<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Slotsymposium Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
4 juni 2015
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Slotsymposium Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
4 juni 2015
Wil de penningmeester van de zorg nu opstaan?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>     Inhoudsopgave
   5 Voorwoord voorzitter Pauline Meurs
   9 De prijs van gezondheidswinst Johan Mackenbach, Erasmus MC
  17 Coreferaat Kees Vendrik, Algemene Rekenkamer
  21 De zorguitgaven getemd? Wim Groot, Universiteit Maastricht
  25 Coreferaat Marco Varkevisser, BMG/Erasmus Universiteit
  31 Gezondheidszorg in de 21e eeuw: het kost wat, maar dan
		   heb je ook wat Marcel Levi, AMC
  37 Coreferaat Laura van Geest, Centraal Planbureau
  41 Speech van staatssecretaris Martin van Rijn, VWS
  48 Sfeer- en beeldverslag
  62 Publicaties Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
  63 Raadsleden Raad voor de Volksgezondheid en Zorg 1996 – 2014
		   Colofon
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                   7
Voorwoord Pauline Meurs
voorzitter Raad voor Volksgezondheid en Samenleving
                   We hebben een solidair stelsel van ziektekostenverzekeringen om
                   te garanderen dat de zorg in Nederland voor iedereen toegankelijk
                   is, ongeacht gezondheidsstatus, sociale of financieel-economische
                   positie. Ook vinden we het als samenleving belangrijk dat onze zorg
                   voor iedereen betaalbaar en van hoge kwaliteit blijft. Tegelijk willen
                   we, ook bij een stagnerende economie, dat er voldoende collectieve
                   middelen overblijven voor andere belangrijke zaken, zoals onderwijs
                   en veiligheid.
                   Het kabinet introduceerde in 2006 een nieuw zorgstelsel, dat het
                   fundament legde voor een wezenlijk andere wijze van kostenbeheer-
                   sing in de zorg. De introductie van gereguleerde marktwerking in de
                   zorg zou voor een doorbraak moeten zorgen: door aanbieders met
                   elkaar te laten concurreren zouden zij geprikkeld worden betere zorg
                   te leveren tegen scherpe prijzen. Daarmee zou de zorg niet alleen
                   doelmatiger worden, maar ook beter afgestemd op de zorgvrager.
                   Het transformeren van verzekerde aanspraken op langdurige zorg
                   naar gemeentelijke voorzieningen had eveneens tot doel de zorg­kosten
                   te beheersen. Met de invoering van de Wmo in juni 2006 werd hiermee
                   een begin gemaakt en met de Wmo 2015 en de Wlz is recent een
                   nieuwe stap gezet. Achterliggende gedachte is, dat het lokale bestuur
                   – beter dan de centrale overheid of de zorgverzekeraar – burgers kan
                   ondersteunen om deel te nemen aan de samenleving en zo lang
                   mogelijk regie te voeren over het eigen leven.
                   De noodzaak tot kostenbeheersing is sinds de invoering van het nieuwe
                   zorgstelsel één van de constanten in het beleid. De verwachting dat
                   het stelsel – met gereguleerde marktwerking als drijvend mechanisme
                   – als zodanig leidt tot doelmatiger zorgverlening is vooralsnog niet
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                       8
ingelost. Sterker nog, de kosten zijn aanvankelijk gestegen en vertonen
pas sinds kort een lagere groei, net als in andere westerse landen.
Het past in de traditie van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
(RVZ) om afscheid te nemen met een prikkelend symposium: ‘Wil de
penningmeester van de zorg nu opstaan?’ Hoe moeten we de recente
matiging van de kostengroei beoordelen? Is dit een teken dat het
nieuwe zorgstelsel na enige kinderziektes eindelijk volwassen begint
te worden? Is het slechts de stilte voor een nieuwe storm? En wie
bepaalt eigenlijk hoe het geld wordt besteed: de politiek, de zorg­
verlener, de patiënt, de zorg­verzekeraar? In hoeverre nemen deze
partijen hun verantwoor­delijkheid? Of moeten we ophouden met ons
blind te staren op de zorgkosten? Dit kan immers ook afleiden van
waar het werkelijk om gaat: zorg die aansluit bij de behoefte, en een
eigentijdse invulling van de solidariteit. Zijn misschien radicaal andere
benaderingen van dit vraagstuk nodig? Gaat de sturingsfilosofie bij
het in de hand houden van de zorguitgaven niet teveel uit van een
centrale sturing? Van een capabele piloot in de cockpit die het vlieg-
tuig wel in balans houdt terwijl de (goed verzekerde) passagiers op
hun wenken worden bediend.
Zoveel vragen, met even zo vele opvattingen. Het moge duidelijk
zijn dat we deze niet allemaal kunnen beantwoorden en dat het
onderwerp kostenbeheersing ongetwijfeld verder ter hand wordt
genomen door de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>9</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                 De prijs van gezondheidswinst                                      11
De prijs van gezondheidswinst
Johan Mackenbach hoogleraar maatschappelijke gezondheidszorg,
Erasmus MC en oud-raadslid RVZ
                Een recept voor kostenstijging
                Na enkele decennia van zeer gematigde kostenstijging zijn de
                uitgaven aan gezondheidszorg in Nederland sinds de millennium­
                wisseling plotseling sterk en veel sterker dan in andere West-Europese
                landen, gestegen. Nederland heeft daardoor nu, uitgedrukt in euro’s
                per hoofd van de bevolking, de op twee na duurste gezondheidszorg
                van Europa, en zelfs de allerduurste als we de uitgaven uitdrukken in
                percentage van het nationaal inkomen.1
                Deze enorme kostenstijging berust op een stijging van het volume aan
                geleverde zorg, vooral in de ziekenhuiszorg, gehandicaptenzorg,
                geestelijke gezondheidszorg, en ouderenzorg2. Hierbij ging het vooral
                om meer zorg voor de minder ernstige patiënten, zoals ziekenhuis­
                patiënten in dagbehandeling, zwakbegaafden, ambulante ggz-patiënten
                en ouderen in thuiszorg.3,4
                We weten inmiddels dat dit toegenomen zorggebruik slechts voor
                een klein deel is toe te schrijven aan een toegenomen zorgbehoefte.
                De groei van het gebruik van persoonlijke verzorging door ouderen
                lijkt terug te voeren op de groei van het aantal zelfstandig wonende
                80-plussers5 en de groei van het zorggebruik door zwakbegaafden
                wordt mede toegeschreven aan de grotere complexiteit van de
                samenleving en het verdwijnen van laaggeschoold werk.4
                Veel belangrijker waren echter aanbodfactoren. Zo zijn huisartsen
                meer patiënten met psychische stoornissen gaan doorverwijzen
                naar de geestelijke gezondheidszorg, daarmee gehoor gevend aan
                pleidooien om onderbehandeling te verminderen.6,7 Verder hebben
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                    12
het afschaffen van budgetfinanciering en de invoering van productie-
prikkels in de financiering een opstuwend effect gehad op het gebruik
van ziekenhuiszorg.8
Dat deze uitzonderlijke kostenstijging zich in zoveel sectoren voordeed,
wijst ook op een samenhang met de stelselwijziging die in deze periode
plaatsvond. De introductie van marktdenken, in een gezondheidszorg
die gekenmerkt werd en wordt door zowel een grote rol voor private
partijen als een collectief gewaarborgde universele toegankelijkheid9,
was – niet verrassend – ook een recept voor omzetvergroting.
Hiermee is weliswaar ruimte geboden aan professionals om de kwanti-
teit en de kwaliteit van de door hen geleverde zorg te vergroten, maar
heeft dit ook tot aantoonbare verbeteringen in de gezondheid van de
Nederlandse bevolking geleid?
Verbeteringen in de volksgezondheid
Niet van alle vormen van gezondheidszorg zijn effecten op de gezond-
heid van de bevolking te verwachten, hoe ruim ook gedefinieerd.
Gehandicaptenzorg richt zich vooral op verzorging en begeleiding van
mensen met verstandelijke en lichamelijke beperkingen, wat hopelijk
bijdraagt aan een betere kwaliteit van leven en meer participatie in de
samenleving, maar wat niet zal zijn terug te vinden in gangbare maten
voor de volksgezondheid. Iets dergelijks geldt voor grote delen van de
ouderenzorg. Of de toename van het zorggebruik in deze sectoren tot
een betere kwaliteit van leven heeft geleid is misschien aannemelijk,
maar bij gebrek aan gegevens onbekend.4,5
Bij de ziekenhuiszorg en de geestelijke gezondheidszorg zou echter,
wanneer de geleverde zorg effectief is en een voldoende bereik in de
bevolking heeft, wel degelijk verwacht mogen worden dat toegenomen
zorggebruik tot een verbetering van de lichamelijke en geestelijke
gezondheid van de bevolking leidt. Hierover valt aan de hand van de
beschikbare gegevens met enige voorzichtigheid wel iets te zeggen.
Allereerst is de levensverwachting in Nederland sinds het begin van
de 21ste eeuw sterk toegenomen. Na decennia van stagnatie begon
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>De prijs van gezondheidswinst                                        13
de levensverwachting rond 2002 plotseling snel te stijgen, vooral door
een daling van de sterfte onder ouderen. Uit onderzoek blijkt dat deze
stijging niet kan worden verklaard door een plotselinge daling van het
aantal rokers of andere gedrags- of omgevingsfactoren, maar waar-
schijnlijk een direct gevolg is van meer ziekenhuis- en specialistische
zorg, onder meer in de vorm van preventieve en curatieve behandeling
van hart- en vaatziekten.10,11
Dat de uitkomsten van de curatieve gezondheidszorg in Nederland
in deze periode behoorlijk zijn verbeterd, komt uit veel studies naar
voren. Er was een sterke daling van de sterfte aan een reeks van
aandoeningen die met goede zorg vermijdbaar zijn, en van de sterfte
na ziekenhuisopname voor beroerte of hartinfarct.12 Er was ook een
sterke toename van het aantal patiënten met hart- en vaatziekten
dat door de richtlijnen aanbevolen medicatie gebruikt13, en van
de opgetreden daling van de sterfte aan ischemische hartziekte
bleek bijna de helft toe te schrijven aan verbeterde behandeling.14
De perinatale sterfte daalde behoorlijk15, en ook het percentage
patiënten dat tijdens ziekenhuisopname vermijdbare schade, waar­
onder vermijdbare sterfte, oploopt is in deze periode gedaald.16
Al deze door professionals, toezichthouders en beleidsmakers hard
bevochten verbeteringen zijn waarschijnlijk mede mogelijk gemaakt
door het wegvallen van financiële belemmeringen. Deze interpretatie
wordt ondersteund door veel recente onderzoeksliteratuur, die aan­
nemelijk maakt dat (vroeger niet, maar tegenwoordig wel) hogere nati-
onale uitgaven aan gezondheidszorg samengaan met lagere sterfte en
hogere levensverwachting.17
Bij een lagere sterfte is het echter niet gebleven, want behalve de
totale levensverwachting is ook de gezonde levensverwachting de
laatste 15 jaar flink toegenomen. Dat geldt voor de levensverwachting
in als-goed-ervaren gezondheid, voor de levensverwachting zonder
matige en ernstige beperkingen en voor de levensverwachting in
goede geestelijke gezondheid. Het geldt echter niet voor de levens-
verwachting zonder chronische ziektes, die zelfs is afgenomen,
waarschijnlijk door steeds betere onderkenning.18
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                   14
Of de toename van de gezonde levensverwachting geheel of deels
kan worden toegeschreven aan meer somatische of geestelijke
gezondheidszorg is niet onderzocht. Voor de levensverwachting in
als-goed-ervaren gezondheid en voor de levensverwachting zonder
matige en ernstige beperkingen, geldt dat de toename na het jaar
2000 sneller is dan in de jaren ’90 van de vorige eeuw, wat bij gebrek
aan andere verklaringen volgens sommigen goed zou passen bij een
effect van gezondheidszorg.19
Voor de levensverwachting in goede geestelijke gezondheid zijn voor
eerdere periodes geen gegevens beschikbaar. De prevalentie van de
meest voorkomende psychische stoornissen is sinds het einde van
de jaren ’90 stabiel gebleven6, en samen met het gedaalde klachten-
niveau in de bevolking en de daling van de suïcidecijfers20 zou dat
kunnen wijzen op effecten van betere behandeling en/of verminderde
onderbehandeling.
Verminderde doelmatigheid?
Dat de uitgavenstijging in de gezondheidszorg heeft bijgedragen aan
een langere levensverwachting en misschien ook aan een langere
gezonde levensverwachting, zegt nog weinig over de doelmatigheid
van de extra bestedingen, of die van het huidige hoge uitgavenniveau.
Weliswaar is de productiviteit, in termen van kosten per eenheid
verleende zorg, in verschillende zorgsectoren flink toegenomen,
wellicht mede onder invloed van de marktwerking.12 Maar gezien
het feit dat de sterkste volumestijgingen zich hebben voorgedaan
bij minder ernstige patiëntengroepen, ligt een dalende verhouding
tussen kosten en gezondheidsopbrengsten op systeemniveau toch
voor de hand.
Opnieuw weten we hier opmerkelijk weinig van. Wat wel vaststaat is
dat Nederland, ondanks de spectaculaire uitgavenstijging, lang niet
de beste van de klas is als het gaat om gezondheidsuitkomsten op
bevolkingsniveau. Terwijl Nederland qua zorgkosten opschoof van
de middenmoot naar de top van Europa, leidde de snelle toename
van de levensverwachting er slechts toe dat Nederland vanuit de
achterhoede weer in de middenmoot terecht kwam.1 Deze middel­
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>De prijs van gezondheidswinst                                          15
matige uitkomsten berusten echter vooral op de nog steeds relatief
grote gezondheidsschade van tabaksgebruik in Nederland11, die weer
het gevolg is van een jarenlange achterstand in de tabaksbestrijding.21
Ook zijn sinds de eeuwwisseling de uitgaven aan preventie in Nederland
sterk achtergebleven bij die aan overige zorgsectoren.22
Wanneer de zorguitgaven van verschillende landen worden uitgezet
tegen de levensverwachting, dan blijkt dat Nederland ongeveer de
levensverwachting heeft die het verdient1,23, zeker wanneer hierbij
uitsluitend naar de curatieve zorguitgaven wordt gekeken, die in
Nederland niet veel boven het West-Europese gemiddelde liggen.24
Ook uit meer gedetailleerde analyses van bijvoorbeeld sterfte na
opname in het ziekenhuis12, overleving na een diagnose van kanker1,
of perinatale sterfte15 blijkt dat gezondheidsuitkomsten van de zorg in
Nederland lang niet altijd bij de Europese top behoren. Alleen wanneer
veel nadruk wordt gelegd op aspecten van patiëntgerichtheid komt de
Nederlandse gezondheidszorg stelselmatig als beste uit de bus.25
Inmiddels zijn andere tijden aangebroken en is de kostenstijging al
flink getemperd, niet alleen in Nederland.1 Hierbij is overigens vooral
gebruik gemaakt van ouderwetse instrumenten als uitgavenplafonds
en een verhoogd eigen risico – en minder van de mooie adviezen
die de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg over dit onderwerp
uitbracht.26 Of onder druk van economische omstandigheden de
goede mix van instrumenten is gekozen zal nog moeten blijken.
Dat de betalingsproblemen van zorggebruikers de laatste jaren zijn
toege­nomen12, en de stijging van de levensverwachting sinds 2010
is afgevlakt stelt in elk geval niet meteen gerust.
Concluderend
Het is teleurstellend dat, ruim tien jaar na het begin van een specta­
culaire kostenstijging in de Nederlandse gezondheidszorg, nog groten-
deels onbekend is wat deze heeft opgeleverd aan gezondheidswinst
of betere kwaliteit van leven. Nog minder duidelijk is of, zoals bij
deze kostenexplosie verwacht mag worden, de doelmatigheid van de
gezondheidszorg als geheel is verminderd. Hier schort toch echt iets
aan de informatievoorziening door statistiek en onderzoek. Hoe kan
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                          16
van politici verwacht worden dat ze verstandige besluiten nemen,
wanneer de uitkomsten van de zorg niet worden gemeten?
Alleen voor de kostenstijging in de curatieve zorg is op grond van
beschikbare gegevens zonder meer aannemelijk dat deze een positief
effect heeft gehad op de volksgezondheid. De introductie van markt-
denken en financiële productieprikkels hebben er, in combinatie met
een onverminderd goede toegankelijkheid van zorg en een ontketende
verbeteringsdrive van professionals, toe geleid dat veel meer mensen
effectieve behandelingen krijgen. Mogelijk heeft de toegenomen
gezonde levensverwachting ook meegeholpen de arbeidsparticipatie
van ouderen te verhogen. Dit goede nieuws is waarschijnlijk nog te
weinig tot beleidsmakers doorgedrongen.
Het slechte nieuws is dat Nederland ondanks een zeer hoog uitgaven-
niveau nog steeds niet de beste gezondheidsuitkomsten van Europa
heeft. Kennelijk zijn we wel bereid om heel veel geld aan langdurige
zorg uit te geven, maar niet om maximaal gebruik te maken van de
mogelijkheden van tabaksbestrijding en andere vormen van collectieve
preventie die veelal minder kosten dan curatieve zorg maar meer
opbrengen. Zo bezien was de prijs van de gezondheidswinst van de
afgelopen jaren echt te hoog: met een snufje meer preventie hadden
we meer waar voor ons geld gekregen.
                       		Literatuur
                         1 OECD. Health at a glance: Europe. Paris: OECD Publishing; 2014.
                         2 de Jong J. Decompositie van de zorguitgaven, 1972-2010. CPB Achtergrond-
                           document bij: CPB Policy Brief 2011/11. Den Haag: CPB, 2012.
                         3 Westert GP, van den Berg MJ, Zwakhals SLN, Heijink R, de Jong JD, Verkleij H,
                           editors. Zorgbalans 2010. De prestaties van de Nederlandse zorg. Bilthoven:
                           RIVM; 2010.
                         4 Woittiez I, Putman L, Eggink E, Ras M. Zorg Beter Begrepen. Verklaringen
                           voor de groeiende vraag naar zorg voor mensen met een verstandelijke
                           beperking. Den Haag: SCP; 2014.
                         5 Plaisier I, de Klerk M. Zicht op zorggebruik. Ontwikkelingen in het gebruik
                           van huishoudelijke hulp, persoonlijke verzorging en verpleging tussen 2004
                           en 2011. Den Haag: SCP; 2015.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>                   De prijs van gezondheidswinst                                                 17
 6 de Graaf R, ten Have M, van Gool C, van Dorsselaer S. Prevalence of mental disorders and
   trends from 1996 to 2009. Results from the Netherlands Mental Health Survey and Incidence
   Study-2. Social psychiatry and psychiatric epidemiology. 2012;47(2):203-13. Epub
   2011/01/05.
 7 Trimbosinstituut. Trendrapportage GGZ 2010 Deel 2. Toegang en zorg­gebruik. Utrecht:
   Trimbosinstituut; 2010.
 8 Wubulihasimu P, Gheorghe M, Slobbe L, Polder J, van Baal P. Trends in Dutch hospital
   spending by age and disease 1994-2010. Health policy. 2015;119(3):316-23.
 9 Paris V, Devaux M, Wei L. Health Systems Institutional Characteristics. A survey of 29 OECD
   countries. Paris: OECD Publishing; 2010.
10 Mackenbach JP, Slobbe L, Looman CW, van der Heide A, Polder J, Garssen J. Sharp upturn
   of life expectancy in the Netherlands: effect of more health care for the elderly? European
   journal of epidemiology. 2011;26(12):903-14.
11 Peters F, Nusselder W, Reibling N, Wegner-Siegmundt C, Mackenbach JP. Healthcare spending
   matters! The case of the trend reversal in Dutch life expectancy. submitted for publication.
12 van den Berg MJ, de Boer D, Gijsen R, Heijink R, Limburg LCM, Zwakhals SLN. Zorgbalans
   2014. De prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg. Bilthoven: RIVM; 2014.
13 Koopman C, Vaartjes I, Heintjes EM, Spiering W, van Dis I, Herings RM, et al. Persisting gen-
   der differences and attenuating age differences in cardiovascular drug use for prevention and
   treatment of coronary heart disease, 1998-2010. European heart journal. 2013;34(41):3198-205.
14 Koopman C, Vaartjes I, van Dis I, Verschuren WMM, Engelfriet PM, Heintjes EM, et al. Explaining
   the decline in coronary heart disease mortality in the Netherlands. submitted for publication.
15 EURO-PERISTAT. European Perinatal Health Report. The health and care of pregnant women
   and babies in Europe in 20102013.
16 Langelaan M, de Bruijne MC, Baines RJ, Broekens MA, Hammink K, Schilp J. Monitor
   Zorggerelateerde Schade 2011/2012. Utrecht/Amsterdam: NIVEL/EMGO+ Instituut; 2013.
17 van Baal P, Obulqasim P, Brouwer W, Nusselder W, Mackenbach J.
   The influence of health care spending on life expectancy. Tilburg: Netspar; 2013.
18 RIVM. Volksgezondheids Toekomst Verkenning 2014. Bilthoven: RIVM; 2014; Available from:
   http://www.volksgezondheidtoekomstverkenning.nl/.
19 Galenkamp H, Braam AW, Huisman M, Deeg DJ. Seventeen-year time trend in poor self-rated
   health in older adults: changing contributions of chronic diseases and disability. European
   journal of public health. 2013;23(3):511-7.
20 van Hemert AM, de Kruijf Md. Dalende incidentie van zelfdoding en veranderende methoden.
   Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. 2009;153:B384.
21 Mackenbach JP, McKee M. A comparative analysis of health policy performance in 43 Euro-
   pean countries. European journal of public health. 2013;23(2):195-201.
22 Mackenbach JP. Korten op preventie? Niet doen! Juist in crisistijd is bezuinigen op gezond-
   heids-bevordering onverstandig Med Contact 2013;68:2388-9.
23 Joumard I, André C, Nicq C. Health Care Systems: efficiency and institutions. Paris: OECD
   Publishing; 2010.
24 RIVM. Comparative efficiency of health systems, corrected for selected lifestyle factors.
   Final report: European Commission; 2014.
25 Björnberg A. EuroHealth Consumer Index 2014. Stockholm: Health Consumer Powerhouse,
   2014.
26 Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. Zorgstelsel op koers of op drift? Acht jaar RVZ
   adviezen over het nieuwe zorgstelsel. Den Haag: RVZ; 2014.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>Wilde

Penningmeester

Nu OPstaan?

</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>                     De prijs van gezondheidswinst                                          19
Coreferaat Kees Vendrik
lid van het college van de Algemene Rekenkamer
                     Geachte aanwezigen,
                     Ik wil professor Mackenbach graag hartelijk danken voor zijn bijdrage.
                     Het is terecht dat hij ook aandacht vraagt voor de baten van onze
                     gezondheidszorg. Waar in het publieke debat de kosten van zorg
                     meestal centraal staan, blijven de baten nogal eens onderbelicht.
                     Gelukkig blijken er tegenover de sterk gestegen zorguitgaven ook
                     behoorlijk verbeterde uitkomsten te staan. Het realiseren van een
                     hogere levensverwachting heeft zeker meerdere oorzaken dan alleen
                     een kwalitatief hoogstaande gezondheidszorg. Maar toch is dat een
                     prestatie die indruk maakt. Dat doet vermoeden dat de Nederlandse
                     burger althans enige ‘waar voor zijn (premie)geld’ krijgt. En dat is
                     uiteindelijk de vraag, ook in een publieke gefinancierde sector als
                     de zorg: worden we er beter van?
                     Dat er zo nadrukkelijk en veelvuldig wordt stil gestaan bij de kosten,
                     verbaast mij overigens niet. De publieke kosten van de gezondheids­
                     zorg groeien vooral de laatste tien jaar als kool. Dat zien we terug in
                     het aandeel zorgkosten in het bruto binnenlands product (bbp) en het
                     aandeel zorgkosten in de collectieve uitgaven. De stijgende kosten
                     oefenen daardoor ook toenemende invloed uit op de koopkracht.
                     Flip de Kam noemt de zorg niet voor niets het ‘koekoeksjong’ van de
                     collectieve sector. Dat blijft zo. De historisch forse bezuinigingen en
                     taakstellingen waartoe de laatste kabinetten (en constructieve oppositie­
                     partijen) hebben besloten – deze tellen op 61 miljard euro structureel
                     – hebben weliswaar ook impact op de zorg, maar doen aan voor­
                     noemde trend niet af: de verzorgingsstaat verandert langzamerhand
                     steeds meer in een zorgstaat.
                     Dat brengt me bij de vraag die vandaag centraal staat: ‘Wil de
                     penningmeester van de zorg nu opstaan?’ Die penningmeester
                     bestaat. Dat is de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                            20
(VWS). De publieke zorgkosten worden beheerd en beheerst via het
Budgettair Kader Zorg – een van drie grote budgettaire kaders – en
het is de staande verantwoordelijk van de minister van VWS om dit
kader te handhaven. Het goede nieuws is dat de minister daar de laatste
twee jaar in lijkt te zijn geslaagd. Ik zeg ‘lijkt’ want de definitieve cijfers
over de realisatie van de zorguitgaven moeten nog worden vast­gesteld.
Hoewel handhaving van budgettaire kaders en begrotingen sinds een
aantal jaren in Den Haag regel is geworden, bleek dit in het recente
verleden nog niet te gelden voor de zorg. Steevast meldden ministers
van VWS overschrijdingen. Tarief- en pakketmaatregelen, kortingen,
terugvordering van overschrijdingen en dergelijke waren aan de orde
van de dag. Dat beeld is nu rustiger en het zal helpen dat de minister
haar penningmeesterschap heeft geschraagd met
de bekende bestuurlijke akkoorden in de zorg.
Dat was ook nodig. 3,5 jaar geleden stelde de Algemene Rekenkamer
in het rapport ‘Uitgavenbeheersing in de zorg’ vast, dat de minister
van VWS haar penningmeesterschap ternauwernood kon waarmaken.
Een belangrijk knelpunt bleek dat zij en haar voorgangers in een
lopend jaar veel te laat inzicht kregen in de realisatie van de uitgaven,
dat overschrijdingen meer dan eens plotseling opdoken en analyses
daarvan niet of niet op tijd beschikbaar waren om effectief te kunnen
ingrijpen. De verantwoordelijkheidsverdeling in en bekostiging van de
zorg maken het de minister ook niet gemakkelijk. Ook de veldpartijen
hebben last van incomplete en ontijdige financiële informatie, mede
dankzij een grote mate van complexiteit, met name in de ‘cure’ waarover
wij in 2013 in een onderzoek naar ziekenhuisuitgaven rapporteerden.
In ons rijksbrede verantwoordingsonderzoek twee weken geleden
stonden we ook en opnieuw hierbij stil, en rapporteerden wij over de
problemen met de jaarrekeningen in de ‘cure’. Het bekostigingsstelsel
in de ‘cure’ is te ingewikkeld geworden.
Dit vraagstuk houdt niet alleen de penningmeester bezig, maar heeft in
toenemende mate ook de aandacht van de ‘kascommissie’. De Tweede
en Eerste Kamer hebben dan wel geen budgetrecht op premie­gefinan­
cierde uitgaven, maar de moeizame beheersing van de zorg­uitgaven is
velen daar niet ontgaan, ook vanwege onvermijdelijke verdringing van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>De prijs van gezondheidswinst                                           21
andere publieke uitgaven indien zich een overschrijding aandient.
En waar het parlement nog wel rechtstreeks zeggenschap heeft –
het goedkeuren van pakketmaatregelen – zijn de financiële resultaten
minder dan beoogd, zoals we onlangs vaststelden in ons onderzoek
naar pakketbeheer.
Conclusie: het penningmeesterschap van de zorg is een van de
moeilijkste banen in Den Haag. Budgettaire beheersing in de zorg
is complexer en minder trefzeker in vergelijking tot het beheer van
de klassieke begrotingen van de Haagse departementen. Er ligt
een majeure opgave om het bekostigingsstelsel te vereenvoudigen.
Zo kom ik weer terug bij professor Mackenbach. Want hoewel beheer­
sing van de omvang van de zorguitgaven logischerwijze nog veel van
onze tijd en aandacht zal vragen, mogelijk ligt de grootste winst elders.
Hij stelt dat waar het op de relatie tussen bestede gelden en gezond­
heidsresultaten aankomt, er meer is wat we niet weten dan wel weten.
Terecht wordt hier het moeilijke, maar belangrijke vraagstuk van doel­
matigheid en doeltreffendheid van de besteding van publieke middelen
in de zorg op tafel gelegd. Dat is hard nodig. Teveel aandacht in de
zorg gaat momenteel uit naar de vraag of geld rechtmatig wordt
besteed. Ik sprak al over de jaarrekeningen. Het vraagstuk van doel­
matigheid wordt echter maar moeizaam getackeld. Ik heb de indruk
dat dit vraagstuk in de ordening van de zorg nog niet ruim genoeg is
belegd. Zeker, onze penningmeester van dienst heeft hier een rol.
Ik hoop en verwacht ook dat het Zorginstituut met het nieuwe
Kwaliteitsinstituut als aanjager zich hierin verder ontwikkelt. Zij kunnen
als geen andere bevorderen dat er betere kwaliteitsinformatie over de
zorg op tafel komt, zoals wij ook vaststelden in ons onderzoek in 2012.
En ik koester graag de verwachting dat het Sociaal en Cultureel
Planbureau (SCP) de traditie voortzet van onderzoek naar ‘waar voor
ons belastinggeld’. Het vraagstuk van doelmatigheid van zorg staat
ook de Algemene Rekenkamer op het netvlies. Ik hoop van harte dat
de nieuwe raad waarin de RVZ opgaat juist hier intellectueel leider­
schap wil tonen en het vraagstuk van Mackenbach op zich neemt.
Onze penningmeester kan best wat hulp gebruiken.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>                  De zorguitgaven getemd?                                              23
De zorguitgaven getemd? Wim Groot
hoogleraar gezondheidseconomie, Universiteit Maastricht
en oud-raadslid RVZ
                  Het heeft lang geduurd voordat kostenbeheersing in de zorg als een
                  serieus te nemen maatschappelijk probleem werd gezien. Ik kan me nog
                  herinneren dat nog niet eens zo lang geleden – in 2008 – de toenmalige
                  minister van Financiën bij de presentatie van een RVZ advies over
                  kostenbeheersing opmerkte dat de stijgende kosten van de zorg geen
                  probleem waren, want de baten van de zorg waren hoog en mensen
                  waren toch graag bereid om daarvoor steeds meer premie te betalen.
                  In die jaren stegen de zorgkosten met gemiddeld ruim 8% per jaar,
                  ruim vier keer zo veel als de economische groei. Inmiddels hamert
                  elke zichzelf respecterende minister van Financiën op beperking van de
                  zorgkosten. Ook dat is wel opmerkelijk want inmiddels lijkt de sterke
                  stijging van de zorgkosten voorbij. Hierdoor zijn de afgelopen jaren de
                  premies voor de zorgverzekeringen gelijk gebleven of zelfs gedaald.
                  Opmerkelijk is ook dat deze omslag van sterk stijgende zorg­kosten
                  naar een meer gematigde groei van de zorguitgaven zich niet alleen
                  in Nederland voordoet. In andere westerse landen, waaronder de
                  Verenigde Staten, heeft een vergelijkbare omslag plaatsgevonden.
                  De discussie over kostenbeheersing wordt vaak vertroebeld door
                  onjuistheden en doordat de aandacht wordt gelegd op irrelevante
                  zaken. Voorbeelden hiervan zijn:
                  –– de kosten van de zorg zijn hoog, maar de zorg levert ook veel
                     baten op;
                  –– de zorg is een grote bedrijfstak die veel werkgelegenheid
                     oplevert, meer uitgeven aan zorg is goed voor de economie;
                  –– de sterk stijgende zorgkosten is een gevolg van de markt­werking
                     in de zorg;
                  –– kostenbeheersing is een probleem vanwege de hoge kosten aan
                     het einde van het leven;
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                   24
–– om de kosten te beheersen zouden we een grens moeten stellen
   aan de kosten per gewonnen levensjaar (‘€ 80.000 per qaly’);
–– nieuwe kosteneffectieve behandelingen leiden tot kosten­
   besparingen.
Voor een heldere discussie over kostenbeheersing in de zorg zijn
een paar feiten van belang:
–– de kosten voor de curatieve zorg zijn – vergeleken met andere
   Europese landen – niet buitengewoon hoog. Dat komt vooral omdat
   het zorggebruik in ons land betrekkelijk gematigd is;
–– de kosten van langdurige zorg en de geestelijke gezondheidszorg
   zijn in ons land wel hoger dan elders;
–– stelselwijzigingen gaan vaak gepaard met kostenexplosies.
Het is interessant om stil te staan bij de oorzaken van de omslag in
de groei van de zorguitgaven en de vraag te stellen hoe blijvend de
huidige situatie van beperkt stijgende zorgkosten is. Oorzaken van
de afname van de groei van de zorgkosten zijn onder andere:
–– de toegenomen risicodragendheid van zorgverzekeraars
   (geen zeggenschap over uitgaven zonder verantwoordelijkheid voor
   de consequenties ervan);
–– de bomen groeien niet tot in de hemel, dat geldt ook voor
   het zorggebruik;
–– de daling van de geneesmiddelenprijzen.
In het verleden hebben we vaker gezien dat perioden van gematigde
groei van zorguitgaven werden afgewisseld met periode van snelle
groei. De huidige periode van lage groei zou ook wel eens tijdelijk
kunnen zijn. Nu de economische groei weer toeneemt, zullen de teugels
van de kostenbeheersing mogelijk weer gevierd worden. Als rond
2020 de eerste cohorten van de babyboomgeneratie op grote schaal
gebruik gaan maken van zorg, moeten we rekening houden met een
nieuwe explosie van zorguitgaven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>De zorguitgaven getemd? 25</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>                    De zorguitgaven getemd?                                                27
Coreferaat Marco Varkevisser
universitair hoofddocent gezondheidseconomie, Instituut Beleid &
Management Gezondheidszorg (iBMG), Erasmus Universiteit Rotterdam
                    Beheerste ontwikkeling zorguitgaven nog geen uitgemaakte zaak
                    Wie is de penningmeester van de zorg? Zijn de zorguitgaven inmiddels
                    getemd? En welke uitdagingen liggen in het verschiet? Alvorens vanuit
                    het perspectief van de curatieve zorg op deze vragen in te gaan wil ik
                    in mijn bijdrage aan deze afscheidsbundel graag eerst even stil staan
                    bij de vraag waarom een penningmeester eigenlijk nodig is.
                    Onlangs maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bekend
                    dat consumenten steeds meer uitgeven aan bijvoorbeeld huishoudelijke
                    apparaten en woninginrichting. Anders dan bij publicaties over stijgende
                    zorguitgaven leidde dit bericht niet tot verontruste reacties aan de kant
                    van de overheid. Dit is ook logisch, want het gaat hier om zogeheten
                    private bestedingen waarvoor geldt dat consumenten in alle vrijheid
                    mogen beslissen om iets te kopen, dit vervolgens geheel uit eigen
                    zak moeten betalen en uiteindelijk ook zelf van hun aanschaf kunnen
                    genieten. Hoe anders is dat bij de gezondheidszorg waar iedere
                    gezonde en ongezonde burger, of hij/zij dat nu wil of niet, via de sociale
                    ziektekostenverzekeringen (Zvw, Wlz) verplicht aan meebetaalt. Met
                    andere woorden, er is sprake van een collectieve voorziening die via
                    ‘geoormerkte belas­tingen’ wordt gefinancierd. Een te sterke stijging
                    van de zorguitgaven is daardoor problematisch, omdat in dat geval de
                    collectieve lastendruk oploopt en/of verdringing van andere collectieve
                    uitgaven dreigt. Er zal dus iemand op de kosten moeten letten.
                    Bij de vormgeving van het Nederlandse zorgstelsel met gereguleerde
                    concurrentie is er bewust, en met gegronde redenen, voor gekozen
                    om de zorgverzekeraars op dit punt een centrale rol toe te bedelen.
                    Zij dienen in onderlinge concurrentie namens hun verzekerden op
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                       28
te treden als inkopers van doelmatige zorg. En daarmee vervullen de
verzekeraars sinds 2006, binnen de door de overheid vastgestelde
randvoorwaarden, de rol van penningmeester in de zorg.
Het lijkt erop dat de penningmeester zijn functie goed vervult. Recent
berichtte het CBS immers dat de groei van de zorguitgaven in vijftien
jaar niet zo laag is geweest. Betekent dit dat de zorguitgaven nu zijn
getemd? Er is inderdaad reden voor optimisme, maar het is te vroeg
om nu al victorie te kraaien. Zo zijn de bestuurlijke akkoorden die de
minister van VWS de afgelopen jaren met het zorgveld is overeen­­ge­
komen eindig en valt dus nog maar te bezien in hoeverre deze afspraken
een structurele omslag teweeg hebben gebracht. De selectieve inkoop
van doelmatige zorg is, anders dan beoogd, in ieder geval nog maar
(zeer) beperkt van de grond gekomen. Daarnaast is het niet onwaar­
schijnlijk dat nieuwe dure geneesmiddelen en behandelingen in
toe­nemende mate een opwaartse druk op de zorguitgaven zullen
uitoefenen. Ook geldt dat fusies van ziekenhuizen tot regionale machts­
blokken hebben geleid waardoor prijsstijgingen op de loer liggen. Tot
slot mag niet uit het oog worden verloren dat de transparantie van de
zorguitgaven nog steeds ernstig tekortschiet zodat de eindafrekening
over jaar t veelal pas in jaar t+2 of t+3 kan worden opgemaakt.
Ter afsluiting, ondanks de vele gezaghebbende adviezen die de RVZ
de afgelopen bijna twintig jaar heeft uitgebracht, liggen er op gebied
van de zorguitgaven nog meer dan voldoende vraagstukken op tafel
waarmee de nieuwe Raad voor Volksgezondheid en Samenleving aan
de slag kan. Hoe verhoudt het wettelijk recht op zorg zich tot het streven
naar uitgavenbeheersing? Welke gevolgen heeft de reflex van de
overheid om via het macrobeheersinstrument greep te houden op
de jaarlijkse zorguitgaven voor het ondernemerschap in de zorg en
de toetreding en groei van innovatief zorgaanbod in het bijzonder?
Op welke wijze kunnen door de overheid vastgestelde ‘afkapgrenzen’
(maximale kosten per gewonnen levensjaar in goede gezondheid) een
rol krijgen bij het pakketbeheer? Wanneer is het verantwoord om meer
gebruik te maken van eigen betalingen? Wat is er nodig om de selec­
tieve inkoop van doelmatige zorg beter van de grond te krijgen?
Hoe kan uitkomstbekostiging in de praktijk handen en voeten worden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>De zorguitgaven getemd?                                         29
gegeven? Kortom, een beheerste ontwikkeling van de zorguitgaven is
nog geen uitgemaakte zaak. Er is daarom onverminderd behoefte aan
onafhankelijk advies!
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                              30
   Het Financieele Dagblad | Vrijdag 5 juni 2015
                             Zorguitgaven zijn alleen m
                             Beperking vooral te danken aan prijsdalingen geneesmiddelen 
                             Wim Groot
                            I
                                     n 2014 zijn de zorguitgaven
                                     € 2 mrd lager uitgevallen dan
                                     begroot. In 2013 was er al een
                                     meevaller van € 1 mrd. Het Cen­
                                     traal Bureau voor de Statistiek
                                     (CBS) heeft becijferd dat de zor­
                             guitgaven in 2014 met slechts 1,8% zijn
                             toegenomen. Dat is beduidend minder
                             dan de 7%­8% waarmee de zorguitgaven
                             in de periode 2000­2008 jaarlijks stegen.
                             De lagere groei van de zorguitgaven is
                             niet nieuw. Al sinds 2008 neemt de groei
                             van de zorguitgaven af. Zijn na jaren van
                             sterke groei de zorguitgaven nu definitief
                             getemd? Hooguit voor even.
                                De meevallers in de zorg zijn geen
                             verrassing, maar bewust beleid. Omdat
                             meevallers beter te verkopen zijn dan te­
                             genvallers, hanteert het kabinet al enke­
                             le jaren een ruime begroting voor de uit­
                             gaven aan zorg. Zo kondigt het kabinet
                             met Prinsjesdag aan dat de zorgpremie
                             met € 100 of meer omhooggaat, terwijl
   Zorguitgaven zijn alleen maa
                             de zorgverzekeraars enkele weken daar­
                             na laten weten dat de premie gelijk blijft
                             of maar een beetje stijgt. Van meevallers
                             wordt iedereen blij, bij tegenvallers moet
                             de minister tekst en uitleg komen geven
                             in de Tweede Kamer.
                                Hoewel de meevallers deels bewust ge­
   Beperking vooral te danken aan prijsdalingen geneesmiddelen en nie
                             creëerd zijn, lijkt het doel dat het kabinet
                             heeft om de zorgkosten te beteugelen ge­                                zorgverzeke
                             realiseerd te zijn. Of dat te danken is aan                             daling van d
                             het beleid is de vraag. De kern van het ka­                             delen is mo
                             binetsbeleid zijn de convenanten die zijn                               dure en veel
   Wim Groot
  I
                             afgesloten tussen het ministerie, de zorg­                              de laatste ja
                             verzekeraars, de ziekenhuizen en andere                                 en daardoo
                             zorgaanbieders. In deze convenanten                                     Daarnaast l
          n 2014 zijn de zorguitgaven
                             is afgesproken dat de uitgaven maar be­                                 dat veel verz
          € 2 mrd lager uitgevallen   dan stijgen. In het recentelijk
                             perkt mogen                                                             van vergelij
          begroot. In 2013 was   er al eenverantwoordingsonderzoek
                             verschenen                                                              delen alleen
          meevaller van € 1 mrd.   Het Cen­Rekenkamer zeer kri­
                             is de Algemene                                                          goed — jaar
                             tisch
          traal Bureau voor de     over deze convenanten. Volgens
                                Statistiek                                                           aan bespari
                             de Rekenkamer worden de doelen om                                       staan los va
          (CBS) heeft becijferd
                             de groeide
                                 dat   vanzor­
                                            de uitgaven te beperken bij                                 De daling
   guitgaven in 2014 met slechts
                             lange1,8%
                                    na nietzijn
                                             gehaald.                     Nederland is niet uniek:   gaven is ook
   toegenomen. Dat is beduidend      minder wijst er verder op
                                De Rekenkamer                             in alle westerse landen is In alle west
   dan de 7%­8% waarmee dedat  zorguitgaven
                                  de groei vooral wordt beperkt door
                                                                          sinds 2008 de groei van de
                                                                                                     de groei van
                             prijsdalingen
   in de periode 2000­2008 jaarlijks          van geneesmiddelen en
                                        stegen.                                                      Volgens cijf
                             niet door de gemaakte afspraken met
   De lagere groei van de zorguitgaven is
                                                                          zorguitgaven gedaald       Economisc
   niet nieuw. Al sinds 2008 neemt de groei
   van de zorguitgaven af. Zijn na jaren van
   sterke groei de zorguitgaven nu definitief
   getemd? Hooguit voor even.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>                                                     De zorguitgaven getemd?                                                                                        31
                                                             Opinie & Dialoog                                                                         9
maar
en         maar              tijdelijktijdelijkgetemd                   getemd
  smiddelen
  elen     en niet    enaan niet afspraken
                                     aan afspraken       metmet  zorgverzekeraars
                                                                       zorgverzekeraarsen                 enzorgaanbieders
                                                                                                              zorgaanbieders
                                                                                                                tijdelijk.
                                                                                                                 tijdelijk. In
                                                                                                                             Inhethetverleden
                                                                                                                                        verleden   zijnzijn
                                                                                                                                                          perioden
                                                                                                                                                              perioden
                                                                                                                van
                                                                                                                 van beperkte
                                                                                                                      beperktegroei  groei steeds
                                                                                                                                              steeds  gevolgd
                                                                                                                                                          gevolgd doordoor
                                                                                                                kostenexplosies.
                                                                                                                 kostenexplosies. Als      Alsvanaf
                                                                                                                                                 vanaf 20202020de grote
                                                                                                                                                                   de grote
                                                                                                                geboortecohorten
                                                                                                                 geboortecohorten van        van nana dedeTweede
                                                                                                                                                              Tweede
                                                                                                                Wereldoorlog
                                                                                                                 Wereldoorlog iningroten  groten   getale
                                                                                                                                                      getale gebruik
                                                                                                                                                                 gebruik
                                                                                                                gaan
                                                                                                                 gaan maken
                                                                                                                        makenvan    vanzorg,
                                                                                                                                          zorg, zullen
                                                                                                                                                   zullen  de de
                                                                                                                                                               uitgaven
                                                                                                                                                                   uitgaven
                                                                                                                weer
                                                                                                                 weer snel
                                                                                                                        sneloplopen.
                                                                                                                               oplopen.
                                                                                                                    De Raad
                                                                                                                         Raadvoorvoordede  Volksgezondheid
                                                                                                                                             Volksgezondheid         en en
                                                                                                                Zorg
                                                                                                                 Zorg (RVZ)
                                                                                                                        (RVZ)heeft
                                                                                                                                 heeftinin dede afgelopen
                                                                                                                                                   afgelopen    jaren
                                                                                                                                                                    jaren
                                                                                                                een
                                                                                                                 een aantal
                                                                                                                      aantaladviezen
                                                                                                                                 adviezen    gegeven
                                                                                                                                                gegeven    omom de de
                                                                                                                zorgkosten
                                                                                                                 zorgkosten ook   ookop  oplangere
                                                                                                                                             langere   termijn
                                                                                                                                                            termijnte be­
                                                                                                                                                                       te be­
                                                                                                                teugelen.
                                                                                                                 teugelen. Een Eendaarvan
                                                                                                                                      daarvan    is meer
                                                                                                                                                    is meer  evenwicht
                                                                                                                                                                 evenwicht
                                                                                                                tussen
                                                                                                                 tussen rechten
                                                                                                                          rechtenen     enplichten
                                                                                                                                            plichten    in de
                                                                                                                                                            in zorg.
                                                                                                                                                                de zorg.
                                                                                                                Het
                                                                                                                 Het recht
                                                                                                                      rechtop  opzorg
                                                                                                                                    zorgschept
                                                                                                                                           schept   voorvoorpatiënten
                                                                                                                                                                patiënten
                                                                                                                en
                                                                                                                 en zorgverleners
                                                                                                                     zorgverleners ook    ook  dedeverplichting
                                                                                                                                                       verplichting
                                                                                                                om
                                                                                                                 om al het
                                                                                                                         hetmogelijke
                                                                                                                               mogelijke     tetedoen
                                                                                                                                                    doen  omom hethet
                                                                                                                beroep
                                                                                                                 beroep op opzorg
                                                                                                                                zorgtetevoorkomen
                                                                                                                                           voorkomen        en en
                                                                                                                                                                de de
                                                                                                                zorgkosten
                                                                                                                 zorgkosten zo    zolaag
                                                                                                                                       laagmogelijk
                                                                                                                                              mogelijk    te houden.
                                                                                                                                                              te houden.
                                                                                                                De
                                                                                                                 De verplichtingen
                                                                                                                     verplichtingen die      diehethetwerken
                                                                                                                                                          werken metmet
                                                                                                                collectieve
                                                                                                                 collectieve middelen
                                                                                                                                 middelen      aanaanpatiënten
                                                                                                                                                         patiënten  en en
                                                                                                                zorg
                                                                                                                 zorgaanbieders
                                                                                                                       aanbiedersoplegt, oplegt,  zijnzijn
                                                                                                                                                         nietniet
                                                                                                                                                               duide­
                                                                                                                                                                   duide­
                                                                                                                lijk
                                                                                                                 lijk omschreven.
                                                                                                                      omschreven.
                                                                                                                    Een
                                                                                                                    Een tweede
                                                                                                                          tweedeadvies advies is is
                                                                                                                                                  datdat
                                                                                                                                                       burgers
                                                                                                                                                            burgersmeermeer
                                                                                                                voorzorg
                                                                                                                 voorzorg moeten
                                                                                                                              moetennemen  nemen     voorvoor
                                                                                                                                                            voor­
                                                                                                                                                                voor­
                                                                                                                zienbare
                                                                                                                 zienbare zorgzorgals alsmen
                                                                                                                                           men  oudoud is. is.
                                                                                                                                                            Burgers
                                                                                                                                                                Burgers
r tijdelijk getemd
                                                                                                                moeten
                                                                                                                 moeten meermeergeld  geldopzij
                                                                                                                                             opzij zetten
                                                                                                                                                       zettenof een
                                                                                                                                                                  of een
                                                                                                                informeel
                                                                                                                 informeel zorgnetwerk
                                                                                                                                zorgnetwerk       voorvoorzichzelf
                                                                                                                                                              zichzelf
                                                                                                                organiseren
                                                                                                                 organiseren voor   voorhethet moment
                                                                                                                                                  moment     datdat
                                                                                                                                                                  ze niet
                                                                                                                                                                      ze niet
                                                                                                                meer
                                                                                                                 meer zelfredzaam
                                                                                                                         zelfredzaam      zijn.
                                                                                                                                             zijn.
                                                                                                                    Een
                                                                                                                    Een derde
                                                                                                                          derdeadviesadvies is is
                                                                                                                                                datdat
                                                                                                                                                     meermeer ruimte
                                                                                                                                                                  ruimte
                                                                                                                moet
                                                                                                                 moet worden
                                                                                                                         wordengegevengegeven   aan aanarbeidsbe­
                                                                                                                                                           arbeidsbe­
                                                                                                                sparende
                                                                                                                 sparende innovaties
                                                                                                                               innovaties     inindedezorg.
                                                                                                                                                          zorg.Te vaak
                                                                                                                                                                   Te vaak
 t aan afspraken met zorgverzekeraars en zorgaanbieders                                                         nog
                                                                                                                 nog wordt
                                                                                                                       wordtzorgzorggelijk
                                                                                                                                        gelijk gesteld
                                                                                                                                                  gesteld  aanaanhanden
                                                                                                                                                                     handen
gverzekeraars
        zorgverzekeraars
                    en zorgaanbieders.
                              en zorgaanbieders.
                                              De De   kelingkeling
                                                               (Oeso)
                                                                    (Oeso)
                                                                        namen
                                                                            namen de de
                                                                                     zorguitgaven
                                                                                         zorguitgavenin    in   aan
                                                                                                                 aan het
                                                                                                                      hetbedbeden  enwordt
                                                                                                                                        wordt  dedeinvoering
                                                                                                                                                       invoering  vanvan
ing van daling
          de kosten
                 van devan
                         kosten
                              geneesmid­
                                   van geneesmid­ de Europese
                                                            de EuropeseUnieUnie
                                                                              tussen
                                                                                 tussen20002000enen 2008
                                                                                                      2008      arbeidsbesparende
                                                                                                                 arbeidsbesparende innovaties  innovaties    belem­
                                                                                                                                                                  belem­
en is mogelijk
        delen is mogelijk
                    doordatdoordat
                                een aantal
                                         een aantal met gemiddeld
                                                            met gemiddeld  4,7%4,7%
                                                                                 perper
                                                                                      jaar
                                                                                         jaartoe,
                                                                                                toe,
                                                                                                   terwijl
                                                                                                      terwijl   merd.
                                                                                                                 merd.
 e en veelgebruikte
        dure en veelgebruikte
                          geneesmiddelen
                                    geneesmiddelende uitgaven
                                                            de uitgaven
                                                                      tussen
                                                                          tussen
                                                                               20092009
                                                                                      enen20122012 met
                                                                                                     met            De zorguitgaven
                                                                                                                         zorguitgaven      zijn
                                                                                                                                              zijnvoor
                                                                                                                                                     voor eveneven
                                                                                                                                                                 ge­ ge­
 aatstedejaren
           laatste
                 uitjaren
                      patentuitzijn
                                patent
                                     gegaan
                                        zijn gegaan gemiddeld
                                                            gemiddeld0,6%0,6%
                                                                            perper
                                                                                jaarjaar
                                                                                      afnamen.
                                                                                         afnamen. tijdelijk. Intemd,
                                                                                                                 het verleden
                                                                                                                 temd,   maar
                                                                                                                          maarals      zijn
                                                                                                                                   alswewe   perioden
                                                                                                                                          nunu achterover
                                                                                                                                                  achterover    leunen,
                                                                                                                                                                    leunen,
daardooren daardoor
            goedkoper   goedkoper
                             zijn geworden.
                                      zijn geworden. De belangrijkste
                                                               De belangrijksteoorzaak
                                                                                   oorzaak voor
                                                                                              voor dededa­
                                                                                                  van    da­    is
                                                                                                         beperkteis het
                                                                                                                    groeiwachten
                                                                                                                         wachten
                                                                                                                             steeds   opop
                                                                                                                                         eeneen
                                                                                                                                         gevolgdnieuwe
                                                                                                                                                   nieuwe
                                                                                                                                                        doorkosten­
                                                                                                                                                                kosten­
arnaastDaarnaast
          levert hetlevert
                        preferentiebeleid
                             het preferentiebeleid ling is  ling
                                                              deiseconomische
                                                                    de economische  crisis.
                                                                                        crisis.
                                                                                              Hierdoor
                                                                                                 Hierdoor       explosie.
                                                                                                                 explosie. De Demaatregelen
                                                                                                                                    maatregelen       omom  de kosten
                                                                                                                                                                de kosten
 veel verzekeraars
        dat veel verzekeraars
                         hanteren  hanteren
                                      — waarbij
                                              — waarbij
                                                      nam nam
                                                            de groei
                                                                   de groei
                                                                        vanvan
                                                                             hethet
                                                                                 zorggebruik
                                                                                     zorggebruik  kostenexplosies.
                                                                                                    afafenen    ook   opAls
                                                                                                                 ook op         vanaf
                                                                                                                          langere
                                                                                                                           langere        2020tede
                                                                                                                                      termijn
                                                                                                                                        termijn      te   grote
                                                                                                                                                      beheersen
                                                                                                                                                          beheersen
  vergelijkbare
        van vergelijkbare
                    generieke generieke
                                  geneesmid­
                                           geneesmid­stegen stegen
                                                               de lonen
                                                                     de lonen
                                                                           in de
                                                                               in zorgsector
                                                                                  de zorgsector   geboortecohorten
                                                                                                  niet
                                                                                                     niet       moeten
                                                                                                                 moeten nu  van     na
                                                                                                                            nugenomen
                                                                                                                                  genomende  Tweede
                                                                                                                                               worden.
                                                                                                                                                  worden.
en alleen
        delen
            hetalleen
                  goedkoopste
                        het goedkoopste
                                     wordt ver­
                                             wordt ver­of nauwelijks.
                                                            of nauwelijks.
                                                                         De bezuinigingen
                                                                             De bezuinigingen     Wereldoorlog
                                                                                                   opopdede          in groten getale gebruik
 d — jaarlijks
        goed — jaarlijks
                  zo’n halfzo’nmiljard
                                   half miljard
                                          euro euro overheidsuitgaven
                                                            overheidsuitgaven  hebben
                                                                                  hebben  ininveel
                                                                                                 veellanden
                                                                                                       landen   Wim
                                                                                                                 Wim    Groot
                                                                                                                         Groot   isishoogleraar
                                                                                                                                      hoogleraar
                                                                                                  gaan maken van zorg, zullen de uitgaven             gezond-
                                                                                                                                                          gezond-
  besparing
        aan besparing
               op. Beide   op.ontwikkelingen
                               Beide ontwikkelingen   ook tot
                                                            ookingrepen
                                                                 tot ingrepen
                                                                            in de
                                                                                in de
                                                                                   zorgsector
                                                                                       zorgsector   geleid.
                                                                                                  weergeleid.   heidseconomie
                                                                                                                 heidseconomie aan
                                                                                                          snel oplopen.                   aan dede Universiteit
                                                                                                                                                       Universiteit
an los van
        staanhet
               losoverheidsbeleid.
                    van het overheidsbeleid.          In Nederland
                                                            In Nederlandheeftheeft
                                                                               de regering
                                                                                   de regering  vooral
                                                                                                   vooral       Maastricht.
                                                                                                                 Maastricht. Hij   Hijwas
                                                                                                                                        was tottot1 januari
                                                                                                                                                     1 januari  kroonlid
                                                                                                                                                                    kroonlid
  e dalingDevan
              daling
                  de groei
                        van devangroei
                                    de van
                                       zorguit­
                                            de zorguit­gekort
                                                            gekort
                                                               op de opbudgetten
                                                                        de budgetten voor
                                                                                        voordede      De Raad van
                                                                                                 huishou­
                                                                                                   huishou­     voor
                                                                                                                 van de
                                                                                                                        deRaad
                                                                                                                      deRaad
                                                                                                                             Volksgezondheid
                                                                                                                                   voor
                                                                                                                                     voor dede
                                                                                                                                                             en
                                                                                                                                               Volksgezondheid
                                                                                                                                                  Volksgezondheid
en is ook
        gaven
            nietis ook
                   unieknietvoor
                              uniek
                                  Nederland.
                                     voor Nederland.delijke delijke
                                                                hulp,hulp,
                                                                       de maatschappelijke
                                                                            de maatschappelijke   Zorg    (RVZ) en
                                                                                                      onder­
                                                                                                        onder­  heeft
                                                                                                                 en Zorg.in Deze
                                                                                                                     Zorg.   de
                                                                                                                              Dezeafgelopen
                                                                                                                                      week,
                                                                                                                                        week,  opop  jaren
                                                                                                                                                    donderdag-
                                                                                                                                                        donderdag-
  lle westerse
        In alle westerse
                 landen is  landen
                               sindsis2008
                                        sinds 2008 steuning steuning
                                                                  en deenpersoonlijke
                                                                           de persoonlijke        een aantal adviezen
                                                                                            verzorging
                                                                                               verzorging        middag 44gegeven
                                                                                                                middag         juni,          om de de de
                                                                                                                                juni,organiseerde
                                                                                                                                        organiseerde             RVZ RVZ
groei van
        de groei
gens cijfers
            de zorguitgaven
                   van de zorguitgaven
                                    gedaald.gedaald. en verpleging.
                                                            en verpleging.                        zorgkosteneen  een
                                                                                                                  ookafscheidssymposium
                                                                                                                       afscheidssymposium
                                                                                                                        op langere termijnonder           teonder
                                                                                                                                                              be­de titel
                                                                                                                                                                     de titel
        Volgens vancijfers
                      de Organisatie
                           van de Organisatie
                                          voor voor De afname  De afnamevanvan
                                                                             de groei
                                                                                 de groei
                                                                                        van vandedezorg­
                                                                                                      zorg­
                                                                                                  teugelen.     ‘Wil
                                                                                                                 ‘Wildaarvan
                                                                                                               Een     de
                                                                                                                       depenningmeester
                                                                                                                            penningmeester
                                                                                                                                    is meer evenwichtvan vande de
                                                                                                                                                                zorgzorg
                                                                                                                                                                       nu nu
 nomische
        Economische
              SamenwerkingSamenwerking
                                     en Ontwik­
                                             en Ontwik­
                                                      uitgaven
                                                            uitgaven
                                                                  is waarschijnlijk
                                                                       is waarschijnlijkslechts
                                                                                            slechts             opstaan’.
                                                                                                                 opstaan’.
                                                                                                  tussen rechten en plichten in de zorg.
                                                                                                  Het recht op zorg schept voor patiënten
                                                                                                  en zorgverleners ook de verplichting
                                                                                                  om al het mogelijke te doen om het
                                                                                                  beroep op zorg te voorkomen en de
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>                   Gezondheidszorg in de 21e eeuw                                        33
Gezondheidszorg in de 21e eeuw:
het kost wat, maar dan heb je ook wat
Marcel Levi internist, bestuursvoorzitter AMC en decaan
Faculteit Geneeskunde UvA
                   Bij het 25-jarige bestaan van het Wilhelmina Gasthuis in 1916 waren
                   er grote zorgen over de betaalbaarheid van de gezondheidszorg.
                   Immers, een ziekenhuisopname was met de recente verhoging van
                   de ligprijs naar 1,75 gulden veel te duur geworden en er werd becijferd
                   dat als deze stijging zich door zou zetten de ziekenhuiszorg in tien jaar
                   totaal onbetaalbaar zou worden. Politici waarschuwden dat burgers nog
                   voor 1930 bijna een kwart van hun inkomen aan artsenij zouden moeten
                   uitgeven en een ziekenhuisopname (meestal voor tuberculose, difterie,
                   kroep of rondom de bevalling) zou voor velen financieel onbereikbaar
                   zijn. De komst van nieuwe geneesmiddelen als antibiotica en insuline
                   zou deze financiële catastrofe alleen maar doen toenemen en het nut
                   van deze nieuwe therapie werd door sommigen betwist.
                   Voor het eerst in de geschiedenis van de mens lijkt de gemiddelde
                   levensverwachting toe te nemen door een betere gezondheidszorg.
                   Natuurlijk worden we al eeuwen telkens iets ouder, maar dat kwam
                   dan vooral door minder oorlog, een veiliger leefomgeving of betere
                   sociale omstandigheden, zoals aanleg van drinkwaterleidingen en
                   riolen. Maar vooral de laatste jaren neemt onze levensverwachting
                   heel snel toe en is dat succes is direct te danken aan een betere
                   bestrijding van ziekte. Zo is in de afgelopen 30 jaar de sterfte aan
                   hart- en vaatziekten, de afgelopen eeuw toch onze nummer één
                   doodsoorzaak, gehalveerd. Had je in de jaren ’80 nog een kans van
                   zo een 20% te overlijden als je met een hartaanval werd opgenomen
                   in het ziekenhuis dan is dat tegenwoordig gedaald tot onder de 5%.
                   En bij een beroerte kan razendsnel een interventie worden uitgevoerd
                   die de verstopte hersenvaten opent en levenslange verlamming voor-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                       34
komt. En sommige vormen van kanker, waar je tien jaar geleden nog
in korte tijd op een nare manier aan kwam te overlijden zijn behandel-
baar geworden, soms met een eenvoudig pilletje. En zo is reumatoïde
artritis, een veel voorkomende chronische ontstekingsziekte leidend
tot misvormde gewrichten, veel pijn en invaliditeit, tegenwoordig in
vrijwel alle gevallen geheel te bestrijden en zijn in een paar jaar rol-
stoelen en revalidatiecentra voor reumapatiënten totaal verdwenen
uit onze gezondheidszorg. En AIDS is van een dodelijke ziekte een
chronische aandoening geworden en bijna alle chronische virale
hepatitis is sinds twee jaar gewoon compleet te genezen.
Kortom, geneeskunde viert in deze decennia haar grootste succes
aller tijden. Desondanks lukt het Nederlandse politici, economen,
beleidsmakers, bestuurskundigen en andere stuurlui aan de wal
van de gezondheidszorg een akelige crisisstemming op te roepen.
Eigenlijk heeft dat vrijwel alleen maar betrekking op de kosten van
de gezondheidszorg. Bij nadere beschouwing wordt daar in veel
gevallen ook nog eens totale onzin over verkondigd. Zo zou de zorg
onbetaalbaar zijn, een wat merkwaardige stelling voor iets wat 14 tot
15% van ons bruto nationaal product beslaat maar in alle enquêtes
onveranderd door iedereen in de top 3 van belangrijke zaken wordt
gezet. Mogelijk slaat die preoccupatie over de financiën dan vooral
op voorspellingen over het relatieve aandeel van de gezondheidszorg-
kosten in de toekomst. Maar die is zeer ongewis en daarbij worden
voortdurend zaken als besteedbaar inkomen en bruto nationaal product
door elkaar heen gebruikt. Tevens zou de gezondheidszorg in Nederland
disproportioneel duur zijn in vergelijking met omringende landen, waarbij
eraan voorbij wordt gegaan dat dit exclusief geldt voor chronische zorg
en maatschappelijke ondersteuning, terwijl huisartsen en ziekenhuis-
zorg juist relatief goedkoop zijn. En ten slotte wordt bij het doemdenken
over de (kosten van) vergrijzing vergeten dat het aandeel van de
bevolking dat aan de laatste 15 jaar van het leven bezig is (en potentieel
zorgbehoeftig is) ten opzichte van de rest van de bevolking de afge­
lopen periode alleen maar kleiner is geworden.
De triomfen van de geneeskunde zijn nog lang niet voorbij.
Door enorme impulsen uit onder andere de moleculaire genetica,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>Gezondheidszorg in de 21e eeuw                                      35
de biotechnologie, de fysica en de celbiologie worden ziektes niet
alleen steeds beter begrijpbaar maar worden ook nieuwe methoden
ontwikkeld om een diagnose sneller en beter te kunnen stellen en om
ziekte met een groot aantal nieuwe behandelingsmogelijkheden te
bestrijden. Fundamentele kennis over afwijkingen in het DNA die leiden
tot de vorming van kanker resulteert in de ontwikkeling van eenvoudige
medicijnen die correcties kunnen aanbrengen in de gevolgen van
de DNA foutjes en die zo kanker kunnen genezen. Omdat steeds
duidelijker wordt dat de oorzaak van veel ziekten, waaronder kanker,
kan verschillen tussen patiënten is één van de nieuwe uitdagingen
om voor elke patiënt een therapie op maat te vinden, om de kans op
effectiviteit te vergroten en om onnodige bijwerkingen te voorkomen.
Natuurlijk komt de steeds beter wordende gezondheidszorg met een
prijs. Nieuwe therapie is soms waanzinnig kostbaar en al snel kost
een gewonnen kwalitatief goed levensjaar vele tienduizenden euro’s
per patiënt. De reflex om telkens maar weer de discussie op gang te
brengen om een maximumbedrag te stellen aan deze gezondheids-
winst faalt al tientallen jaren en ook de komende periode zal naar
verwachting onze maatschappij wederom niet in staat zijn een
dergelijke rantsoenering van gezondheidszorg in te stellen. Er zijn
twee alternatieve methoden denkbaar om exorbitante kosten van
nieuwe therapie te kunnen beteugelen.
In de eerste plaats moeten we als samenleving gewoon niet accepteren
dat nieuwe interventies, meestal medicamenten, tegen extreme en
meestal onrealistische woekerprijzen worden aangeboden. De prijs
van een therapie zou simpelweg moeten volgen uit de kosten die zijn
gemaakt om het te produceren, te ontwikkelen en te vermarkten, met
daarbovenop uiteraard een maatschappelijk verantwoorde marge voor
diegenen die hebben geïnvesteerd in de ontwikkeling. Dat zou leiden
tot een prijs van nieuwe dure geneesmiddelen die in veel gevallen
75% lager ligt dan wat er nu voor wordt gevraagd en betaald. Door
het organiseren van een brede (bijvoorbeeld Europese) inkoopmacht
en het herzien van een zijn doel voorbijschietend patentsysteem kan
dit relatief gemakkelijk worden bereikt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                    36
En in de tweede plaats moeten we veel meer energie steken in het
bestrijden van alle zorg die geen werkelijke waarde toevoegt aan de
gezondheid van de patiënt. Ons systeem is vergeven van zinloze zorg,
dubbelop-zorg, en futiele zorg. Ook zijn we slecht in het opruimen van
traditionele zorg als er een innovatie wordt geïntroduceerd en blijft
alles naast elkaar bestaan. De Amerikaanse econoom Donald Berwick
heeft berekend dat door rigoureus aan ‘waste reduction’ te doen, de
groei van gezondheidszorgkosten in de US de komende jaren volledig
kan worden gefinancierd.
Samengevat is er weinig reden om erg pessimistisch te zijn over
onze huidige gezondheidszorg of over de toekomstige betaalbaarheid
daarvan. Met een actieve en energieke reorganisatie van de gezond-
heidszorg zullen de resultaten de komende jaren alleen maar beter
worden en kunnen we de kosten beheersbaar houden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>Gezondheidszorg in de 21e eeuw 37</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>                    Gezondheidszorg in de 21e eeuw                                         39
Coreferaat Laura van Geest
directeur Centraal Planbureau
                    Dokter en penningmeester: hand in hand, kameraden!
                    Hand in hand, zorg voor ied’reen
                    In historisch perspectief is de levensverwachting in Nederland fors
                    gestegen. Ook in recente decennia is de nodige tijd bijgeklokt.
                    Nederland scoort hoog op de Euro Health Consumer Index en die
                    scores stijgen. Dit is goed nieuws voor een ieder van ons afzonderlijk
                    en voor Nederland als geheel. Deze prestatie gaat wel gepaard met
                    een prijskaartje. De collectieve kosten in de zorg zijn in Nederland
                    gestegen van 2,8% bbp in 1970 tot 9,9% bbp in 2014. Internationaal
                    gezien is Nederland op het gebied van de curatieve zorg opgeklommen
                    van goedkoop naar middenklasse. Dat klinkt onschuldig, maar
                    Nederland is minder vergrijsd dan sommige van onze soortgenoten.
                    In de laatste generatiesommen van het Centraal Planbureau (CPB) –
                    passend Minder Zorg om Vergrijzing genaamd – zijn de Nederlandse
                    overheidsfinanciën houdbaar. Ook dit klinkt op het eerste gezicht mooi.
                    Deze sommen veronderstellen evenwel dat de zorgkosten niet méér
                    stijgen dan het bbp en de demografie. Al het meerdere – en dat was
                    nogal wat, de afgelopen tijd in ieder geval – wordt verondersteld te
                    worden opgevangen in eigen betalingen, want die toekomstige groei
                    is geen vraagstuk tussen generaties (de focus van generatiesommen)
                    maar binnen generaties.
                    Nu is zorg een onderwerp waar de Nederlander niet graag op bezuinigt.
                    Dus dat lijkt op het eerste gezicht goed aan te sluiten. Een voortzetting
                    van de historische groei kan het Nederlandse model met goede toe­
                    gankelijkheid en veel solidariteit echter onder druk zetten. Natuurlijk
                    hebben mensen veel over voor zorg, maar er zijn meer bestemmingen
                    voor het loon van de hardwerkende Nederlander. In sommige scenario’s
                    zijn laagopgeleiden straks bijna heel hun inkomensstijging kwijt aan de
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                     40
zorgpremie; alle extra consumptie zorgconsumptie? Het huidige
zorgstelsel kent bovendien een sterke mate van solidariteit tussen
laagopgeleiden enerzijds en middelbaar- en hoogopgeleiden ander­
zijds. Hoogopgeleiden genieten veel minder zorg dan ze aan zorg­
premies betalen; ook een reflectie van hun betere gezondheid. Een
voortgezette stijging van de zorgkosten gaat een nog sterkere wissel
trekken op deze solidariteit.
Doelmatiger zorg biedt een aantrekkelijke uitweg, maar dat is makkelijker
gezegd dan gedaan. Een OESO-studie laat zien dat de kostenverschillen
binnen een bepaald type zorgstelsel groter zijn dan die tussen de
verschillende typen zorgstelsels. Het slimmer afstellen van ons stelsel
gaat waarschijnlijk meer opleveren dan een grootscheepse verbouwing.
De vraag is natuurlijk wel hoe dat slimmer afstellen er dan uitziet.
Iedereen heeft beelden bij ondoelmatige zorg:
–– klassieke aanbodgedreven zorg: de bekende plaatjes van KNO-
   ingrepen; en de pieken in behandelduur in de GGZ bij de overgang
   naar een hoger tarief;
–– therapieën die zekerheidshalve velen krijgen, maar die maar
   bij een kleine groep aanslaan;
–– hele dure zorg: een moeilijk vraagstuk, niet alleen in de zorg maar
   ook bij verkeersregelgeving of besluiten over dijken;
–– overbehandeling van mensen met diverse aandoeningen.
In het recent verschenen rapport Zorgkeuzes in Kaart is een reeks aan
ideeën bestudeerd om ondoelmatigheid te verwijderen, maar het blijkt
in de praktijk weerbarstig om op rijksniveau een knop te vinden. Dat is
misschien dan ook wel een belangrijke conclusie. Er is meer efficiency
mogelijk, maar daar zal de sector vooral zelf mee aan de slag moeten.
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars! Al was het maar om te voorkomen
dat de overheid zich alsnog geroepen voelt tot hardhandig ingrijpen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>Gezondheidszorg in de 21e eeuw                                        41
Voorspellen is lastig, vooral als het de toekomst betreft. Eén ding is
zeker: lijdzaam toezien is geen optie. Alleen als dokter en penning­
meester elkaar goed vasthouden, blijft het Nederlandse stelsel er een
om trots op te zijn: betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief aan de maat.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>                  43
Speech van staatssecretaris Martin van Rijn
Uitgesproken door DG Curatieve Zorg Bas van den Dungen, VWS
                  Dames en heren,
                  Een slotsymposium van een roemrijke raad heeft iets ambivalents:
                  we nemen afscheid van wat was. Maar hier geldt ook: we kijken uit
                  naar wat komt. Een nieuwe raad, met nieuwe perspectieven.
                  Wat dat betreft is deze locatie natuurlijk prima gekozen: de Glazen
                  Zaal. Niet te verwarren met het glazen plafond – [kijk naar boven] –
                  dat doet juist weer afbreuk aan de vergaande ambities van de Raad.
                  De Glazen Zaal staat voor mij voor: verder kijken dan de muren van je
                  eigen ‘hok’. Verder kijken, over de grenzen van je eigen vakgebied
                  heen. Verder kijken, op zoek naar verbinding met mensen en middelen
                  die in eerste instantie buiten je eigen reikwijdte vallen.
                  Dat is iets waar de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg zich de
                  afgelopen 18 jaar een meester in heeft getoond. En dat is wat mij
                  betreft ook de uitdaging voor de nieuwe Raad voor Volksgezondheid
                  en Samenleving. Kijk door dat glas, kijk uit het raam en zoek de
                  verbinding.
                  Maar eerst afscheid nemen. De RVZ bestaat formeel sinds 1 januari
                  1997. In de beginfase kwam de Raad met aanbevelingen als ‘er moet
                  een Michelin-gids voor de gezondheidszorg komen’. U ziet, sommige
                  adviezen hebben een paar decennia nodig voor ze worden gerealiseerd.
                  Ik denk, terugkijkend, dat dat het visitekaartje van de RVZ is geweest.
                  We voeren tegenwoordig discussies over zaken die de Raad al tien
                  jaar eerder heeft geadresseerd.
                  En de RVZ toonde zich geduldig. Bleef consistent en vasthoudend in
                  haar adviezen. Maar waar nodig ging de Raad ook met zijn tijd mee.
                  Niet bang om eerdere signalen te herzien.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                         44
In 1998 kwam de Raad bijvoorbeeld met de constatering: ’de gezond­
heidszorg in Nederland werkt heel doelmatig’. Qua kosten zaten we toen
in de Europese middenmoot. Maar in 2006 waren de tijden veranderd.
En de RVZ schuwde niet dit te benoemen. De eerste signalen en
adviezen over ‘houdbare solidariteit’ klonken. En over ‘exploderende
zorguitgaven’ en ‘zinnige en duurzame zorg’. Als we kijken naar het
gekozen thema voor vandaag zijn dat nog steeds belangrijke onder­
werpen.
Ik vermoed dat vanmiddag niemand is op gestaan, toen de RVZ hardop
– misschien zelfs wat provocerend – de vraag stelde: Wil de penning­
meester van de zorg nu opstaan? Was die penningmeester er maar.
Stond hij maar op. Die ene functionaris die alle financiën met positief
resultaat beheert. Een quaestor wordt de penningmeester ook wel
genoemd. Iemand die vraagt. En dat doet recht aan de situatie waarin
wij momenteel verkeren.
Als we niet meteen kunnen opstaan, moeten we ten minste doorgaan
met het stellen van vragen. Hoe kunnen wij de schaarse middelen in
de zorg doelmatig en rechtvaardig besteden? Een complexe vraag.
Waarschijnlijk ligt hij over tien jaar nog steeds voor.
Maar ik weet bijna zeker dat de Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving dan in de tussentijd zal komen met nieuwe beleids­
perspectieven op dit vraagstuk.
In juni vorig jaar, bij het afscheid van Rien Meijerink als voorzitter van
de RVZ – en van Didi Braat, Henk Bosma en Elisa Carter – heb ik de
betekenis van de RVZ en zijn uitstekende staat van dienst al breed
uitgemeten.
Ik wil hier graag nog kort herhalen dat het niveau van advisering door
de RVZ uitermate hoog is geweest. En dat de Raad bekend staat als
een invloedrijk en grensverleggend adviesorgaan. Dat is voor een
groot deel te danken aan de kwaliteiten van de mensen die in zo’n
Raad zitten. Daarom wil ik op dit moment stilstaan bij het afscheid
van drie vertrekkende raadsleden. Die twee volle periodes van vier
jaar – en zelfs meer dan dat – de Raad hebben gediend.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>45
Als raadslid van de RVZ ben je per definitie generalist en denk je over
alle onderwerpen mee. Maar sommige onderwerpen vragen uiteraard
ook om specifieke persoonlijke expertise. Bij governance vraagstukken
is dat ongetwijfeld Marjanne Sint. Wij kennen elkaar ook vanuit een
andere hoedanigheid: de invoering van de Jeugdwet. Marjanne is de
huidige voorzitter van de Transitie Autoriteit Jeugd, waar zij zich buigt
over frictiekosten en andere financiële vraagstukken bij jeugdzorgaan­
bieders. Met haar uitgebreide bestuurlijke ervaring in de publieke
dienst heeft zij heel veel bijgedragen aan de RVZ. Met name als het
ging om het benoemen van rollen en het afbakenen van taken.
Wat overigens niet betekende dat haar visie altijd zomaar werd over­
genomen. Zoals het een goede Raad betaamt, waren meningen van
experts eerder startpunt van indringende discussies, dan kant-en-klare
hamerstukken.
Er is véél gediscussieerd binnen de Raad. Ook over de bijdragen
van Wim Groot, een ander gewaardeerd raadslid dat wij vandaag
uitzwaaien. Wim kon als deskundig gezondheidseconoom zijn
observaties en analyses over de zorg geheel voor eigen rekening
presenteren via columns in Het Financieele Dagblad. In de Raad
echter, is regelmatig uitvoerig gedebatteerd over zijn standpunten
rondom exploderende kosten in de zorg.
Tot slot Johan Mackenbach: zijn expertise gaat veel verder dan public
health, zoals u vanmiddag ook in zijn lezing hebt kunnen horen. Johans
boek, waarin hij bespreekt dat vijftig procent van alle zorgkosten wordt
veroorzaakt door ons eigen handelen, ligt bij velen ongetwijfeld goed
in het geheugen. Als eminent wetenschapper heeft hij hard getrokken
aan de kanteling van zorg en ziekte naar gedrag en gezondheid. Van zz
naar gg. Niet het aanbod van zorg is bepalend, maar de vraag van de
cliënt die zélf verantwoordelijk is voor zijn welzijn en gezondheid.
Die insteek herken ik zeer. Als verantwoordelijk staatssecretaris voor
de decentralisaties in de Wmo en de jeugdzorg heb ik mij de afgelopen
jaren hard gemaakt voor die eigen inbreng van kinderen, gezinnen
en ouderen. Om de zorg voor hen beter te maken. En ja, ook betaal­
baarder.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                      46
De ‘cliënt centraal’ is daarom een belangrijk thema voor mijn ministerie.
Een thema dat door de RVZ door de jaren heen uitstekend is verwoord
en onafgebroken op de kaart is gezet. Dat heeft substantieel invloed
gehad op het creëren van draagvlak. En daar dank ik de Raad oprecht
voor.
Daar dank ik ook alle scheidende raadsleden voor. Jullie persoonlijke
bijdrage was veel meer dan meeschrijven aan adviezen. Jullie zijn vaak
actief geweest in het faciliteren van discussiebijeenkomsten. Jullie zijn
zichtbaar geweest tijdens de presentatie van adviezen aan de pers of
aan de ambtelijke top van VWS. Het steeds opnieuw aangaan van die
interactie is een kwaliteit die de RVZ tot grote kunst heeft verheven.
En waar VWS, en andere partijen, veel aan hebben gehad.
Ik hoop en verwacht dat de nieuwe Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving de goede werkwijzen van de RVZ zal voortzetten. En ook
de initiatieven van de oude Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling
zal meenemen. Bij het einde van een roemruchte, breed gewaardeerde
Raad, stelt altijd wel iemand de vraag: waarom dan stoppen? Mijn
oprechte antwoord is, dat ik ervan overtuigd ben dat het opgaan van
de RMO en de RVZ in één nieuw orgaan tot een nog betere Raad zal
leiden.
Met de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving leggen we een
sterke basis om zorgvraagstukken integraal te onderzoeken. Dat sluit
aan bij de huidige maatschappelijke ontwikkelingen. Dat past bij de
gewenste beweging om van aanbodgestuurd naar vraaggericht te
gaan. En de zich snel ontwikkelende technologie hierin mee te nemen.
De ‘cliënt centraal’ lukt alleen als zorgvragen integraal worden
behandeld. Als zorg, onderwijs, arbeid en technologie met elkaar
in verbinding staan. De nieuwe Raad is volgens mij bij uitstek in de
positie om te komen met nieuwe richtinggevende adviezen. Adviezen
die aangeven hoe je inhoud geeft aan dat integrale perspectief waar
het in ieders leven om gaat: goed kunnen functioneren. Met kwaliteit
van leven.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>47
U bent zich – dat weet ik zeker – net als ik bewust van alle veranderingen
in de maatschappij. Veranderingen in het sociaal domein, die vaak grote
impact hebben op de individuele situaties van mensen. Veranderingen
die soms onvoorziene effecten hebben en misschien vragen om
bijsturing of nieuw beleid. Dan is een Raad met een brede blik voor
een ministerie en – laat ik eerlijk zijn – ook voor een bewindspersoon
uiterst behulpzaam.
Ik voorspel de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving daarom
een mooie toekomst. Waarbij op gezette tijden nog zal worden geput
uit de schat aan adviezen en achtergrondstudies die de RVZ en
de RMO hebben opgeleverd. Het laatste RVZ-advies ging over de
opkomst van consumenten e-health: informatie- en communicatie­
technologie die de gezondheid van mensen kan verbeteren, zonder
tussenkomst van zorgverleners. Ik verzeker u dat hierover het laatste
woord nog niet is gezegd!
Beste dames en heren,
De RVZ en de RMO zijn mooi geweest. En niet voor niets! Laten we
toasten op een rijke erfenis. En op een glorievolle toekomst. Ik mag
u oproepen het glas met elkaar te heffen. Met één kleine toevoeging:
hef het glas, en kijk erdoor naar buiten.
Kijk uit het raam en behoud uw brede blik!
Dank u wel.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ 48</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>49</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                      50
Sfeerverslag       Warm welkom
                   Dagvoorzitter Pauline Meurs heet allen
                   welkom op deze prachtige zonnige dag, die
                   in het teken staat van het afscheid van de
                   Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
                   (RVZ). “Dat stemt toch weemoedig” aldus
                   Meurs, “want de Raad heeft vanaf 1996 vele
                   adviezen gegeven die grote invloed hebben
                   gehad op het overheidsbeleid en op het
                   handelen van andere partijen. Sinds 1 januari
                   2015 ben ik voorzitter van de Raad voor
                   Volksgezondheid en Samenleving. En u mag
                   best weten: ik kom regelmatig op bijeen­
                   komsten waar ik nog altijd een naambordje
                   ‘voorzitter RVZ’ krijg. Er is dus nog het nodi-
                   ge te doen om van die Z een S te maken.”
                   Zij vervolgt: “De betaalbaarheid van de zorg
                   en het behoud van de solidariteit en kwaliteit
                   is één van de rode draden in de adviezen van
                   de RVZ. Vanmiddag kijken we vooruit: staan
</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                            51
bestaande opvattingen opnieuw ter discussie   met een snufje meer preventie de gezond-
of zijn er nieuwe inzichten? Wat verstaan we  heidwinst nog veel groter had kunnen zijn.”
eigenlijk onder betaalbaarheid? En hoe
zit het met de verantwoordelijkheden in het   Dagvoorzitter Pauline Meurs vraagt hoe we
stelsel? Wie is de penningmeester of zijn het dit weten. Mackenbach geeft als voorbeeld
er meer? Een aantal gewaardeerde inleiders    de tabaksbestrijding. Hiervoor zijn effectieve
zal zijn licht hierover laten schijnen.”      instrumenten bekend, zoals het verhogen van
                                              de prijs, het verminderen van verkooppunten
De prijs van gezondheidswinst                 en allerlei verboden. Als Nederland deze in
Johan Mackenbach, hoogleraar maatschap-       1990 – in hetzelfde tempo als een aantal
pelijke gezondheidszorg aan het Erasmus       andere landen – had ingevoerd, dan hadden
Medisch Centrum te Rotterdam en tot           we nu een veel lagere sterfte, minder ziekte
1 januari 2015 raadslid van de RVZ, bijt het  en beperkingen gehad als gevolg van roken.
spits af. Hij vraagt zich af wat de gezond-   De levensverwachting zou op dit moment
heidszorg en alle gelden die daarin geïnves-  één tot drie jaar hoger liggen.
teerd zijn, ons nu hebben opgeleverd.
                                              “Hoe zit het dan met overgewicht?” vraagt
Mackenbach: “Goed nieuws is dat het aan-      een deelnemer uit de zaal. Mackenbach
nemelijk is dat de kostenstijging in de cura- antwoordt dat overgewicht weliswaar is
tieve zorg een positief effect heeft gehad op toegenomen, maar geen factor is die de
de volksgezondheid. Slecht nieuws is dat      achterstand in levensverwachting verklaart.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                   52
Het komt in Nederland veel minder voor dan      van de doelmatigheid. Dit is niet goed belegd.
in andere westerse landen. “Een belangrijke     “De penningmeester kan hierbij wel wat hulp
reden is dat we hier nog veel fietsen.” Gelach  gebruiken”, besluit Vendrik.
klinkt op uit de zaal; kan het echt zo simpel   Een intermezzo volgt, waarin Marleen Bekker
zijn? “Ja, u lacht erom, maar het is zo”, aldus van bureau Boertien Vergouwen Overduin de
Mackenbach.                                     zaal toezingt over de penningmeester in de
                                                zorg en een oproep doet om hem te steunen.
Coreferent Kees Vendrik is stellig over de
vraag wie de penningmeester van de zorg is:     De zorguitgaven getemd?
dat is de minister van VWS. Hij voegt daar-     Dan is het de beurt aan Wim Groot, die de
aan toe: “Het penningmeesterschap van de        lachers op zijn hand heeft met zijn opmerking:
zorg is één van de moeilijkste banen in Den     “Nadat de Raad voor de Volksgezondheid
Haag.” Gebrekkige financiële informatie en      en Zorg is opgeheven (1 januari 2015, red.),
de complexiteit van het bekostigingsstelsel     zijn de zorguitgaven minder hard gestegen.
in de curatieve zorg zijn daar debet aan.       Zou daar een verband tussen bestaan?”
En dat brengt hem weer bij de doelmatigheid     Wim Groot, universitair hoogleraar gezond-
en doeltreffendheid van de besteding van        heidseconomie aan de Universiteit Maastricht,
publieke middelen in de zorg. Te veel aan-      was tot januari 2015 raadslid van de RVZ.
dacht in de zorg gaat momenteel uit naar        Tijdens zijn inleiding betoogt hij dat het beslist
de vraag of geld rechtmatig wordt besteed.      zinvol is om te blijven nadenken over het
Het zou meer moeten gaan om het vraagstuk       beperken van de zorguitgaven. Hij relativeert
</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                          53
de meevallende groei aan zorgkosten: “Dit is   –– arbeidsbesparende innovaties: uitvindingen
geen unieke Nederlandse ontwikkeling: in alle      die arbeid, zoals handen aan het bed,
westerse landen zijn de zorguitgaven sinds         besparen.”
2008 gedaald.” Bovendien, zo zegt hij, is er
altijd een golfbeweging in de ontwikkeling van
zorgkosten: na een daling kunnen we een        Marco Varkevisser, universitair hoofddocent
stijging verwachten.                           gezondheidseconomie aan de Erasmus
De aantrekkende economie en de te ver-         Universiteit Rotterdam, reageert op Wim
wachten groei in de zorgconsumptie door        Groot. Hij stelt zijn publiek de vraag of er wel
de babyboomgeneratie kunnen leiden tot een     een kostenprobleem bestaat. “Als wij spreken
volgende explosie van zorguitgaven. Groot:     van een probleem, dan is dat het gevolg van
“Laten we terugkijken naar eerder uitgebrachte de wijze van financiering. Ofwel de collec-
RVZ-adviezen om voorbereid te zijn. Uit die    tieve financiering. Alles wat je collectief finan-
adviezen komen drie aandachtspunten naar       ciert betekent dat er voor een ieder van ons
voren, die nog steeds actueel zijn:            minder vrij besteedbaar inkomen overblijft.”
–– het belang van wederkerigheid: patiënten
   hebben behalve rechten ook plichten −       “En zorguitgaven, zijn die getemd? Dat doet
   wat kunnen zij zelf doen om hoge kosten     mij denken aan een getemd wild dier: het
   te voorkomen?                               lijkt tam maar waakzaamheid blijft geboden!
–– financiële voorbereiding: laat ouderen zelf Er heerst optimisme: extramurale geneesmid-
   geld reserveren voor hun oude-dag-zorg      delen dalen in prijs, zorgverzekeraars dragen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                   54
meer risico en selectieve zorginkoop komt       Marleen Bekker verzorgt wederom een
langzaam op gang. Maar daarmee is een           intermezzo, waarin ze ludiek op zoek gaat
kleinere groei van de zorguitgaven nog niet     naar geschikte penningmeesters in de zaal.
toekomstbestendig.”
                                                Dan is het woord aan Marcel Levi, die stellig
Zorguitgaven zijn nog lang niet getemd.         is: gezondheidszorg in de 21ste eeuw: Het
Varkevisser illustreert dat als volgt: “Wat doe kost wat, maar dan heb je ook wat. Levi wijst
je als het ziekenhuis geen budget meer heeft    erop dat voor het eerst in de geschiedenis van
maar de patiënt zich beroept op zijn recht op   de mens de gemiddelde levensverwachting
zorg? En wat doet de zorgverzekeraar als die    lijkt toe te nemen door een betere gezond-
ziet dat zorg ondoelmatig wordt besteed?        heidszorg. Hij noemt vele voorbeelden, waar-
De zorgverzekeraar mist het instrument om       onder de sterfte aan hart- en vaatziekten,
die zorg niet te vergoeden! En in hoeverre      die in de afgelopen 30 jaar is gehalveerd.
laat de politiek lef zien om grenzen te stellen Ondanks deze successen lukt het alle stuurlui
aan de zorg die vergoed wordt?”                 aan wal om een crisisstemming op te roepen.
                                                Eigenlijk heeft dat vrijwel alleen maar betrek-
Wie is de penningmeester in de zorg?            king op de kosten van de gezondheidszorg.
Volgens Varkevisser zijn de zorgverzekeraars
dat: inkopers van doelmatige zorg. En de        De triomfen van de geneeskunde zijn nog
minister stelt de kaders, ondersteund door      lang niet voorbij. Ziektes worden steeds beter
onafhankelijk advies, dat onontbeerlijk blijft! begrijpbaar. Nieuwe methoden worden ont-
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre>                          55
wikkeld om een diagnose sneller en beter      model met goede toegankelijkheid en veel
te kunnen stellen en om ziekte met nieuwe     solidariteit onder druk zetten.” Doelmatiger
behandelingsmogelijkheden te bestrijden.      zorg biedt volgens Van Geest een aantrekke-
                                              lijke uitweg, maar dat is makkelijker gezegd
Natuurlijk komt dat met een prijs. Levi ziet  dan gedaan. Zij verwacht dat het slimmer
twee alternatieven: “We moeten als samen­     afstellen van ons stelsel meer oplevert dan
leving gewoon niet accepteren dat nieuwe      een grootscheepse verbouwing. Maar het
interventies, meestal medicamenten, tegen     blijkt in de praktijk weerbarstig om op rijks­
extreme en meestal onrealistische woeker-     niveau een knop te vinden. Dat is dan ook
prijzen worden aangeboden. En we moeten       een belangrijke conclusie: de sector zal vooral
rigoureus aan ‘waste reduction’ doen; het     zelf aan de slag moeten. “Alleen als dokter
bestrijden van alle zorg die geen werkelijke  en penningmeester elkaar goed vasthouden,
waarde toevoegt aan de gezondheid van de      blijft het Nederlandse stelsel er één om trots
patiënt. Ons systeem is daarvan vergeven.”    op te zijn: betaalbaar, toegankelijk en kwalita-
                                              tief aan de maat.”
Laura van Geest deelt het enthousiasme van
Levi over de successen van onze gezond-
heidszorg, maar is het met eerdere sprekers
eens dat aandacht voor beteugeling van de
kosten noodzakelijk blijft. “Een voortzetting
van de historische groei kan het Nederlandse
</pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                   56
Discussie over onder andere arbeids-            uit de zaal merkt op: “Mee eens, maar de
productiviteit en woekerwinsten                 uitkomsten van zorg kunnen wel verschillend
Pauline Meurs schetst kort de rode draad in     zijn voor mensen met verschillende achter-
de lezingen. “Alle sprekers doen een oproep     gronden.”
om in plaats van naar rechtmatigheid te kijken
naar doelmatigheid en doeltreffendheid. En      Mackenbach benoemt ook punten van zorg.
daarbij niet alleen de blik te richten op de    “De recente ombuiging in de zorguitgaven
overheid: ook andere partijen zijn aan zet.”    is bereikt met botte middelen zoals budget-
Dan is het woord aan de zaal.                   tering, niet door inhoudelijk gemotiveerde
                                                maatregelen.” Hij wijst op de effecten hiervan:
Een deelnemer wijst op de sociaal econo­        verschillen in betaalbaarheid nemen toe en
mische gezondheidsverschillen (SEGV), die       de groei in de levensverwachting stagneert.
alleen maar toenemen. Hij vraagt of er een      En hij wijst op het belang om na te gaan hoe
stelsel is te kiezen waardoor de SEGV ver-      dit komt.
kleind kunnen worden? “Het Nederlandse
zorgstelsel is beter dan andere stelsels in het Een andere deelnemer vraagt naar de relatie
vermijden van SEGV; de toegankelijkheids-       tussen de gezondheidszorg en de arbeids-
verschillen zijn in Nederland kleiner dan in    productiviteit. Is een gezonde bevolking ook
andere landen”, aldus Mackenbach. SEGV          een productieve bevolking? Wim Groot: “De
moeten volgens hem wel aangepakt worden,        arbeidsproductiviteitsgroei in de zorg is laag,
maar niet via het zorgstelsel. Een deelnemer    vooral in de langdurige zorg. Dit probleem
</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 57 ======================================================================

<pre>                            57
wordt groter naarmate het aandeel van de      hebben we snel en veel wetgeving gemaakt.
langdurige zorg in het nationaal inkomen      Kosten waren geen belemmering. “Daar
toeneemt.” En hoe zit het met een gezondere   betalen we nu de prijs voor.” Ten derde kan
bevolking? Wim Groot plaatst hier een kant-   gepast gebruik de kosten enorm drukken.
tekening bij. “De meeste gezondheids­         Bijvoorbeeld contrastvloeistof kan één op
problemen doen zich voor nadat mensen         één worden verdund met zout water. “Dat
de arbeidsmarkt verlaten hebben.” Pauline     werkt net zo goed. En hiermee kunnen de
Meurs voegt toe, dat het toenemend beroep     kosten in één keer met 50% omlaag.”
op de informele zorg in deze discussie ook
relevant is. Ook een onderwerp voor de Raad   Verder zijn nieuwe therapieën vaak duur.
voor Volksgezondheid en Samenleving.          Immuuntherapie bijvoorbeeld is heel effectief
                                              in de bestrijding van longkanker, maar kost
Vragen aan Marcel Levi: “Wat kunnen we        veel geld (100.000 euro per jaar). Als je voor-
doen aan dure geneesmiddelen? Hoe zijn        komt dat mensen gaan roken, bespaar je dus
deze kosten te beteugelen?” Levi geeft aan    enorm. Geld wordt op deze manier ondoel-
dat drie zaken een rol spelen. Allereerst de  matig besteed. Volgens één van de vragen-
inkoop van geneesmiddelen. Er zijn grote      stellers voelt het “als gas geven terwijl je vol
verschillen tussen landen. “Nederland trekt   op de rem staat”. Marcel Levi is het daarmee
altijd het duurste lotje.” Daarnaast maken    eens maar ziet ook dat de patiënt die long-
patenten medicijnen duur. Dat zie je bijvoor- kanker heeft, graag van die nieuwe therapie
beeld bij de weesgeneesmiddelen. Daar         gebruik maakt. Hij vraagt zich dan ook meer
</pre>

====================================================================== Einde pagina 57 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 58 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                   58
af waarom het zoveel moet kosten. Productie-     verrichtingen. Dit vergt echter nog een lange
kosten van nieuwe middelen zijn vaak laag.       weg. Het interessante is volgens Meijerink
“Het kan niet anders dan dat er woekerwinsten    dat gemeenten nu gaan experimenteren
worden gemaakt over de rug van mensen die        met populatiebekostiging voor de zorg en
kanker hebben.”                                  ondersteuning thuis. “En dat is wat anders
                                                 dan budgettering, daar zal ik nooit voor
Terug naar de spreekkamer                        pleiten.”
De slotconclusies zijn voor rekening van
Rien Meijerink, oud-voorzitter van de RVZ.       Over de kwestie van de penningmeester
“Als je kijkt naar de stormachtige uitgaven-     memoreert hij aan het standpunt van de RVZ
groei, dan helpen maar twee dingen echt:         destijds dat de QALY grens moest worden
innovatie en preventie. Innovatie om het aan-    getrokken door de overheid. Maar de tijden
bod goedkoper te maken en preventie om de        zijn veranderd. De publieke opinie, de media,
vraag af te remmen. Het probleem is echter       zorgverzekeraars, en dokters en patiënten
dat ons stelsel daar niet bij helpt.”            roeren zich in dit debat. “Volgens mij moeten
                                                 we het vraagstuk van de zorgkostenbeheer-
Hij wijst op de bekostigingssystematiek die de   sing opnieuw tackelen. Te beginnen met
verkeerde kant op stuurt; die van verrichtingen. de gedachte dat we daarmee starten in
Kern van het stelsel is dat zorginkoop plaats-   de spreekkamer. Bij de patiënt en de zorg­
vindt op basis van uitkomsten. Afrekenen         verlener.”
op gezondheidswinst dus in plaats van op
</pre>

====================================================================== Einde pagina 58 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 59 ======================================================================

<pre>                           59
Ten slotte spreekt hij de verwachting uit      we doorgaan met het stellen van vragen.
dat de Raad voor Volksgezondheid en            Hoe kunnen we de middelen doelmatig
Samen­leving een steun kan zijn bij de         en rechtvaardig besteden?”
penningmeesters in de zorg; dat zijn wat
hem betreft de behandelaar en de patiënt.      Hij dankt de vertrekkende raadsleden.
                                               “Als raadslid ben je per definitie generalist,
Bas van den Dungen, directeur-generaal         maar sommige onderwerpen vragen om
van VWS, spreekt namens staatssecretaris       persoonlijke expertise.” Marjanne Sint dankt
Martin van Rijn het dankwoord uit. “De RVZ     hij vanwege haar adviezen op het terrein van
stond bekend als invloedrijk en grensverleg-   de governance, waarbij zij profiteerde van haar
gend. Sommige adviezen hebben een paar         uitgebreide bestuurservaring in de publieke
decennia nodig om te worden gerealiseerd.      dienst. Wim Groot kon zijn deskundigheid als
Maar dat is juist het visitekaartje van de     gezondheidseconoom inzetten bij adviezen
Raad.”                                         over de exploderende zorguitgaven. De
                                               expertise van Johan Mackenbach gaat veel
Van den Dungen waardeert het dat de Raad       verder dan de public health. Hij heeft als
altijd met zijn tijd meeging, en nooit schuwde vooraanstaand wetenschapper getrokken
signalen te benoemen over exploderende         aan de kanteling van de zorg, door aandacht
zorguitgaven, afnemende doelmatigheid en       te vragen voor het feit dat de helft van de
houdbare solidariteit. “Als er niemand op      zorg door eigen handelen van mensen komt.
staat als penningmeester van de zorg, moeten
</pre>

====================================================================== Einde pagina 59 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 60 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                             60
De RVZ was, volgens Van den Dungen, een
meester in het verder kijken over de grenzen
van het eigen vakgebied heen. En in het zoeken
van verbinding met mensen en middelen die
in eerste instantie buiten de eigen reikwijdte
vallen. Dat is ook de uitdaging aan de nieuwe
Raad voor Volksgezondheid en Samenleving.
“Kijk door het glas, en zoek de verbinding met
de samenleving.” De Raad voor Volksgezond-
heid en Samenleving vormt een sterke basis
om zorgvragen integraal te onderzoeken.
De cliënt centraal stellen lukt alleen door
de zorgvraag vanuit alle levensdomeinen te
benaderen: zorg, onderwijs, arbeid, wonen,
technologie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 60 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 61 ======================================================================

<pre>61</pre>

====================================================================== Einde pagina 61 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 62 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ 62</pre>

====================================================================== Einde pagina 62 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 63 ======================================================================

<pre>63</pre>

====================================================================== Einde pagina 63 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 64 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ                                                     64
Publicaties Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
Alle publicaties van de RVZ zijn te downloaden via www.rvz.net.
Zie in het bijzonder: ‘Zorgstelsel op koers of op drift? Acht jaar RVZ
adviezen over het nieuwe zorgstelsel’, juni 2014. Een uitgave van de
RVZ ter gelegenheid van het afscheid per 1 juli 2014 van voorzitter
Rien Meijerink, vicevoorzitter Didi Braat, raadslid Henk Bosma en
raadslid Elisa Carter.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 64 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 65 ======================================================================

<pre>65
Raadsleden Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
1996 – 2014
de heer prof. drs. J. van Londen                1996-2001
de heer drs. P. Vos                             1996-2012
de heer prof. dr. T.E.D. van der Grinten        1996-2006
mevrouw prof. dr. I.D. de Beaufort              1996-2006
mevrouw M.J.M. Le Grand-Van den Bogaard         1996-2006
de heer prof. dr. P.A.H. van Lieshout           1996-1999
mevrouw prof. dr. B. Meyboom-De Jong            1996-1999
mevrouw prof. dr. S.P. Verloove-Vanhorick       1996-2001
de heer mr. I.W. Opstelten                      1996-1999
de heer mr. J.J. van Rijn                       1996-1997
de heer drs. J.C. Blankert                      2000-2003
mevrouw prof. dr. J.P. Holm                     2000-2004
mevrouw J.M.G. Lanphen, huisarts                2000-2007
de heer drs. E.H.T.M. Nijpels                   2000-2001
de heer mr. A.A. Westerlaken                    2000-2007
de heer J. Franssen                             2001-2002
de heer drs. F.B.M. Sanders                     2002-2005
de heer mr. H. Bosma                            2005-2014
de heer drs. W.J. Deetman                       2005-2005
mevrouw prof. dr. D.D.M. Braat                  2005-2014
de heer prof. drs. M.H. Meijerink               2006-2014
mevrouw mr. A. van Blerck-Woerdman              2007-2014
de heer prof. dr. W.N.J. Groot                  2007-2014
de heer prof. dr. J.P. Mackenbach               2007-2014
de heer prof. dr. D.L. Willems                  2007-2014
mevrouw drs. E.R. Carter                        2008-2010
mevrouw drs. M. Sint                            2008-2014
de heer mr. drs. T.F.M. Hooghiemstra            2013-2014
mevrouw prof. dr. P.M. Meurs                    2014
de heer prof. dr. J.A.M. Kremer                 2014
</pre>

====================================================================== Einde pagina 65 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 66 ======================================================================

<pre>Slotsymposium RVZ
Colofon
Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
Parnassusplein 5
2511 VX Den Haag
Postbus 19404
2500 CK Den Haag
T 070 340 50 60
E mail@rvens.nl
www.rvz.net
Ontwerp: Studio Koelewijn Brüggenwirth
Redactie: Marina de Lint, Willem Jan Meerding en
Nicole van Wetten
Sfeerverslag: Bart van de Gevel, Annet den Hoed,
Willem Jan Meerding en Nicole van Wetten
Fotografie: Eveline Renaud
Ondersteuning: Ilona de Prieëlle en Nathalie Buijs
Druk: Xerox/OBT
Uitgave: 2015
ISBN: 978-90-5732-256-3
U kunt deze publicatie downloaden via www.rvz.net
© Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 66 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 67 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 67 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 68 ======================================================================

<pre>Slotsymposium Raad voor de Volksgezondheid en Zorg Wil de penningmeester van de zorg nu opstaan?</pre>

====================================================================== Einde pagina 68 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 69 ======================================================================

<pre>Slotsymposium Raad voor de Volksgezondheid en Zorg
4 juni 2015
     Slotsymposium Raad voor de Volksgezondheid en Zorg   Wil de penningmeester van de zorg nu opstaan?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 69 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 70 ======================================================================

<pre>Dd =" s” Ed
Dy ee mas re SEAN

fe

‘=

hs
i

2. |

=

a \
Ta 194
6 Se '
</pre>

====================================================================== Einde pagina 70 =================================================================

<br><br>