<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>  ‘Prikkels voor een toekomstbestendige Wmo’
                                                                                       Parnassusplein 5
                                                                                       2511 VX Den Haag
                                                                                       Postbus 19404
                                                                                       2500 CK Den Haag
                                                                                       Tel       070 – 340 50 60
                                                                                       Fax       070 – 340 75 75
                                                                                       E-mail mail@rvz.net
                                                                                       URL       www.rvz.net
Inleiding
                                                                                       Datum
Gemeenten moeten met minder middelen meer doen                                         27 mei 2011
Het kabinet heeft het voornemen om de functies (activerende) begeleiding en dag-       Uw brief van
besteding over te hevelen van de AWBZ naar de Wet maatschappelijke ondersteu-          -
ning (Wmo). Daarnaast is het voornemens de jeugdzorg in zijn geheel onder de           Uw kenmerk
verantwoordelijkheid van gemeenten te brengen. Deze plannen sluiten aan bij de         -
reeds eerder ingezette koers van decentralisatie van zorgtaken naar gemeenten.         Ons kenmerk
                                                                                       4375-38
Zo is in 2006 de Wet maatschappelijke ondersteuning ingevoerd, die gemeenten           Doorkiesnummer
primair verantwoordelijk maakt voor de (maatschappelijke) ondersteuning van hun        070 340 57 69
inwoners. Bij die gelegenheid is (een deel van) de huishoudelijke verzorging over-     Onderwerp
geheveld vanuit de AWBZ naar de Wmo, in januari 2009 gevolgd door de onder-            briefadvies ‘ Prikkels voor een
steunende begeleiding.                                                                 toekomstbestendige Wmo’
Deze decentralisatie van zorgtaken is vooral ingegeven door de overtuiging dat
gemeenten in staat zijn zorg te dragen voor ondersteuning op maat, omdat deze
decentrale bestuurslaag het dichtst bij de burger staat en haar inwoners het beste
kent. Daarbij komt dat gemeenten veel taken hebben op aanpalende beleidsterrei-
nen (wonen, werk en inkomen), zodat zij in de gelegenheid zijn de noodzakelijke
verbindingen te leggen en al doende tot een integrale aanpak van problemen te
komen.
Deze sturingsfilosofie doet overigens niet af aan het feit dat aan deze decentralisa-
tie-operatie zonder twijfel tevens een streven naar doelmatigheid en kostenbespa-
ring ten grondslag ligt: juist door een integrale aanpak van problemen zijn gemeen-
ten bij uitstek in staat met (relatief) minder middelen meer te doen.
Na aanvankelijke aanloopproblemen zijn gemeenten inmiddels goed op weg met de
Wmo. Zo concludeerde het SCP in zijn evaluatie van de Wmo in maart 20101 dat
de Wmo werkt, in die zin dat de meeste gemeenten de wet uitvoeren zoals de wetgever
haar heeft bedoeld en met de instrumenten die de wet verschaft. Gemeenten hebben
een stap gezet in de ontwikkeling van een beter lokaal sociaal beleid. Hoewel er een
aantal punten is dat nog niet helemaal goed verloopt, is dit proces nog in volle gang.
Deze conclusie is in lijn met de bevindingen van Research voor Beleid, die in op-
dracht van de RVZ een onderzoek heeft uitgevoerd naar het vermogen van ge-
meenten om vangnetten te creëren voor kwetsbare burgers2. Dit onderzoek laat
1 Op weg met de Wmo; evaluatie van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2007-
2009, Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, maart 2010
2 Gemeenten en zorgvangnetten, Research voor Beleid, Zoetermeer, 13 december
2010. www.rvz.net
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>zien dat gemeenten bij de uitvoering van de Wmo weliswaar op verschillende pro-
blemen stuiten, maar brengt geen knelpunten aan het licht die vragen om een (stra-
tegische) beleidswijziging.
Ook de Benchmark Wmo 2010 wijst in deze richting. Uit dit onderzoek, waaraan
168 gemeenten hebben deelgenomen, komt naar voren dat gemeenten aanvankelijk
vooral bezig waren met het verwerven van inzicht in het beleidsterrein en vervol-
gens op het overnemen van de hulp bij het huishouden, terwijl het focus nu meer is
gericht op de inhoud. Gemeenten zijn nu vooral gericht op het zelf indiceren op
basis van een ‘gekantelde werkwijze’: niet de aanvraag voor een voorziening staat
centraal, maar de achterliggende (zorg)vraag van de burger in zijn sociale omgeving
(VNG, project De Kanteling3).
Uit de Benchmark komt verder naar voren dat de uitvoeringskosten voor het verle-
nen van individuele voorzieningen gedaald zijn, dat meer mensen zichzelf herken-
nen als mantelzorger en dat dankzij de Wmo mensen hun beroep op de ABWZ
uitstellen4.
Al met al een beeld dat tot optimisme stemt. Het toekomstbeeld is echter niet on-
verdeeld gunstig. De uitgaven voor de Wmo per inwoner blijven jaarlijks stijgen,
terwijl ook het aantal mensen dat een beroep doet op de Wmo in de komende ja-
ren, als gevolg van de vergrijzing, zal toenemen5. Hier staat tegenover dat gemeen-
ten een fors aandeel moeten leveren in de aanpak van de budgettaire problematiek
als gevolg van de economische en financiële crisis.
Een aantal gemeenten had al vóór de bekendmaking van de ombuigingsdoelstelling
van het nieuwe kabinet laten weten dat zou worden bezuinigd op de Wmo.
     Zo berichtte De Volkskrant in november 20106 dat gemeenten al in 2011 dus-
     danig zullen bezuinigen dat de inwoners dat in hun portemonnee zullen voe-
     len. Uit een onderzoek van de NOS, waaraan 226 van de 430 gemeenten mee-
     werkten, blijkt dat deze gemeenten volgend jaar gezamenlijk ruim 600 miljoen
     euro minder zullen uitgeven. Dit bedrag loopt in 2012 nog verder op tot in ie-
     der geval boven de 800 miljoen. Er zal worden bezuinigd op het aantal ambte-
     naren, maar er zullen ook tal van maatregelen genomen worden die de burger
     direct raken. In 60 gemeenten zullen de subsidies worden gekort, terwijl in 40
     gemeenten zal worden bezuinigd op de Wmo.
Deze plannen voor de gemeentelijke bezuinigingen staan nog los van de 18 miljard
die het nieuwe kabinet wil gaan besparen.Zo is door het kabinet reeds aangekon-
digd dat de voorgenomen overheveling van activerende begeleiding en dagbeste-
ding van de AWBZ naar de Wmo gepaard gaat met een efficiencykorting, die 146
miljoen euro moet opleveren.
Waarom nu een briefadvies?
Deze omstandigheden verhogen het risico op afwenteling van de verantwoordelijk-
heid en kosten van maatschappelijke ondersteuning door gemeenten op anderen
(resp. de burger, de maatschappij, de zorgverzekeraar). Ze kunnen ertoe leiden dat
burgers tussen de wal en het schip geraken.
De Raad is dan ook van mening dat snel een aantal maatregelen in gang moet wor-
den gezet wil de Wmo op de langere termijn houdbaar blijven. De nieuwe staatsse-
cretaris van VWS heeft onlangs haar beleidsvisie gepresenteerd, waar als rode draad
doorheen loopt dat alle burgers in staat en in de gelegenheid moeten worden ge-
steld om thuis te blijven wonen en aan het maatschappelijk verkeer te kunnen blij-
ven deelnemen. De Raad acht dit dan ook een geschikt moment om zich tot haar te
3 Zie http://www.vng.nl/eCache/DEF/80/490.html
4 Benchmark Wmo 2010, SGBO, Den Haag, december 2010
5 Volgens de Benchmark Wmo 2010 zijn de uitgaven voor de Wmo per inwoner
gestegen van € 197 euro in 2007 en € 209 euro in 2008 naar € 230 euro in 2009.
6 “Al komend jaar forse bezuinigingen gemeenten”, Volkskrant, 11 november 2010
                                           2
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>richten met een aantal aanbevelingen, zodat deze in de uitwerking van haar beleids-
voornemens kunnen worden meegenomen.
In dit verband is van belang dat de beleidsdirectie MO de RVZ heeft gevraagd in
zijn briefadvies aandacht te besteden aan de vraag of er - gegeven de beperktere
financiële armslag van gemeenten - aanleiding is de compensatieplicht in de Wmo
aan te passen. Meer in het bijzonder is het de vraag of de uitleg die de rechter geeft
aan de compensatieplicht de beleidsruimte van gemeenten te zeer inperkt.
Wat wordt in concreto in dit briefadvies behandeld?
De Raad beantwoordt eerst de vraag van VWS of de ombuigingsdoelstellingen van
het kabinet en de voorgenomen overheveling van functies uit de AWBZ naar de
Wmo aanleiding is de compensatieplicht in de Wmo aan te passen.
In aansluiting hierop doet de Raad enkele aanbevelingen om de financiële armslag
van gemeenten te verruimen. Het gaat hierbij om de reikwijdte van de Wmo en het
beroep dat burgers op de Wmo kunnen doen. Het gaat met andere woorden om het
microniveau.
Tenslotte doet de Raad enkele voorstellen om de samenhang tussen aanpalende
stelsels van voorzieningen te versterken door middel van de juiste financiële prik-
kels. Hierbij gaat het om het macroniveau.
A. Beleidsruimte van gemeenten
In de Wmo is vastgelegd dat geen aanspraak bestaat op maatschappelijke onder-
steuning voor zover - en voor zolang - een voorziening op grond van een andere
wettelijke bepaling bestaat (art. 2). Als derhalve een voorziening uit de AWBZ
en/of Zvw wordt geschrapt, kan de betreffende burger in beginsel een beroep doen
op de Wmo. De Wmo legt gemeenten immers de verplichting op om beperkingen
die een persoon ondervindt in zijn zelfredzaamheid en maatschappelijke participa-
tie weg te nemen (compensatieplicht art. 4).
Vaststaat derhalve dat het schrappen van bepaalde aanspraken uit de AWBZ tot
gevolg heeft dat het beroep op de Wmo toeneemt. De AWBZ en de Wmo zijn in
die zin communicerende vaten. Gegeven is voorts dat gemeenten deze (nieuwe)
taken met minder middelen moeten uitvoeren dan voorheen het geval was.
Dit vraagt om een andere manier van omgaan met aanvragen voor individuele
voorzieningen dan onder de AWBZ, waarin een aanvraag voor een welbepaalde
voorziening of product als op zichzelf staand werd beoordeeld en resulteerde in
een toe- of afwijzing. Het compensatiebeginsel in de Wmo vraagt om een nieuwe
benadering, waarin de achterliggende vraag wordt verhelderd en gezamenlijk alle
mogelijkheden worden verkend om het onderliggende probleem op te lossen. Sa-
men met de burger wordt vastgesteld wat het resultaat van de ondersteuning moet
zijn en welke oplossingen daaraan bijdragen. Dit resultaat kan dus ook met andere
arrangementen worden bereikt dan met een individuele voorziening, bijvoorbeeld
door een collectief georganiseerde voorziening of door inzet en ondersteuning van
mantelzorg en vrijwilligers.
Om deze gekantelde werkwijze te kunnen volgen hebben gemeenten beleidsruimte
nodig.
Is er voldoende beleidsruimte voor gemeenten?
In dit kader rijst de vraag of er thans aanleiding is de Wmo aan te passen. De vrees
is namelijk dat de interpretatie die de rechter geeft aan de compensatieplicht in
artikel 4 Wmo de beleidsruimte van gemeente te zeer inperkt. Ook het ‘dichtregule-
ren’ van de Wmo zou eenzelfde effect hebben. Zo zijn gemeenten in beginsel ver-
plicht de burger die is aangewezen op een individuele voorziening de keuze te bie-
den tussen een voorziening in natura of een persoonsgebonden budget (PGB). Dit
                                            3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>zou de mogelijkheden van gemeenten om via collectief georganiseerde arrangemen-
ten burgers te compenseren kunnen ondergraven en aldus tot hogere kosten voor
gemeenten leiden.
Een onderzoek naar de jurisprudentie van de Centrale Raad van Beroep (CRvB)
over de compensatieplicht in de Wmo7 bevestigt deze vrees niet: De gemeente
heeft de nodige (beleids)ruimte om naar eigen inzicht invulling te geven aan de
compensatieplicht, mits hij zich ervan heeft vergewist dat de aangeboden voorzie-
ning de beperking van de betreffende burger compenseert en aansluit bij zijn indi-
viduele omstandigheden.
- Zo mag een gemeente primaat toekennen aan collectieve voorzieningen, mits
     deze zijn afgestemd op de behoefte van de aanvrager en dit ook getoetst is.
- Ook mag hij een aanvraag voor een PGB afwijzen ten faveure van een natura-
     voorziening, indien hij kan aantonen dat het gebruik van PGB’s het vigerende
     systeem van collectieve voorzieningen ondergraaft.
- Voor voorzieningen die echt één op één geleverd moeten worden (vgl. huis-
     houdelijke verzorging) is een pluspunt voor de gemeente dat bij de keuze voor
     een PGB ter bepaling van de hoogte daarvan het tarief mag worden gehanteerd
     waarvoor de gemeente de betreffende ondersteuning zelf zou kunnen inkopen.
De andere kant van de medaille: hoe zit het met het recht op zorg?
Met de compensatieplicht is beoogd om twee ogenschijnlijk tegengestelde doelstel-
lingen te verenigen: enerzijds de burger een rechtens afdwingbare aanspraak te
bieden op compensatie van de beperkingen die hij ondervindt in zijn zelfredzaam-
heid en maatschappelijke participatie en anderzijds de gemeente voldoende (be-
leids)ruimte geven om zelf te bepalen op welke wijze hij deze compensatie biedt.
Uit de jurisprudentie blijkt dat de compensatieplicht in de Wmo de burger die voor
zijn zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie afhankelijk is van bepaalde
voorzieningen inderdaad een rechtens afdwingbare aanspraak biedt, hoewel op
voorhand niet vaststaat waaruit die voorzieningen precies zullen bestaan. Wel staat
vast dat de verstrekking afgestemd moet zijn op de individuele behoefte(n) van de
aanvrager; de rechter neemt met minder geen genoegen. De burger kan dus een
individuele aanspraak ontlenen aan de compensatieplicht.
Desalniettemin kan de overheveling van voorzieningen van de AWBZ naar de
Wmo door de burger als ‘verlies’ worden ervaren: onder de AWBZ wist hij immers
precies waarop hij aanspraak kon maken. Daar staat echter tegenover dat de voor-
zieningen onder de Wmo beter kunnen worden toegesneden op de individuele
omstandigheden en behoeften.
      Een voorbeeld hiervan biedt de uitspraak van de CRvB in de zaak LJN BM
      4617 van 26 april 2010 (racetandem). Het gaat in deze zaak om een man met
      een visuele beperking en een chronische longaandoening. Hij dient bij de ge-
      meente een aanvraag in voor een sportvoorziening in de vorm van een race-
      tandem. Zijn sociale netwerk heeft vrijwel volledig plaats binnen de wielerwe-
      reld. Hij is al jaren lid van een plaatselijke wielervereniging. Door te sporten
      onderhoudt hij zijn sociale contacten en participeert hij in de samenleving.
      De gemeente wijst de aanvraag af, omdat hij meent geen zorgplicht te hebben
      voor het verstrekken van sportvoorzieningen. Op grond van de Wmo kunnen
      volgens de gemeente slechts voorzieningen worden verstrekt op het gebied
      van huishoudelijke hulp, wonen en (lokaal) vervoer. Weliswaar is in de lokale
      Wmo-Verordening een sportrolstoel opgenomen als bovenwettelijke voorzie-
      ning, maar eiser komt daarvoor niet in aanmerking omdat een racetandem
      geen rolstoelvoorziening is.
      De rechtbank oordeelt echter dat met het amendement Miltenburg een uit-
      breiding in de Wmo is ingevoerd die betrekking heeft op voorzieningen op
7 Zie bijlage 1
                                             4
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>      het gebied van deelname aan het maatschappelijk verkeer. De gemeente heeft
      dan ook ten onrechte in zijn Verordening niet de mogelijkheid opgenomen
      om voorzieningen te treffen op het gebied van deelname aan het maatschap-
      pelijk verkeer.
      Voorts oordeelt de rechtbank dat een (sport)voorziening in de vorm van een
      racetandem kan worden beschouwd als een voorziening, die gericht is op het
      ontmoeten van medemensen en op basis daarvan aangaan van sociale verban-
      den. Dit is bijvoorbeeld het geval als voor een persoon met beperkingen deel-
      name aan het maatschappelijk verkeer kan worden bereikt of bevorderd door
      toekenning van een voorziening die het voor hem mogelijk maakt om middels
      het beoefenen van een sport medemensen te ontmoeten of sociale verbanden
      aan te gaan.
      De conclusie is derhalve dat ook het beoefenen van een sport onder omstan-
      digheden kan worden beschouwd als een activiteit die valt onder de reikwijdte
      van de compensatieplicht in de Wmo.
B. Financiële prikkels op microniveau
Is er anderszins aanleiding om de Wmo aan te passen, teneinde de toene-
mende druk op de Wmo respectievelijk gemeente te verminderen?
Hoewel de uitleg die de rechter geeft aan de compensatieplicht gemeenten de be-
nodigde beleidsruimte laat, is tevens duidelijk dat beleidsruimte alleen niet vol-
doende is om het toenemende beroep op de Wmo te kunnen opvangen. Zo is met
name nog de vraag of c.q. in welke mate de functie (activerende) begeleiding zich
leent voor collectieve arrangementen.
De Raad acht dan ook een aantal maatregelen noodzakelijk om het beroep op de
Wmo te begrenzen en tevens de financiële armslag van gemeenten te verruimen.
Het betreft de volgende:
-    Het vaststellen van een bovengrens voor de Wmo-doelstelling ‘het behouden
     en bevorderen van maatschappelijke participatie’. Uit het eerder genoemde ju-
     risprudentie-onderzoek komt naar voren dat er aanwijzingen zijn dat de rechter
     geen genoegen neemt met ‘de goedkoopste adequate voorziening’, maar ‘de
     beste’ voorziening eist c.q. de voorziening die het meest aansluit bij de behoef-
     te van de aanvrager. Maar wanneer is het voldoende? Hier wreekt zich dat de
     Wmo geen nadere regels bevat voor de afgrenzing van het begrip c.q. de doel-
     stelling ‘maatschappelijke participatie’ en vooral geen bovengrens stelt. Wegens
     het ontbreken van nadere normstelling in de wet, legt de rechter dit begrip
     ruim uit.
-    Het introduceren van een eigen bijdrage ‘in natura’ (wederkerigheidsbeginsel).
     Gemeenten hebben reeds de mogelijkheid een eigen bijdrage te vragen van
     personen die een beroep doen op de Wmo. De mogelijkheid om naast een fi-
     nanciële eigen bijdrage een eigen bijdrage in natura te introduceren verdient
     nadere overweging. Deze optie biedt namelijk niet alleen mogelijkheden om
     gemeenten tegemoet te komen in de kosten, maar kan tevens bijdragen aan het
     realiseren van de doelstelling ‘bevorderen van de maatschappelijke participatie’.
     Enkele voorbeelden ter verduidelijking:
     Een gepensioneerd accountant heeft ernstige loopbeperkingen en vraagt bij de
     gemeente om een vervoersvoorziening op grond van de Wmo. De gemeente
     kan hiertoe een eigen bijdrage vragen (mits dit in de plaatselijke verordening is
     geregeld), maar hij zou ook kunnen bewerkstelligen dat deze voormalige ac-
     countant het penningmeesterschap van een lokale sportvereniging op zich
     neemt.
     Een ander voorbeeld is de PGB-houder die nieuwe PGB-houders ondersteunt
     bij de daaraan verbonden administratieve verplichtingen.
                                           5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>     De vraag is hierbij wel in hoeverre een dergelijke bijdrage rechtens afdwingbaar
     kan zijn. Het heeft om die reden de voorkeur burgers die een beroep doen op
     de Wmo de keuze te bieden tussen een eigen bijdrage in geld dan wel in natura.
-    Maak de compensatieplicht afhankelijk van financiële draagkracht. In die zin
     dat burgers die een inkomen of vermogen hebben boven een bepaalde grens
     geen of slechts ten dele aanspraak kunnen maken op (vergoeding van) indivi-
     duele voorzieningen tot een bepaald maximumbedrag. Zo is het alleszins rede-
     lijk dat burgers die een ruim inkomen hebben de aanschafkosten van bijvoor-
     beeld een scootmobiel voor eigen rekening nemen. Voor de duurdere individu-
     ele voorzieningen, met name woningaanpassingen, ligt dit minder voor de
     hand, hoewel in dat geval denkbaar is dat draagkrachtige burgers een hogere
     eigen bijdrage betalen. In een aantal gemeenten is dit ook al gangbaar beleid.
C. De juiste (financiële) prikkels op macroniveau
Al met al lijkt de verwachting gerechtvaardigd dat het aanpassen van de Wmo in
bovenbedoelde zin op de langere termijn nog steeds onvoldoende zal zijn om de
toenemende druk op de Wmo te verminderen. Winst - in de zin van meer
doen/bereiken tegen minder kosten - is vooral te behalen wanneer gemeenten
sterker inzetten op quartaire preventie8, door binnen het domein van de Wmo meer
accent te leggen op de algemene en welzijnsvoorzieningen teneinde beroep op (de
zwaardere) individuele voorzieningen te voorkomen of uit te stellen.
In het verlengde hiervan ligt het voor de hand te bevorderen dat gemeenten veel
investeren in de individuele voorzieningen van de Wmo, zodat een beroep op
zwaardere AWBZ-voorzieningen kan worden voorkomen of uitgesteld.
Het is daarom aan te bevelen een regeling te treffen die erop neerkomt dat gemeen-
ten die de compensatieplicht goed uitvoeren en daarmee een beroep van burgers op
zwaardere voorzieningen (met name de AWBZ-functie verblijf) voorkomen of
uitstellen, daarvoor worden beloond.
Juist hier ligt namelijk een fundamenteel probleem: gemeenten hebben thans on-
voldoende (financieel) belang bij een goede, ruimhartige uitvoering van de Wmo.
Sterker nog, eerder het tegendeel lijkt waar.
Immers, een gemeente die het goed doet, ruimhartig is in het verstrekken van indi-
viduele voorzieningen, houdt burgers langer in de Wmo en heeft dus hogere kosten
dan een gemeente die een minder ruimhartige uitvoering geeft. Als een gemeente
minder ruimhartig is zullen mensen eerder aangewezen zijn op een zwaardere
AWBZ-voorziening (met name verblijf). Daarmee bespaart deze gemeente geld.
Het risico op afwenteling ligt hierbij op de loer, temeer daar gemeenten de midde-
len die zij besparen op de Wmo zelf mogen behouden. Daarbij klemt temeer dat
inzicht in door gemeenten gerealiseerde uitkomsten (welke voorzieningen zijn toe-
gekend, in welke aantallen, op welke termijn en vooral met wel resultaat?) nagenoeg
ontbreekt.
Het moet met andere woorden voor een gemeente (ook) financieel aantrekkelijk
zijn wanneer een burger langer beroep blijft doen op voorliggende Wmo-
voorzieningen alvorens een zwaardere AWBZ-voorziening in beeld komt. Dit
vraagt om een prikkel tussen Wmo en AWBZ.
De Raad ziet daarvoor de volgende mogelijkheden.
a)   Beloon gemeenten waarvan de inwoners een lager dan gemiddeld beroep doen op de AWBZ
De essentie van deze prikkel is dat een gemeente die meer investeert in quartaire
preventie en ondersteuning van haar inwoners wordt beloond met extra middelen,
8 quartaire preventie is het voorkomen van zorgafhankelijkheid en niet het voor-
komen van ziekte zelf
                                             6
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>afkomstig van andere gemeenten, die boven het gemiddelde beroep op de AWBZ
uitkomen.
Hiertoe dient het gemiddelde bedrag aan AWBZ-vergoedingen van burgers per
gemeente te worden vastgesteld. Daarbij dient correctie plaats te vinden voor
overmatige vertegenwoordiging van ouderen en gehandicapten en voor burgers die
weloverwogen kiezen voor c.q. de voorkeur geven aan verblijf in een intramurale
instelling. Er dient met andere woorden een gewogen gemiddelde te worden vast-
gesteld. Om dit gewogen gemiddelde te kunnen vaststellen kan gebruik gemaakt
worden van de gegevens waarover het Centraal Administratie Kantoor (CAK) be-
schikt. Het CAK is immers belast met het berekenen en innen van de eigen bijdra-
gen in het kader van de Wmo en AWBZ en heeft uit dien hoofde veel van de be-
nodigde informatie reeds voorhanden.
Als mogelijk bezwaar tegen deze prikkel kan worden aangevoerd dat deze uitgaat
van een duidelijke causaliteit in die zin dat de inzet van Wmo-voorzieningen een
aantoonbaar remmend effect heeft op het AWBZ-gebruik.
Die causaliteit is aannemelijk. Zo blijkt uit het tevredenheidsonderzoek onder cliën-
ten van individuele voorzieningen, dat parallel aan de Benchmark Wmo 2010 is
gehouden, dat 81 procent van de cliënten aangeeft dat de ondersteuning er 'zeer
veel' of 'redelijk' aan bijdraagt dat men zelfstandig kan blijven wonen.
Het voorgestelde beloningssysteem zal er voorts toe leiden dat deze causaliteit in
de loop van een aantal jaren steeds meer wordt onderbouwd.
b) Laat zorgverzekeraars meebetalen aan preventie-activiteiten van gemeenten
Gemeenten stellen dat wanneer zij veel investeren in de Wmo – en daarmee het
gebruik van AWBZ-voorzieningen voorkomen of uitstellen - de zorgverzekeraars
daarvan de vruchten plukken. Enkele verzekeraars erkennen dit en zijn bereid ge-
bleken middels een convenant met de gemeente een bijdrage te leveren in de orga-
nisatie en kosten van Wmo-activiteiten9. Andere verzekeraars voelen zich hiertoe
niet geroepen. Zij stellen juist dat allerminst zeker is dat zij de vruchten plukken,
aangezien verzekerden jaarlijks kunnen wisselen van verzekeraar. Het is dus zeer
wel denkbaar dat niet zij, maar een andere verzekeraar, profiteert van hun inspan-
ningen op preventiegebied.
 In zijn aanstaande advies over Preventie zal de Raad nader ingaan op de wijze
 waarop preventieactiviteiten zodanig georganiseerd kunnen worden dat niet alleen
 de kosten maar ook de baten bij de betrokken partijen neerslaan.
Voorwaarde: Transparantie inzet, uitkomsten en effecten
De Raad meent dat met deze aanbevelingen een meer toekomstbestendige Wmo
binnen bereik komt. Conditio sine qua non is evenwel dat gemeenten op een ande-
re wijze verantwoording gaan afleggen.
Gemeenten zijn thans op grond van artikel 9 Wmo verplicht om periodiek gege-
vens te verschaffen over de uitkomsten van onderzoek naar tevredenheid van vra-
gers van maatschappelijke ondersteuning over de uitvoering van de wet. Daarnaast
moeten zij gegevens aanleveren over de prestaties op het gebied van maatschappe-
lijke ondersteuning (Zie Regeling maatschappelijke ondersteuning, artikel 3).
Het gaat daarbij echter vrijwel zonder uitzondering over procesindicatoren. Daar-
mee laten gemeenten zien welke inspanningen zij verrichten, maar niet met welke
uitkomsten of effecten.
Weliswaar biedt de jaarlijkse benchmark enig inzicht in uitkomsten, maar de vraag
is hoe representatief deze benchmark is. Zo meldt SGBO in de Benchmark Wmo
9 Anders dan de recentelijk in de Zorgverzekeringswet opgenomen preventiemaat-
regelen
                                            7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>2010 dat aan het jaarlijkse onderzoek over 2009 168 gemeenten mee deden, waar-
van het merendeel tussen de 20.000 en 50.000 inwoners telt. Volgens SGBO is het
op basis van dit aantal moeilijk om representatieve uitspraken te doen over alle
gemeenten. De deelnemers zijn namelijk een selecte groep die zelf koos voor deel-
name aan de benchmark, het aantal gemeenten is relatief klein en qua grootte niet
gelijk gespreid over Nederland.
Dit inzicht in uitkomsten en effecten is noodzakelijk wil de voorgestelde prikkel
tussen Wmo en AWBZ kunnen werken. Maar het is vooral noodzakelijk om aan te
kunnen tonen of het doel dat met de implementatie van de Wmo is beoogd - betere
zorg en ondersteuning, dicht bij de burger (thuis) met bevordering of behoud van
zijn maatschappelijke participatie - ook daadwerkelijk wordt bereikt.
In de verantwoording zal - naast de tevredenheid van cliënten van de Wmo - het
verband tussen de inspanningen van gemeenten op Wmo-gebied en de effecten
daarvan op het gebruik van AWBZ-zorg en andere wettelijke voorzieningen op
aanpalende beleidsterreinen een centrale plaats moeten krijgen. Zoals eerder gesteld
beschikt het CAK uit hoofde van zijn wettelijke taak reeds over veel van de daartoe
benodigde informatie. De verantwoording over procesindicatoren kan worden
afgebouwd.
Conclusie
Voor een toekomstbestendige Wmo acht de Raad het niet noodzakelijk de com-
pensatieplicht in de Wmo als zodanig aan te passen. Wel beveelt hij aan het beroep
dat burgers kunnen doen op de compensatieplicht afhankelijk te maken van finan-
ciële draagkracht. Voorts acht de Raad het gewenst om in de Wmo de mogelijkheid
van een eigen bijdrage in natura op te nemen en de doelstelling ‘bevordering van de
maatschappelijke participatie’ te begrenzen.
Tenslotte acht de Raad het noodzakelijk gemeenten een financiële prikkel te geven
om de Wmo ruimhartig uit te voeren. Daartoe stelt hij een systeem voor waarbij
gemeenten waarvan inwoners een lager dan gemiddeld beroep doen op zwaardere
AWBZ-voorzieningen financieel worden beloond met gelden die afkomstig zijn
van gemeenten die een hoger beroep doen op de AWBZ. Dit vergt een andere
wijze van het afleggen van verantwoording door gemeenten: niet de inzet, maar de
uitkomsten en effecten moeten inzichtelijk gemaakt worden.
In zijn aanstaande advies over Preventie zal de Raad nader ingaan op de wijze
waarop zorgverzekeraars kunnen bijdragen aan de preventie-activiteiten die ge-
meenten ondernemen om het beroep op zwaardere AWBZ-voorzieningen te voor-
komen of uit te stellen. Zij plukken daar immers ook de vruchten van.
                                          8
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>Bijlage 1
Samenvatting
De Wmo-compensatieplicht in de praktijk
een onderzoek naar de jurisprudentie ter zake
Met het amendement van Tweede Kamerlid Van Miltenburg (TK, vergaderjaar 2005-2006,
30131, nr. 65), luidt artikel 4 Wmo als volgt:
   Artikel 4
   1. Ter compensatie van de beperkingen die een persoon als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder g,
   onderdeel 4°, 5° en 6°, ondervindt in zijn zelfredzaamheid en zijn maatschappelijke participatie, treft
   het college van burgemeester en wethouders voorzieningen op het gebied van maatschappelijke
   ondersteuning die hem in staat stellen
   a. een huishouden te voeren
   b. zich te verplaatsen in en om de woning;
   c. zich lokaal te verplaatsen per vervoermiddel;
   d. medemensen te ontmoeten en op basis daarvan sociale verbanden aan te gaan.
   2. Bij het bepalen van de voorzieningen houdt het college van burgemeester en wethouders rekening met
   de persoonskenmerken en behoeften van de aanvrager van de voorzieningen, alsmede met de capaciteit
   van de aanvrager om uit een oogpunt van kosten zelf in maatregelen te voorzien.
De indieners van het amendement vermelden in de toelichting onder meer: “Ter vervanging
van de verplichting om gedurende drie jaar te voorzien in met name genoemde producten en
diensten strekt het nieuw geformuleerde artikel ertoe de algemene verplichting aan
gemeenten op te leggen om beperkingen in de zelfredzaamheid op het gebied van het
voeren van een huishouden, het zich verplaatsen in en om de woning en om zich lokaal per
vervoermiddel te verplaatsen, weg te nemen. Onder zelfredzaamheid wordt in dit verband
verstaan het lichamelijke, verstandelijke, geestelijke en financiële vermogen om zelf
voorzieningen te treffen die deelname aan het maatschappelijk verkeer mogelijk maken.
Onder normale deelname aan het maatschappelijk verkeer wordt in ieder geval verstaan het
kunnen voeren van een huishouden; het normale gebruik van een woning, het zich in en om
de woning kunnen verplaatsen; het zich zodanig kunnen verplaatsen dat aansluiting kan
worden gevonden bij regionale, bovenregionale en landelijke vervoerssystemen; het kunnen
ontmoeten van andere mensen en het aangaan en onderhouden van sociale verbanden om
op die manier te kunnen deelnemen aan het lokale sociaal-maatschappelijk leven.”
De bedoeling van het amendement is geweest dat niet zozeer vanuit een landelijk
sturingsmodel door gemeenten voorzieningen zouden worden aangeboden, maar dat in de
wet zelf wordt aangegeven op welke gebieden voorzieningen moeten worden verstrekt ter
compensatie van beperkingen. Deze gebieden zijn opgesomd in artikel 4, eerste lid, aanhef
en onder a tot en met d.
Vraagstelling
De  vraag is thans wat de compensatieplicht precies behelst en hoe zij in de praktijk uitwerkt:
•    Voldoet de compensatieplicht aan het doel dat ermee is beoogd?
•    Hoe wordt vastgesteld of aan de compensatieplicht is voldaan?
•    Hoeveel ruimte laat zij de gemeenten?
      - De Wmo verplicht gemeenten burgers in beginsel een keuzemogelijkheid aan te
           bieden tussen het ontvangen van een voorziening in natura, een financiële
           tegemoetkoming of persoonsgebonden budget
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>      -    Kunnen burgers individuele aanspraken ontlenen aan de Wmo en wat is dat
           eigenlijk? Hoe verhoudt een individuele aanspraak zich tot collectieve
           voorzieningen? Mag een gemeente – net als onder de Wvg – zogenoemd primaat
           toekennen aan collectieve voorzieningen?
      -    Is de vrees terecht dat het vooral de rechter is die op de plaats van het lokale
           bestuur gaat zitten en de inhoud gaat bepalen?
Uit de bestudeerde jurisprudentie kunnen de volgende grote lijnen worden afgeleid:
Algemeen
1. Artikel 4 van de Wmo verplicht het College van B&W (hierna te noemen: het College)
    aan de in dat artikel genoemde personen voorzieningen te bieden ter compensatie van
    hun beperkingen op het gebied van zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie
    teneinde hen in staat te stellen een huishouden te voeren, zich te verplaatsen in en om de
    woning, zich lokaal te verplaatsen per vervoermiddel en medemensen te ontmoeten en
    op basis daarvan sociale verbanden aan te gaan. Artikel 4 van de Wmo legt het College,
    wat dat aangaat, de plicht op om een resultaat te bereiken dat als compensatie mag
    gelden.
    Daarbij staat centraal, dat een dergelijk besluit in het individuele geval maatwerk dient te
    zijn. Onder omstandigheden kan dit leiden tot het oordeel dat algemene keuzen die de
    gemeenteraad en het College bij de uitvoering van de artikelen 3, 4, 5 en 6 van de Wmo
    hebben gemaakt in het concrete, individuele geval niet kunnen worden toegepast wegens
    strijd met de in artikel 4 van de Wmo bedoelde compensatieplicht.
2. Het College moet ervoor zorgen dat een zorgvuldig onderzoek wordt ingesteld naar de
    voor die uitvoering relevante feiten en omstandigheden. In casu moet hij de beperkingen
    van de aanvrager in zijn zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie, voor zover het
    de in artikel 4 genoemde gebieden betreft (te weten: het in staat zijn a. een huishouden te
    voeren; b. zich te verplaatsen in en om de woning; c. zich lokaal te verplaatsen per
    vervoermiddel; d. medemensen te ontmoeten en op basis daarvan sociale verbanden aan
    te gaan), zijn persoonskenmerken en zijn behoeften, alsmede zijn capaciteit om uit een
    oogpunt van kosten zelf in maatregelen te voorzien, inventariseren.
Individuele voorziening
3. Een systeem van collectieve voorzieningen is aan te merken als een individuele
    voorziening, als bedoeld in de artikelen 5 en 6 van de Wmo, indien sprake is van een in
    beginsel voor een ieder toegankelijke voorziening op basis van een beperkte
    toelatingsbeoordeling aan de hand van een beperkt aantal geformuleerde maatstaven; bij
    die beoordeling acht wordt geslagen op de specifieke (persoons)kenmerken van de
    individuele aanvrager; en de voorziening naar haar aard is afgestemd op de kenmerken
    van de individuele aanvrager.
Primaat collectief vervoer
4. Indien aan een systeem van collectief vervoer door de gemeente primaat wordt
     toegekend in die zin dat een gehandicapte slechts voor een andere vervoersvoorziening
     dan collectief in aanmerking komt indien hij op medische gronden geen gebruik kan
     maken van het collectief vervoer, is zo’n systeem als zodanig niet in strijd met de
     artikelen 4 en 5 van de Wmo. De vraag of collectief vervoer voor een welbepaalde
     persoon een voorziening is die voldoet aan de compensatieplicht, kan evenwel slechts
     beantwoord op grond van een onderzoek naar niet alleen de beperkingen, maar ook de
     persoonskenmerken en de vervoersbehoeften van de aanvrager.
Primaat verhuizing
5. Eenzelfde redenering wordt gevolgd indien een gemeente in beginsel primaat toekent
     aan verhuizing boven aanpassing(en) van de woning.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Keuzemogelijkheid persoonsgebonden budget (PGB)
6. Het College moet personen die aanspraak hebben op een individuele voorziening de
    keuze bieden tussen een voorziening in natura of een PGB, tenzij hiertegen
    ‘overwegende bezwaren’ bestaan. Bij deze uitzondering kan het ook gaan om
    overwegende bezwaren van algemene aard, die berusten op doelmatigheidsoverwegingen.
    Bijv. de overweging dat een veelvuldig beroep op PGB’s het in stand houden van een
    systeem van collectief vervoer kan ondergraven. Maar: dat moet wel onderbouwd worden
    en de uitzondering mag niet te ver opgerekt worden. De bezwaren moeten zodanig
    ernstig zijn, dat het voortbestaan van het in geding zijnde systeem van individuele
    voorzieningen gevaar loopt
Hoogte PGB
7. Voor de in artikel 6 van de Wmo bedoelde vergelijkingsmaatstaf van voorzieningen in
    natura en persoonsgebonden budgetten kan de hoogte van het uurtarief waarvoor de
    gemeente de betreffende voorziening krachtens aanbesteding heeft gecontracteerd als
    uitgangspunt worden genomen.
Conclusies
In concluderende zin zijn de in deze notitie gestelde vragen als volgt te beantwoorden:
•    Voldoet de compensatieplicht aan het doel dat ermee is beoogd?
Met de compensatieplicht is beoogd om twee ogenschijnlijk tegengestelde doelstellingen te
verenigen: enerzijds de burger een rechtens afdwingbare aanspraak te bieden op compensatie van
de beperkingen die hij ondervindt in zijn zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie en
anderzijds de gemeente voldoende (beleids)ruimte geven om zelf te bepalen op welke wijze hij
deze compensatie biedt.
Uit de jurisprudentie blijkt dat de compensatieplicht in de Wmo de burger die voor zijn
zelfredzaamheid en maatschappelijke participatie afhankelijk is van bepaalde voorzieningen
inderdaad een rechtens afdwingbare aanspraak biedt, hoewel op voorhand niet vaststaat waaruit
die voorzieningen precies zullen bestaan. Wel staat vast dat de verstrekking afgestemd moet zijn
op de individuele behoefte(n) van de aanvrager; de rechter neemt met minder geen genoegen. De
burger kan dus een individuele aanspraak ontlenen aan de compensatieplicht.
De gemeente heeft de nodige (beleids)ruimte om naar eigen inzicht invulling te geven aan de
compensatieplicht, maar de vraag is of gemeenten die ruimte ook ten volle benutten.
•    Hoe wordt vastgesteld of aan de compensatieplicht is voldaan?
In beginsel is het de gemeente en namens deze het College van B&W die bepaalt welke
voorzieningen worden geboden. Het uiteindelijke oordeel of met deze voorzieningen is voldaan
aan de compensatieplicht is evenwel aan de rechter, in casu de Centrale Raad van Beroep.
Daarmee wordt bewerkstelligd dat de compensatieplicht overal in het land op eenzelfde manier
wordt uitgelegd. De jurisprudentie verschaft met andere woorden een landelijk uniform
toetsingskader en bevordert de rechtszekerheid en (materiële) rechtsgelijkheid.
•    Hoeveel ruimte laat de interpretatie van de compensatieplicht door de CRvB de gemeenten
     in de praktijk?
Hier is sprake van een genuanceerd beeld:
- De rechter hanteert een ruime interpretatie van de reikwijdte van de compensatieplicht:
     hij accepteert geen inperking van de kring van personen die een beroep kunnen doen op
     de compensatieplicht. Evenmin accepteert hij een beperking (op voorhand) van het type
     voorzieningen dat op grond van de compensatieplicht als individuele voorziening kan
     worden toegewezen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>-    Voor het overige heeft de gemeente een hoge mate van beleidsvrijheid ter zake toe te
     kennen voorzieningen; hij mag met name primaat toekennen aan collectieve
     voorzieningen (die immers door de rechter worden aangemerkt als een ‘individuele
     voorziening’ in de zin van art. 4 Wmo), mits deze zijn afgestemd op de behoefte van de
     aanvrager en dit ook getoetst is.
-    Het is overigens nog lastig hard te maken hoe de ‘volle toetsing’ door de rechter
     uitpakt, indien gemeenten aan hun onderzoeks- en motiveringsplicht hebben voldaan1.
     Er zijn evenwel serieuze aanwijzingen dat de rechter geen genoegen neemt met ‘de
     goedkoopste adequate voorziening’, maar ‘de beste’ voorziening eist c.q. de voorziening
     die het meest aansluit bij de behoefte van de aanvrager.
-    Hier wreekt zich dat de Wmo geen nadere regels bevat voor de afgrenzing van met
     name het begrip c.q. de doelstelling ‘maatschappelijke participatie’ en vooral geen
     ondergrenzen stelt (wanneer is het voldoende?). Wegens het ontbreken van nadere
     normstelling in de wet, legt de rechter dit begrip ruim uit.
-    Lichtpunt vanuit gemeenten gezien is de invulling die gegeven wordt aan het begrip
     “overwegende bezwaren” in het kader van artikel 6 Wmo, op grond waarvan een
     aanvraag voor een PGB afgewezen mag worden ten faveure van een naturavoorziening
     (die dus ook in beginsel collectief mag worden georganiseerd/aangeboden).
-    Voor voorzieningen die echt één op één geleverd moeten worden (vgl. huishoudelijke
     verzorging) is een pluspunt voor de gemeente dat bij de keuze voor een PGB ter
     bepaling van de hoogte daarvan het tarief mag worden gehanteerd waarvoor de
     gemeente de betreffende ondersteuning zelf zou kunnen inkopen.
-    Vanuit de burger gezien wordt de keuzemogelijkheid voor een PGB steeds meer illusoir.
-    De rechter geeft in vrijwel alle uitspraken aan dat in het onderzoek ook meegenomen
     moet worden wat aanvrager zelf (aan kosten) kan bijdragen.
1 In nagenoeg alle onderzochte uitspraken heeft de CRvB immers vastgesteld dat de
gemeente onvoldoende onderzoek heeft gedaan naar de individuele omstandigheden en
behoefte(n) van de aanvrager.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>Bestudeerde uitspraken Centrale Raad van Beroep
LJN BG6612, 10 december 2008
LJN BJ7710, 2 september 2009
LJN BK2500, 28 oktober 2009
LJN BK2502, 28 oktober 2009
LJN BK 2504, 28 oktober 2009
LJN BK5105, 17 november 2009
LJN BK6971, 9 december 2009
LJN BL1671, 27 januari 2010
LJN BM4617, 26 april 2010
LJN BM6504, 27 mei 2010
LJN BN3474, 21 juli 2010
LJN BO0406, 8 oktober 2010
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>