<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Grensconflicten Toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen Essay Grensconflicten Toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen Essay RVS</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>=f]

=>

eZ

</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Grensconflicten</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Grensconflicten
Toegang tot sociale voorzieningen
voor vluchtelingen
Essay
Den Haag, oktober 2016
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>       De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) is een onafhankelijk strategisch
         adviesorgaan. De RVS heeft tot taak de regering en de Eerste en Tweede Kamer van
            de Staten-Generaal te adviseren over hoofdlijnen van de beide beleidsterreinen.
                                                                         Samenstelling Raad
                                                                   Voorzitter: Pauline Meurs.
                      Raadsleden: Daan Dohmen, Jan Kremer, Bas Leerink, José Manshanden,
                         Liesbeth Noordegraaf-Eelens, Greet Prins, Dick Willems, Loek Winter.
                                              Directeur/algemeen secretaris a.i.: Luc Donners.
                                                  Raad voor Volksgezondheid en Samenleving
                                                                            Parnassusplein 5
                                                                                Postbus 19404
                                                                           2500 CK Den Haag
                                                                         T +31 (0)70 340 5060
                                                                             mail@raadrvs.nl
                                                                              www.raadrvs.nl
                                                                           Twitter: @raadrvs
                                                                             Publicatie 16-03
                                                                 ISBN: EAN 978-90-5732-263-1
                                            Grafisch ontwerp: Studio Koelewijn Brüggenwirth
Foto voorin omslag: Jan Everhard/Hollandse Hoogte (Sculptuur: Exposure van Antony Gormley)
             Foto achterin omslag: Allard Bovenberg (Sculptuur: Exposure van Antony Gormley)
                                                                             Druk: Xerox/OBT
                               © Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, Den Haag, 2016
                     Niets in deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd,
                   opgeslagen in een dataverwerkend systeem of uitgezonden in enige vorm
                        door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook
                                                             zonder toestemming van de RVS.
                                     U kunt deze publicatie ook downloaden via onze website.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                        5
Inleiding                                               7
1 Grenzen en grensconflicten                           11
    1.1 Internationale richtlijnen en nationaal beleid 11
    1.2 Nationale kaders en lokale beleidsvrijheid     13
    1.3 Rechtsstaat en verzorgingsstaat                14
    1.4 Lokale overheden en initiatieven van burgers   15
2 Toegang en toegankelijkheid                          19
    2.1 Gezondheidszorg                                21
    2.2 Onderwijs                                      24
    2.3 Werk en sociale zekerheid                      26
    2.4 Huisvesting                                    29
3 Sleutelfiguren                                       33
    3.1 De burgemeester                                33
    3.2 Het parlement                                  34
    3.3 Een vitale samenleving                         36
Literatuur                                             39
Voorbereiding                                          47
Geraadpleegde deskundigen                              49
Afkortingenlijst                                       51
Publicaties                                            52
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>6 RVS – Grensconflicten</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                7
Inleiding
                                                                  In dit essay beziet de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving
 “Dat heb ik altijd hoog in het vaandel gehouden: als ik          (RVS) het vluchtelingenvraagstuk tegen de achtergrond van
 denk dat die [medische] behandeling meerwaarde heeft,            de discussie over toegang tot de Nederlandse verzorgingsstaat.
 dan meld ik zo iemand aan. Ook al is het risico dat iemand       De Raad verkent hoe de overheid de toegang tot sociale voor­
 te horen krijgt: ‘je moet dit land verlaten!’”                   zieningen voor vluchtelingen bepaalt en realiseert, maar ook hoe
                                                                  burgers in de ontvangende samen­leving deze mate van toegang
 “Ik hoor dat er nu al heel veel aanbod van kinderen extra        ervaren. Duidelijk is dat de meerderheid van de Nederlanders
 komt op de basisscholen.”                                        zich zorgen maakt over de komst, de opvang en de integratie
                                                                  van vluchtelingen. Achter dat gegeven schuilt een grote diversi-
 “De werkloosheid. Heel veel mensen zullen werkloos               teit aan opvattingen over hoe toegankelijk de Nederlandse
 blijven. En als ze werk krijgen zal het aan de onderkant         sociale voorzieningen voor vluchtelingen zouden moeten zijn
 zijn van de arbeidsmarkt, vooral vanwege die beperking           (De Gruijter et al. 2016; Mensink et al. 2016; SCP 2016).
 in taalvaardigheid.”
                                                                  Opvattingen over hoe toegankelijk sociale voorzieningen
 “Ik heb helemaal niks tegen buitenlanders. Maar ik denk          voor vluchtelingen zouden moeten zijn staan niet op zichzelf.
 wel, zoiets als ik dan hoor dat kennissen nog meer jaren         Ze maken deel uit van een bredere discussie over de verande-
 moeten wachten op een huis omdat er vluchtelingen in             rende Nederlandse verzorgingsstaat. In die verzorgingsstaat
 geplaatst zijn, dan nee. Het moet niet ten koste gaan van        is ‘toegankelijkheid’ naast ‘kwaliteit’ en ‘betaalbaarheid’
 de burgers.”                                                     een publiek belang dat door de overheid wordt behartigd.
                                                                  Als opvattingen over toegankelijkheid verschuiven, kan dat
 (citaten uit: Kramer et al. 2015 en Ter Berg en Schothorst 2016) ertoe leiden dat de toegang tot sociale voorzieningen wordt
                                                                  verruimd of beperkt. Van dergelijke verschuivingen is op
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>8                                                                                                               RVS – Grensconflicten
dit moment duidelijk sprake. Denk aan de maatschappelijke         Het essay bestaat uit drie paragrafen. In de eerste paragraaf
ondersteuning, waarbij de toegang tot hulp en zorg aan huis       schetsen we het speelveld. Welke grenzen en grensconflicten
voor burgers is omgevormd van een recht naar een voorziening      zijn in de toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen
(TK 2013/2014).                                                   aan de orde? In paragraaf 2 analyseren we de toegang die
                                                                  vluchtelingen hebben tot gezondheidszorg, onderwijs, sociale
Het debat over de toegang tot sociale voorzieningen voor          zekerheid en huisvesting. Ook hebben we aandacht voor
vluchtelingen speelt zich af in een complex speelveld. Dat        verschillende ervaringen, zorgen en wensen over hoe toegan-
speelveld analyseren we in dit essay met behulp van de term       kelijk deze sociale voorzieningen zouden moeten zijn. Onder
‘grensconflicten’. Deze term duidt letterlijk op spanningen       de noemer ‘sleutelfiguren’ beschrijft de laatste paragraaf
bij het trekken van geografische grenzen tussen natiestaten.      instituties die een belangrijke rol spelen in het debat over
Bij de toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen zijn  toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen.
echter ook andere grenzen van betekenis – en op die grenzen       Het zijn personen en/of partijen die vanuit een strategische
ligt de focus in dit essay. Denk aan de grens tussen verzorgings- positie in het speelveld een sleutelrol kunnen vervullen in de
staat en rechtsstaat of die tussen internationale, nationale en   grens­conflicten die zich bij dit vraagstuk voordoen.
lokale overheden. En laten we in dit vraagstuk de betekenis
van grenzen tussen individuen, groepen en culturen niet
onderschatten (zie bijvoorbeeld Hirsch Ballin 2016). Uitgangs-
punt is dat grenzen dynamisch zijn: ze verschuiven, vervagen,
worden aangescherpt of worden overgestoken (Entzinger 2013).
De legitimiteit van grenzen valt daarom niet op universele
gronden te funderen, maar is gebaseerd op tijd- en plaatsge-
bonden argumenten en blijft dus onderwerp van voortdurend
debat. De hoofdvraag van dit essay luidt: Welke grensconflicten
kenmerken het debat over toegang tot sociale voorzieningen voor
vluchtelingen en wie spelen daarbij een sleutelrol?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>Inleiding                                                                                                                                     9
  Begrippen en cijfers                                             steund door de Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V). Blijft een
                                                                   uitgeprocedeerde asielzoeker desondanks in Nederland, dan
  In dit essay geldt de term ‘vluchtelingen’ als koepelbegrip      is het verblijf in juridische zin onrechtmatig. De vreemdeling
  voor vier typen van verblijfsstatus die een persoon die          wordt dan aangeduid als illegale of ongedocumenteerde
  zichzelf een vluchteling noemt in Nederland kan hebben:          vreemdeling.
  asielzoeker, statushouder, uitgeprocedeerde asielzoeker en
  ongedocumenteerde vreemdeling.                                   In 2015 deden in Nederland 58.800 asielzoekers een asiel-
                                                                   aanvraag. 70 procent van hen (41.429 mensen) krijgt naar
  Een persoon die een verzoek doet om te worden toegelaten         verwachting een verblijfsvergunning en wordt daarmee
  als vluchteling is asielzoeker. De Immigratie- en Naturalisatie- erkend als vluchteling. Het aantal asielzoekers van wie in
  dienst (IND) beoordeelt het verzoek. Iemand kan aanspraak        2015 de asielaanvraag is goedgekeurd, vormt 0,2 procent
  maken op een status als vluchteling wanneer op grond van         van de Nederlandse bevolking. In de eerste helft van 2016
  het Vluchtelingenverdrag van Genève van 1951 wordt vast-         vroegen 8.422 mensen asiel aan in Nederland.
  gesteld dat hij of zij in het herkomstland gegronde vrees
  heeft voor vervolging vanwege een godsdienstige of politieke      			                                    2014             2015
  overtuiging, nationaliteit, ras of het behoren tot een
                                                                   Asielaanvragen                          29.890           58.880
  bepaalde sociale groep. Als een asielverzoek is ingewilligd,
                                                                   Inwilligingen (%)                       65%		            70%
  dan krijgt de asielzoeker een tijdelijke verblijfsstatus voor
                                                                   Inwilligingen (aantal)                  19.429           41.429
  een periode van vijf jaar en is hij of zij statushouder. Na vijf
                                                                   % van totale bevolking                  0,1%             0,2%
  jaar kan – nadat aan een aantal voorwaarden is voldaan
  – een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd worden
  aangevraagd. Als deze vergunning wordt verleend, is de
                                                                   Bronnen: http://www.vluchtelingenwerk.nl/sites/public/u895/Vluchtelingen­-
  term vluchteling op deze persoon niet langer van toepassing.     ingetallen2016.pdf. Het cijferoverzicht is gebaseerd op informatie van de
  Een asielverzoek kan ook worden afgewezen. Dan spreken           Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), het Centraal Orgaan opvang
  we van een uitgeprocedeerde asielzoeker: een migrant die         Asielzoekers (COA), het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), Eurostat
                                                                   en Het Hoog Commissariaat der Verenigde Naties voor Vluchtelingen
  Nederland weer dient te verlaten. Bij een vrijwillig of          (UNHCR). De definities zijn gebaseerd op het Verblijfblog Woordenboek
  gedwongen proces van terugkeer wordt hij of zij onder-           van het migratierecht (VU Amsterdam).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>10 RVS – Grensconflicten</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                11
1 Grenzen en grensconflicten
In deze paragraaf verkennen we het speelveld waarbinnen         De nationale invulling van die verplichting is niet statisch,
politiek en beleid afwegen welke mate van toegang tot sociale   maar onderwerp van politiek debat. In dit debat zijn twee
voorzieningen vluchtelingen krijgen. Welke ‘grenzen’ spelen     logica’s te onderscheiden die met elkaar botsen: toegang
een rol in het bepalen van de toegang tot sociale voorzieningen op grond van mensenrechten en toegang op grond van
voor vluchtelingen? Welke mogelijke spanningen of conflicten    burgerrechten.
horen daarbij? We beginnen met twee concrete grenzen: de
grens tussen internationaal en nationaal beleid enerzijds en    Internationale afspraken over de omgang met vluchtelingen
tussen nationaal en lokaal beleid anderzijds. Daarna bespreken  zijn primair gebaseerd op mensenrechten. Ze zijn daarin
we twee andersoortige grenzen: de grens tussen verzorgings-     normatief, maar in principe niet dwingend. Elk land is vrij om
staat en rechtsstaat en de grens tussen lokaal bestuur en       een eigen invulling te geven aan de borging van mensenrechten:
initiatieven van burgers. De schets van deze grenzen en         een nationale interpretatie van internationale afspraken.
grens­conflicten biedt houvast om in de volgende paragraaf      In verzorgingsstaten kan een spanning ontstaan tussen
praktische problemen van fundamentele dilemma’s te              sociaaleconomische mensenrechten enerzijds en sociale en
kunnen onderscheiden.                                           politieke rechten die horen bij het burgerschap of ingezeten-
                                                                schap van een land anderzijds. Het eerste type rechten claimt
                                                                universeel en in die zin ‘grenzeloos’ te zijn, terwijl het tweede
1.1   Internationale richtlijnen en nationaal beleid
                                                                type rechten bestaat bij gratie van een duidelijk begrensde
De toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen in      gemeenschap (Bommes en Geddes 2000; Entzinger en Van
Nederland is om te beginnen gebaseerd op verplichtingen van     der Meer 2004; Banting en Kymlicka 2006; Scheffer 2016).
buitenaf. Op grond van internationale afspraken is Nederland
gehouden om vluchtelingen op te vangen en toegang tot zorg,     Hoe wordt de grens van sociale voorzieningen dan bepaald?
onderwijs, huisvesting en sociale zekerheid te verschaffen.     Op basis van mensenrechten of op basis van burgerrechten?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>12                                                                                                            RVS – Grensconflicten
Eén mogelijk antwoord op deze vragen wordt gegeven door         waaraan ze dus wel moesten meebetalen. In de politiek werd
klassieke immigratiesamenlevingen als de Verenigde Staten,      tot ver in de jaren zeventig expliciet gesteld dat Nederland
Australië en, in mindere mate, Canada. Deze staten kiezen       geen immigratieland was en dat ook niet moest worden.
ervoor niet alleen streng te zijn in het reguleren van de       Echter, de tijdelijke aard van het verblijf van veel gastarbeiders
toegang tot hun land, maar ook in de toegang tot sociale en     bleek een mythe, zowel voor de migranten als voor de ontvan-
politieke burgerrechten. Zo bouwen arbeidsmigranten en hun      gende samenleving (Castles 1986; Rothstein en Steinmo 2002;
families slechts zeer beperkt en gefaseerd rechten op sociale   Banting en Kymlicka 2006).
zekerheid op. Dit verandert pas als sprake is van permanente
vestiging en/of naturalisatie (Kremer 2013).                    In de jaren tachtig vindt ten aanzien van immigratie een
                                                                wending plaats in de Nederlandse politiek. Permanent verblijf
De Nederlandse politiek heeft van oudsher een andere benade-    en integratie van arbeidsmigranten zijn vanaf dat moment
ring voor het begrenzen van sociale voorzieningen gekozen.      het uitgangspunt. En er verandert meer: immigratiebeleid
Dat heeft onder andere te maken met de verwevenheid tussen      krijgt ook betrekking op andere nieuwkomers met een
de op- en uitbouw van de verzorgingsstaat na de Tweede          verblijfs­status, onder wie vluchtelingen met een status.
Wereldoorlog en de naoorlogse arbeidsmigratie naar ons land.    Sociaaleconomische integratie en verbetering in de toegang
Economische voorspoed in de jaren vijftig leidde tot een tekort tot voorzieningen van de verzorgingsstaat komen daarbij
aan werknemers. Het rekruteren van gastarbeiders was niet       hoog op de beleidsagenda te staan (Fermin 1997; Struijs 1998).
alleen een oplossing voor dat tekort, maar werd ook gezien      En dat roept vragen op over het begrenzen van sociale voorzie-
als ‘nettowinst’ voor de schatkist van de verzorgingsstaat:     ningen, zoals onder meer verwoord door de Wetenschappelijke
gedurende hun tijdelijke verblijf zouden migranten wel          Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in een rapport uit 2001:
werk­nemerspremies afdragen en geen aanspraak hoeven
maken op voorzieningen – ze hadden immers werk en dus           “Het perspectief van Nederland als immigratiesamenleving
een inkomen. De verzorgingsstaat werd voor migranten            betekent ook dat bezien moet worden in hoeverre de instituties
opengesteld in de veronderstelling dat ze niet zouden blijven   van de sociale rechtsstaat voldoende zijn toegerust voor en
en geen gebruik zouden maken van sociale voorzieningen,         adequaat inspelen op het proces van permanente immigratie en
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>1 – Grenzen en grensconflicten                                                                                                   13
de daaruit voortvloeiende diversiteit. De grenzen van Nederland   de overheveling van zorgplichten de nationale overheid niet
zijn immers niet langer primair geografisch; zij liggen nu vooral van haar rol ontslaat. Het Rijk blijft verantwoordelijk voor het
bij de toegang tot maatschappelijke instituties, zoals de sociale naleven van Europese en internationale afspraken over zorg,
zekerheid, de gezondheidszorg en de woning- en arbeidsmarkt.”     hulp en ondersteuning en moet dus informatie over de
(WRR 2001: 12)                                                    gemeentelijke praktijk kunnen aanleveren waaruit blijkt dat
                                                                  aan de afspraken is voldaan. Door die blijvende nationale
In het rapport besteedde de WRR al aandacht aan het feit dat      verantwoordelijkheid is decentralisatie nooit volledig (RVS
toegang tot sociale voorzieningen in Nederland complex is         2016; Vonk et al. 2016).
georganiseerd. Deels omdat publieke taken – waar toegang
tot voorzieningen er één van is – op grote schaal door semi­      Beleid voor de opvang en integratie van vluchtelingen gaat
publieke en private organisaties worden uitgevoerd, en deels      overigens niet vanzelfsprekend mee in de trend van decentra­
omdat taken en bevoegdheden steeds opnieuw tussen de              liseren. Er is sprake van een zoektocht naar wat er nationaal
verschillende overheidslagen worden verdeeld (WRR 2001).          geregeld moet worden en welke lokale beleidsvrijheid op dit
Wij kijken nu naar dat laatste punt: de verhouding tussen         terrein wenselijk en functioneel is. Het al genoemde rapport
nationale en lokale taken en bevoegdheden.                        van de WRR schetst een helder beeld van de verhouding tussen
                                                                  nationale kaders en lokale beleidsvrijheid. De rol van de
                                                                  nationale overheid betreft het asielbeleid en de primaire
1.2    Nationale kaders en lokale beleidsvrijheid
                                                                  opvang van vluchtelingen. Daarnaast draagt de rijksoverheid
Het centraliseren of juist decentraliseren van beleid is een      zorg voor het naleven van internationale afspraken en het
aloude strijd in het Nederlandse staatsbestel (Boogers et al.     borgen van de beginselen van de Nederlandse democratische
2009; Raijmakers 2014). Wat betreft sociale voorzieningen is      rechtsstaat. Dat laatste betekent dat de rijksoverheid een aantal
de trend anno 2016 decentraliseren. Verantwoordelijkheden         kaders schept waarbinnen lokale overheden en organisaties
op het terrein van jeugdhulp, maatschappelijke ondersteuning      zo veel mogelijk ruimte houden om beleid te maken dat is
en werk en inkomen zijn sinds 2015 bij gemeenten belegd.          toegespitst op de specifieke lokale context. Variëteit in lokale
In het kader van dit essay is het belangrijk om te stellen dat    aanpak is daarvan een logisch gevolg (WRR 2001: 239-240).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>14                                                                                                                RVS – Grensconflicten
Of de verhouding in werkelijkheid zo uitpakt valt in de actualiteit spraak op sociale voorzieningen mogelijk. De wet wijzigde in
op een aantal punten te bezien. Bijvoorbeeld op het terrein van     één adem de toegangscriteria van alle sociale wetten op dit
de basale opvang van ongedocumenteerde vreemdelingen                punt. Het motief hierachter was de politieke wens om illegaliteit
(bed-bad-brood). In paragraaf 2 gaan we daarop in en werken         tegen te gaan, door illegalen de toegang tot sociale voorzienin-
we de exacte taakverdeling tussen Rijk en gemeenten in zorg,        gen te ontzeggen. Op basis van internationale richtlijnen en
onderwijs, huisvesting en sociale zekerheid uit.                    verdragen werden uitzonderingen gemaakt voor medisch
                                                                    noodzakelijke zorg, onderwijs aan minderjarigen en rechts­
                                                                    bijstand. Illegaal of niet: ieder mens heeft recht op zorg en alle
1.3    Rechtsstaat en verzorgingsstaat
                                                                    leerplichtige kinderen hebben recht op onderwijs (Minderhoud
In het vraagstuk van toegang tot sociale voorzieningen voor         1994; Pluymen 2008).
vluchtelingen zijn rechtsstaat en verzorgingsstaat sterk met
elkaar verstrengeld. Eerder stelden we dat de nationale politiek    De Koppelingswet werd aangenomen ondanks argumenten
in lijn met internationale afspraken bepaalt in welke mate          die stelden dat illegalen juist géén gebruik maken van sociale
vluchtelingen toegang krijgen tot sociale voorzieningen.            voorzieningen uit angst om gepakt te worden. De Koppelings-
Dat is een afweging in het kader van de verzorgingsstaat.           wet leidde dus tot uitsluiting van een groep van wie het gebruik
In Nederland is die afweging direct gekoppeld aan een rechts­       van de publieke voorzieningen op z’n minst te betwijfelen viel.
statelijke afweging, namelijk de afweging wie op welke              Toch was de wet wel van betekenis: met de invoering van de
gronden legaal in Nederland mag verblijven.                         Koppelingswet werd het regelen van de toegang tot sociale
                                                                    voorzieningen door de Nederlandse politiek geaccepteerd
De verstrengeling tussen rechtsstaat en verzorgingsstaat werd       als middel in de strijd tegen illegaliteit. Sociaal beleid moest
een feit tijdens de behandeling van de Koppelingswet in het         vreemdelingenbeleid ondersteunen (Minderhoud 1994;
parlement in de jaren negentig. Die Koppelingswet (1998)            Pluymen 2008; Van der Zwaard 2014).
regelt de toegang tot alle sociale voorzieningen in Nederland.
De wet koppelt de verblijfsstatus van personen aan de toegang       De huidige aanpak die uitgaat van ‘sobere solidariteit’ jegens
tot voorzieningen. Alleen in geval van legaal verblijf1 is aan-     asielzoekers past in het beeld dat sociaal beleid een functie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>1 – Grenzen en grensconflicten                                                                                                 15
heeft in het vreemdelingenbeleid. Waar in klassieke migratie-   noodzakelijk is en wat overgelaten kan worden aan de samen-
samenlevingen toegang tot verzorgingsstaat en rechtsstaat       leving zelf. En hoe moet de overheid haar positie bepalen ten
principieel gescheiden zijn, loopt dat in Nederland – geen      opzichte van burgers die iets anders doen dan zij wil, maar
klassieke migratiesamenleving – door elkaar. Instrumenten       daarbij binnen de grenzen van de democratische rechtstaat
van de verzorgingsstaat worden ingezet om een vraagstuk van     blijven? We beperken het verkennen van deze vragen hier tot
het vreemdelingenbeleid op te lossen: het vooruitzicht van      het lokale niveau, tot de relatie tussen de gemeente en de
sobere voorzieningen moet instroom van nieuwe vluchtelingen     initiatieven van haar inwoners.
afremmen. Feitelijk verandert er net als bij de Koppelingswet
weinig. Het voorzien in een bestaansminimum bijvoorbeeld,       De grens tussen lokaal bestuur en burgerinitiatieven hangt in
vindt weliswaar voor een groter gedeelte in natura plaats,      de eerste plaats af van de ruimte die burgerinitiatieven in een
maar wordt niet substantieel versoberd. De argumentatie         gemeente überhaupt krijgen. Dat wordt onder meer bepaald
achter sobere voorzieningen voor asielzoekers is de volgende:   door de vraag in hoeverre de beoogde resultaten van een
het gebruik van voorzieningen wekt verwachtingen en zorgt       burgerinitiatief eigenlijk overlappen met beleid van de
voor binding met Nederland, daarom zou terughoudendheid         gemeente. Als burgers initiatief nemen op terreinen waar de
in de toegang tot sociale voorzieningen geboden zijn (ANP       gemeente zelf al actief is, dan is het de vraag of de gemeente
2015a; ANP 2015b; VenJ 2015). Ziehier de verzorgingsstaat als   een burgerinitiatief de ruimte laat of liever toch reguleert
middel tot behoud van de grenzen van de rechtsstaat.            (Coninx et al. 2013).
                                                                Op initiatief van burgerinitiatief Gastvrij Oost is het voormalige
1.4    Lokale overheden en initiatieven van burgers
                                                                vestigingskantoor van woningcorporatie Ymere vanaf begin
De komst van asielzoekers en vluchtelingen naar Nederland       2016 voor een half jaar ingezet als kleinschalige woonvoorzie-
heeft geleid tot allerlei initiatieven van burgers. Overheids­  ning voor zo’n 30 vluchtelingen. Na een half jaar worden de
maatregelen (centraal en decentraal) en burgerinitiatieven      vluchtelingen elders gehuisvest en wordt het pand door Ymere
kunnen elkaar versterken, maar ook in elkaars vaarwater zitten. getransformeerd in woningen voor starters, waaronder
Dat roept de vraag op in welke mate overheidsbemoeienis         vergunninghouders. Het pand is door Ymere, de eigenaar,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>16                                                                                                                RVS – Grensconflicten
formeel in gebruik gegeven aan het Stadsdeel. Het Stadsdeel       Een onderliggend aspect van de relatie tussen burgers en hun
heeft vervolgens het weer in gebruik gegeven aan het burger­      lokale bestuur heeft te maken met inspraak. Formeel is de
initiatief Gastvrij Oost. Om het pand tijdelijk geschikt te maken burgemeester verantwoordelijk voor een goede verhouding
voor bewoning zijn brandmaatregelen getroffen, waarvan de         tussen burgers en hun lokale bestuur. Hij of zij zorgt onder
kosten zijn gedeeld door Stadsdeel, Ymere en Gastvrij oost.       meer voor mogelijkheden tot participatie in lokale besluit­
(www.ruimteomtewonen.nl)                                          vorming enerzijds, en een zorgvuldige afhandeling van klachten
                                                                  en bezwaarschriften anderzijds (Rogier en Rhoon 2013). In het
De grens tussen lokaal bestuur en burgerinitiatieven wordt        debat over de komst, opvang en integratie van vluchtelingen is
tevens bepaald door praktische zaken als geld, locaties en        inspraak van burgers op lokaal niveau – en meestal: het gebrek
vergunningen. Zelfs wanneer burgers volledig onafhankelijk        daaraan – veelvuldig in het nieuws geweest. Burgers gaven
opereren, komen ze vroeg of laat met de gemeente in aan­          bijvoorbeeld aan zich onvoldoende gehoord te voelen in
raking. Gemeenten verschillen sterk in de mate waarin en          besluitvorming over asielzoekerscentra en noodopvangcentra
de manier waarop ze initiatieven van burgers ondersteunen         in hun wijk of buurt (Van Gestel 2016; SCP 2016).
(RMO 2014; Ham en Van der Meer 2015). Dat zien we terug
in initiatieven van burgers voor opvang en integratie van         “De bevolking wil graag een aantal asielzoekers gedurende langere
vluchtelingen.                                                    periode opvangen, maar vindt de omvang van 212 asielzoekers niet
                                                                  proportioneel in vergelijking tot het eigen inwonertal. Wanneer
De gemeente Houten ondersteunt de inzet van organisaties          de burgemeester het mini-AZC ‘kleinschalig’ noemt, merkte een
en vrijwilligers die bijdragen aan de opvang en integratie        inwoonster op: ‘212 vluchtelingen in Westelbeers is vergelijkbaar
van vluchtelingen. Burgers zijn zelf verantwoordelijk voor de     met meer dan 7000 vluchtelingen in de kern van Oirschot. Zou u
organisatie van hun initiatieven, maar soms is ondersteuning      dat ook kleinschalig noemen?’. Uit de reacties van de raadsfracties
van de gemeente noodzakelijk. Dat kan op verschillende            en het COA blijkt dat er weinig meer te kiezen valt. De fracties
manieren: de gemeente kan opdrachtgever zijn en dan een           geven in meerderheid toe voor de vestiging van het AZC op deze
budget beschikbaar stellen, of ze biedt een platform waar         locatie te zijn, terwijl het COA stelt dat opvang van een kleiner
partijen elkaar kunnen ontmoeten. (Gemeente Houten 2016)          aantal vluchtelingen niet kosteneffectief is.” (Van Gestel 2016: 130)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>1 – Grenzen en grensconflicten                                                        17
Positieve berichten over inspraak zijn er ook. Zo streefde de
gemeente Culemborg naar een open stadsgesprek over het
vluchtelingenvraagstuk, waarbij zowel voor- als tegenstanders
zich gehoord zouden voelen. De uiteindelijke aanpak kon op
waardering rekenen: niet gemeenteambtenaren, maar docenten
van de plaatselijke scholengemeenschap leidden het gesprek.
     Noot
1    ‘Legaal verblijf’ betekent dat een vreemdeling op grond van de Vreemdelingen­
     wet rechtmatig in Nederland mag verblijven. Bijvoorbeeld omdat de persoon
     beschikt over een verblijfsvergunning of in afwachting is van een besluit
     over zijn of haar asielverzoek. Zie voor alle definities van rechtmatig verblijf
     hoofdstuk 3 van de Vreemdelingenwet (paragraaf 1, artikel 8):
     http://wetten.overheid.nl/BWBR0011823/2015-01-01#Hoofdstuk3.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>18 RVS – Grensconflicten</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                    19
2 Toegang en toegankelijkheid
In de vorige paragraaf hebben we vier grenzen onderscheiden      zin is één ding, het in de praktijk daadwerkelijk toegang krijgen
die van invloed zijn op het vraagstuk van toegang tot sociale    is een tweede. Op dit laatste punt ligt ook een verbinding met
voorzieningen voor vluchtelingen. Die vier grenzen, tussen       het complexe begrip ‘toegankelijkheid’.
internationaal en nationaal beleid, tussen nationaal en lokaal
beleid, tussen rechtsstaat en verzorgingsstaat en tussen lokale  ‘Toegankelijkheid’ omvat naast empirische aspecten van
overheden en burgerinitiatieven, vormen in deze paragraaf        ‘toegang’ een normatieve opvatting over de mate waarin
het referentiekader voor de analyse van de toegang tot sociale   toegang tot voorzieningen zou moeten worden verschaft.
voorzieningen voor vluchtelingen. Voorafgaand aan die analyse    De connotatie van het begrip is vaak positief: toegankelijkheid
gaan we kort in op de begrippen ‘toegang’ en ‘toegankelijkheid’. van voorzieningen is iets nastrevenswaardigs. ‘Toegankelijkheid’
                                                                 lijkt in die zin op het begrip ‘snelheid’. De eerste associatie is
Het begrip ‘toegang’ heeft volgens Van Dale twee betekenissen.   snel voortbewegen, terwijl langzaam voortbewegen evengoed
In de eerste plaats ‘het gaan in een zekere richting’ en in de   een vorm van snelheid is. Zo is het ook bij toegankelijkheid. Wij
tweede plaats ‘mogelijkheid, gelegenheid, verlof of recht om     gebruiken ‘toegankelijkheid’ in dit essay daarom om opvattingen
ergens heen te gaan of een terrein te betreden’. In dit essay    aan te duiden over de mate waarin vluchtelingen toegang tot
gaat het om die tweede betekenis: de mogelijkheid of het recht   sociale voorzieningen wordt verschaft – en die opvattingen
van vluchtelingen om gebruik te maken van sociale voorzienin-    kunnen positief én negatief, van ruimhartig tot afwerend, zijn.
gen in Nederland. Wanneer we hier spreken over ‘toegang’
doelen we op de empirische aspecten van toegang tot sociale      “Voor de gewone bevolking was er jarenlang nergens geld
voorzieningen. Denk aan wettelijke bepalingen, formele en        voor. Nederland is kapot bezuinigd. Nu zijn er miljarden voor
financiële regelingen en de verdeling van taken en bevoegd-      ondankbare gelukzoekers! Nog langere wachttijden voor een
heden. Maar ook: hoe verloopt de organisatie van toegang tot     woning. Terwijl de integratie van vorige migranten totaal
sociale voorzieningen in de praktijk? Toegang hebben in formele  mislukt is.” (man, 42 jaar, hoger opgeleid) (SCP 2016: 35)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>20                                                                                                          RVS – Grensconflicten
“Ik zit ook in een heel vervelende financiële situatie met mijn  Hees 2016). En zoals we aan het begin van dit essay al stelden,
dochter, en ik krijg ook geen geld erbij. Alles wordt afgewezen, komt ook een mix van argumenten regelmatig voor (zie o.a.
omdat er voor ons geen geld is en voor vluchtelingen wel.”       SCP 2016).
(vrouw, 18 jaar, middelbaar opgeleid) (SCP 2016: 35)
                                                                 Hierna laten we per sociale voorziening schematisch zien
 “De procedures zijn gewoon veel te lang. En ze mogen niet       hoe de toegang is geregeld, hoe dat uitpakt in de praktijk en
werken. Er zitten allemaal jonge mannen en die vervelen          hoe die mate van toegang door de ontvangende samenleving
zich te pletter. Procedures moeten gewoon veel sneller.”         wordt ervaren. Op elk schema volgt een korte reflectie langs
(Ter Berg en Schothorst 2016: 13)                                de lijnen van de grenzen uit paragraaf 1. Daarin analyseren
                                                                 we welke principiële grensconflicten in het desbetreffende
Kortom: sommige burgers vinden dat sociale voorzieningen         domein aan de orde zijn.
voor vluchtelingen te toegankelijk zijn. Zij vinden de regels
en criteria voor toegang te licht of te soepel. Andere burgers
vinden juist dat de sociale voorzieningen voor vluchtelingen
veel toegankelijker zouden moeten zijn. Zij vinden de regels en
criteria voor toegang te zwaar of te streng. Het onderbouwen
van deze standpunten gebeurt met diverse argumenten
(Boutellier 2016). Burgers die de voorzieningen te toegankelijk
vinden, uiten zorgen over verdringing, boosheid en veront-
waardiging over het huidige sociaal beleid, onzekerheden
over cultuurverschillen of angst voor religieuze dreigingen.
Degenen die een ruimere toegang bepleiten, beargumenteren
dit met humanitaire idealen over het delen van welvaart of het
verminderen van sociale ongelijkheid in de wereld (zie bijvoor-
beeld het manifest Wij zijn allemaal migranten – Huijer en Van
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>2 – Toegang en toegankelijkheid                                                                                                                   21
2.1    Gezondheidszorg
 Hoe is het geregeld?                                                      Hoe pakt de toegang uit in de praktijk?
 Uitgangspunt is het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale    De toegang tot de Nederlandse gezondheidszorg is voor vluchtelingen
 en Culturele Rechten, artikel 12: “het recht van een ieder op een zo goed vrijwel gelijk aan de toegang voor andere inwoners van Nederland.
 mogelijke lichamelijke en geestelijke gezondheid” (IVESCR 1966). Op       Op de twee genoemde specifieke behandelingen na kan iedereen die
 grond hiervan heeft iedereen in Nederland ongeacht zijn verblijfsstatus   in Nederland verblijft alle medisch noodzakelijke zorg uit het basispakket
 recht op gezondheidszorg. Er geldt een wettelijke zorgplicht: bij spoed   ontvangen en wordt die zorg – via verschillende regelingen, afhankelijk
 dient eerst zorg verleend te worden; het registreren en vergoeden         van de verblijfsstatus – uit collectieve middelen betaald.
 komt daarna. Medische professionals bepalen per situatie of medische
 zorg nodig is. Onder ‘zorg’ wordt het basispakket van de Nederlandse      De overgang van de noodopvangcentra en asielzoekerscentra (azc’s)
 gezondheidszorg verstaan. De enige aanpassing in vergelijking met         naar zorg in gemeenten laat daarbij wel te wensen over. Asielzoekers
 Nederlanders is dat vreemdelingen die nog geen verblijfsvergunning        blijken nog onvoldoende bekend met het Nederlandse zorgsysteem en
 hebben of ongedocumenteerd in Nederland verblijven, behandelingen         lopen tegen taal- en cultuurbarrières op. Die barrières zijn er ook onder
 met het oog op IVF of geslachtsverandering niet vergoed krijgen uit       zorgverleners. Met name reguliere huisartsen worstelen met een gebrek
 collectieve middelen.                                                     aan specifieke expertise (Pharos 2016). En er zijn meer belemmeringen
                                                                           voor een soepele overgang. Soms ontbreekt eenduidige informatie-
 De zorg voor asielzoekers is geregeld in de Regeling Zorg Asielzoekers    overdracht en daarmee borging van de continuïteit van zorg. Een ander
 (RZA) en wordt op locatie georganiseerd door middel van de Menzis         punt van aandacht is het wegvallen van de (vergoede) tolkenvoorziening
 COA Administratie (MCA) en de Gezondheidscentra Asielzoekers (GCA).       na vertrek van de asielzoeker uit het azc. Verschillende partijen en
 Zodra asielzoekers een (tijdelijke) verblijfsstatus hebben en niet langer instituten beargumenteren dat extra investeren in preventie en
 onder het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) vallen, sluiten       voorlichting, gericht op statushouders in hun overgangsperiode van
 zij zelf een zorgverzekering af en gelden voor hen dezelfde aanspraken    azc naar gemeente, gewenst is (Arq 2016; Gezondheidsraad 2016;
 op het reguliere basispakket als voor Nederlanders.                       GGD GHOR Nederland 2016; Goosen 2016; IGZ 2016; Pharos 2016;
                                                                           Triemstra et al. 2016; Van Beek 2016).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>22                                                                                                                 RVS – Grensconflicten
                                                                     Medische noodzaak altijd bepalend?
                                                                     De toegang tot gezondheidszorg voor vluchtelingen is (net als
                                                                     voor Nederlanders) duidelijk en goed geregeld: alle zorg uit het
 Hoe ervaart de ontvangende samenleving de mate van toegang?         basispakket is, indien nodig, voor hen beschikbaar. De discussie
                                                                     over de vraag welke zorg binnen het basispakket valt, is een
                                                                     nationale politieke aangelegenheid en vindt zijn beslag in
 De mate waarin vluchtelingen in Nederland toegang tot               wetgeving. De professional beoordeelt in individuele gevallen
 gezondheidszorg krijgen is ruim. Het besef dat ieder mens recht     vervolgens of het verlenen van zorg nodig is en hoe het zorg­
 heeft op gezondheidszorg is in Nederland sterk geworteld en
                                                                     traject er dan uit gaat zien – dat is voor asielzoekers en
 staat ook nu niet ter discussie. Wel groeit het besef van
 schaarste: zorg is kostbaar en de beschikbaarheid ervan staat       statushouders niet anders dan voor Nederlanders.
 onder druk, ook voor Nederlanders. Een mogelijk toekomstig
 discussiepunt is dus in hoeverre de Nederlandse samenleving         Het begrip ‘medisch noodzakelijke zorg’ kan in het geval van
 bereid is om kostbare zorgvoorzieningen aan vluchtelingen           zorg aan uitgeprocedeerde asielzoekers en ongedocumenteer-
 beschikbaar te blijven stellen. Dit is zeker het geval als het gaat
                                                                     den wel tot verwarring leiden (zie het rapport van de Commissie
 om asielzoekers in afwachting van een vluchtelingenstatus, en
 nog sterker waar het uitgeprocedeerde asielzoekers en
                                                                     Medische zorg aan (dreigend) uitgeprocedeerde asielzoekers
 ongedocumenteerde vreemdelingen betreft.                            en illegale vreemdelingen (commissie-Klazinga) uit 2007;
                                                                     Pharos 2014). Twijfels over de effectiviteit of continuïteit van
                                                                     een behandeling in relatie tot de ingeschatte verblijfsduur en
                                                                     de mogelijkheid van het eventueel voortzetten van de behande-
                                                                     ling in het land van herkomst kunnen redenen zijn om niet aan
                                                                     een zorgtraject te beginnen. Twijfels over de motieven van de
                                                                     zorgvrager kunnen daar ook reden toe zijn: zowel medische
                                                                     als juridische professionals worstelen met de vraag wanneer
                                                                     medische behandelingen worden aangegrepen om terugkeer
                                                                     uit te stellen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>2 – Toegang en toegankelijkheid                                                                                              23
“Zou de gezondheid van de patiënt verbeteren, wat natuurlijk    te stoppen. In principe krijgen ze alleen nog de basale nacht­
de bedoeling is, dan zegt het BMA (Bureau Medische Advisering): opvang (bed-bad-brood) aangeboden. Ongedocumenteerden
‘de klachten zijn verminderd, dus nu kunnen we actie onder­     die meer zorg nodig hebben, werden verwezen naar de COA-
nemen; je op straat zetten of terugsturen naar het land van     locatie in Ter Apel. Het besluit kwam de gemeente op kritiek
herkomst. En als de gezondheid niet verbetert, dan zegt het     van het College voor de Rechten van de Mens (CvRM) te staan,
BMA: de behandeling slaat niet aan, dus meer behandelen heeft   omdat sommige mensen die zich in Ter Apel meldden de
waarschijnlijk geen zin. Dus kunnen we de artikel 64 procedure  toegang werd geweigerd (Couzy 2016c; CvRM 2016; Pronk en
stoppen en mag je uit de opvang gezet worden.” (Johannes Wier   Meijs 2016). De weigering had te maken met de bepaling dat
Stichting 2015: 21).                                            uitgeprocedeerde asielzoekers zich binnen twaalf weken na
                                                                afwijzing bij een terugkeerlocatie van het COA moeten melden.
Juridische motieven omtrent de verblijfsstatus en medische      Om langer verblijf in Nederland te ontmoedigen vervalt daarna
afwegingen over het verlenen van zorg kunnen elkaar beïn-       alle recht op opvang en ondersteuning van de nationale
vloeden en professionals zo voor lastige morele dilemma’s       overheid en kunnen illegalen voor opvang alleen nog terecht
plaatsen (Kramer et al. 2015; Landelijke Commissie Medische     bij gemeentelijke voorzieningen. Uit de discussie in de gemeente
Aspecten van het Vreemdelingenbeleid (commissie-Smeets)         Amsterdam blijkt dat mensen zonder verblijfsstatus (dus zonder
2004).                                                          enige vorm van burgerrechten) niet vanzelfsprekend hun
                                                                mensenrecht op gezondheidszorg kunnen doen gelden. Die
Mensenrechten versus burgerrechten                              borging vereist aanvullende maatregelen van lokale overheden.
Het spanningsveld tussen gezondheidszorg als mensenrecht        En waar is de nationale overheid in dit verhaal gebleven? Hier
en gezondheidszorg als schaarse, kostbare voorziening voor      ligt een vraagstuk over de borging van mensenrechten tegen
mensen die legaal in Nederland verblijven kan soms tot          de achtergrond van de grens tussen nationale en lokale overheid.
discussie leiden. Exemplarisch is de discussie die deze zomer
woedde over een maatregel van de gemeente Amsterdam op
het gebied van gezondheidszorg. De gemeente besloot om
24-uursopvang voor zieke ongedocumenteerden na een jaar
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>24                                                                                                                           RVS – Grensconflicten
2.2 Onderwijs
 Hoe is het geregeld?                                                      Hoe pakt de toegang uit in de praktijk?
 In Europa is afgesproken dat aan alle minderjarigen, ongeacht hun         In de toegang tot onderwijs doet zich een aantal praktische problemen
 verblijfsstatus en uiterlijk binnen drie maanden na aankomst, toegang     voor. Ten eerste lukt het door de hoge instroom van vluchtelingen
 tot onderwijs wordt verleend. Nederland deelt de opvatting dat zo snel    momenteel niet altijd om kinderen direct naar school te sturen. De
 mogelijk instromen in het onderwijs wenselijk is en streeft ernaar        prioriteit ligt bij het vinden van onderdak (VenJ et al. 2016). Ten tweede
 vluchtelingenkinderen ruim binnen de Europese norm te plaatsen            zijn voor het onderwijzen van het grote aantal ingekomen leerplichtige
 (TK 2015/2016a). Het streven is verder om op het gebied van onderwijs     kinderen ook extra docenten nodig. Daaraan ontbreekt het (nog). Niet
 zo min mogelijk onderscheid te maken tussen minderjarige vreemde-         alleen qua aantallen docenten, maar ook qua specifieke expertise op het
 lingen en minderjarigen uit de lidstaat zelf (Europese Commissie 2003).   gebied van taal, sociaal-psychische problemen en cultuurverschillen
 Welke leeftijd geldt als minderjarig hangt af van de regelgeving in een   die bij deze kinderen een rol spelen. Een derde praktisch probleem
 lidstaat. In Nederland geldt de leerplicht tot de leeftijd van 16 jaar.   heeft te maken met financiering. Wanneer schoolbesturen asielkinderen
 Als dan geen diploma is behaald, wordt de leerplicht verlengd tot de      opnemen in hun school, kunnen ze via hun gemeente bij het ministerie
 leeftijd van 18 jaar. Het feitelijk organiseren van toegang tot onderwijs van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) aanspraak maken op
 aan nieuwkomers ligt in Nederland op het bordje van lokale school­        vergoedingen. Het aanvragen van dit soort vergoedingen gebeurt via
 besturen, gemeenten en regionale samenwerkingsverbanden. Het              een complex systeem (zie ook de oproep tot vereenvoudiging in het
 netwerk Landelijke Ondersteuning Onderwijs Nieuwkomers (LOWAN)            rapport Wachten op je toekomst – Kinderombudsman 2016).
 biedt hen ondersteuning (zie www.lowan.nl).                               Schommelingen in de instroom bleken (nog) moeilijk op te vangen;
                                                                           daarom experimenteert OCW nu met maatwerkfinanciering op grond
                                                                           van vier peilmomenten per jaar. De reacties uit het veld hierop zijn
                                                                           positief (TK2015/2016c).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>2 – Toegang en toegankelijkheid                                                                                                 25
                                                                  Bestuurlijke samenwerking op lokaal niveau wringt
                                                                  De toegang tot onderwijs voor vluchtelingen in Nederland
                                                                  loopt in de pas met internationale afspraken. Nederland legt
 Hoe ervaart de ontvangende samenleving de mate van toegang?      de eigen lat voor de snelheid van de instroom van vluchtelingen-
                                                                  kinderen zelfs hoger. Ondanks het feit dat de toegang formeel
                                                                  is geregeld en er voldoende financiële middelen beschikbaar
 Net als bij gezondheidszorg is ook bij onderwijs sprake van een  zijn, doen zich in de praktijk bestuurlijke problemen voor.
 breed gedeeld maatschappelijk besef dat alle kinderen naar       Regionale samenwerkingsverbanden en lokale schoolbesturen
 school moeten. Dat besef komt ook naar voren in de politiek
                                                                  zijn verantwoordelijk voor het plaatsen van alle kinderen. Daarbij
 breed gedragen overtuiging dat onderwijs van het grootste
 belang is en dat daarom voor elk nieuw vluchtelingenkind in      ontstaan soms wrijvingen, omdat er (nog) geen duidelijke
 de klas moet worden betaald (TK 2015/2016a). Zorgen zijn er ook, afspraken gemaakt zijn over de scheiding en verdeling van
 maar dan met name in de relatie tussen de nieuwkomers en         verantwoordelijkheden. Tegelijkertijd ligt hier een kans. Juist
 de ontvangende samenleving op het microniveau: in en om de       de ruime handelingsbevoegdheid op regionaal en lokaal niveau
 school. Ouders maken zich soms zorgen over de culturele
                                                                  biedt de mogelijkheid om in onderwijs aan vluchtelingen­
 verschillen tussen hun kinderen en de nieuwe kinderen in de
 klas. En leerkrachten worstelen met discriminerende en vijandige
                                                                  kinderen te voorzien op een manier die past bij de lokale/
 uitspraken van hun leerlingen: “Wat we met migranten moeten      regionale gemeenschap, het aantal kinderen dat instroomt
 doen? Laten verdrinken, scheelt weer een hoop uitkeringen.”      en het onderwijsaanbod dat in een regio voorhanden is.
 (Vasterman 2016; Diversion 2016).
                                                                  Taal en toegang tot sociale voorzieningen:
                                                                  wie is verantwoordelijk?
                                                                  Een terugkerend thema dat in algemene zin speelt bij de
                                                                  toegang tot verschillende sociale voorzieningen – en verband
                                                                  houdt met het onderwijsdomein – is het leren van de
                                                                  Nederlandse taal. Het beheersen van het Nederlands wordt
                                                                  niet alleen gezien als een belangrijke aspect van inburgering,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>26                                                                                                           RVS – Grensconflicten
maar ook als vereiste voor de toegang tot werk of zorg     2.3 Werk en sociale zekerheid
(zie o.a. Razenberg en De Gruijter 2016; Gezondheidsraad
2016). Voor asielzoekers is een door de rijksoverheid
gefinancierde tolkenvoorziening beschikbaar, maar als       Hoe is het geregeld?
een vluchteling een verblijfs­status heeft, valt deze
vergoeding weg. Nog afgezien van de discussie over de
noodzaak of ook buiten de azc’s het inschakelen van een     In Europa bepalen lidstaten zelf hoe lang het duurt voordat asielzoekers
tolk vergoed zou moeten worden, is de vraag aan de orde     toegang krijgen tot de arbeidsmarkt. De mogelijkheid voor asielzoekers
                                                            om in Nederland te werken of om ondernemer te worden, is geregeld in
op welk moment gestart kan worden met taalonderwijs
                                                            de Wet arbeid vreemdelingen (Wav). In Nederland mogen asielzoekers
aan meerderjarige asielzoekers en wiens verantwoorde-       24 weken per jaar werken, betaald of onbetaald. Daarvoor kunnen ze
lijkheid dit is. De vraag die de meeste discussie oproept   via het UWV een Tewerkstellingsvergunning (TWV) krijgen. Voor het
is: wie betaalt de professional die Nederlandse les komt    verrichten van werk in azc’s is geen TWV vereist. Asielzoekers mogen
geven aan asielzoekers die nog geen verblijfsvergunning     maximaal 25 uur per week kleine werkzaamheden in het azc uitvoeren,
                                                            zoals tuinieren of schoonmaken, tegen kleine vergoedingen van 56 cent
hebben? Wat de overheid betreft geschiedt dit taalonder-
                                                            tot 1,10 euro per uur.
wijs op vrijwillige basis, waarbij naast onbetaalde
professionals ook actieve burgers voor de klas staan of     Statushouders hebben op de arbeidsmarkt dezelfde rechten en plichten
een-op-een taalles geven. Er gaan echter stemmen op om      als Nederlanders. Dat betekent onder meer dat statushouders zonder
zo snel mogelijk na aankomst met gefinancierd taal­         werk op grond van de Participatiewet recht hebben op een bijstands­
onderwijs te starten, omdat de meeste asielzoekers zullen   uitkering. Daarnaast wordt een inkomen onder een bepaalde grens
                                                            aangevuld met sociale toeslagen, zoals huurtoeslag en zorgtoeslag.
blijven en taal de integratie bevordert. Om niet te veel
                                                            Arbeidsintegratie is geen taak van de rijksoverheid, maar ONA (oriën­
verwachtingen te wekken – een vaak genoemd tegenar-         tatie op de Nederlandse arbeidsmarkt) is wel een wettelijk verplicht
gument – zou behalve Nederlands ook Engels aangebo-         onderdeel van de inburgering. Mede met het oog daarop kunnen
den kunnen worden. In beide scenario’s blijft de asielzoe-  vluchtelingen maatschappelijke begeleiding van Vluchtelingenwerk
ker uiteindelijk zelf eindverantwoordelijk voor het leren   Nederland (VWN) krijgen.
van de taal.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>2 – Toegang en toegankelijkheid                                                                                                                 27
 Hoe pakt de toegang uit in de praktijk?                                               Hoe ervaart de ontvangende samenleving de mate
                                                                                       van toegang?
 Op papier is de positie van statushouders op de arbeidsmarkt gelijk aan die van       De toegang tot werk, sociale zekerheid en bijstand voor
 Nederlanders. In de praktijk doet zich wel een aantal obstakels voor. Zo belemmert    vluchtelingen baart Nederlanders zorgen. Daar vechten
 de trage doorstroom van statushouders van azc’s naar gemeenten hen bij het vinden     twee conflicterende opvattingen om voorrang. Er gaat
 van werk. Daarnaast zijn niet alle buitenlandse diploma’s in Nederland geldig. En ook enerzijds veel geld naar vluchtelingen, terwijl er op
 culturele verschillen kunnen belemmerend zijn in werk en werkrelaties. Sinds ONA      voorzieningen voor Nederlanders de laatste jaren alleen
 een verplicht onderdeel van de inburgering is, komt er steeds meer aandacht voor      maar is bezuinigd.
 beroeps­oriëntatie (zie voor een overzicht van projecten ook het platform van de      “Veel vluchtelingen passen zich slecht aan, leren slecht
 Sociaal-Economische Raad (SER): www.werkwijzervluchtelingen.nl). Het besef groeit     de Nederlandse taal en komen nooit aan het werk.
 dat het expliciteren van professionele verwachtingen en wereldbeelden zeker zo        Daarentegen denken ze wel dat ze overal recht op hebben.
 belangrijk is bij het vinden van een passend baan als het beheersen van de taal       Het kost veel geld, maar echt integreren lukt bij de
 (vanuit het perspectief van zowel werknemer als werkgever). De 700 miljoen euro       meesten niet.” (man, 44 jaar, middelbaar opgeleid)
 die het Rijk in het komende jaar extra uittrekt voor de integratie van vluchtelingen  (SCP 2016: 36).
 wordt onder andere hieraan besteed.                                                   Anderzijds hebben de zorgen ook te maken met angst
                                                                                       voor verdringing op de toch al krappe arbeidsmarkt voor
 In de toegang tot sociale zekerheid is er op dit moment nog sprake van een klein      lager opgeleiden. “Hoe moet mijn zoon nou ergens gaan
 onderscheid tussen statushouders en Nederlanders. Door de invoering van de Wet        werken? Krijg je dan geen wrijving tussen twee partijen?
 aanpak fraude toeslagen en fiscaliteit (2014) moeten statushouders langer wachten     Zij willen natuurlijk ook werken, mijn zoon wil werken…
 op de toekenning van toeslagen, voor huur, zorg of kinderopvang. De kosten die ze     Is er wel genoeg werk?” (Amsterdam, groep lageropgelei­
 in de beginfase voor hun levensonderhoud maken zijn daardoor geregeld hoger           den) (SCP 2016: 38). Tegelijkertijd wint de gedachte dat
 dan de inkomsten die ze hebben. COA en VWN hebben een pilot uitgezet om voor          werk goede kansen biedt op succesvolle integratie
 status­houders al in een eerder stadium (een set aan) toeslagen aan te vragen.        terrein, ook onder burgers (zie o.a. De Gruyter 2016).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>28                                                                                                            RVS – Grensconflicten
Balanceren tussen regels en emoties                            Gemeentelijke beleidsvrijheid of de mazen van de wet?
De toegang tot de arbeidsmarkt voor asielzoekers is onder      Op het punt van toegang tot werk voor asielzoekers botsen
strikte voorwaarden geregeld. De voorwaarden zijn gebaseerd    nationaal beleid en lokaal beleid soms met elkaar. Als gemeenten
op principes die de beperkte toegang van asielzoekers moet     een initiatief nemen om het anders aan te pakken (gemeente-
rechtvaardigen in relatie tot de ontvangende samenleving en    lijke beleidsvrijheid), laait de discussie op over de grenzen van
anderen in de samenleving die werk zoeken (schaarste op        de wet en de mate waarin gemeenten daarvan mogen afwijken.
de arbeidsmarkt). Asielzoekers sneller begeleiden naar werk,   Zo wilde de gemeente Amsterdam vorig jaar de mogelijkheid
terwijl nog niet duidelijk is of ze blijven, kan spanningen    voor asielzoekers om eerder en langer te participeren op de
oproepen onder de bevolking en hoeft niet vanzelfsprekend      arbeidsmarkt verruimen. Daarop kreeg de wethouder veel
op voldoende draagvlak te rekenen.                             juridische kritiek van het ministerie van Sociale Zaken (Blokker
                                                               en Kas 2015). De vraag is echter of hier sprake is van een
Een van de argumenten voor de toegang tot arbeid draait        bestuurder die de mazen van de wet opzoekt of van een
om wederkerigheid: ‘voor wat, hoort wat’. Door te werken kan   invulling van gemeentelijke beleidsvrijheid.
een asielzoeker een eigen (financiële) bijdrage leveren aan de
collectief betaalde opvangplaats en daarmee ook aan de
samenleving als geheel. Bovendien helpt het de vluchteling
om financieel op eigen benen te staan en zijn vaardigheden
en kennis op peil te houden. Het bespaart collectieve kosten
(zorgkosten, bijstandsuitkering) als asielzoekers sneller via
(vrijwilligers)werk integreren in de nieuwe samenleving.
Er zijn ook redenen om de toegang tot de arbeidsmarkt voor
asielzoekers beperkt te houden. Denk aan ‘valse hoop’ over de
goede afloop van asielprocedure of aan het gevoel onder de
bevolking dat vluchtelingen bevoorrecht worden (‘ze pikken
onze banen in’).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>2 – Toegang en toegankelijkheid                                                                                                                  29
2.4 Huisvesting
 Hoe is het geregeld?                                                                  Hoe pakt de toegang uit in de praktijk?
 Op Europees niveau is bepaald dat asielzoekers gedurende hun procedure recht          Door de hoge instroom van vluchtelingen was het vinden
 hebben op onderdak van een ‘toereikend niveau’ (Europese Commissie 2003;              van voldoende opvanglocaties voor het COA in 2015 een
 EU 2014). Voor de opvang van asielzoekers is in Nederland het COA namens de           grote uitdaging. Naast uitbreiding van bestaande COA-
 rijksoverheid verantwoordelijk.                                                       locaties moesten noodopvang- en crisisopvanglocaties
                                                                                       (opvang voor maximaal 72 uur) ingericht worden. Dat ging
 Als een asielzoeker een status is toegekend, komt hij of zij in aanmerking voor       gepaard met een heftig maatschappelijk debat tussen
 huisvesting in een Nederlandse gemeente. Gemeenten krijgen van het Rijk een           burgers, gemeenten en het COA over de locaties, de omvang
 halfjaarlijkse taakstelling voor het aantal statushouders dat ze woonruimte          daarvan en de opvangduur.
 moeten aanbieden. Het COA koppelt statushouders aan gemeenten. Er is niet
 altijd direct woonruimte in een gemeente beschikbaar. Het recent ingevoerde          Het grootste probleem nu is dat de doorstroom van status-
 Gemeentelijk Versnellings­arrangement (GVA) maakt het daarom mogelijk om             ­houders van COA-locaties naar gemeenten stagneert door
 statushouders sneller, dankzij minder wooneisen, te kunnen huisvesten (denk           woningtekort. Zo’n 20.000 statushouders wachten op
 aan vakantiehuisjes, aangepaste kantoorpanden). Gedurende deze tijdelijke             huisvesting binnen een gemeente. Een ander punt is de
 huisvesting (maximaal twee jaar) blijven statushouders onder het COA vallen.          wijziging van de Huisvestingswet. Hierdoor hebben status­-
                                                                                       houders op de lokale woningmarkt geen voorrangspositie
 Wanneer een asielverzoek wordt afgewezen en de vluchteling bereid is mee te           meer als ‘urgent woningzoekenden’ (TK 2015/2016b).
 werken aan terugkeer, dan kan hij of zij terecht bij een vrijheidsbeperkende locatie  Gemeenten mogen zelf besluiten om statushouders
 van het COA. Van daaruit wordt samen met de DT&V de terugkeer voorbereid. Wie         voorrang te geven, maar moeten dat dan ook zelf aan hun
 niet vrijwillig vertrekt, kan worden uitgezet. Sommige uitgeprocedeerde asielzoekers  inwoners kunnen uitleggen. Deze nieuwe werkwijze kwam
 verdwijnen uit angst voor uitzetting in de illegaliteit. In dat geval zijn gemeenten  het Rijk op veel kritiek vanuit gemeenten te staan (Vriesema
 verantwoordelijk. Zij zorgen voor sobere nachtopvang (bed-bad-brood). Uitgeproce-     2016a; Vriesema 2016b).
 deerde gezinnen verblijven op speciale gezinslocaties van het COA, waar de kinderen
 naar school gaan tot de jongste 18 jaar is, waarna in principe uitzetting volgt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>30                                                                                                               RVS – Grensconflicten
                                                                       COA-aanpak botst met lokale beleidswensen
                                                                       Op het terrein van huisvesting van asielzoekers doet zich
                                                                       een evident grensconflict voor tussen nationaal beleid en
 Hoe ervaart de ontvangende samenleving de mate van toegang?           lokaal beleid. De grootschalige aanpak kwam het COA op
                                                                       veel kritiek van gemeenten te staan die een kleinschalige
                                                                        opvang bepleitten (Tromp 2016). Gemeenten leken eerst het
 Het maatschappelijk debat over de opvang van asielzoekers en           onderspit te delven, maar geleidelijk zijn ze, en ook burgers,
 de huisvesting van statushouders is groot. Met betrekking tot die      vrijwilligers, private partijen en maatschappelijke organi­
 laatste groep klinkt enerzijds de breed gedeelde overtuiging dat
                                                                       saties, zich steviger met de huisvesting van asielzoekers gaan
 snelle en goede huisvesting in gemeenten cruciaal is voor toekom-
 stige integratie en participatie van nieuwkomers. Het uitblijven van   bemoeien (De Vries 2016; Markus 2016). Die bemoeienis uit
 passende huisvesting veroorzaakt of versterkt problemen op het         zich niet alleen in woorden, maar ook in daden: door het aan-
 gebied van zorg, onderwijs en werk. Anderzijds heerst een evenzeer    ­bieden van opvang­plekken buiten het COA om. De toegang
 breed gedeelde angst voor verdringing op de sociale woningmarkt.       tot huisvesting werd daardoor niet langer exclusief door
 Kritiek op de lange wachtlijsten voor sociale huurwoningen uit zich
                                                                        het COA bepaald; dit betekende ook een verschuiving in de
 in boosheid over het toekennen van woningen aan statushouders.
 Gemeenten zouden vluchtelingen bevoordelen boven eigen inwoners
                                                                        missie en visie van het COA als organisatie. Het debat over
 (zie o.a. De Graaf 2016; Heerschop 2016; Schmidt et al. 2016; Van     het openen van nieuwe COA-locaties leek in de zomer van
 Dantzig en Paternotte 2016). “Het is nu niet zichtbaar hoe groot de   2016 even te zijn gaan liggen (Visser en Van Walsum 2016).
 verdringing op de sociale woningmarkt is als gevolg van de instroom   Inmiddels laait het weer op, zij het met een andere focus:
 van vluchtelingen. Landelijke cijfers over het aantal woningzoekenden  burgers en gemeenten zijn boos omdat de nieuw gecreëerde
 en de wachttijden zijn er niet, zo schreef Blok vorige maand aan de
                                                                        locaties niet gebruikt worden (Genovesi 2016; Reijner 2016).
 Tweede Kamer.” – Verlaan 2016). Feiten mogen dan wel ontbreken,
 maar de zorgen zijn er niet minder om. Naast verdringing in het        De verhouding tussen het COA als zelfstandig bestuursorgaan
 reguliere woningaanbod leven er ook vragen en emoties over cultuur,    van het ministerie van Veiligheid en Justitie enerzijds en
 religie en veiligheid op straat (SCP 2016).                            lokale wensen van gemeenten en burgers anderzijds blijft
                                                                        dus precair.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>2 – Toegang en toegankelijkheid                                                                                               31
Trage doorstroom statushouders naar lokale huisvesting            Bed-bad-brood-botsing
Ook de trage doorstroom van statushouders naar huisvesting        De spanning tussen Rijk en gemeenten zien we ten slotte
in gemeenten laat een spanning tussen nationaal en lokaal         terug bij uitgeprocedeerde asielzoekers die niet in een COA
beleid zien. Nationale taakstellingen blijken op lokaal niveau    locatie verblijven, maar zonder papieren in gemeenten rond-
steeds niet of nauwelijks te realiseren. Er is het afgelopen jaar zwerven: ongedocumenteerde vreemdelingen. De bed-bad-
wel veel nieuwe huisvesting gerealiseerd, maar door de hoge       brood discussie heeft Nederland intensief beziggehouden.
instroom van vluchtelingen is het aantal statushouders dat in     In de kern was sprake van een botsing tussen nationaal beleid
afwachting van huisvesting nog in azc’s verblijft niet gedaald.   en de wens van met name de grote gemeenten om eigen
Het GVA komt moeizaam van de grond: nog maar weinig               keuzes te maken in hoe ze ongedocumenteerde vreemdelingen
statushouders krijgen via deze route een huis. Hetzelfde geldt    willen opvangen. Daarbij beriepen de burgemeesters zich op
voor initiatieven van gemeenten om huisvesting op een andere      hun zorgplicht voor illegalen en de hun formeel toebedeelde
manier te benaderen: “Gemeenten doen hun best, maar               verantwoordelijkheden voor handhaving van de openbare orde.
alternatieve huisvesting is nog steeds een uitzondering. Er zijn  Een voorbeeld hiervan: de gemeente Utrecht kiest ervoor om
allerlei plannen, maar het is vaak onzeker of het er echt van     naast bed-bad-brood nog een vierde ‘b’ – begeleiding – toe te
komt. Ze moeten nog door de gemeenteraad of er moeten             voegen aan de aanpak van de opvang van ongedocumenteerde
gebouwen worden aangepast en dat duurt lang. Eind 2016            vreemdelingen. Begeleiding accepteren is een voorwaarde voor
verwachten we een inhaalslag. De vraag is of dat op tijd komt.”   opvang. De situatie van iedere ongedocumenteerde wordt op­-
(Van de Poll 2016). Het Rijk heeft hiervoor inmiddels wel extra   nieuw bekeken. Zo’n 60 procent van deze groep blijkt in Utrecht
budget en ondersteuning ter beschikking gesteld (zie ook          alsnog in aanmerking te komen voor een verblijfs­vergunning,
www.opnieuwthuis.nl, daar worden ook goede voorbeelden            de overige 40 procent keert terug naar het land van herkomst.
gedeeld). Een ander vernieuwend initiatief was de prijsvraag      Humanitaire over­wegingen (mensenrechten) en argumenten
die de Rijksbouwmeester dit voorjaar samen met COA uitschreef,    rond de openbare orde zorgen voor een breed politiek draag-
met inspirerende voorstellen voor nieuwe vormen van flexibele     vlak voor deze bijzondere aanpak. De Utrechtse benadering
huisvesting als resultaat (zie www.ahomeawayfromhome.nl).         gaat een stap verder dan het nationale beleid en zoekt binnen
                                                                  het wettelijk kader bewust de grenzen op (Nourozi 2015).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>32                                                                                                           RVS – Grensconflicten
Zorgen over verdringing en verdeling van lasten                  woedende reactie van de voorzitter van Nieuw-West. Dat is
Behalve grensconflicten tussen nationaal beleid en lokale        “meten met twee maten”, liet hij weten. Het gemeenteraads-
beleidsvrijheid speelt in het huisvestingsdomein ook een         besluit werd daarom alsnog en in zijn geheel uitgesteld (zie
spanning tussen lokaal bestuur en burgers. Die spanning was      Couzy 2016b).
duidelijk aanwezig in het debat over de opvang van asielzoekers.
En die spanning is nog steeds aanwezig: burgers maken zich       Huisvesting cruciaal voor toegang tot sociale voorzieningen
zorgen over de mate waarin statushouders toegang krijgen         Een laatste grensconflict bestaat in de overgang van het
tot de sociale woningmarkt in hun dorp of stad (zie o.a.         huisvestingsdomein naar de drie domeinen van gezondheids-
De Gruijter et al. 2016). Die zorgen zijn in sommige wijken      zorg, onderwijs en werk en sociale zekerheid. Huisvesting is
of buurten veel dringender dan in andere. Het belang van         cruciaal in de toegangsvraagstukken in deze domeinen.
een gevoel van rechtvaardigheid en eerlijke verdeling van de     Problemen die zich in de toegang tot zorg, onderwijs, werk
lasten blijkt groot. Lokale overheden moeten zich expliciet tot  of sociale zekerheid voordoen, hangen direct samen met de
deze zorgen verhouden, maar dat is niet altijd gemakkelijk.      stagnerende doorstroom van statushouders naar gemeenten.
Een voorbeeld: de gemeente Amsterdam wilde eensgezindheid        Immers, gemeentelijke afwegingen over onder andere GGD-
uitstralen door in één raadsbesluit de opvang van vluchtelingen  voorzieningen, integratie op scholen en de toegankelijkheid van
en studenten op een aantal plekken in de stad te regelen         de lokale arbeidsmarkt zijn lastig te maken zolang onduidelijk
(Couzy 2016a). Op een van de beoogde plekken, IJburg, viel       is waar een statushouder komt te wonen. Zeker zo moeilijk is
het voornemen niet in goede aarde. Bewoners protesteerden        het om te midden van die onduidelijkheid gehoor te geven aan
en boden een petitie aan. Nimby-gedrag? Geenszins, zeiden        de zorgen en vragen over toegang in de ontvangende samen­
de bewoners. “We willen best vluchtelingen in de buurt, maar     leving. Dus stagneert niet alleen de toegang, maar ook het
dan wel aan de hand van een plan en met oog voor de menselijke   debat over toegankelijkheid.
maat”, aldus een inspreekster. “Laten we het samen doen en in
één keer goed,” zei een ander. Toen de wethouder in de besluit-
vorming vervolgens een uitzondering wilde maken voor IJburg
door het besluit over die locatie uit te stellen, volgde een
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                33
3 Sleutelfiguren
In de eerste paragraaf van dit essay constateerden we dat het  procedeerde asielzoekers en ongedocumenteerde vreemdelingen
vraagstuk van toegang tot sociale voorzieningen voor vluchte-  op lokaal niveau – in beweging brengen. Wat deze sleutelfiguren
lingen zich afspeelt in een complex speelveld van grenzen en   delen is hun institutionele positie in het speelveld: zij spelen een
grensconflicten. In paragraaf 2 hebben we vervolgens laten     belangrijke rol als grensbewaker. Dat doen zij door grenzen te
zien hoe de toegang tot sociale voorzieningen binnen dit       stellen, te beperken of te verruimen. De grenzen van demo­cratie
speelveld geregeld is. Daar maakten we een onderscheid         en rechtstaat zijn daarbij uitgangspunt en randvoorwaarde.
tussen praktische problemen enerzijds en meer principiële      En juist dat is in het belang van een vitale samenleving.
grensconflicten anderzijds. Bovendien besteedden we aan-
dacht aan de verschillende opvattingen over de vraag in welke
                                                               3.1    De burgemeester
mate vluchtelingen toegang tot sociale voorzieningen zouden
moeten krijgen. In de analyse bleek huisvesting op al deze     In de toegang tot huisvesting is sprake van een grensconflict
punten cruciaal en ook het meest problematisch. Veel van de    rondom de rol en positie van het lokale bestuur. Dat grenscon-
problemen en dilemma’s in de andere domeinen hangen nauw       flict speelt in de verhouding tussen nationale beleidskaders
samen met de stagnatie in het huisvestingsdomein. Bovendien    en lokale beleidsvrijheid én tussen lokaal bestuur en burgers.
is huisvesting altijd een lokale kwestie, zeker ook vanwege de Te denken valt aan de botsing tussen Rijk en gemeenten op het
fysieke zichtbaarheid ervan. Daarmee wordt huisvesting vaak    gebied van bed-bad-brood-voorzieningen. Of aan gemeenten
het symbolische toneel van verschillende grensconflicten in de die met burgers in conflict raken over de vestiging van een
toegang tot sociale voorzieningen. In deze slotparagraaf wijst asielzoekerscentrum en over het toewijzen van woningen aan
de Raad daarom twee sleutelfiguren aan: de burgemeester        statushouders. In dit gespannen speelveld is de burgemeester
en het parlement. Zij kunnen het debat over de toegang tot     een belangrijke sleutelfiguur. Zijn of haar wettelijke functie
sociale voorzieningen voor vluchtelingen – in het bijzonder    is gepositioneerd op dezelfde twee grensvlakken: dat tussen
dat over huisvesting voor asielzoekers, statushouders, uitge-  nationaal beleid en lokaal beleid, en dat tussen lokaal bestuur
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>34                                                                                                                 RVS – Grensconflicten
en burgers. Vanuit een positie als rijksheer op lokaal niveau        politieke functionarissen spelen hierin natuurlijk ook een
bewaakt hij of zij om te beginnen de legitimiteit van lokale         belangrijke rol. Het is echter de burgemeester die vanuit zijn of
besluitvorming in relatie tot nationale beleidskaders.               haar neutrale positie boven de partijen kan zorgen dat diverse
Tegelijkertijd begeleidt de burgemeester het proces van              opvattingen over toegang en toegankelijkheid van huisvesting
visievorming binnen het college en de gemeente(raad) en              een stem krijgen – ongeacht welke politieke besluitvorming
vertegenwoordigt die visie vervolgens bij andere gemeenten           daaruit volgt – en niet in een patstelling aan de grens blijven
en bij het Rijk. Zo maakt de burgemeester mogelijk dat de            steken. Voorwaarde is dan wel, dat de zogenaamde pouvoir
gemeente de vrijheid neemt om naar eigen lokaal inzicht              neutre van de burgemeester wordt gekoesterd (Karsten en
beleid te maken én daarop aanspreekbaar is. De basis van             Boogers 2014). Dit principe staat in werkelijkheid al langer
lokaal beleid, ten slotte, is de relatie tussen lokaal bestuur en    onder druk, zeker in kleinere gemeenten waar burgemeesters
burgers. Die relatie bestaat niet zonder inspraak van burgers in     steeds vaker inhoudelijke dossiers leiden (Elzinga 2014). Wil de
de lokale besluitvorming. Het regelen van inspraak van burgers       burgemeester in het debat over toegang tot sociale voorzienin-
is een verantwoordelijkheid van de burgemeester. Hij of zij          gen voor vluchtelingen een gezaghebbende sleutelrol blijven
heeft de wettelijke taak om inspraak mogelijk te maken en            vervullen, dan behoeft het ambt aandacht op het punt van
lokale besluitvorming te controleren op draagvlak en legitimi-       neutraliteit.
teit (zie o.a. Karsten et al. 2014; Ter Horst en Kwakkelstein 2014).
                                                                     3.2 Het parlement
Dit is een combinatie en positionering van taken en verantwoor-
delijkheden, die juist in het beladen debat over toegang tot         Het parlement voert op nationaal niveau het debat over toegang
sociale voorzieningen voor vluchtelingen van waarde is. Zeker        tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen en wordt daarbij
in het debat over huisvesting van asielzoekers en statushouders      gevoed door het publieke debat over toegankelijkheid. Dat
is het belangrijk dat niet alleen wettelijke en bestuurlijke         debat omvat behalve empirische bevindingen rond toegang tot
argumenten, maar ook morele en emotionele argumenten van             sociale voorzieningen voor vluchtelingen vooral ook normatieve
burgers worden gehoord. Gemeenteraadsleden en wethouders             opvattingen over de mate van toegang. Die opvattingen lopen
als respectievelijk lokale volksvertegenwoordigers en lokale         sterk uiteen en zullen dat blijven doen. De taak van het parlement
</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>3 – Sleutelfiguren                                                                                                           35
is om die in al hun verscheidenheid in de Kamer te vertalen    opstelling op dit domein wenselijk: waar verdienen lokale
in heldere politieke besluitvorming over beleid op het gebied  praktijken versterking met het oog op de internationale
van toegang (voor een pleidooi van burgers in deze richting:   richtlijnen waaraan Nederland gehouden is, en waar volstaan
zie De Gruijter et al. 2016). De sleutelrol van het parlement  ze reeds als zodanig en verdienen ze dus vooral alle ruimte?
betreft dus bij uitstek het stellen van de grenzen. Dat kan in Deze omgekeerde opstelling ontslaat het parlement niet van
de vorm van verruiming, verscherping of inperking.             de verantwoordelijkheid voor het borgen van een basale opvang
                                                               van ongedocumenteerden in Nederland, maar doet wel meer
In de politieke besluitvorming op nationaal niveau is een      recht aan de praktijk van bed-bad-brood als lokale voorziening.
aantal terugkerende thema’s te onderscheiden die met
grensconflicten in de toegang tot sociale voorzieningen voor   Een tweede thema heeft te maken met de verstrengeling van
vluchtelingen van doen hebben. In de eerste plaats is voor de  twee aspecten van toegang: toegang tot de verzorgingsstaat
nationale politiek de verhouding tussen mensenrechten en       en toegang tot de rechtsstaat. De nationale politiek draagt
burgerrechten een uiterst relevante kwestie. Deze verhouding   verantwoordelijkheid voor het definiëren van (il)legaal verblijf
is zeer spanningsvol, al was het maar omdat mensenrechten      in Nederland. Net zo goed draagt ze verantwoordelijkheid voor
een universele normatieve claim uitdrukken, terwijl burger-    het bepalen van de voorwaarden waaronder mensen van sociale
rechten gebonden zijn aan een afgebakende politieke gemeen-    voorzieningen gebruik mogen maken. De verstrengeling van
schap. Het parlement heeft altijd de taak om een nationale     deze twee opgaven is inmiddels zo innig dat instrumenten van
interpretatie van internationale afspraken en richtlijnen te   de verzorgingsstaat worden ingezet als middel voor het bewaken
geven: het inbedden van mensenrechten in de Nederlandse        van de grenzen van de rechtsstaat. Dat klinkt in abstracte termen
rechtsstaat en verzorgingsstaat. De bed-bad-brood-discussie    misschien onschuldig, maar we zagen dat dit medische professio-
laat zien dat het invullen van een nationale verantwoordelijk- nals in het geval van zorg voor uitgeprocedeerde asielzoekers
heid – in dit geval het borgen van mensenrechten in de basale  en ongedocumenteerden voor lastige morele dilemma’s kan
opvang van ongedocumenteerden – niet per definitie een         plaatsen. De mate waarin verstrengeling van beide aspecten
nationale aangelegenheid is. In plaats van concrete lokale     van toegang wenselijk is, mag dus weer hoger op de nationaal
praktijken van bovenaf te willen sturen, is een omgekeerde     politieke agenda komen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 38 ======================================================================

<pre>36                                                                                                                 RVS – Grensconflicten
Een laatste, zeer urgent thema heeft te maken met het feit          vrijwillig of betaald, op straat of online. Hoezeer mensen ook
dat toegang tot huisvesting ook de crux in toegankelijkheid         botsen in wat ze met hun initiatief willen bereiken, de overheid
tot andere voorzieningen lijkt te zijn. Zoals gezegd: veel van      dient haar bestuurlijke oordeel over die initiatieven uit of zelfs
de praktische problemen die we in dit essay beschreven, zijn        af te stellen. In elk geval zolang een initiatief zich houdt aan
te herleiden tot de moeizame of stagnerende doorstroom van          de kaders van de Nederlandse democratische rechtsstaat. Dus:
statushouders naar gemeenten. Huisvestingsbeleid van het            hulpverleners die professionele afwegingen maken over de
Rijk laat zich op lokaal niveau niet voldoende flexibel en adaptief noodzaak tot het verlenen van medische zorg aan (uitgeproce­
invullen, zo blijkt. En dat leidt weer tot problemen op het gebied  deerde) asielzoekers, verdienen alle vrijheid om hun werk te
van gezondheidszorg, onderwijs, werk en sociale zekerheid.          doen en dienen geen verlengstuk te zijn van justitieel overheids-
Het parlement kan hier een sleutelrol vervullen door het strikte    beleid. Lokale gemeenschappen die los van de gemeente zoeken
volkshuisvestingsbeleid kritisch onder de loep te nemen.            naar nieuwe vormen van huisvesting voor statushouders,
De vele regels en eisen die nu aan een ‘goede’ woning worden        verdienen alle ruimte om hun initiatief te ontplooien. En burgers
gesteld, belemmeren gemeenten, maar ook bedrijven en                die in de buurt of via sociale media hun zorgen over verdringing
burgerinitiatieven in het creatief oplossen van het tekort aan      op de huizen- of de arbeidsmarkt uiten, dienen eveneens in al
woningen voor statushouders. De invoering van het gemeente-         hun vitaliteit serieus genomen te worden. Immers: een vitale
lijk versnellingsarrangement is een voorbeeld van hoe het           samenleving is permanent in ontwikkeling en ontplooit gaande-
parlement het grensconflict tussen nationaal en lokaal              weg allerhande initiatieven. Veranderlijke, uiteen­lopende en
huisvestingsbeleid uit de stagnatie kan trekken, maar dat           soms botsende inzichten en meningen van burgers zijn daarvoor
is slechts het begin.                                               de belangrijkste drijfveer.
                                                                    Het publieke debat over de toegankelijkheid van de Nederlandse
3.3 Een vitale samenleving
                                                                    verzorgingsstaat voor vluchtelingen is onvoorspelbaar.
Mensen in Nederland krijgen met de komst van vluchtelingen          Opvattingen over hoe toegankelijk sociale voorzieningen
nieuwe buren, collega’s, patiënten of klasgenoten. Op grond         zouden moeten zijn, fluctueren op grond van actualiteiten,
van dat gegeven nemen burgers initiatief. Voor of tegen,            incidenten en persoonlijke emoties en ervaringen van burgers
</pre>

====================================================================== Einde pagina 38 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 39 ======================================================================

<pre>3 – Sleutelfiguren                                             37
– denk aan de impact van ‘Aylan’, ‘Geldermalsen’ of ‘Keulen’.
Voor de overheid is deze onvoorspelbaarheid lastig, omdat
beleid in de verzorgingsstaat intrinsiek streeft naar grip,
zekerheid en samenhang, en moeite heeft met verschil, conflict
en emoties (zie ook RVS 2016). De sleutel in het debat over
de toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen ligt
echter niet in pogingen om kritische initiatieven en emoties
met ‘neutrale’ feiten en cijfers af te zwakken of ongeldig te
verklaren. In plaats daarvan dient de overheid de grote
diversiteit aan burgerinitiatieven en opvattingen binnen de
grenzen van rechtsstaat en democratie te koesteren. En juist
gezaghebbende sleutelfiguren op grensposities in het speelveld
– zoals de burgemeester en het parlement – maken het mogelijk
om grensconflicten die dan kunnen ontstaan niet uit de weg te
gaan, maar in al hun complexiteit en verscheidenheid tegemoet
te treden.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 39 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 40 ======================================================================

<pre>38 RVS – Grensconflicten</pre>

====================================================================== Einde pagina 40 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 41 ======================================================================

<pre>                                                                                                                              39
Literatuur
ANP (2015a). Zijlstra: asielzoeker bedreigt onze welvaart.      Blokker, B. en A. Kas (2016). A’dam: laat asielzoeker werken.
In: De Telegraaf , 10 oktober 2015.                             In: NRC, 14 oktober 2015.
ANP (2015b). Steun in kamer voor sobere opvang vluchtelingen.   Bommes, M. en A. Geddes (2000). Immigration and Welfare:
In: AD, 14 oktober 2015.                                        Challenging the borders of the Welfare State. New York:
                                                                Routledge.
Arq Psychotrauma Expert Groep (2016). Veerkracht en vertrouwen.
De bouwstenen voor psychosociale hulpverlening aan vluchte­     Boogers, M., L. Schaap, L. Collignon-Van den Munckhof,
lingen. Rapport geschreven in opdracht van ZonMw.               N. Karsten (2009). ‘Decentralisatie als opgave’.
                                                                In: Bestuurswetenschappen 1, p. 29-49.
Beek, S. van (2016). Asielkinderen tussen wal en schip? In:
Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 160 (9) 5 maart 2016,   Boutellier, H. (2016). De omstreden vluchteling. Over de
p.8-12.                                                         consequenties van een Europees vraagstuk voor Nederlands
                                                                integratiebeleid. Blog, 4 april 2016. Te raadplegen via:
Banting, K. en W. Kymlicka (2006). Multiculturalism and         http://www.kis.nl/blog/de-omstreden-vluchteling.
the Welfare State: Recognition and Redistribution in
Contemporary Democracies. Oxford: Oxford University Press.      Castles, S. (1986). The Guest-Worker in Western Europe –
                                                                An Obituary. In: International Migration Review 4, p. 761-778.
Berg, J. ter en Y. Schothorst (2016). COB-focusgroepen tweede
kwartaal 2016. Den Bosch: Veldkamp (bijlage bij SCP COB         Commissie Medische zorg aan (dreigend) uitgeprocedeerde
2016/2).                                                        asielzoekers en illegale vreemdelingen (commissie-Klazinga)
                                                                (2007). Arts en vreemdeling. Utrecht: Pharos.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 41 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 42 ======================================================================

<pre>40                                                                                                             RVS – Grensconflicten
Coninx, I., J. Kruit en R. During (2013). De ongehoorzame        Entzinger, H. (2013). Boundaries. Afscheidsrede. Rotterdam:
overheid. Een verkenning van de discoursen van gemeentelijke     Erasmus Universiteit.
overheden en burgerinitiatieven. Wageningen: Alterra.
                                                                 Entzinger, H. en J. van der Meer (2004). Grenzeloze solidariteit.
Couzy, M. (2016a). Weert IJburger vluchteling wél?               Naar een migratiebestendige verzorgingsstaat. Amsterdam:
In: Het Parool, 22 juni 2016.                                    Van Gennep.
Couzy, M. (2016b). Aanpak van stad onhandig. In: Het Parool,     Europese Commissie (2003). ‘Tot vaststelling van minimum-
23 juni 2016.                                                    normen voor de opvang van asielzoekers in de lidstaten’,
                                                                 Artikel 10-14. Richtlijn 2003/9/EG van de Raad (27-01-2003).
Couzy, M. (2016c). Betere opvang zieke vluchteling.
In: Het Parool, 12 juli 2016.                                    EU (2014). Een gemeenschappelijk Europees asielstelsel.
                                                                 Luxemburg: Bureau voor publicaties van de Europese Unie.
CvRM (2016). Brief aan de staatssecretaris van V&J over opvang
ongedocumenteerden. Utrecht: College voor de Rechten van         Fermin, A.M.E. (1997). Nederlandse politieke partijen over
de Mens, 5 juli 2016.                                            minderhedenbeleid, 1977-1995. Dissertatie. Amsterdam:
                                                                 Thesis Publishers.
Dantzig, R. van en J. Paternotte (2016). Liefst elke vluchteling
een Amsterdamse buur. In: Het Parool, 29 maart 2016.             Gemeente Houten (2016). Actieplan gemeente Houten in
                                                                 samenwerking met maatschappelijke organisaties en inwoners.
Diversion (2016). Dialoog als burgerschapsinstrument.
Amsterdam: Diversion.                                            Genovesi, I.O. (2016). Broertjes kritisch over COA: “Alles wordt
                                                                 verpulverd” In: de Volkskrant, 8 september 2016.
Elzinga, D.J. (2014). De burgemeester als “pouvoir neutre”.
In: E.R. Muller en J. de Vries (red.), Burgemeester. Positie,
rol en functioneren van de burgemeester. Deventer: Kluwer.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 42 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 43 ======================================================================

<pre>Literatuur                                                                                                                         41
Gestel, R. van (2016). Vluchten voor het AZC. Over lokale         Ham, M. en J. van der Meer (2015). De ondernemende burger.
democratie, referendumperikelen en trechterwerking in het         De woelige wereld van lokale initiatieven. Utrecht: Movisie.
bestuursrecht. In: RegelMaat 2, p.128-141.
                                                                  Heerschop, T. (2016). Raad tegen pilot D66 asielzoekers.
Gezondheidsraad (2016). Geestelijke gezondheid van                In: De Telegraaf, 1 april 2016.
vluchtelingen. Den Haag: Gezondheidsraad.
                                                                  Hirsch Ballin, E. (2016). Zouden wij echt zo anders zijn?
GGD GHOR Nederland (2016). De gezondheid van vluchtelingen        In: Trouw, 9 april 2016.
in gemeenten: preventie centraal. Utrecht: GGD GHOR.
                                                                  Horst, G. ter en T. Kwakkelstein (2014). De burgemeester:
Goosen, S. (2016). Een veilige en gezonde toekomst? Preventie en  een sterk verhaal. In: E.R. Muller en J. de Vries (red.) (2014).
zorg voor vluchtelingen met een verblijfsvergunning. Landelijke   Burgemeester. Positie, rol en functioneren van de burgemeester.
bijeenkomst vluchtelingen in gemeenten. Lezing op 31 mei          Deventer: Kluwer.
2016.
                                                                  Huijer, M. en M. van Hees (2016). Wij zijn allemaal migranten.
Graaf, P. de (2016). Osser volkswijk blieft geen asielsingles.    Een pleidooi voor Europese openheid. Amsterdam: Boom.
In: de Volkskrant, 17 maart 2016.
                                                                  IGZ (2016). Medische zorg aan asielzoekers onder druk maar
Gruijter, M. de, T. Rietveld en I. Razenberg (2016). Mensen zoals ketenpartners beperken gezamenlijk risico’s. Utrecht: Inspectie
jij en ik. Burgers aan het woord over het vluchtelingenvraagstuk. voor de Gezondheidszorg.
Utrecht: Kennisplatform Integratie & Samenleving.
                                                                  IVESCR (1966). CESCR General Comment No. 14: The Right to
Gruyter, C. de (2016). Laat vluchtelingen zwart werken!           the Highest Attainable Standard of Health (Art. 12). New York,
In: NRC, 23 februari 2016.                                        06-12-1966.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 43 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 44 ======================================================================

<pre>42                                                                                                                RVS – Grensconflicten
Karsten, N. en M. Boogers (2014). Parlementair burgemeester-         Markus, S. (2016). Stichting koopt honderd huizen voor
schap. In: E.R. Muller en J. de Vries (red.), Burgemeester. Positie, vluchtelingen. In: Trouw, 27 februari 2016.
rol en functioneren van de burgemeester. Deventer: Kluwer.
                                                                     Mensink, W., J. den Ridder, E. Schrijver (2016). Opvattingen
Karsten, N., A. Cachet en L. Schaap (2014). Gewoon bijzonder:        over vluchtelingen zijn diverser dan we denken. Gepubliceerd
de ontwikkeling van het burgemeestersambt verkend.                   op www.socialevraagstukken.nl, 30-6-2016.
In: E.R. Muller en J. de Vries (red.), Burgemeester. Positie, rol en
functioneren van de burgemeester. Deventer: Kluwer.                  Minderhoud, P.E. (1994). De koppeling van voorzieningen aan
                                                                     het verblijfsrecht van vreemdelingen. In: Migrantenrecht 9, p.
Kinderombudsman (2016). Wachten op je toekomst. Kinderen             179-186.
in de noodopvang in Nederland. KOM008/2016.
                                                                     Nourozi, S. (2015). Opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers.
Kramer, S.A., M.H.H. Hoogsteder, E. Olsman en L.H.M. van             Een inventarisatie bij gemeenten. Utrecht: Movisie.
Willigen (2015). Handreiking ethische dilemma’s in de GGZ
voor asielzoekers. Amsterdam: Johannes Wier Stichting.               Pharos (2014). Brief aan Tweede Kamer: Vermijd verwarring
                                                                     over definitie van medisch noodzakelijke zorg. 31 maart 2014.
Kremer, M. (2013). Vreemden in de verzorgingsstaat.                  Te downloaden via: http://www.pharos.nl/documents/doc/
Hoe arbeidsmigratie en sociale zekerheid te combineren.              medische-zorg-aan-vreemdelingen-april2014.pdf.
Den Haag: Boom Lemma Uitgevers.
                                                                     Pharos (2016). Kennissynthese gezondheid van nieuwkomende
Landelijke Commissie Medische Aspecten van het                       vluchtelingen en indicaties voor zorg, preventie en ondersteu­
Vreemdelingenbeleid (2004). Medische aspecten van het                ning. Utrecht: Pharos.
vreemdelingenbeleid. Rapport Landelijke Commissie Medische
Aspecten van het Vreemdelingenbeleid (commissie-Smeets).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 44 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 45 ======================================================================

<pre>Literatuur                                                                                                                          43
Pluymen, M.H. (2008). Niet toelaten betekent uitsluiten.         Rogier, L.J.J. & C.J. Rhoon (2014). Taken en bevoegdheden.
Een rechtssociologisch onderzoek naar de rechtvaardiging en      In: E.R. Muller en J. de Vries (red.), Burgemeester. Positie, rol en
praktijk van uitsluiting van vreemdelingen van voorzieningen.    functioneren van de burgemeester. Deventer: Kluwer.
Den Haag: Boom Juridische Uitgevers.
                                                                 Rothstein, B. en S. Steinmo (2002). Restructuring the Welfare
Poll, W. van de (2016). Nog steeds geen huis voor vluchtelingen. State: Political Institutions and Policy Change. New York:
In: Trouw, 15 juni 2016.                                         Palgrave MacMillan.
Pronk, J. en P. Meijs (2016). Zieke mensen op straat zetten is   RVS (2016). Verlangen naar samenhang. Over systeemverant­
mensonterend. In: Het Parool, 11 juli 2016.                      woordelijkheid en pluriformiteit. Den Haag: Raad voor
                                                                 Volksgezondheid en Samenleving.
Raijmakers, L.M. (2014). Leidende motieven bij decentralisatie.
Discours, doelstelling en daad in het Huis van Thorbecke.        Scheffer, P. (2016). De vrijheid van de grens. Stichting Maand
Leiden: Universiteit Leiden.                                     van de Filosofie.
Razenberg, I. en M. de Gruijter (2016). Vluchtelingen aan het    Schmidt, D., C. van Ekris en D. Slettenaar (2016). Sociale woning
werk. Enquête onder gemeenten over arbeidstoeleiding van         is niet voor vluchtelingen. In: Het Parool, 30 maart 2016.
statushouders. Utrecht: Kennisplatform Integratie &
Samenleving.                                                     SCP (2016). Continu Onderzoek Burgerperspectieven (COB):
                                                                 Burgerperspectieven 2016/2. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Reijner, T. (2016). Verzet tegen sluiting AZC Laren: “Met        Planbureau.
stomheid geslagen”. In: Elsevier, 7 september 2016.
                                                                 Struijs, A.J. (1998). Minderhedenbeleid en moraal. Erkenning van
RMO (2014). Leren innoveren in het sociaal domein. Den Haag:     culturele identiteit in het perspectief van de liberale moraal.
Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling.                         Dissertatie. Assen: Van Gorcum.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 45 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 46 ======================================================================

<pre>44                                                                                                                RVS – Grensconflicten
TK (2013/2014). Memorie van Toelichting. Regels inzake de           Vasterman, J.(2016). Terecht dat ze bij Charlie Hebdo zijn
gemeentelijke ondersteuning op het gebied van zelfredzaamheid,      vermoord. In: NRC, 13 mei 2016.
participatie, beschermd wonen en opvang (Wet maatschappe­
lijke ondersteuning 2015). Tweede Kamer, vergaderjaar 2013/2014,    VenJ (2015). Brief van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie
33481, nr. 3.                                                       aan asielzoekers, 19 oktober 2015. Den Haag: Ministerie van
                                                                    Veiligheid en Justitie.
TK (2015/2016a). Onderwijs aan vreemdelingen. Brief van
de minister en staatssecretaris van onderwijs, cultuur en           VenJ, OCW, COA, LOWAN. Informatiedocument voor gemeenten,
wetenschap. Tweede Kamer, vergaderjaar 2015/2016, 34334, nr.1.      scholen en schoolbesturen over onderwijs aan nieuwkomers bij de
                                                                    vestiging van een opvanglocatie of bij de komst van leerplichtige
TK (2015/2016b). Memorie van Toelichting. Wijziging van de          nieuwkomers (2016). Den Haag: Ministerie van Veiligheid en
Huisvestingswet 2014 inzake de huisvesting van vergunnings­         Justitie, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
houders. Tweede Kamer, vergaderjaar 2015/2016, 34454, nr.3.         Centraal Orgaan opvang Asielzoekers, LOWAN.
TK (2015/2016c). Kamerbrief over stand van zaken asielzoekers-      Verblijfblog. Woordenboek van het migratierecht. Amsterdam:
onderwijs. Tweede Kamer, vergaderjaar 2015/2016, 34334, nr.22.      Vrije Universiteit. Geraadpleegd op 11 augustus 2016 via
                                                                    http://verblijfblog.nl/?page_id=1079.
Triemstra, M., C. Veenvliet, C. Zuidwind, P. van Kessel en N. Bos
(2016). Noodzaak en omvang van de inzet van professionele tolken    Verlaan, J. (2016). Huisvesting blijft ver achter bij toestroom
in de zorg. Een inventarisatie onder zorgverleners. Utrecht: NIVEL. van vluchtelingen. In: NRC, 4 juli 2016.
Tromp, J. (2016). Burgemeesters: laat opvang aan ons over.          Visser, J. en S. van Walsum (2016). Hoe de rust weerkeerde in
In: De Volkskrant, 22 februari 2016.                                asielzoekersland. In: de Volkskrant, 11 juni 2016.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 46 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 47 ======================================================================

<pre>Literatuur                                                                                       45
Vonk, G. (red.), A.M. Klingenberg, S.A.J. Munneke, A. Tollenaar   Digitale bronnen:
(2016). Rechtsstatelijke aspecten van de decentralisaties in het
sociale domein. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen.           www.ahomeawayfromhome.nl
                                                                  www.coa.nl
Vries, J. de (2016). Opvang op maat bespreekbaar.                 www.lowan.nl
In: De Volkskrant, 24 februari 2016.                              www.opnieuwthuis.nl
                                                                  www.ruimteomtewonen.nl
Vriesema, I. (2016a). Asielzoekers huisvesten? Dat blijft         www.vluchtelingenwerk.nl
gewoon urgent. In: NRC, 3 februari 2016.                          www.werkwijzervluchtelingen.nl
Vriesema, I. (2016b). Mooi praten van Blok, zeggen gemeenten.
In: NRC, 3 februari 2016.
WRR, Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (2001).
Nederland als immigratiesamenleving. WRR-rapport 60.
Den Haag: Sdu Uitgevers.
Zwaard, W. van der (2014). Welfare chauvinism. A critical history
of the Universal welfare state. Masterscriptie Universiteit
Utrecht. Te downloaden via http://dspace.library.uu.nl/
bitstream/handle/1874/290601/Welfare%20Chauvinism.%20
A%20critical%20history%20of%20the%20universal%20
Dutch%20welfare%20state.pdf?sequence=2.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 47 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 48 ======================================================================

<pre>46 RVS – Grensconflicten</pre>

====================================================================== Einde pagina 48 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 49 ======================================================================

<pre>                                                             47
Voorbereiding
Dit essay is geschreven door een commissie bestaande uit
Dick Willems (raadslid), Paul Frissen (adviserend raadslid),
Willemijn van der Zwaard en Alies Struijs (adviseurs),
Mette Vreeken (stagiaire) en Nathalie Buijs (ondersteuning).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 49 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 50 ======================================================================

<pre>48 RVS – Grensconflicten</pre>

====================================================================== Einde pagina 50 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 51 ======================================================================

<pre>                                                                                                            49
Geraadpleegde deskundigen
Jamila Achahchah    Kennisplatform Integratie & Samenleving Lieneke Slingenberg Vrije Universiteit
Hans Bellaart       Kennisplatform Integratie & Samenleving Ariane den Uyl      Vluchtelingenwerk Nederland
Evert Bloemen       Pharos                                  Roswitha Weiler     Vluchtelingenwerk Nederland
Jan Braat           Gemeente Utrecht                        Jos Wienen          Gemeente Katwijk; VNG
Marja Dijkstra      Menzis GCA                              Loes van Willigen   Johannes Wier Stichting
Marije Eleveld      Gemeente Ede
Han Entzinger       Erasmus Universiteit Rotterdam
Hans Faber          Dienst Terugkeer & Vertrek
Veronika Flegar     Rijksuniversiteit Groningen
Marcel van der Gaag Platform Opnieuw Thuis
Martine Goeman      Defence for Children
Simone Goosen       GGD GHOR Nederland
Stans Goudsmit      College voor de Rechten van de Mens
Aart Hendriks       KNMG; LUMC
Andries Jumelet     Gemeente Reimerswaal
Margreet Kroesen    Dokters van de Wereld
Marieke Postma      LOWAN
Niene Oepkes        Gemeente Utrecht
Sjef Robroek        Centraal Orgaan opvang Asielzoekers
Marlies Rotshuizen  Centraal Orgaan opvang Asielzoekers
Bas Schuiling       SNV Brabant Centraal
Fouad Sidali        Gemeente Culemborg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 51 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 52 ======================================================================

<pre>50 RVS – Grensconflicten</pre>

====================================================================== Einde pagina 52 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 53 ======================================================================

<pre>                                                                                                               51
Afkortingenlijst
azc			asielzoekerscentrum                                   UWV		  Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
BMA		 Bureau Medische Advisering                            VenJ		 Ministerie van Veiligheid en Justitie
COA		 Centraal Orgaan opvang Asielzoekers                   VWN		  Vluchtelingenwerk Nederland
COB		 Continu Onderzoek Burgerperspectieven                 Wav		  Wet arbeid vreemdelingen
CvRM		 College voor de Rechten van de Mens                  WRR		  Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
GCA		 Gezondheidscentrum Asielzoekers
GGD		 Gemeentelijke Gezondheidsdienst
ggz		 geestelijke gezondheidszorg
GHOR		 Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio
GVA		 Gemeentelijk Versnellingsarrangement
IND		 Immigratie- en Naturalisatiedienst
IVESCR		 Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale
			en Culturele Rechten
KIS			 Kennisplatform Integratie & Samenleving
MCA		 Menzis COA Administratie
OCW		 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
ONA		 Oriëntatie op de Nederlandse Arbeidsmarkt
RZA		 Regeling Zorg Asielzoekers
SCP		 Sociaal en Cultureel Planbureau
SER		 Sociaal Economische Raad
TK			Tweede Kamer
twv		 tewerkstellingsvergunning
</pre>

====================================================================== Einde pagina 53 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 54 ======================================================================

<pre>52                                                                            RVS – Grensconflicten
Publicaties
Wisseling van perspectief. De werkagenda van de RVS.
Publicatie, nummer 15-01, december 2015.
Verlangen naar samenhang. Over systeemverantwoordelijkheid en pluriformiteit.
Advies, nummer 16-01, april 2016.
Een gedurfde ambitie. Veelzijdig samenwerken met kind en gezin.
Advies, nummer 16-02, mei 2016.
Grensconflicten. Toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen.
Essay, nummer 16-03, oktober 2016.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 54 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 55 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 55 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 56 ======================================================================

<pre>Grensconflicten Toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen Essay Grensconflicten Toegang tot sociale voorzieningen voor vluchtelingen Essay RVS</pre>

====================================================================== Einde pagina 56 =================================================================

<br><br>