P4P).
Tegelijkertijd: gedifferen­ti­eer­ − De Raad pleit daarbij voor de mogelijkheid om gedifferentieerd te
de bekostiging zorg­aan­bod!           contracteren en te bekostigen. Niet alle zorg kent immers dezelfde
                                   RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>                              complexi­teit en is op dezelfde wijze georganiseerd. Zo zou bijvoorbeeld
                              gedacht kunnen worden aan:
                              - een volledig geïntegreerd gezondheidscentrum te bekostigen
                                 op basis van capitation (vast bedrag per verzekerde gecorrigeerd
                                 voor zorgzwaarte) in combinatie met bonus/malus op basis van
                                 uitkomstindicatoren;
                              - een zorgaanbieder die laag complex/hoog volume medisch-
                                 specialistische zorg aanbiedt te bekostigen op basis van een combinatie
                                 van verrichtingen en kwaliteitsindicatoren;
                              - een zorgaanbieder die hoog complex/laag volume medisch-specialistische
                                 zorg aanbiedt te bekostigen op basis van een normbedrag voor de kosten.
Een teambonus             − Om open medisch-specialistische netwerken te stimuleren, zouden zorg­
                              verzekeraars – naast de bekostiging per instelling – kunnen ex­pe­ri­men­
                              teren met een “teambonus” voor samenwerkende zorgverleners op basis
                              van de gerealiseerde gezondheidswinst voor hun verzekerden­populatie.
Scheidt diagnostiek       − Ook kan men denken aan scheiding van diagnostiek en behandeling
en behandeling in de          in de financiering. Dit geeft verzekeraars de ruimte om bij bepaalde
financiering                  zorg diagnostiek en behandeling te scheiden en apart in te kopen.
                              Zo is soms diagnostiek in de tweede lijn noodzakelijk, maar kan de
                              gestandaardiseerde behandeling in de eerste lijn of elders in de tweede
                              lijn worden uitgevoerd. Vaak zal het overigens nog steeds onvermijdelijk
                              blijven om diagnostiek en behandeling gezamenlijk aan te bieden,
                              bijvoorbeeld wanneer slechts een hypothese over mogelijke ziektebeelden
                              gesteld kan worden die vervolgens getoetst moet worden.
Honorarium specialist     − Integraal onderdeel van de bekostiging moeten, behalve de kapitaallasten,
integraal in de prijs         ook de honoraria van vrijgevestigde specialisten zijn. Dit zorgt voor een
                              betere afweging van arbeid en kapitaal en kan zo een steun in de rug
                              betekenen voor e health en taakherschikking.
Bekostiging eerste/tweede − Er moet een gelijk speelveld komen voor de bekostiging van de eerste
lijn beter inregelen          en de tweede lijn. Zorg moet daar geleverd worden waar zij kwalitatief
                              en doel­matig het beste aangeboden kan worden. Hieraan zal de afbouw
                              van de ex post risicoverevening bijdragen. Maar ook hier de uitbreiding
                              van het aantal keten-DBC’s helpen, en het honoreren van de feitelijke
                              hoofd­behandelaar of -zorgverlener (die de overige benodigde zorgfuncties
                              inkoopt) zal hier helpen.
Fiscaal ondernemerschap   − Het via-declaratierecht van zelfstandig gevestigd specialisten verdwijnt
beter regelen                 en het fiscaal ondernemerschap is uitsluitend van toepassing op
                              risicodragende medisch ondernemers (kan dus niet gecombineerd zijn
                              met een exclusieve toelatingsovereenkomst). De Raad ziet binnen het
                              vergezicht verschillende modellen voor zich: de medisch specialist als
                              ondernemer die voor meerdere ziekenhuizen werkt, de medisch specialist
                          RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 42
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                                 in loondienst, maar ook de specialist die (mede) eigenaar is van het
                                 ziekenhuis. Dit laatste kan ervoor zorgen dat de belangen van Raad van
                                 Bestuur en medisch specialisten meer parallel gaan lopen.
Korte transitiefase!         − Tot slot moet worden voorkomen dat we in de transitiefase naar integrale
                                 prestatiebekostiging blijven hangen. Een snel en geloofwaardig pad naar
                                 het eindmodel is nodig, zodat veldpartijen hun beslissingen op basis
                                 hiervan nemen en stappen maken naar het gewenste vergezicht.
                             c.      Mededingingstoezicht/-handhaving
Praktijk mededingingsrecht   − De praktijk van het mededingingsrecht (de uitvoering van de Mede­
afstemmen op vergezicht          dinging­wet door de NMa) moet op korte termijn in lijn worden gebracht
2020                             met de nieuwe werkelijkheid van de medisch-specialistische zorg op weg
                                 naar 2020. Dit is nog niet het geval. De NMa zal, samen met IGZ en
                                 NZa, in dialoog met de zorgsector een – en bij voorkeur één – nieuw
                                 toezichtkader moeten ontwikkelen. Strikt genomen kan dit pas effectief
                                 worden als er publieke normen voor de kwaliteit beschikbaar zijn die,
                                 in de geest van dit advies, ook betrekking hebben op netwerkvorming,
                                 communicatie, e health/gezondheid 2.0 en samenwerking van
                                 professionals.
NMa en NZa: gezamenlijke     − De wijze waarop de NMa geografische zorgmarkten afbakent is
richtlijnen geografische         omstreden. Dit vormt ook een probleem voor de NZa, die de vaststelling
zorgmarkten                      van aanmerkelijke marktmacht (en daarmee een besluit om tegen een
                                 onderneming op te treden) moet baseren op een op grond van de
                                 beginselen van het algemeen mededingingsrecht afgebakende markt. Het
                                 verdient aanbeveling dat NMa en NZa gezamenlijk richt­lijnen opstellen
                                 en publiceren over de precieze wijze waarop in voor­komende gevallen
                                 geografische zorgmarkten zullen worden afgebakend.
Een “ samen­werkings­effect­ − Om een einde te maken aan de onzekerheid over de vraag of en zo ja
rapportage ”                     onder welke omstandigheden ziekenhuizen afspraken met elkaar mogen
                                 maken over specialisatie en concentratie van zorg, is de introductie van
                                 een ‘samenwerkingseffectrapportage’ aangewezen. In deze rapportage
                                 dienen zorgaanbieders, die samenwerkingsafspraken willen maken aan de
                                 hand van de gestelde voorwaarden voor vrijstelling van het kartelverbod,
                                 onderbouwd aan te geven welke effecten deze afspraken zullen hebben
                                 op de publieke belangen. De rapportage wordt beoordeeld door de
                                 NZa en dit mondt uit in een oordeel, waarin zij aangeeft of aan de
                                 gestelde voorwaarden voor vrijstelling/ontheffing is voldaan. Indien
                                 de NZa van oordeel is dat de effecten nadelig (kunnen) zijn voor de
                                 publieke belangen, geeft zij advies over hoe deze negatieve effecten zijn
                                 te voorkomen of te beperken. In het samenwerkingsprotocol tussen NZa
                                 en NMa dient hiertoe te worden vastgelegd dat de NMa bij toetsing
                                 (achteraf ) van de samenwerkingsafspraken aan het kartelverbod, het
                                 oordeel van de NZa vraagt en (in beginsel) volgt.
                             RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Non-concurrentiebeding    − NVZ en OMS dienen het non-concurrentiebeding in de model-
schrappen                     toelatingsovereenkomst te clausuleren, conform de wijze waarop
                              dit beding in het bedrijfsleven gehanteerd wordt. Ook de
                              maatschapsovereenkomsten van vrijgevestigd medisch specialisten dienen
                              in overeenstemming te worden gebracht met de in het bedrijfsleven
                              gangbare praxis.
Regiomaatschappen goed    − De vorming van stads- en regiomaatschappen van medisch specialisten
volgen                        dient goed te worden gevolgd, omdat deze ontwikkeling forse
                              consequenties kan hebben voor de relatie tussen medisch specialisten en
                              ziekenhuizen.
Verzachting verbod op     − De minister van VWS dient haar voornemen om een algeheel verbod
verticale integratie          op verticale integratie tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders in de
                              wet op te nemen te mitigeren. Zo zal tenminste in de regeling moeten
                              worden opgenomen welke uitzonderingsmogelijkheden er, bijvoorbeeld
                              in krimpregio’s, zijn.
Marktwerking en mede­     − De politiek herbezint zich op de vraag of marktwerking en het daarbij
dinging afwegen tegen het     horend mededingingstoezicht onder alle omstandigheden geschikt en
zorgbelang                    toereikend zijn om de gewenste ontwikkelingen – het vergezicht – te
                              stimuleren. Vooral een heroriëntatie op een van de pijlers onder het
                              nieuwe zorgstelsel is aangewezen: meer aanbod is niet altijd beter
                              (SEH) en niet altijd realistisch (krimpregio’s). Dit vraagt om een
                              gedifferentieerde aanpak en een expliciet standpunt van de overheid ter
                              zake. Hiertoe maakt de overheid duidelijk onder welke omstandigheden
                              vormen van (medisch specialistische) zorg aangemerkt moeten
                              worden als “diensten van algemeen (economisch) belang”, zodat een
                              versoepeling van de toepassing van het mededingingsrecht mogelijk
                              is. Dit geldt bijvoorbeeld voor de drie nu bekende krimpregio’s Zuid-
                              Limburg, Noord-Oost Groningen en Zeeland (zie de achtergrondstudie
                              ‘Demografische krimp en ziekenhuiszorg’). De RVZ verwacht dat de
                              relatieve krimp van het zorgaanbod zich de komende jaren ook in andere
                              regio’s zal manifesteren.
                          d.      Spoedeisende hulp
SEH: onder de WBMV        – De SEH-functie van ziekenhuizen wordt onder de werking van
                              de WBMV gebracht, dat wil zeggen: een wettelijke regeling van
                              gebiedsindeling, regiobudget, prestatiecriteria en zorgstandaard. Budget
                              en standaard hebben betrekking op de gehele keten van spoedzorg.
                              Spoedzorg (niet zijnde de klinische SEH) behoort tot het verplicht
                              takenpakket van een gezondheidscentrum (cq. HAP) en wordt op
                              reguliere wijze ingekocht door zorgverzekeraars. Het Kwaliteitsinstituut
                              moet met voorrang ambitieuze kwaliteitseisen formuleren voor het
                              gehele netwerk van spoedzorg, in het bijzonder voor de bereikbaarheid
                          RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 44
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>                               van de HAP, de integratie HAP-SEH, de samenwerking SEH-ggz en het
                               functioneren van de SEH.
                           e.      Een electronischpatiëntendossier (EPD)
Landelijke regeling EPD:   – Er komt zo spoedig mogelijk een landelijke regeling voor het EPD.
standaarden                    De overheid creëert de voorwaarden waaronder op korte termijn een
                               landelijke ICT-infrastructuur voor het EPD kan ontstaan. Die heeft
                               primair betrekking op continuïteit van zorg op overdrachtsmomenten.
                               De ICT-standaarden die in dit verband moeten worden opgelegd aan
                               het veld zijn eerder door de RVZ genoemd. Zorgverzekeraars bieden hun
                               verzekerden een Personal Health Record (PHR) aan, in samenwerking
                               met patiëntenverenigingen.
Personal Health Record     – De soft­ware van het PHR verbindt de patiënt met de zorgprofessional
randvoorwaarde                 op 2.0-basis. Omdat ICT/EPD/PHR en e health randvoorwaarden zijn
                               voor succesvolle netwerkvorming, stelt de overheid alles in het werk
                               om belemmeringen, bijvoorbeeld in financiering en bekostiging, weg te
                               nemen. Het Kwaliteitsinstituut geeft prioriteit aan het ontwikkelen van
                               normen die gezondheid 2.0 en de substitutie van face to face-zorg door e
                               health bevorderen. De IGZ past zijn toezicht hierop aan (2.0-toezicht).
                           f.      Communicatie overheid
Kabinetsstandpunt op dit   De minister van VWS gebruikt het kabinetsstandpunt op dit advies als
advies:                    communicatiemiddel met de zorgsector en met het publiek. Zij geeft in dit
communicatie met de sector standpunt aan wat zij van veldpartijen verwacht en wat zij als haar taak ziet.
                           Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
                           Rien Meijerink,                        Pieter Vos,
                           voorzitter                             algemeen secretaris
                           RVZ                                       Medisch-specialistische zorg in 20/20 45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Bijlagen
RVZ      Medisch-specialistische zorg in 20/20 47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Bijlage 1
Adviesaanvraag
Relevant gedeelte uit het RVZ-werkprogramma 2011, vastgesteld door de
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
‘Goede, toegankelijke en betaalbare zorg: dat heeft de RVZ voor ogen bij
al zijn adviezen. Daarom stelt de RVZ een andere organisatie van de zorg
voor in ‘Zorg voor je gezondheid!’. Algemene zorg dicht bij huis, flexibele
netwerken waarin zorgaanbieders samenwerken, topzorg geconcentreerd
in een klein aantal ziekenhuizen. Dat betekent dat je taken moet verdelen.
Wie voert de regie, wat kan je overlaten aan marktwerking en in hoeverre is
overheidssturing nodig?’
RVZ                                       Medisch-specialistische zorg in 20/20 49
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Bijlage 2
Adviesvoorbereiding
Het advies is vanuit de Raad voor de Volksgezondheid voorbereid onder leiding
van:
Prof. dr. W.N.J. Groot
Mevrouw prof. dr. D.D.M. Braat
Relevante functies en nevenactiviteiten raadsleden:
Prof. dr. W.N.J. Groot
− Voorzitter van de Provinciale Raad van de Volksgezondheid in Limburg.
− Columnist Het Financiële Dagblad, Observant en HO Magazine.
De Raad is in de voorbereiding bijgestaan door een ambtelijke projectgroep
bestaande uit:
Drs. P. Vos, projectleider
Mevrouw mr. M.W. de Lint, projectleider
Drs. B.J.C. van de Gevel, senior adviseur
Mevrouw A. Zarrinkhameh, projectsecretaresse
Mevrouw N.L. Buijs, projectsecretaresse
Mevrouw drs. D.M. van der Klauw
De Raad adviseert onafhankelijk. Gesprekken tijdens de voorbereiding van
een advies hebben niet het karakter van draagvlakverwerving. De gespreks­
partners hebben zich niet aan het advies gecommitteerd.
Achtergrondstudies
KPMG heeft een achtergrondstudie geschreven met de titel
‘Ziekenhuislandschap 2020: Niemandsland of droomland?’.
Drs. D.C. Duchatteau, MBA en M.D.H. Vink van het LSJ Medisch Project­
bureau hebben een achtergrondstudie geschreven met de titel ‘Medisch-
technologische ontwikkelingen zorg 20/20’.
Drs. D.M. van der Klauw en drs. C.P.J. Flim hebben een achter­grond­
studie geschreven met de titel ‘De rol van eHealth en gezondheid 2.0 in het
veranderend ziekenhuislandschap’.
Mr. M.W. de Lint heeft voor dit advies een achter­grond­studie geschreven
met de titel ‘Samenwerking en mededinging in de zorg’.
Drs. B.J.C. van de Gevel heeft een achtergrondstudie geschreven ‘Het
contracteren en bekostigen van medisch specialistische netwerken’.
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 51
</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>Drs. Y.D.M. van Otterdijk heeft een achtergrondstudie geschreven met de
titel ‘Demografische krimp en ziekenhuiszorg’.
Forumbijeenkomsten Ziekenhuislandschap
Ter voorbereiding op het advies heeft de Raad in samenwerking met het
Centre for Public Leadership (CPL) en HEC/ROI, vier forumbijeenkomsten
gehouden. De 1ste bijeenkomst ging over deconcentratie van specialistische
zorg. De 2de bijeenkomst over concentratie van medisch-specialistische zorg.
De 3e over samenwerking/mededinging; vastgoed/ICT en de 4e bijeenkomst
stond in het teken van realisatie en implementatie advies. De volgende
personen namen deel aan één of meerdere bijeenkomsten:
− Prof. dr. P.C.M. van den Berg, Medical Quality Control
− Prof. dr. D.H. Biesma, St. Antonius Ziekenhuis Utrecht
− Drs. F. Bisschop, TNO
− Dr. A. van Bochove, Zaans Medisch Centrum
− Mevrouw drs. M.H.P. Bögels, Nederlandse Federatie van
     Kankerpatiëntenorganisaties
− P.J.M. van der Boog, Leids Universitair Medisch Centrum
− A.H. den Boon, CliëntenRaad Academische Ziekenhuizen
− Drs. W.J. Bos, KPMG
− T. van Boxtel, Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland
− C.A. Calis, Flevoziekenhuis
− M.C.G. Daniëls, De Orde van Medisch Specialisten
− Drs. D.C. Duchatteau MBA, LSJ Medisch Project Bureau
− L. Engelen, UMC St. Radboud Nijmegen
− Drs. C.P.J. Flim, Nederlandse Vereniging voor e-Health
− J.A.M. Galle, MAB Devlopment
− Mevrouw M. van Gilsdonk, St. Antonius Ziekenhuis Utrecht
− Drs. G.E.R. Griever, Zuwe Hofpoort Ziekenhuis
− Drs. L. Gualtherie van Weezel, Nederlandse Kanker Instituut, Antoni
     van Leeuwenhoek Ziekenhuis
− Dr. J.A. Hazelzet, Erasmus Medisch Cetrum
− Prof. dr. E. Heineman, Rijksuniversiteit Groningen
− Drs. P.J. Hoppener, Sint Maartenskliniek
− Drs. G.H.J. Huffmeijer, HagaZiekenhuis
− C.A. Jaspers, MD, Universitair Medisch Centrum Groningen
− P.H.E.M. de Kort, Rivas Zorggroep
− Drs. Ing. A. J. Krikke, JOIN ontwikkelig BV
− H. van Laarhoven, De Hart & Vaatgroep
− J. Lambriks, Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland
− Prof. dr. J.F. Lange, Erasmus Medisch Centrum
− Mr. drs. T.W. Langejan, Nederlandse Zorgautoriteit
− L. van Leersum, Emergis Goes/GGZ
− M.M. Levi, MD, PhD, Academisch Medisch Centrum
− Drs. W.A. van der Meeren, CZ Actief in Gezondheid
− Mevrouw drs. D. Monissen, De Friesland Zorgverzekeraar
RVZ                                       Medisch-specialistische zorg in 20/20 52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>− Prof. dr. H. Obertop, Gezondheidsraad
− Prof. dr. M.G.M. Olde Rikkert, UMC St. Radboud, Faculteit der
    Medische Wetenschappen
− E. Peelen, Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland
− Drs. G.J.H.C.M Peeters, UMC. Maastricht
− Prof. dr. K. Putters, Erasmus Universiteit Roetterdam
− H.J. Reesink, Gezondheidscentrum Tiel
− A.G.H. Groot Roessink, Zorggroep Almere
− G.C.J.M. van Rooij, Gezondheidscentrum Schiedam
− Drs. M.C.M. van Schaik, Rabobank Nederland
− Drs. W.M.L.C.M. Schellekens, Inspectie voor de Gezondheidszorg
− J.C.A. Sol, Oogziekenhuis Rotterdam
− Ir. E. Velzel, Velzel en Partners
− F.A. Voermans, BovenIJziekenhuis Amsterdam
Eerste bijeenkomst Branche- en Beroepsorganisaties
29 juni 2011 hield de RVZ een eerste bijeenkomst voor de branche- en
beroepsorganisaties om van gedachten te wisselen over het advies. De
onderstaande personen waren hierbij aanwezig:
− Drs. T. van den Akker, Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in
    Zorginstellingen
− Mevrouw M. Bekker, De Jonge Orde
− B.J. Heessen, Orde van Medische Specialisten
− J. Lambriks, Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland
− Prof. dr. G. van Montfort, ActiZ
− W. Mooijen, De Jonge Orde
− Prof. dr. M. Samson, UMC St. Radboud
− Schuurmans,
− B. Stegeman, Landelijke Huisartsenvereniging
− O. Suttorp, Arts, MBA, Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen
− Mevrouw E. Vogelaar, Landelijke Vereniging Georganiseerde Eerste Lijn
− Drs. S.J.G.A. Weienborg, Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen
− Mevrouw W. Wind, Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie
Tweede bijeenkomst Branche- en Beroepsorganisaties
1 september 2011 hield de RVZ een tweede bijeenkomst voor de branche-
en beroepsorganisaties. De onderstaande personen waren hierbij aanwezig:
− Drs. T. van den Akker, Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in
    Zorginstellingen
− Mevrouw D.M. Bekker, De Jonge Orde
− Mevrouw A. Hamersma, Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie
− Dr. P.F. Hasekamp, Zorgverzekeraars Nederland
− L. Kliphuis, Landelijke Vereniging Georganiseerde Eerste lijn
− M. Lamers, Zelfstandige Klinieken Nederland
− Prof. dr. G. van Montfort, ActiZ
RVZ                                      Medisch-specialistische zorg in 20/20 53
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>− Prof. dr. A.C. Nieuwenhuijzen Kruiseman, Koninklijke Nederlandsche
    Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst
− Prof. dr. M. Samson, UMC St. Radboud
− A. Schuurmans, Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra
− Drs. S.J.G.A. Weienborg, Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen
− Dr. L. Wigersma, Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot
    bevordering der Geneeskunst
Bijeenkomst met de patiëntenverenigingen
17 augustus 2011 is er bij de NPCF een bijeenkomst geweest met de
patiëntenverenigingen. De onderstaande personen waren hierbij aanwezig:
−	Mevrouw drs. M.H.P. Bögels, Nederlandse Federatie van
    Kankerpatiëntenorganisaties
− Mevrouw A. Hamersma, Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie
− H. van Laarhoven, De Hart & Vaatgroep
− Mr. J.A. Sureveen, Reumapatiëntenbond
− Drs. M.F.Th. Timmen, Vereniging Spierziekten Nederland
− Mevrouw H. Witte, Longpatiëntenvereniging Astma Fonds
−	Mevrouw W. Windt, Nederlandse Federatie van
    Kankerpatiëntenorganisaties
Expertmeeting Eerste lijn
11 april 2011 is een expertmeeting gehouden met de eerste lijn met als
doel om de voorlopige bevindingen en inzichten ten aanzien van het
ziekenhuislandschap 2020 te delen. Hierbij waren aanwezig:
− Drs. W.J. Bos, KPMG
− Dr. M.A. Bruijnzeels, Jan van Es Instituut
− Drs. A.J. van Erven, Stg. Huisartsenlaboratorium Oost
− Drs. A.G.H. Groot Roessink, Zorggroep Almere
− H. Koevoets, KPMG
− J.F. Mutsaerts, Het Huisartsenteam “De Keen”
− Mevrouw A. Oosterwaal, KPMG
− H.J. Reesink, Gezondheidscentrum Tiel
− G.C.J.M. van Rooij, Gezondheidscentrum Schiedam
− M. Roosenboom, Landelijke Vereniging Georganiseerd eerste lijn
− B. Stegeman, Landelijke Huisartsenvereniging
− J.E. de Wildt MHA, Commonsense interim- & projectmanagement
Expertmeeting Patiënten
14 april 2011 is een expertmeeting gehouden met de patiënten met als
doel om de voorlopige bevindingen en inzichten ten aanzien van het
ziekenhuislandschap 2025 te delen. Hierbij waren aanwezig:
− Mevrouw M. de Booys, Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie
− Mevrouw J. de Borst, KPMG
− H. Koevoets, KPMG
− H. van Laarhoven, Hart & Vaatgroep
RVZ                                     Medisch-specialistische zorg in 20/20 54
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>− Mevrouw A. Oosterwaal, KPMG
− Mevrouw A. Snijders, Nederlandse Federatie van Kanker-
    patientenorganisaties
− Mevrouw A. van der Vlist, CSO koepel ouderenorganisaties
Expertmeeting Verzekeraars
20 april 2011 is een expertmeeting gehouden met de verzekeraars met
als doel om de voorlopige bevindingen en inzichten ten aanzien van het
ziekenhuislandschap 2025 te delen. Hierbij waren aanwezig:
− Drs. W.J. Bos, KPMG
− Mevrouw J. Horlings-Koetje, Uvit
− H. Koevoets, KPMG
− R. Konterman, Achmea/AGIS
− Drs. W.A van der Meeren, CZ
− Mevrouw A. Oosterwaal, KPMG
Expertmeeting Academische en topklinische ziekenhuizen
21 april 2011 is een expertmeeting gehouden met de Academische en
topklinische ziekenhuizen met als doel om de voorlopige bevindingen en
inzichten ten aanzien van het ziekenhuislandschap 2025 te delen. Hierbij
waren aanwezig:
− Prof. dr. B. Berden, St. Elisabeth Ziekenhuis
− Drs. W.J. Bos, KPMG
− Dr. M. Dzoljic, AMC
− Dr. H. Feenstra, Martini Ziekenhuis
− H. Koevoets, KPMG
− Mevrouw A. Oosterwaal, KPMG
Expertmeeting Medisch specialisten
26 april 2011 is een expertmeeting gehouden met de Medisch Specialisten
met als doel om de voorlopige bevindingen en inzichten ten aanzien van het
ziekenhuislandschap 2025 te delen. Hierbij waren aanwezig:
− Dr. P. van der Boog, Leids Universitair Medisch Centrum
− Drs. W.J. Bos, KPMG
− Dr. M.C.G. Daniels, Jeroen Bosch Ziekenhuis
− Drs. G.E.R. Griever, Zuwe Hofpoort Ziekenhuis
− Prof. dr. E. Heineman, UMCG
− Drs. J.A. Hazelzet, Erasmus MC
− H. Koevoets, KPMG
− Mevrouw A. Oosterwaal, KPMG
Bijeenkomsten SAZ en STZ
De RVZ heeft in samenwerking met het HEC/ROI drie bijeenkomsten
georganiseerd. De eerste bijeenkomst was met de SAZ (Samenwerkende
Algemene Ziekenhuizen) op 9 mei 2011. Daarna is er een tweede
bijeenkomst geweest met de STZ (Stichting Samenwerkende Topklinische
RVZ                                       Medisch-specialistische zorg in 20/20 55
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>opleidingsZiekenhuizen) op 29 juni 2011.De laatste en derde bijeenkomst
was met de SAZ en STZ op 28 september 2011. Hierbij waren aanwezig:
− A. Beetsma, Het Expertise Centrum Den Haag
− H.J.M. Berden, Sint Elizabeth Ziekenhuis
− H.P.J. Gerla, Sint Franciscus Gasthuis
− N.F.M. Groenewegen, Stichting Samenwerkende Topklinische
    opleidingsZiekenhuizen
− W.J. van der Kam, Antonius Ziekenhuis Zuidwest-Friesland
− M. Rooks, Stichting Samenwerkende Topklinische
    opleidingsZiekenhuizen
− J.B. van der Sluijs, Medisch Centrum Haaglanden
− Mevrouw P.M. Terwijn, Saxenburgh Groep Hardenberg
− G.J. Vos, MCA Gemini Groep- C. Wigers, Samenwerkende Algemene
    Ziekenhuizen
− A.B. Wygersma, arts, Rivierenland Tiel
Geconsulteerden
− Mr. T. van den Akker, Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in
    Zorginstellingen
− S. Berdenis van Berlekom, Revalidatiecentrum De Hoogstraat
− R. Beuse, Revalidatiecentrum De Hoogstraat
− G.P. Bruijns, Refaja Ziekenhuis
− Prof. dr. H. Buller, Nederlandse Federatie van Universitair Medische
    Centra
− Dr. M.C.G. Daniëls, De Orde van Medisch Specialisten
− Prof. dr. H. Don, Nederlandse Mededingingsautoriteit
− Drs. R. Florijn, Diakonessenhuis Utrecht
− N. Groenewegen, De Vereniging Samenwerkende Topklinische
    opleidingsZiekenhuizen
− Dr. P.F. Hasekamp, Zorgverzekeraars Nederland
− Drs. F.A. Hoogendijk, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
− Drs. T.M.F. Hiemstra, HEC
− Drs. P. Hoppener. Sint Maartenskliniek
− W. van der Kam, Antonius Ziekenhuis
− Drs. F.J. Krapels, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
− S. Kroese, MC Haaglanden
− A.J. Lamping, arts, Zorgverzekeraars Nederland
− J. van Manen, Nederlandse Zorgautoriteit
− Ing. J.G. Meegdes CMC, Capaciteitsorgaan
− B. Mengistu, Huisartsenpraktijk Rutgers & Kruse Uit hoorn
− Mevrouw I. Mosca, Nederlandse Zorgautoriteit
− Drs. E.B. Mulder, Nederlandse Federatie van Universitair Medische
    Centra
− Mevrouw C.P. van Niekerk-Nanninga, Ommelander Ziekenhuis Groep
− Prof. dr. M.G.M. Olde Rikkert, UMC St. Radboud
− R. Pijnenburg, CZ Actief in gezondheid
RVZ                                      Medisch-specialistische zorg in 20/20 56
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>−   Prof. dr. J.J. Polder, RIVM
−   C. Postema, Gezondheidsraad
−   Mevrouw J. Riteco, Revalidatie Nederland
−   M. Rooks, De Vereniging Samenwerkende Topklinische
    opleidingsZiekenhuizen
−   A.A.L. Rutgers, Huisartsenpraktijk Rutgers & Kruse Uithoorn
−   Drs. M. Schuitemaker, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
−   A.P.A. Schuurmans, Nederlandse Federatie van Universitair Medische
    Centra
−   Mevrouw P. Terwijn, Saxenburgh Groep
−   M. Tieleman, Menzis
−   C. Wiggers, Hofpoort Ziekenhuis
−   A.B. Wygenma arts, Ziekenhuis Rivierenland
Op 12 september 2011 is de onderhavige materie besproken met L.A.M.
van Halder, directeur-generaal Curatieve Zorg van het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
De Raad heeft het advies op 15 september 2011 vastgesteld.
RVZ                                      Medisch-specialistische zorg in 20/20 57
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>Bijlage 3
Visies van patiëntenverenigingen
Visie van mevrouw drs. M.P.H. Bögels, directeur van de Nederlandse Federatie
van Kankerpatiëntenorganisaties
Concentratie en spreiding van zorg: opschalen en indalen
Aanleiding
Het thema taakverdeling en concentratie van zorg is actueel, maar beslist
niet nieuw. De noodzaak tot taakverdeling en concentratie in de oncologie
bijvoorbeeld is al in 1993 benoemd (9). Concentratie van zorg is voor
laagvolume, hoogcomplexe behandelingen bij verschillende vormen van
kanker vereist. Recent onderzoek toont aan dat concentratie van onco­lo­
gische zorg leidt tot een reductie van de mortaliteit van 24 naar 4 % voor
pancreas­operaties (10) en van 12 naar 4% voor slokdarmoperaties(11). Ook
de Signaleringscommissie Kanker van KWF Kankerbestrijding (12) bevestigt
dat concentratie van zorg bij kanker nog steeds een knelpunt is én dat de tijd
rijp is om dat probleem aan te pakken.
Ook op andere terreinen van zorg is er een sense of urgency om te komen
tot concentratie, zoals de verloskundige zorg in relatie tot de hoge perinatale
sterfte in Nederland, de spoedeisende hulp in relatie tot 24-uurs bezetting en
de vereiste kwaliteit van de IC’s.
Dit artikel gaat in op twee bewegingen: concentratie van complexe (met
name oncologische) zorg en integrale ketenzorg voor chronisch zieken.
Dit zijn twee kanten van één medaille, namelijk ketenoptimalisering van
de zorg voor de belangrijkste (chronische) aandoeningen: diabetes, kanker,
chronische luchtwegaandoeningen en cardiovasculaire ziektes. Aandacht voor
ketenoptimalisering is noodzakelijk om op duurzame wijze zorg van goede
kwaliteit te kunnen bieden in een vergrijzende (maar ook meer mondige)
samenleving.
Laagvolume, hoogcomplexe oncologische zorg
Concentratie van laagvolume, hoogcomplexe oncologische zorg is
noodzakelijk en urgent. Er zijn diverse goede initiatieven in de richting
van concentratie van zorg, echter, er zijn ook nog te veel ziekenhuizen die
complexe operaties maar enkele keren per jaar uitvoeren. Uitkomsten van
zorg als overlijden, ernstige complicaties en heroperaties door instellingen
met onvoldoende volume, expertise en/of faciliteiten zijn onacceptabel.
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 59
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Het proces om te komen tot concentratie van zorg kent drie fasen:
1. normstelling door de beroepsgroepen in afstemming met
     patiëntenorganisaties;
2. regionale herordening en transparantie;
3. inbedding in de reguliere zorg en borging.
De oncologische aandoeningen waarvoor concentratie het meest urgent is,
zijn die aandoeningen waar de hoogcomplexe, laagvolume behandelingen
een hoge mortaliteit of hoog risico op schade kennen. Daarbij gaat het om
pancreas-, rectum-, maag-, lever-, long-, blaas- en nierkanker, hersentumoren
en orthopedische tumoren. Voor slokdarmkanker, hoofd- en halskankers en
gynaecologische kankers is het proces van concentratie al volop bezig of al
voltooid. Hoewel bij hersentumoren al een concentratieslag gemaakt is, is
verdere concentratie daar nog wenselijk.
Normstelling
Het is de taak van de betrokken beroepsgroepen om de kwaliteitsnormen
te formuleren in afstemming met de patiëntenorganisaties. Veel weten­
schappelijke verenigingen zijn al bezig met het opstellen van kwaliteits­
normen. De Nederlandse Vereniging voor Heelkunde heeft inmiddels het
initiatief genomen om voor verschillende vormen van kanker te komen
tot volume­normen. Ook de urologen zijn met een volumenorm voor
blaas­kanker gekomen. Met name voor de meer zeldzame kankervormen
lijkt een norm van twintig operaties per team per jaar het minimum voor
verantwoorde zorg.
Om richting te geven aan concentratie van zorg zijn volumecriteria
uitgangspunt, maar zeker niet de enige factor. Evenzeer van belang zijn:
opleiding, talent en expertise van de behandelaars, een goed werkend team,
multidisciplinaire samenwerking, infrastructuur /apparatuur en een adequaat
kwaliteits-/veiligheidsplan.
Een heldere norm helpt instellingen om het gesprek met specialisten aan
te gaan over het afstoten of aantrekken van specifieke behandelingen, een
norm helpt zorgverzekeraars bij de inkoop van zorg en de inspectie bij het
handhaven van de kwaliteit van zorg.
Regionale herordening
Verzekeraars hebben een belangrijke rol om instellingen om de tafel te
krijgen om afspraken te maken over regionale herordening. Bij deze
besprekingen is inbreng vanuit IGZ en NFK gewenst, met name om het
belang en de onontkoombaarheid van concentratie te onderstrepen. IKNL
kan ondersteuning bieden bij het uitwerken van afspraken voor verwijzing en
terugverwijzing, waarbij de gegevens van de kankerregistratie naast die van
Vektis over volumes van belang zijn.
RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 60
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>Bij concentratie van zorg is het belangrijk om de balans tussen kwaliteit en
bereikbaarheid te bewaken.
Dichtbij als het kan, ver weg als het moet.
Patiënten blijken bereid om te reizen voor betere zorg, zeker voor complexe
ingrepen met een hoog risico (13)(14). Het is wenselijk de concentratie
van zorg zoveel mogelijk regionaal af te stemmen en te beperken tot de
behandelfase rond de operatie en (het instellen van) de chemotherapie
voor de genoemde aandoeningen. De nazorg kan dan desgewenst in een
ziekenhuis dichter bij huis plaatsvinden in consult met het ziekenhuis dat de
operatie uitvoerde.
Om concentratie van zorg mogelijk te maken is het belangrijk dat averse
prikkels worden onderkend en opgelost. De inschatting is dat complexe
zorg ziekenhuizen meer kost dan oplevert. Adequate prijsstelling c.q.
prestatiebekostiging is een voorwaarde voor een soepele herordening.
Borging; de vrijblijvendheid voorbij
Zowel aanbieders, zorgverzekeraars als inspectie hebben een rol als het gaat
om de borging van kwalitatieve goede zorg. Wanneer het veld normen heeft
geformuleerd, zullen deze richtinggevend moeten zijn voor de inrichting van
de zorg. Verzekeraars zullen alleen die zorg inkopen die voldoet aan de norm.
In een tussenfase kunnen verzekeraars ziekenhuizen in twijfelgevallen een
(beperkte periode) de gelegenheid geven een en ander op orde te brengen.
De inspectie zal erop toezien dat instellingen binnen afzienbare tijd plannen
maken om aan de normen te voldoen. Instellingen die nalatig zijn bij
het maken van plannen voor voldoende behandelingen per jaar of bij het
uitvoering geven aan die plannen, zullen hun license to operate verliezen.
Het realiseren van een adequate registratie conform bijvoorbeeld de
DSCA is vervolgens van belang om in de geconcentreerde zorg te sturen
op handhaving en, zo mogelijk, verbetering van kwaliteit. Daarbij is het
van belang dat de kwaliteit per instelling ook voor verwijzers en patiënten
inzichtelijk wordt.
Integrale ketenzorg chronisch zieken
Waar het bij complexe vormen van kanker in de behandelfase gaat om
concentratie van ziekenhuiszorg, is de uitdaging in de zorg voor chronisch
zieken en voor de survivors van kanker om integrale ketenzorg zo dicht
mogelijk bij huis te bieden. Al te vaak wordt het axioma gehanteerd dat
zorg voor chronisch zieken ‘eerstelijnszorg’ is. De vraag waar de zorg exact
plaatsvindt, is echter minder relevant dan de vraag op welke wijze integrale
zorg zo dicht mogelijk bij huis kan worden geboden. Mensen met een
chronische aandoening willen zoveel mogelijk de regie over hun eigen leven
hebben. Eerstelijnszorg waarbij mensen inhoudelijk gebrekkig afgestemde
zorg moeten halen op diverse adressen in de wijk (huisarts, apotheek,
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 61
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>fysiotherapeut, diëtist, eerstelijnspsycholoog, huisartsenlab) – vaak slecht
bereikbaar met openbaar vervoer – voldoet niet meer. Daarbij kunnen
mensen met een chronische aandoening meer zelf managen of meer leren zelf
te managen dan artsen vaak denken. De ontwikkeling van diabeteszorg van
grotendeels tweedelijnszorg naar grotendeels huiskamerzorg/zelfmanagement
is daarvan een sprekend voorbeeld.
Concentratie van zorg voor mensen met een chronische aandoening betekent
twee zaken:
(1) Waar mogelijk worden integrale zorgprogramma’s in de thuissituatie
aangeboden die het zelfmanagement maximaal ondersteunen. Goede
voorbeelden hiervan zijn initiatieven als health buddies, e-health initiatieven
als in Leidsche Rijn Utrecht, ondersteund door nurse practioners/poh’s.
(2) Voor de aanvullende zorg (inclusief diagnostiek) moeten mensen op
één plaats terechtkunnen. One stop shopping is niet alleen relevant voor
urgente diagnostische vraagstukken, maar evenzeer voor mensen met
een chronische aandoening, inclusief survivors van kanker. Daarbij is het
absoluut oninteressant of het eerste-, anderhalvelijn of poli heet. Als de zorg
maar integraal op het adequate deskundigheidsniveau aangeboden wordt
én goed bereikbaar is. Om dit te realiseren is naast professionaliteit ook
ondernemerszin en leiderschap nodig. Dit betekent mijn inziens dat twee
bewegingen elkaar moeten gaan vinden en versterken: opschalen en indalen.
Opschalen van eerstelijnssolisten naar een zorgorganisatie van voldoende
schaal en indalen van zorgondernemerschap vanuit het ziekenhuis ten
behoeve van de integrale ketenzorg.
Om optimalisering van ketenzorg mogelijk te maken is het belangrijk
dat averse prikkels worden onderkend en opgelost. De ex post verevening
van zorgverzekeraars werkt op dit moment als averechtse prikkel voor het
optimaliseren van de keten doordat zorgverzekeraars meerkosten voor
huisartsgeneeskundige zorg zelf moet betalen, terwijl meerkosten voor
specialistische zorg wordt verevend. Het afschaffen van de ex post verevening
kan het realiseren van integrale ketenzorg versnellen.
Conclusie
De huidige inrichting van de zorg is niet toekomstbestendig gezien de grote
toename van mensen met diabetes, kanker, chronische luchtweg­aan­doe­
ningen en cardiovasculaire ziektes in de nabije toekomst.
Rode draad in dit betoog is de noodzaak om te komen tot de juiste zorg op
de juiste plaats, enerzijds om de kwaliteit te bieden die mensen van de zorg
in Nederland mogen verwachten, anderzijds om de zorg toekomstbestendig
te maken. Optimalisering van de keten vraagt verschillende vormen van
verplaatsing: concentratie van laagvolume complexe zorg, zoveel mogelijk
zelfzorg/zelfmanagement faciliteren, integratie van zorgondernemingen met
eerstelijnsprofessionals.
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 62
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>Daarbij is geen grote reductie van instellingen nodig, maar wel meer
differentiatie in het ziekenhuislandschap en een adequaat aanbod
dicht bij huis. Ook voor kleine ziekenhuizen biedt deze beweging
interessante mogelijkheden: ziekenhuizen kunnen huisartsen en andere
eerstelijnsprofessionals helpen bij het realiseren van integrale ketenzorg
van voldoende kwaliteit en omvang door het bij elkaar brengen van
ondernemerschap en professionals.
Tenslotte, om het leveren van zorg op het optimale niveau mogelijk te maken
is investeren in het realiseren van een infrastructuur voor e-zelfmanagement
/e-health nodig. Er zijn al veel meer of minder losstaande interventies
ontwikkeld, ook hier geldt dat het integraal en goed bereikbaar aanbieden
van e-health noodzakelijk is om zelfmanagement op grote schaal mogelijk te
maken.
RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 63
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Visie van H. van Laarhoven, Hart & Vaatgroep
Medisch-specialistische zorg 2011-2020
De beschikbaarheid van medisch-specialistische zorg moet altijd bezien
worden in samenhang met andere gewenste, noodzakelijke en beschikbare
zorg. Medisch-specialistische zorg maakt feitelijk altijd deel uit van een
keten; ingrijpen in een onderdeel van die keten heeft onherroepelijk gevolgen
voor de andere delen en daarop moet zo goed mogelijk geanticipeerd
worden. Ook kan elke maatregel of verandering onvoorziene of onverwachte
effecten leiden, waar rekening mee gehouden moet worden. Zo leidt
bijvoorbeeld een vergoedingensysteem op basis van verrichtingen tot meer
verrichtingen en zou een concentratiemaatregel kunnen leiden tot een
verandering in indicatiestelling of registratie.
De discussie over concentratie kent verschillende motieven, waarvan
kwaliteitsverbetering als de belangrijkste gezien wordt. Wanneer er sprake
is van herschikking en reorganisatie gaat dat altijd gepaard met kosten en
investeringen. In alle gevallen zijn er vele financiële belangen mee gemoeid.
Financiering mag echter nooit het leidend principe zijn, ervan uitgaande dat
kwalitatief hoogstaande zorg uiteindelijk tot lagere kosten leidt.
De Hart&Vaatgroep is van mening dat bij vraagstukken van concentratie
en spreiding altijd gezocht moet worden naar balans tussen de effecten van
die beide bewegingen en dat daar ook sturing aan gegeven moet worden.
Voorbeelden zijn het voordeel van concentratie wat betreft kwaliteit en
veiligheid t.o.v. de nadelen van lange reisafstanden voor bepaalde groepen en
het verlies van diagnostische vaardigheden bij het afstoten van behandeling.
Concentratie
Doel van het concentreren van medisch-specialistische zorg moet zijn de
beste uitkomsten te bereiken, zowel medisch-technisch als wat betreft
kwaliteit van leven zoals die door patiënten ervaren wordt. Patiënten moeten
ook kunnen kiezen voor een behandeling die mogelijk minder effectief, maar
ook minder belastend is. Het vaststellen van normen gebeurt in eerste aanleg
door de beroepsgroepen, in overleg met de betreffende patiëntenorganisatie.
Meer is niet per sé altijd beter. Ver doorgevoerde specialisatie en
eenzijdigheid kunnen leiden tot routinematig handelen en verveling. Er
is sprake van ‘verminderende meeropbrengst’ en voor elke ingreep zal een
optimum gelden.
Van elke nieuwe of bestaande ingreep of behandeling moet worden
vastgesteld wat de gradatie van specialisatie is of moet zijn. Volume is een
uitkomstmaat, naast aantallen hersteloperaties en sterftecijfers.
RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 64
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>Exclusiviteit moet zoveel mogelijk vermeden worden; uit oogpunt van
concurrentie, innovatie en in bijzondere omstandigheden en noodsituaties
moet het altijd mogelijk blijven ingrepen op meerdere plaatsen uit te voeren.
Goede en toegankelijke registratie is essentieel om de effecten van
concen­tratie te monitoren en als basis voor het ontwikkelen van keuze-
instrumenten.
De mogelijkheid een vergunningenstelsel voor het uitvoeren van bepaalde
ingrepen te hanteren moet blijven bestaan, maar hoeft niet nood­zakelijker­
wijs toegepast te worden.
Co- en multimorbiditeit
Wanneer sprake is van co- en multimorbiditeit, wat meestal het geval is bij
chronisch zieken, moet voorkomen worden dat patiënten naar meerdere
ziekenhuizen moeten voor hun zorg.
Spreiding en kennisoverdracht
Waar hoogspecialistische zorg geconcentreerd kan worden, kan minder
specialistische zorg gespreid blijven. Spreiding kan ook geëntameerd worden,
wanneer een te grote afstand dreigt en er geen gelijkmatige regionale
spreiding is. Meer nadruk komt te liggen op eerstelijnsvoorzieningen. Veel
zorg kan niet geconcentreerd worden, zoals zorg voor chronische aandoe­
ningen waarbij een beperkte reisafstand wel belangrijk is, bijvoorbeeld voor
mensen met hartfalen.
Als bepaalde instellingen exclusief bepaalde behandelingen doen, dient
gezorgd te worden voor overdracht kennis en ervaring naar niet gespeciali­
seerde ziekenhuizen. Kennisoverdracht is belangrijk voor het in stand houden
van de mogelijkheid om diagnoses te stellen en nazorg te leveren.
Taakverdeling en taakherschikking
Specialistische zorg hoeft niet noodzakelijkerwijs alleen in ziekenhuizen
aangeboden te worden. Specialisten kunnen ook (deels) in de eerste
lijn werkzaam zijn. Verpleegkundig specialisten kunnen een aantal
werkzaamheden van specialisten overnemen. Beleid en beslissingen t.a.v. de
aantallen specialisten die nodig zijn en het aantal opleidingsplaatsen moeten
de verantwoordelijkheid zijn van een onafhankelijke instantie.
Keten en overdracht
Concentratie van zorg brengt voor een deel van de patiënten met zich mee
dat zij voor een bepaald zorgtraject op meerdere medisch-specialistische
centra zijn aangewezen of dat een onderdeel – de ingreep of operatie – op
een locatie gebeurt die geen deel uitmaakt van ‘bestaande’ ketens. Het is dan
nodig de overdracht goed te organiseren zodat de nazorg goed is.
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 65
</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Participatie en zeggenschap
De ontwikkeling naar concentratie en spreiding heeft gevolgen voor
(chronisch) zieken en mensen die zorg (gaan) gebruiken. Er moet voorzien
worden in participatie in besluitvorming, zowel op individueel niveau
als op dat van beleid. Patiënten en hun organisaties moeten als meest
belanghebbenden mee kunnen beslissen over de organisatie van hun eigen
zorg.
RVZ                                       Medisch-specialistische zorg in 20/20 66
</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>Visie vanuit het perspectief van patiënten met een chronische longziekte op
medisch-specialistische zorg 2011-2020, Longfonds
Inleiding
In Nederland lijden ruim 1 miljoen mensen aan een chronische longziekte.
Astma en COPD komen het meest voor. Daarnaast is er een aantal andere,
minder vaak voorkomende, chronische longziekten.
Chronische longziekten leiden tot het overlijden van 6.000 mensen per
jaar. Daarnaast heeft een groot aantal van deze patiënten door ademnood te
kampen met een sterk verminderde kwaliteit van leven.
De droom van de mens met een chronische longziekte over zijn zorg in 2020:
Een wereld van verschil!
Patiënt
Mijn longziekte is niet alleen chronisch maar heeft meestal ook een grillig en
onvoorspelbaar beloop.
Het is voor mij essentieel dat altijd de juiste zorg op maat, op de juiste tijd
en plaats voor mij beschikbaar is en dat ik deze ook krijg. Goede organisatie
en financiering zijn daarbij belangrijke randvoorwaarden.
Zorg
Wat zou het mooi zijn als in 2020:
− Mijn zorg wordt geleverd op basis van de zorgstandaard die voor mijn
    aandoening is ontwikkeld, waardoor ik weet wat ik van de zorg kan
    verwachten en wat de zorg van mij verwacht.
− Mijn zorg wordt verleend door zorgverleners die geschoold en getraind
    zijn in het begeleiden van patiënten met een chronische longaandoening
    en altijd zorg verlenen volgens de laatste stand van de wetenschap.
− Mijn zorg helemaal is afgestemd op mij als persoon, en niet op mijn
    ziekte(s)/ aandoening(en).
− Bij mijn zorg ook mijn lasten en beperkingen die ik door mijn ziekte
    ondervind, worden betrokken met als doel: zo hoog mogelijke kwaliteit
    van leven door zo min mogelijk ziektelast.
− Mijn zorgverleners in overleg met mij (en naasten), binnen de
    mogelijkheden die er zijn, mijn zorg afstemmen op mijn behoeften,
    wensen en mogelijkheden: ik krijg ‘zorg op maat’.
− Al mijn medische gegevens en mijn zorgdoelen kunnen worden
    vastgelegd in een individueel, ‘levenslang’ zorgplan.
− Ik, zolang als het kan, alle zorg zo dicht mogelijk bij huis krijg.
− De zorg voor alle chronische longpatiënten doelmatig en zonder
    hindernissen verloopt volgens één zorgroute vanaf de diagnose t/m de
    zorg aan het eind van mijn leven.
− In deze zorgroute de zorgverleners zoals huisarts, praktijkondersteuner,
    longarts, gespecialiseerde en/of longverpleegkundigen, fysiotherapeut,
    apotheker optimaal samenwerken.
RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 67
</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>− Mijn zorgverleners en ik partners zijn in de zorg. Samen stellen wij alles
    in het werk om mij zo lang mogelijk maatschappelijk goed te kunnen
    laten blijven functioneren (werk, sociaal leven, etc.).
− De zorg zo goed is georganiseerd en de samenwerking tussen de
    verschillende zorgverleners zo goed is, dat mijn controles en afspraken
    op één dag en op één locatie plaatsvinden, zodat ik niet op verschillende
    dagen voor verschillende afspraken hoef terug te komen.
− De duur en de frequentie van mijn consulten/controles aangepast zijn
    aan mijn zorgbehoeften. Kort als het kan, lang als het moet.
− Ik, omdat mijn ziekte niet alleen chronisch is maar ook een grillig en
    onvoorspelbaar beloop heeft, in alle fases van mijn ziekte een beroep kan
    doen op die zorgverlener die op dat moment de juiste zorg kan verlenen,
    de huisarts of de longarts of een andere specialist als ik nog andere
    aandoeningen heb.
− Ik zowel in de 1,5 lijn als in de 2e lijn één hoofdbehandelaar krijg,
    die verantwoordelijk is voor mijn zorg en voor de samenwerking en
    afstemming met andere zorgverleners.
− Ik zorg krijg van een team van zorgverleners, aangestuurd door mijn
    hoofdbehandelaar als mijn longaandoening ernstiger wordt en mijn zorg
    complexer. Als het kan in de 1e of 1,5e lijn, of als het niet anders kan, in
    de 2e lijn maar altijd in de regio waar ik woon.
− Ik gedurende mijn hele leven met mijn chronische longaandoening weet
    met wie ik contact op kan nemen als ik vragen heb of als er problemen
    zijn.
− De samenwerking, de afstemming en de informatie-overdracht zo goed
    georganiseerd is dat ik nooit meer mijn ‘verhaal’ meerder keren hoef te
    houden en ik nooit meer tegenstrijdige informatie krijg.
− Ik van al mijn zorgverleners díe informatie mee krijg die nodig is om
    thuis goed te kunnen functioneren.
− Al mijn gegevens voor elke betrokken zorgverlener toegankelijk zijn.
Organisatie
Wat zou het mooi zijn als in 2020:
− Op mijn hele zorgroute kwaliteit en patiëntgerichtheid de pijlers van
    mijn zorg zijn.
− Mijn zorg multidisciplinair ipv monodisciplinair is georganiseerd in een
    regionaal gezondheidsnetwerk.
− In dit netwerk alle zorgverleners die voor mijn zorg van belang zijn in alle
    onderdelen samenwerken (informatie, overdracht medische gegevens, up-
    to-date dossiers).
− Ook de longarts deel uit maakt van dit netwerk. Hij adviseert aan en
    kan worden geconsulteerd door andere zorgverleners en hij neemt deel
    aan het reguliere multidisciplinaire overleg, waarin alle (long)patiënten
    worden besproken.
− Het regionale gezondheidsnetwerk ook over multidisciplinair
    samengestelde teams beschikt die patiënten zo nodig dichtbij huis
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>    kunnen ondersteunen bij en begeleiden in het omgaan met hun
    aandoening. Praktijkondersteuners en longverpleegkundigen zijn hierbij
    onmisbaar.
−   Er voldoende en gekwalificeerde praktijkondersteuners zijn die
    structureel deel uitmaken van het regionale gezondheidsnetwerk en
    waarvoor structurele financiering beschikbaar is.
−   In de regionale ziekenhuizen deze ondersteuning structureel wordt
    verleen door de longverpleegkundigen.
−   Mijn zorgverleners voldoende tijd hebben en nemen om mij te
    ondersteunen in het behalen van mijn doelen/in het aanleren en
    volhouden van mijn zelfmanagement.
−   Er een directe en altijd toegankelijke lijn met een ziekenhuis in de
    regio is, waar meer specialistische zorg plaatsvindt als de ernst van mijn
    ziekte dat vereist bv als gevolg van een exacerbatie, of als ik meerdere
    aandoeningen tegelijk krijg of heb. Veel longpatiënten hebben namelijk
    vaak meerdere aandoeningen, zoals van hartfalen.
−   Ik, dankzij goede samenwerking en afstemming, altijd weet wie mijn
    hoofdbehandelaar is: mijn huisarts of mijn longarts.
−   Ik in geval van meerdere aandoeningen, dankzij goede samenwerking en
    afstemming altijd weet wie mijn hoofdbehandelaar is. Dit geldt zowel
    voor de basiszorg als voor de ziekenhuiszorg.
−   Er op de hele zorgroute gespecialiseerde praktijkondersteuners en
    longverpleegkundigen werkzaam zijn en dat voldoende financiële
    middelen zijn om het voor patiënten zo belangrijke ondersteunende en
    begeleidende werk te kunnen doen.
−   De zorg/controles voor mensen met een chronische (long)ziekte of
    met meerdere aandoeningen plaatsvindt op één dag in een regionale
    zorgpoli die nauw samenwerkt met of is ondergebracht in het regionale
    ziekenhuis.
−   Er voor mij altijd een coördinator is die ervoor zorgt dat mijn zorg goed
    verloopt.
−   De zorg is ‘ontschot’. Het ziekenhuis, de volgende ‘pleisterplaats’ in de
    zorgroute, is het verlengstuk van de 1,5e lijns zorg.
−   Voor patiënten met een lichte/matige ziektelast zonodig begeleiding/
    revalidatie op maat door een multidisciplinair team binnen het regionale
    zorgnetwerk plaatsvindt en dat ook de nazorg goed is geregeld.
−   Voor patiënten met een ernstige ziektelast begeleiding/revalidatie
    in een gespecialiseerd behandelcentrum door een multidisciplinair
    team plaatsvindt, dat er goede overdracht naar het regionale netwerk
    plaatsvindt, en daar gestructureerde nazorg is georganiseerd.
−   Er kwaliteitszorg gerealiseerd en toegankelijk is voor ernstige
    allergiepatiënten.
−   De regionale specialisten een beroep kunnen doen op topspecialisten.
−   De topspecialisten gezamenlijk een kenniscentrum beheren, waar elke
    zorgverlener te allen tijde terecht kan voor kennis of advies.
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 69
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>− In de ziekenhuizen een cultuuromslag is gerealiseerd: kwaliteit,
    doelmatigheid en patiëntgerichtheid zijn de belangrijkste kenmerken van
    de zorg.
Overige
Wat zou het mooi zijn als in 2020:
− Er dankzij een goede samenwerking tussen deskundigen een snelle en
    juiste diagnose kan worden gesteld, waardoor voor nieuwe patiënten snel
    met de juiste behandeling kan worden gestart.
− De zorgverzekeraars alleen díe zorg inkopen die aantoonbaar volledig
    op patiënten met een chronische longziekte is afgestemd en wordt
    uitgevoerd.
− Het onderwijs voor alle bij de chronische (long)zorg betrokken
    zorgverleners is afgestemd op de nieuwe, integrale en vraaggestuurde
    vorm van zorgverlenen. De zorgverleners in opleiding worden getraind
    in samenwerken, inlevingsvermogen, luisteren, shared decision making,
    motivational interviewing etc.)
‘Kort gezegd’ in 2020:
Is mijn zorg op alle niveaus van de hoogste kwaliteit en gebaseerd op de
laatste stand van de wetenschap (onderzoek, richtlijnen, zorgstandaarden),
vraaggestuurd, rond mij als patiënt georganiseerd, krijg ik zorg op maat en is
de zorg zoveel als mogelijk en nodig is, multidisciplinair.
Is mijn zorg op alle niveaus doelmatig georganiseerd en wordt deze adequaat
en op dezelfde manier door de zorgverzekeraars ingekocht en gefinancierd.
Waar ik ook ben krijg ik dezelfde kwalitatief goede en juiste, zorg.
Niet de marktwerking in de zorg is het doel (in 2020 is gebleken is dat de
zorg zich niet leent voor marktwerking) maar efficiënte en kwalitatief goede
zorg, afgestemd op mij als patiënt met een chronische longaandoening.
In 2025 heb ik vrije keuze voor mijn zorg: kwaliteit van de zorg en de
patiëntgerichtheid van mijn zorgverleners en of van een ziekenhuis zijn voor
mij doorslaggevend.
Is er in het ziekenhuis één specialist die mijn hoofdbehandelaar is. Deze zorgt
ervoor dat mijn zorg in het ziekenhuis goed wordt gecoördineerd en dat de
andere specialisten aan hem rapporteren. Leggen de specialisten duidelijk
vast wie voor welke deel van mijn zorg verantwoordelijk is en informeren zij
mij en mijn naasten daarover.
Is er één iemand in het zorgnetwerk en of het ziekenhuis die mijn zorg/
afspraken coördineert en met wie ik contact op kan nemen bij vragen of
problemen. De gegevens van deze persoon zijn mij bekend en deze persoon
zorgt er ook voor dat mijn dossier up-to-date is.
Kan ik, als ik mij weer beter voel terug naar mijn eigen, vertrouwde
omgeving met passende (na)zorg dichtbij huis.
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 70
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre>Is de vaste werkwijze dat, als ik het ziekenhuis kan verlaten, mijn hoofd­
behan­delaar in het ziekenhuis mijn dossier zo snel mogelijk en zo volledig
mogelijk overdraagt aan mijn behandelaar in het regionale gezond­
heidsnetwerk, die dan weer mijn hoofdbehandelaar wordt. Is er passende
zorg/begeleiding/training van kundige zorgverleners als het geestelijk,
lichamelijk of sociaal niet goed met mij gaat. Als ik weer zelfstandig verder
kan, dragen deze zorgverleners hun dossier over aan mijn hoofdbehandelaar.
Staat mijn ziektegeschiedenis en staan mijn afspraken en medicijnen allemaal
in mijn levensvolgend individuele zorgplan. In 2020 is dit elektronisch
beschikbaar en altijd voor mij en alle bij mijn zorg betrokken zorgverleners
beschikbaar. Ik kan dit thuis altijd raadplegen en het biedt de mogelijkheid
om digitaal vragen te stellen of adviezen te vragen.
Voorkomt de beschikbaarheid van mijn elektronische dossier ook dat ik bij
elke zorgverlener opnieuw mijn verhaal moet doen, voorkomt dat dat ik
onnodige zorg krijg, en of dat ik verkeerde of onvoldoende medicijnen krijg
voorgeschreven.
Zijn de organisatorische en financiële schotten in mijn zorg geheel
verdwenen; er is een patiëntvolgend financieringssysteem. Zijn er in mijn
zorg dus geen organisatorische of financiële hindernissen meer en ben ik
zowel voor mijn zorg dicht bij huis als voor de meer specialistische zorg vrij
in de keuze van mijn zorgverlener.
Krijg ik alle zorg, steun en begeleiding, die nodig is om zo goed mogelijk
met mijn aandoening te kunnen omgaan, vergoed vanuit het patiëntvolgend
financieringssysteem.
Als ik in de fase ben gekomen dat behandelingen/medicijnen niet meer
helpen en voor mij de zgn palliatieve fase aanbreekt – die voor mensen
met een chronisch longziekte wel een paar jaar kan duren – is er in het
ziekenhuis, de zorginstelling of in het regionale zorgnetwerk een team dat in
deze zorg is gespecialiseerd.
Ik heb dan één hoofdbehandelaar en een gespecialiseerde zorgcoördinator,
die volledig op de hoogte is van alles wat nodig of mogelijk is voor een zo
goed mogelijk verloop van deze fase. Ik heb alle gegevens van die persoon
en ik of mijn naasten kunnen te allen tijde een beroep op deze coördinator
doen. Deze persoon zorgt er ook voor dat mijn dossier up-to-date is en dat
ik daarvan een exemplaar in mijn bezit heb. Ten behoeve van afstemming
en duidelijkheid is mijn dossier voor iedereen die bij mijn zorg betrokken is,
beschikbaar.
Uitgangspunten voor beleid Astma Fonds
In Nederland zijn een miljoen mensen met een chronische longziekte, zoals
astma, COPD of een zeldzame longziekte. Het Astma Fonds (binnenkort
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 71
</pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Longfonds) zet zich in voor iedereen met een chronische longziekte en voor
iedereen met gezonde longen. Daarom verandert het Astma Fonds haar
naam binnenkort in Longfonds.
Chronische longziekten moeten beter worden aangepakt en mensen moeten
minder problemen als gevolg van hun longziekte ondervinden.
Voor de ruim 1 miljoen mensen met een chronische longziekten (astma,
COPD, zeldzame longziekten) zet het Astma Fonds zich in voor een
optimale kwaliteit van leven en verbetering van de (ervaren) kwaliteit van
zorg. Ook hun naasten worden hierbij betrokken. Een chronische ziekte
heb je immers niet alleen. Samen met de (leden van de) patiëntenvereniging
streeft het fonds naar passende voorwaarden voor een gezonde en prettige
leefomgeving, optimale zorg en effectieve, zorggerelateerde preventie. Een
gezonde leefstijl, zelfmanagement, longziekten-gerelateerde allergieën en
arbeidsparticipatie zijn belangrijke aandachtspunten. De komende jaren
hebben verbetering van de kwaliteit van zorg, inclusief zelfmanagement en
rookontmoediging, de hoogste prioriteit.
Goede zorg algemeen
Mensen met een chronische (long)ziekte hebben na hun diagnose de rest
van hun leven zorg en begeleiding nodig: dit wordt het zorgcontinuüm
genoemd, van diagnose t/m palliatieve zorg. Dit zorgcontinuüm vormt de
basisstructuur voor de zorgstandaard voor een chronische aandoening.
De belangrijkste functie van een zorgstandaard is om richting te geven
aan de wijze waarop de zorgvraag van mensen met een chronische
aandoening of een verhoogd risico daarop wordt beantwoord. Het doel
is dat zij hun leven met een chronische aandoening als volwaardig burger
kunnen inrichten met alle maatschappelijke behoeften, verplichtingen en
mogelijkheden. Uitgangspunt daarbij is dat de patiënt als volwaardig partner
met eigen verantwoordelijkheid in het zorgproces optreedt. Uiteraard is een
transparante aanpak hierbij van doorslaggevend belang. De zorgstandaard
geeft de maatstaf voor het vereiste niveau van kwaliteit van zorgverlening
en biedt voldoende ruimte voor flexibiliteit en individuele, persoonsgericht
benadering van mensen met een chronische aandoening.
Voor COPD is de zorgstandaard in juli 2010 in werking getreden. Voor
astma is deze in ontwikkeling. Voor de zeldzame longziekten worden op dit
moment de kwaliteitscriteria ontwikkeld. Deze kunnen vervolgens, net als
bij COPD en astma, bij de ontwikkeling van de betreffende zorgstandaard,
samen met de klinische richtlijnen als belangrijke informatiebron worden
ingebracht.
In de zorgstandaard COPD wordt een nieuwe visie op de zorg voor mensen
met COPD gegeven. De integrale gezondheidstoestand van de patiënt krijgt
hierin een centrale plaats. Een patiënt met COPD heeft namelijk niet alleen
een fysiologische stoornis maar ervaart ook klachten, beperkingen in het
dagelijks functioneren en problemen in de kwaliteit van leven (ziektelast).
RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 72
</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Omdat met COPD de eerste ervaringen zijn opgedaan met deze nieuwe visie
op zorg, de integratie daarvan in de diagnostiek, behandeling en begeleiding,
en met de integrale bekostiging, zullen wij ons in deze notitie tot deze
aandoening beperken. Uit focusgroepgesprekken met patiënten en uit andere
vormen van patiëntenparticipatie kunnen wij stellen dat de ervaringen van
patiënten met andere chronische longaandoeningen in grote lijnen parallel
lopen met die van mensen met COPD.
Algemene dimensies voor het totale zorgcontinuüm, zoals gedefinieerd door
het CVZ:
− Veiligheid: het vermijden van veiligheidsrisico’s en fouten die schade
    kunnen toebrengen aan patiënten en medewerkers.
− Effectiviteit: het leveren van nauwkeurige en juiste zorg gebaseerd op
    wetenschappelijke kennis.
− Patiëntgerichtheid: het respecteren van de unieke noden, wensen en
    waarden van de patiënt.
− Tijdigheid: het leveren van zorg op de juiste tijd, verhinderen van
    wachttijden voor patiënten en medewerkers.
− Doelmatigheid: het vermijden van zorg die niet bijdraagt aan de
    vraagstelling van de patiënt en die niet redelijkerwijs kosteneffectief is,
    vermijden van verspilling.
− Gelijkheid: het leveren van gelijke zorg voor alle patiëntengroepen,
    ongeacht sekse, etniciteit, geografische afkomst en sociaal-economische
    status.
Deze notitie is opgesteld n.a.v. verzoek RVZ d.d. 14072011 om visie vanuit
patiëntenperspectief op medisch-specialistische zorg 2011-2020
Longpatiëntenvereniging/lvr
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 73
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Visie Reumapatiëntenbond op specialistische zorg
− Bij medisch specialistisch handelen dienen (ook) kwaliteitscriteria
    vanuit patiëntenperspectief gehanteerd te worden, naast de medisch
    inhoudelijke professionele standaarden. Medisch specialisten zouden daar
    actief naar op zoek moeten gaan.
− Vanaf het eerste moment dient zelfmanagement (inclusief bewegen) van
    de patiënt waar mogelijk bevorderd te worden door de medisch specialist.
    Medisch specialisten zouden daarin een uitnodigende en proactieve
    houding moeten tonen.
− Concentratie van reumazorg, dus behandeling door gespecialiseerde
    instituten indien dit in de perceptie van patiënten meerwaarde oplevert.
    Niet over de gehele linie, veelal zal juist bereikbaarheid dicht bij huis
    belangrijk zijn (bijvoorbeeld toedienen/gebruik biologicals/TNF alpha’s).
− Meer integrale ketenzorg.
RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 74
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 71 ======================================================================

<pre>Visie vanuit het perspectief van patiënten met zeldzame spierziekten op medisch-
specialistische zorg 2011 – 2020, Vereniging Spierziekten Nederland (VSN)
Inleiding
Spierziekten zijn ernstige, veelal ongeneeslijke ziekten. Er zijn meer dan 600
verschillende spierziekten bekend, alle zeldzaam. Naar schatting hebben in
Nederland ruim 100.000 mensen een spierziekte.
Een spierziekte heeft een zeer grote impact op het leven van de patiënt.
Spierziekten zijn vaak progressief: de klachten verergeren en diverse andere
orgaansystemen kunnen aangetast raken. De zorg aan patiënten met een
spierziekte is complex en vereist een multidisciplinaire aanpak.
Expertise centra voor spierziekten
Voor zeldzame ziekten zoals spierziekten is concentratie van zorg een
vereiste voor kwalitatief goede zorg. Efficiënte en hoogkwalitatieve zorg
voor patiënten met spierziekten wordt bereikt door het ontwikkelen van een
beperkt aantal expertisecentra voor clusters van spierziekten. Binnen deze
spierziektespecifieke expertisecentra wordt expertise vanuit verschillende
vakgebieden gebundeld. Er is sprake van een goed op elkaar afgestemde
multidisciplinaire samenwerking. Ten behoeve van de continuïteit is het
raadzaam om per cluster van spierziekten minimaal twee expertisecentra te
ontwikkelen. Dit uitgangspunt sluit aan bij het concentratiebeleid van de
NFU (Nederlandse Federatie van Universitaire medische centra).
De noodzaak aan concentratie van zorg, vormgegeven door middel van
expertisecentra voor zeldzame ziekten, wordt breed erkend. Zo noemt de
Raad van de Europese Unie expertisecentra een speerpunt voor nationale
plannen om de zorg voor zeldzame ziekten te verbeteren. In Nederland
heeft de Stuurgroep Weesgeneesmiddelen (WGM) een consultatiedocument
opgesteld waarin wordt aangegeven waar expertisecentra voor zeldzame
aandoeningen aan moeten voldoen. Een expertisecentrum is belangrijk
om kwaliteit van zorg aan patiënten met zeldzame ziekten te vergroten,
onderzoek naar diagnose en behandeling te bevorderen en kennis over
zeldzame ziekten te verbeteren.
De spierziektenspecifieke expertise centra zijn bij voorkeur ingebed in de
zorgstructuur van de universitaire medische centra (UMC´s). Niet alleen
betreft het hier veelal topreferente zorg, ook beschikken de meeste UMC´s
al over multidisciplinaire spierziekteteams en zijn in enkele UMC´s reeds
spierziektespecifieke expertisecentra gevestigd. Een goed voorbeeld van een
bestaand expertisecentrum is het ALS-centrum (www.als-centrum.nl) met
locaties in UMC Utrecht, AMC en UMC St. Radboud.
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 75
</pre>

====================================================================== Einde pagina 71 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 72 ======================================================================

<pre>Landelijke samenwerking
De spierziektespecifieke expertisecentra vormen samen een landelijk
samenwerkingsverband: één spierziektecentrum Nederland. Een goede
samenwerking en afstemming tussen deze expertisecentra verhoogt de
kwaliteit en efficiëntie van de zorg. Patiënten worden tijdig naar de
juiste zorgverleners verwezen, kennis wordt gedeeld en op het gebied van
wetenschappelijk onderzoek is men internationaal één gezicht naar buiten.
Focus en massa zijn hierin sleutelwoorden. Dit concept wordt momenteel
verder uitgewerkt door het Interuniversitair Steunpunt Neuromusculair
Onderzoek (ISNO) waarin zowel de medisch specialisten betrokken bij
spierziekten als de Vereniging Spierziekten Nederland vertegenwoordigd zijn.
Zorg voor zeer zeldzame spierziekten
Gezien de grote verscheidenheid aan spierziekten en het zeer zeldzaam
voorkomen van sommige spierziekten is het niet haalbaar om voor alle
spierziekten expertisecentra te ontwikkelen in Nederland.
De bestaande expertisecentra zijn vanuit hun specifieke expertise in staat om,
beter dan welke andere Nederlandse zorgverlener, medische zorg te geven
aan alle patiënten met spierziekten. Bij voorkeur bieden expertisecentra
naast hoogwaardige zorg aan patiënten met spierziekten die tot hun expertise
behoren ook medische zorg aan patiënten met spierziekten waarvoor in
Nederland geen expertisecentrum bestaat.
Voor deze groep patiënten is daarnaast toegang tot zeer gespecialiseerde zorg
buiten onze landsgrenzen belangrijk. Europese samenwerking en een goede
verdeling van de diverse spierziekten over expertisecentra op Europees en
eventueel internationaal niveau zijn hierbij van belang.
Zorgketen
Bij concentratie van zorg is het belangrijk de balans tussen kwaliteit en
bereikbaarheid te bewaken. Onderdelen van de medische zorg aan patiënten
met een spierziekte zullen, waar dat mogelijk is zonder afbreuk te doen
aan de kwaliteit van zorg, uitgevoerd worden door zorgverleners buiten het
expertisecentrum. Hierbij geldt het motto: ´dichtbij als het kan, veraf als het
moet´.
Opgemerkt dient te worden dat het expertisecentrum beschikt over
specifieke kennis van en ervaring met het desbetreffende zeldzame
ziektebeeld. Het merendeel van de zorgverleners in Nederland ziet te
weinig mensen met één specifieke zeldzame ziekte om over actuele kennis
te kunnen beschikken. Het expertcentrum heeft dan ook een adviserende,
informerende en consulterende taak voor zorgverleners in de zorgketen van
patiënten met een spierziekte. Tevens is regelmatige afstemming tussen de
bij de patiënt betrokken zorgverleners uit de eerste en/of tweede lijn en
het expertisecentrum belangrijk voor een goede zorg. Om de kwaliteit van
de medische zorg te garanderen ziet het expertisecentrum de patiënt bij
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 76
</pre>

====================================================================== Einde pagina 72 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 73 ======================================================================

<pre>voorkeur met enige regelmaat voor medische controles, behandeling van
specifieke klachten of het verbeteren van de behandeling.
Het expertisecentrum vervult een centrale rol in de ketenzorg voor mensen
met een zeldzame spierziekte. Het expertisecentrum ondersteunt, coördineert
en bewaakt de kwaliteit in de keten. Ontwikkeling van ketenzorg bij
spierziekten is een belangrijk speerpunt. Zorgstandaarden kunnen hierbij
behulpzaam zijn.
Participatie en zeggenschap
Mensen met een chronische aandoening willen regie over hun eigen leven
voeren. Een deel van deze mensen is ook in staat om regie over de eigen zorg
te voeren. Zelfmanagementtools bieden hierbij ondersteuning maar zijn nog
volop in ontwikkeling.
Participatie en zeggenschap van patiënten dienen structureel ingebed te
worden, zowel op individueel als op beleidsniveau. Patiënten en hun organi­
saties kunnen als meest belanghebbenden meebeslissen over de organisatie
van hun eigen zorg en krijgen een belangrijke rol in de kwaliteits­bewaking
van de geleverde zorg. Bij de ontwikkeling van de expertisecentra dient ook
voor deze aspecten aandacht te zijn.
Randvoorwaarden
Om concentratie van zorg mogelijk te maken is het van belang te streven
naar een passend financierings- en samenwerkingsmechanisme waarmee de
duurzaamheid van de infrastructuur op het gebied van zeldzame ziekten op
lange termijn gegarandeerd is. Op dit moment zijn er enkele ontwikkelingen
die de levering van hoogwaardige complexe zorg door expertisecentra
belemmeren. Zeldzame spierziekten horen binnen het ziekenhuis tot het
A-segment. Dit houdt in dat er vaste bedragen voor (poli)klinische behande­
lingen worden aangehouden die niet toereikend zijn voor de te leveren
kwalitatief hoogwaardige zorg van een expertisecentrum. Daarbij worden de
activiteiten die een expertisecentrum verricht om kwaliteit in de ketenzorg
te verbeteren en te coördineren niet vergoed. Adequate prijsstelling dan wel
prestatiebekostiging is een voorwaarde voor een duurzame herordening.
RVZ                                        Medisch-specialistische zorg in 20/20 77
</pre>

====================================================================== Einde pagina 73 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 74 ======================================================================

<pre>Bijlage 4
Afkortingen
BBP         Bruto Binnenlands Product
COPD        Chronic Obstructive Pulmonary Disease
CVZ         College voor zorgverzekeringen
DBC         Diagnosebehandelingcombinatie
DOT         DBC’s op weg naar Transparantie
EBM         Evidence Based Medicine
EHD         Eerstehulpdienst
EPD         Electronisch Patiënten Dossier
GG          Gezondheid en gedrag
GGZ         Geestelijke gezondheidszorg
GHOR        Geneeskundige Hulp bij Ongevallen en Rampen
HAP         Huisartsenpost
IC          Intensive Care
IGZ         Inspectie voor de Gezondheidszorg
NFU         Nederlandse Federatie van Universitair Medisch Centra
NMa         Nederlandse Mededingingsautoriteit
NVZ         Vereniging van Ziekenhuizen
NZa         Nederlandse Zorgautoriteit
PHR         Personal Health Record
RIVM        Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
ROAZ        Regionaal Overleg Acute Zorgketen
RVZ         Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
SASZ        Stichting Algemene Specialistische Ziekenhuizen
SEH         Spoedeisende Hulp
STZ         Samenwerkende Topklinische Ziekenhuizen
UMC         Universitair Medisch Centrum
VWS         Volksgezondheid, Welzijn en Sport
WBMV        Wet op Bijzondere Medische Verrichtingen
ZBC         Zelfstandig Behandelcentrum
RVZ                                  Medisch-specialistische zorg in 20/20 79
</pre>

====================================================================== Einde pagina 74 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 75 ======================================================================

<pre>Overzicht publicaties RVZ
De adviezen zijn te bestellen en/of te downloaden op de website van de RVZ
(www.rvz.net). Tevens kunt u de adviezen per mail aanvragen bij de RVZ
(mail@rvz.net). Publicaties van vóór 2007 staan op de website van de RVZ
en CEG.
De publicaties van het Centrum voor Ethiek en Gezondheid zijn te bestellen
bij het CEG per mail info@ceg.nl
Publicaties RVZ vanaf 2008
11/04        Medisch-specialistische zorg in 20/20, oktober 2011
             Publicaties bij dit advies
             11/05 - Ziekenhuislandschap 20/20: Niemandsland of
                       Droomland (achtergrondstudie), oktober 2011
             11/06 - Medisch-technologische ontwikkelingen zorg 20/20
                       (achtergrondstudie), oktober 2011
             11/07 - Brochure, oktober 2011
             Publicaties bij dit advies, alleen te downloaden
	Samenwerking en mededinging in de zorg (achtergrondstudie),
             oktober 2011
	Het contracteren en bekostigen van medisch specialistische
             netwerken (achtergrondstudie), oktober 2011
	De rol van e-Health in een veranderend ziekenhuislandschap
             (achtergrondstudie), oktober 2011
	Demografische krimp en ziekenhuiszorg (achtergrondstudie),
             oktober 2011
11/03        Sturen op gezondheidsdoelen, juni 2011
11/02        Gemeente en zorgvangnetten (briefadvies), april 2011
11/01	Bekwaam is bevoegd: Innovatieve opleidingen en nieuwe
             beroepen in de zorg, februari 2011
10/13	Ruimte voor arbeidsbesparende innovaties in de zorg, november
             2010
             Publicaties bij dit advies
             10/14 -Krant bij het advies ruimte voor arbeidsbesparende
                     innovaties in de zorg, november 2010
10/10        Perspectief op gezondheid 20/20, september 2010
             Publicaties bij dit advies
             10/­11 - Komt een patiënt bij zijn coach…… (achtergrond­
                       studie behorende bij het advies Perspectief op
                       gezondheid 20/20), september 2010
             10/12 - Veranderen met draagvlak (achtergrondstudie
                      behorende bij het advies Perspectief op gezondheid
                      20/20), oktober 2010
10/05	Zorg voor je gezondheid! Gedrag en gezondheid: de nieuwe
             ordening (discussienota), april 2010
RVZ                                          Medisch-specialistische zorg in 20/20 81
</pre>

====================================================================== Einde pagina 75 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 76 ======================================================================

<pre>       Publicaties bij dit advies
       10/09 - Van zz naar gg
                Acht debatten, een sprekend verhaal
       10/08 - Moderne patiëntenzorg: Acht jaar later (achtergrond­
                studie behorende bij de discussienota Zorg voor je
                gezondheid!), april 2010
       10/07 - Leefstijl en de zorgverzekering (achtergrondstudie
                behorende bij de discussienota Zorg voor je
                gezondheid!), april 2010
       10/06 - Een nieuwe ordening door het naar voren schuiven van
                zorg (achtergrondstudie behorende bij de discussienota
                Zorg voor je gezondheid!), april 2010
10/04  De patiënt als sturende kracht
10/03	De relatie medisch specialist en ziekenhuis in het licht van de
       kwaliteit van zorg
10/01  Gezondheid 2.0 (advies), februari 2010
       Publicaties bij dit advies
       10/02 - Health 2.0: It’s not just about medicine and techno­lo­gy,
                it’s about living your life (achter­grondstudie beho­rende
                bij het advies Gezondheid 2.0), februari 2010
09/14  Investeren rondom kinderen, september 2009
09/13	Numerus Fixus Geneeskunde: loslaten of vasthouden,
       januari 2010
09/12  Brochure Numerus Fixus, januari 2010
09/11  Werkprogramma 2010, november 2009
09/10  Steunverlening zorginstellingen (advies), juni 2009
09/09	Buiten de gebaande paden. Advies over Intersectoraal
       gezondheidsbeleid, mei 2009
09/08	Buiten de gebaande paden: Inspirerende voorbeelden van
       intersectoraal gezondheidsbeleid (brochure,) mei 2009
09/07  Evaluatie RVZ 2004-2008, april 2009
09/06	Geven en nemen in de spreekkamer. Rapportage over
       veranderende verhoudingen, maart 2009
09/05	Tussen continuïteit en verandering. 27 adviezen van de RVZ
       2003-2009, februari 2009
09/04  Governance en kwaliteit van zorg (advies) maart 2009
09/03  Werkprogramma 2009, maart 2009
09/02	Farmaceutische industrie en geneesmiddelengebruik: evenwicht
       tussen publiek en bedrijfsbelang (debatverslag), januari 2009
09/01	De verzekeraar en de patiënt: een succesvolle coaltie:
       goede voorbeelden van patiëntgestuurde zorginkoop (in
       samenwerking met de NPCF), januari 2009
08/11  Uitgavenbeheer in de gezondheidszorg (advies), december 2008
       Publicaties behorende bij dit advies
       08/12 - Uitgavenbeheer in de gezondheidszorg:
                achtergrondstudies, december 2008
RVZ                                   Medisch-specialistische zorg in 20/20 82
</pre>

====================================================================== Einde pagina 76 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 77 ======================================================================

<pre>08/10	Versterking voor gezinnen. Preadviezen Raad voor
             Maatschappelijke Ontwikkeling (Versterken van de village:
             preadvies over gezinnen en hun sociale omgeving) en Raad voor
             de Volksgezondheid en Zorg (Zorg in familieverband: preadvies
             over zorgrelaties tussen generaties), september 2008
08/08        Schaal en zorg (advies), mei 2008
             Publicaties bij dit advies
             08/09 - Schaal en zorg: achtergrondstudies (achtergrondstudies
                      behorende bij het advies Schaal en zorg), mei 2008
08/05        Zorginkoop (advies), maart 2008
             08/06 - Zorginkoop heeft de toekomst: maar vraagt nog een
                      flinke inzet van alle betrokken partijen (achtergrond­
                      studie behorende bij het advies Zorginkoop), maart
                      2008
             08/07 - Onderhandelen met zorg (achtergrondstudie behorende
                      bij het advies Zorginkoop), maart 2008
08/03        Screening en de rol van de overheid (advies), april 2008
             Publicaties bij dit advies
             08/04 - Screening en de rol van de overheid: achtergrond­studies
                      (achtergrondstudie behorende bij het advies Screening
                      en de rol van de overheid), april 2008
08/01        Beter zonder AWBZ? (advies), januari 2008
             Publicaties bij dit advies
             08/02 - Leven met een chronische aandoening (Acht
                      portrettenbehorende bij het advies Beter zonder
                      AWBZ?), januari 2008
Sig 08/01a Publieksversie Vertrouwen in de spreekkamer, februari 2008
Publicaties CEG vanaf 2008
Sig 10/11	Ver weg en toch dichtbij? Ethische overwegingen bij zorg op
             afstand
Sig 09/11 Dilemma’s van verpleegkundigen en verzorgenden.
Sig 09/05	Met de camera aan het ziekbed. Morele overwegingen bij
             gezondheidszorg op televisie, mei 2009
Sig 08/02	Dilemma’s op de drempel. Signaleren en ingrijpen van profes­
             sionals in opvoedingssituaties (signalement), september 2008
Sig 08/01	Afscheid van de vrijblijvendheid. Beslissystemen voor
             orgaandonatie in ethisch perspectief (studie in het kader van het
             Masterplan Orgaandonatie VWS), juni 2008
RVZ                                         Medisch-specialistische zorg in 20/20 83
</pre>

====================================================================== Einde pagina 77 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 78 ======================================================================

<pre>RVZ raad in gezondheidszorg De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg is een onafhankelijk adviesorgaan voor de regering en voor het parlement. Hij zet zich in voor de volksgezondheid en voor de kwaliteit en de toegankelijkheid van de gezondheidszorg. Daarover brengt hij strategische beleidsadviezen uit. Die schrijft de Raad vanuit het perspectief van de burger. Durf, visie en realiteitszin kenmerken zijn adviezen. Samenstelling Raad voor de Volksgezondheid en Zorg Voorzitter Prof. drs. M.H. (Rien) Meijerink Leden Mw. mr. A.M. van Blerck-Woerdman Mr. H. Bosma Mw. prof. dr. D.D.M. Braat Mw. E.R. Carter, MBA Prof. dr. W.N.J. Groot Prof. dr. J.P. Mackenbach Mw. drs. M. Sint Prof. dr. D.L. Willems Algemeen secretaris Drs. P. Vos</pre>

====================================================================== Einde pagina 78 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 79 ======================================================================

<pre>Medisch-specialistische zorg in 20/20 Dichtbij en ver weg Medisch-specialistische zorg in 20/20</pre>

====================================================================== Einde pagina 79 =================================================================

<br><br>