<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>          VOOR
DE ZORG   EEN
          GEZONDE
AGENDA
          SAMEN
          LEVING
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>De Raad voor Volksgezondheid
en Samenleving (RVS) is een         DE ZORGAGENDA
onafhankelijk strategisch advies­
orgaan. De RVS heeft tot taak de    VOOR EEN
regering en de Eerste en Tweede
Kamer van de Staten-Generaal te     GEZONDE
adviseren over hoofdlijnen van
volksgezondheid en samenleving.     SAMENLEVING
Samenstelling Raad
Voorzitter: Pauline Meurs.
Raadsleden: Daan Dohmen,
Jan Kremer, Bas Leerink,
Liesbeth Noordegraaf-Eelens,
Greet Prins, Loek Winter.
Adviserend raadsleden:
José Manshanden, Dick Willems.
Directeur/algemeen secretaris a.i.:
Luc Donners.
Adjunct algemeen secretaris:
Marieke ten Have.
Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving
Parnassusplein 5
Postbus 19404
2500 CK Den Haag
T +31 (0)70 340 50 60
mail@raadrvs.nl
www.raadRVS.nl
Twitter: @raadRVS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>INLEIDING
De Raad voor Volksgezondheid en
Samenleving (RVS) is door minister
Schippers gevraagd om toekomstige
beleidsonderwerpen rond ‘zorg’ en
‘gezondheid’ in kaart te brengen. De
RVS presenteert daarom De Zorgagenda
voor een gezonde samenleving.
                                     3
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>  De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) is door
  minister Schippers gevraagd om toekomstige beleidsonderwerpen
  rond ‘zorg’ en ‘gezondheid’ in kaart te brengen. De RVS presen-
  teert daarom De Zorgagenda voor een gezonde samenleving. Dit
  is een agenda met zes kern­opgaven, waar de nieuwe minister en
  staats­secretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in
  hun beleid van de komende jaren mee te maken krijgen. En zij niet
  alleen. Ook hun collega’s van andere ministeries en bij gemeenten
  zullen voor deze opgaven komen te staan. Volksgezondheid gaat nu
  eenmaal over meer dan goede zorg en hulp1 alleen.
  De Nederlandse verzorgingsstaat blijft zich ontwikkelen, met positief
  resultaat. Feit is bijvoorbeeld dat mensen steeds langer leven en
  overwegend tevreden zijn over hun bestaan. Zorg en hulp in Neder-
  land zijn anno 2017 bovendien van hoge kwaliteit. Juist omdát het
  stelsel in grote lijnen succesvol is, verschuift de focus naar com-
  plexe, dieperliggende opgaven. Het zijn opgaven die raken aan
  fundamentele zorgen en onzekerheden onder burgers over waar het
  met de Nederlandse verzorgingsstaat naartoe gaat. Opgaven ook,
  waar geen snelle en simpele beleidsoplossingen voor te vinden zijn.
  De komende regering krijgt te maken met lastige afwegingen over
  hoe een gezonde samenleving gestalte kan krijgen. ‘Een gezond
  leven’ betekent immers voor ieder mens iets anders, en niet ieder-
  een is even gezond. Hieruit volgen heel verschillende ideeën over
  hoe mensen in een veranderend en vergrijzend Nederland voor
  elkaar willen en kunnen zorgen. Dit simpele, maar fundamentele
  gegeven vertaalt de RVS in De Zorgagenda naar drie uitgangs­
  punten: investeren in onderling vertrouwen, meer aandacht voor
  verschillen tussen mensen en inzetten op blijvende solidariteit. Deze
  drie uitgangspunten en de bijbehorende kernopgaven werken we
  hierna verder uit.
       Investeren in onderling vertrouwen
  In de vele gesprekken, werkbezoeken en publieksbijeenkomsten
  in het kader van De Zorgagenda merkten we dat ‘vertrouwen’ een
  terugkerend thema was. Het gaat dan om vertrouwen op verschil-
4                                                                     5
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>lende niveaus: van de concrete vertrouwensrelatie tussen hulpvrager   de RVS twee kernopgaven voor de komende jaren. De eerste gericht
en hulpverlener tot het abstracte vertrouwen dat burgers hebben       op kwaliteit van zorg, de tweede gericht op kwaliteit van leven.
in ‘de verzorgingsstaat’ en de manier waarop ze van voorzieningen
gebruik kunnen maken; van de rugdekking die professionals krijgen          Kernopgave 3
van hun bestuurders tot de manier waarop de inspectie aanbieders           Diversiteit in dienstverlening
controleert. Onderling vertrouwen behoeft aandacht, gegeven het            Hoe kunnen professionals in hun dagelijkse werk recht doen
feit dat steeds meer burgers zich zorgen maken over de toekomst            aan verschillende opvattingen over wat goede zorg en hulp is,
van zorg en hulp in Nederland. De RVS neemt in De Zorgagenda               en wat betekent dat voor de bijdragen van niet-professionele
twee kernopgaven op die het gebrek aan vertrouwen agenderen.               hulp en/of technologische voorzieningen? Lees verder4
De eerste op het niveau van concrete relaties tussen al diegenen,
die rechtstreeks bij zorg en hulp betrokken zijn; de tweede op het         Kernopgave 4
niveau van afwegingen over de samenleving als geheel:                      Ruimte voor kwaliteiten van leven
                                                                           Hoe kan het toepassen van steeds meer medische en
     Kernopgave 1                                                          technologische kennis in de praktijk voldoende ruimte laten
     Verantwoording in dienst van verantwoordelijkheid                     aan persoonlijke opvattingen over kwaliteit van leven in
     Welke vormen van verantwoording afleggen passen                       perioden van ziek zijn, ouder worden en sterven?
     bij het dragen van professionele en bestuurlijke                      Lees verder4
     verantwoordelijkheid? Lees verder4
     Kernopgave 2
     Investeren in een gezonde samenleving                                 Inzetten op blijvende solidariteit
     Hoe worden maatschappelijke opbrengsten van investeringen
     in zorg, hulp, wonen, werken en leren beter zichtbaar en         In Nederland is de overheid verantwoordelijk voor een vangnet van
     voelbaar? Lees verder4                                           zorg en hulp voor de mensen die dat nodig hebben. Ze heeft een
                                                                      belangrijke stem in de organisatie van zorg en hulp en in het verde-
                                                                      len van de bijbehorende lasten over de beroepsbevolking. Daarbij
                                                                      moet de overheid rekening houden met demografische veranderin-
     Meer aandacht voor verschillen tussen mensen                     gen: steeds meer mensen worden ouder, aandoeningen zijn vaker
                                                                      chronisch en het aantal werkende mensen dat het sociale vangnet
De RVS stelt in zijn eerste advies Verlangen naar samenhang (RVS      financieel draagt neemt af. Nu gesproken wordt over de transitie van
2016) dat er in Nederland heel verschillende opvattingen bestaan      verzorgingsstaat naar participatiesamenleving, is het van belang te
over ‘goede’ zorg en hulp. Verschillen in persoonlijk, economisch,    kijken hoe de bestuurlijke veranderingen uitpakken voor mensen die
sociaal en cultureel kapitaal maken dat mensen heel verschillende     op één of meerdere fronten kwetsbaar zijn. Hoe bereiken zij de zorg
zorg- en hulpvragen hebben en de zorg of hulp die ze ontvangen        en hulp die ze nodig hebben en hoe bereiken zorg- en hulpverleners
ook heel verschillend waarderen. Het vertalen van deze pluriformiteit hen? Hoe slagen zij erin om mee te (blijven) doen en mee te (blijven)
naar de organisatie van zorg en hulp levert veel vragen op, zo werd   beslissen? Twee kernopgaven op De Zorgagenda horen bij het inzet-
ook duidelijk tijdens de conferentie De zorg van morgen: een waar-    ten op blijvende solidariteit. De eerste draait om solidariteit in het
devolle zorg die de RVS op 10 oktober 2016 organiseerde. Onder de     licht van sociaaleconomische gezondheidsverschillen, de tweede
noemer ‘meer aandacht voor verschillen tussen mensen’ agendeert       om solidariteit in het licht van ‘de participatiesamenleving’:
6                                                                                                                                            7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>     Kernopgave 5                                                  een ander perspectief op solidariteit gewenst is. De zes kern­
     Toegangsdrempels op maat                                      opgaven vragen om meer dan het verder verfijnen en optimaliseren
     Hoe kunnen toegangsdrempels tot zorg en hulp rekening         van wat al bereikt is of om snelle, pragmatische oplossingen. Ze
     houden met de unieke situaties waarin mensen zich bevinden,   vragen om een visie op hoe mensen in Nederland voor elkaar willen
     zeker naarmate de problemen zich opstapelen? Lees verder4     en kunnen zorgen en met elkaar willen bijdragen aan een gezonde
                                                                   samenleving. Daarbij hoort ook een visie op de rol en verantwoor-
     Kernopgave 6                                                  delijkheid van de overheid. De Zorgagenda sluit daarmee aan bij de
     Participeren naar eigen maatstaven                            eigen meerjarige werkagenda, waarin de RVS al een brede wisseling
     Hoe kan de overheid, in haar ambitie om mensen naar           van perspectief op zorg en gezondheid agendeerde (Wisseling van
     vermogen te laten participeren, voldoende ruimte laten aan    Perspectief, RVS 2015).
     ieders eigen kijk op meedoen en meebeslissen? Lees verder4
                                                                   De recent verschenen De Agenda voor de Zorg 2 geeft eveneens blijk
                                                                   van de wens om de komende jaren in Nederland te investeren in
                                                                   vernieuwende zorg die past bij de veranderende samenleving. De
     Werkwijze                                                     betrokken partijen agenderen complexe problemen en ambitieuze
                                                                   oplossingen. Vanuit een zelfde optimistische houding agendeert
Met De Zorgagenda wil de RVS aansluiten bij wat er in Nederland    de RVS in De Zorgagenda zes onderliggende kernopgaven die de
leeft aan ervaringen met zorg en hulp. Deze agenda is het eerste   komende jaren een rol spelen in beleidsafwegingen rond ‘zorg’ en
resultaat van een zoektocht naar de praktijk van hulp vragen,      ‘gezondheid’. Het zijn kernopgaven die botsende waarden achter
hulp verlenen en hulp organiseren. Die zoektocht bestond           regels en systemen expliciet maken en die er toe uitnodigen om
uit verschillende stappen. In aanvulling op de thematische         ervaringen van zorgvragers en zorgverleners meer stem te geven.
expertsessies die de Raad sinds zijn oprichting heeft belegd,      Aan alle kernopgaven die we hierna uitwerken ligt namelijk één
werden voor De Zorgagenda verschillende werkbezoeken en            gedeelde wens ten grondslag. Een wens, die wat de RVS betreft hou-
publieksbijeenkomsten georganiseerd. Ook is sinds begin februari   vast biedt voor een volgende fase van beleid op het terrein van ‘zorg’
het platform www.dezorgagenda.nl live, waar een ieder die dat wil  en ‘gezondheid’. Een wens, bovendien, die in al onze gesprekken
een bericht voor de toekomstige minister van VWS kan achterlaten.  doorklonk: om steeds als mens te zien en gezien te worden.
De ervaringen die mensen via al deze kanalen met ons deelden
hielpen om de zes kernopgaven te formuleren en aan te scherpen.
Ze zijn daarom nu al bij elk van de zes kernopgaven terug te zien.
Het verzamelen van ervaringen en inzichten stopt hier niet. Hoe
we daar het komende jaar mee verder gaan, valt aan het einde van
                                                                   1. ‘Hulp’ gebruikt de RVS in deze        2. De Agenda voor de Zorg. Aanbod
deze agenda te lezen. (zie Hoe nu verder?).                           agenda als overkoepelende term voor      van het zorgveld aan politiek en
                                                                      alle hulpverlening en ondersteuning      samenleving (2017). Gepresenteerd
                                                                      die valt onder de Wet maatschap-         op 20 maart 2017 door de partijen
                                                                      pelijke ondersteuning, de Jeugdwet       ActiZ, FMS, GGD GHOR Nederland,
                                                                      en de Participatiewet. ‘Zorg en hulp’    Ieder(in), GGZ Nederland, InEen,
     Een nieuwe visie in zes kernopgaven
                                                                      omvat dus niet alleen het aanbod         KBO-PCOB, KNMG, LHV, Mind, NFU,
                                                                      in het zorgdomein, maar ook in het       Patiëntenfederatie NL, NVZ, VGN,
Met De Zorgagenda schetst de RVS een visie op volksgezondheid         sociale domein. En daarmee zowel         V&VN en ZN.
in een samenleving, waarin verschillen tussen mensen groot zijn,      verantwoordelijkheden van het Rijk
onderling vertrouwen tussen mensen aandacht behoeft, en waarin        als van gemeenten.
8                                                                                                                                                9
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>KERNCIJFERS
Met vier groepen in Nederland gaat het goed:
– de gevestigde bovenlaag (15% van de bevolking);
– de jongere kansrijken (13%);
– de werkende middengroep (27%) en
– de comfortabel gepensioneerden (17%).
Dat is in totaal ruim 70% van de bevolking.
Twee groepen (bijna 30% van de bevolking) kunnen minder
goed meekomen:
– de onzekere werkenden (14%) en
– het precariaat (mensen die over de hele linie
		 achterblijven, behalve werk bijv. ook in hun sociale
		 netwerk, gezondheid of digitale vaardigheden) (15%).
De twee achterblijvende bevolkingsgroepen hebben weinig
vertrouwen in andere mensen (ongeveer 40%, tegenover
ongeveer 25% bij de vier andere groepen). Ze zijn ook
minder tevreden met het leven (een gemiddelde gelukscore
van 6,1 à 6,3 tegenover 7,6 à 8,1 bij de vier andere groepen).
Uit: SCP, Verschil in Nederland. Sociaal en Cultureel Rapport 2014
In 2050 zal naar verwachting een op de vier inwoners
65 jaar of ouder zijn (nu is dat een op de zes). Het aantal
75-plussers zal in dat jaar meer dan verdubbeld zijn tot
3 miljoen personen. Het aantal mensen met een chronische
ziekte neemt toe: van 5,3 miljoen in 2011 (32% van de
bevolking) naar 7 miljoen in 2030 (40% van de bevolking).
Uit: SCP, De toekomst tegemoet. Sociaal en Cultureel Rapport 2016
                                                                   11
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>   INVESTEREN IN ONDERLING
   VERTROUWEN
   ‘Vertrouwen’ is een terugkerend thema
   in vele gesprekken. Het behoeft
   aandacht, zo blijkt uit het groeiende
   onbehagen onder burgers over de
   toekomst van zorg en hulp in Nederland.
   Hoe investeert een gezonde samen­
   leving in vertrouwen, zowel in de
   concrete relaties tussen zorgvragers en
   zorgverleners, als in het draagvlak onder
   burgers voor ‘hun’ voorzieningen?
12                                         13
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>       Kernopgave 1
       Verantwoording in dienst van verantwoordelijkheid
       Welke vormen van verantwoording afleggen passen
       bij het dragen van professionele en bestuurlijke
       verantwoordelijkheid?
   Kwaliteit van zorg is het meest voelbaar voor diegenen, die zorg en
   hulp ontvangen en verlenen. Voor velen van hen voelt het alsof de
   ruimte om kwaliteit te leveren wordt beheerst door wat er moet, en
   wordt beperkt door wat er mag. De roep om meer ruimte klinkt al
   geruime tijd.
   In het professionele handelen in zorg en hulp ligt de nadruk te
   eenzijdig op het voldoen aan ‘de’ norm. Professionele handelin-
   gen zijn te veel gericht op het vermijden van risico’s en op alleen
   datgene doen wat is afgesproken. En als er iets mis gaat, komt de
   schuldvraag in de huidige maatschappij vóór het accepteren van
   menselijke fouten, wat risico-avers gedrag en de neiging om zich in
   te dekken bij professionals en bestuurders alleen maar versterkt.
   De kern van professioneel handelen is niet zozeer het volgen van
   de norm maar er juist van kunnen afwijken als de situatie daar om
   vraagt. Kwaliteit ontstaat in het proces: door het steeds motiveren
   van gemaakte keuzes, door zowel zorgvrager als zorgverlener.
   Daarbij hoort het bespreekbaar maken van de mate waarin en de
   omstandigheden waaronder risico’s te accepteren zijn. Deze manier
   van verantwoording afleggen is van essentieel belang om te leren
   en te kunnen verbeteren, maar delft in de huidige verantwoordings­
   praktijk het onderspit. Niet alleen in de curatieve zorg en de lang-
   durige zorg, maar in toenemende mate ook in de maatschappelijke
   onder­steuning.
   De RVS wil dat verantwoording afleggen weer in dienst komt te
   staan van het dragen van verantwoordelijkheid voor kwaliteit van
   zorg en hulp. Dat vertrouwen in verantwoord professioneel handelen
   weer vóór vertrouwen in de gestelde norm komt te staan. Daarmee
   agendeert de Raad een zoektocht naar nieuwe en andere vormen
   van verantwoording afleggen, die in de eerste plaats als zinnig en
   behulpzaam worden ervaren door diegenen die er aan moeten
14                                                                      15
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>voldoen. Verantwoording afleggen zou dan niet langer druk moeten          De factor ‘tijd’ speelt in deze kernopgave een belangrijke rol. Het
opleveren, maar juist ruimte moeten bieden – een vertrouwens­-            reflecteren op gemaakte professionele en bestuurlijke keuzes kost
basis – om op verantwoordelijke wijze te kunnen werken, leren en          tijd. Zowel in de ontmoetingen tussen zorgvrager en zorgverlener,
innoveren.                                                                als in de terugkoppeling daarover naar inspecteurs op lokaal, regio­
                                                                          naal en nationaal niveau. Gemeenten, bijvoorbeeld, hebben tijd en
                                                                          rust nodig om hun bestuurlijke verantwoordelijkheid voor jeugdhulp,
     “Leerplichtambtenaren die kinderen en ouders eerst weer              participatie en maatschappelijke ondersteuning vorm te geven. Snel
     op weg helpen voordat ze de wet handhaven: dat is pas                en zichtbaar resultaten moeten boeken (bij verantwoording afleggen
     verantwoordelijkheid nemen (en heel moeilijk!).”                     meestal binnen één jaar, en als er zorgen zijn over kwaliteit nog veel
     Zie ook het bericht over het werkbezoek onderwijs-jeugdhulp op       sneller) leidt tot vormen van verantwoording afleggen, die niet pas-
     www.dezorgagenda.nl                                                  sen bij de tijd die het professionals en bestuurders kost om vanuit
                                                                          inhoud en patiëntervaringen te reflecteren op hun verantwoordelijk-
                                                                          heden.
Deze nieuwe en andere vormen van verantwoording afleggen zullen
gevolgen hebben voor de wijze van sturing door de overheid en
controle door toezichthouders. Immers, niet de meetbare resultaten              “Tijd is een financiële maat geworden. De waarde van vertragen,
ten opzichte van het zogenaamde ‘gemiddelde’ staan dan centraal,                een pas op de plaats maken, zijn we als professionals verleerd. Ik
maar vooral de vraag of er geleerd en vernieuwd is: vinden profes-              heb er behoefte aan dat vertragen weer mag.”
sionals en bestuurders zelf dat ze hun eigen normen en kwaliteits­              Zie ook het verslag ‘De Zorgfabriek’ op www.dezorgagenda.nl
eisen hebben gehaald? En kunnen ze dat motiveren met behulp van
de ervaringen van de mensen die ze zorg of hulp verleend hebben?
Dit is toezicht op ervaren kwaliteit (door zowel zorgvrager als zorg-
verlener) in plaats van enkel op papieren kwaliteit. Een vorm van
toezicht, bovendien, die op basis van vertrouwen ruimte biedt om
vooruit te kijken: hoe ga ik het beter doen en hoe weet de toezicht-
houder dat?
     Een deel van de zoektocht naar nieuwe vormen van
     verantwoording afleggen bestaat uit het verkennen van al
     bestaande goede voorbeelden. Neem het project ‘regelarme zorg’
     bij Philadelphia Zorg. Medewerkers werkten gedurende twee jaar
     met veel minder regels en juist met meer activiteiten gericht op
     (zelf)reflectie en beraad. Een cultuurverandering was het resultaat:
     meer ervaren (zelf)vertrouwen, meer werkplezier en meer aandacht
     voor cliënten en hun naasten. De reacties waren positief, van
     cliënten tot aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg.
16                                                                                                                                               17
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>“De creativiteit van de nieuwe generatie
zorgverleners staat onder druk. Ze leren
om als eerste een label op te plakken, een
diagnose te stellen. Anders komt er immers
geen geld om te behandelen.”
Zie ook het verslag van ‘De Zorgfabriek’ op
www.dezorgagenda.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>“Zorg draait om vertrouwen. Wat zou het                                 Kernopgave 2
                                                                        Investeren in een gezonde samenleving
mooi zijn als ook de verantwoording van
zorg gebaseerd wordt op vertrouwen. Dat                                 Hoe worden maatschappelijke opbrengsten van investeringen
                                                                        in zorg, hulp, wonen, werken en leren beter zichtbaar en
zou veel administratieve lasten schelen;                                voelbaar?
geld dat aan zorg(innovatie) kan worden                            Mensen met een zorg- of hulpvraag zullen op de vraag, wat ze hun
besteed. Er zijn diverse initiatieven op dit                       gezondheid waard vinden, zelden in concrete euro’s antwoorden.
                                                                   Ook zorgverleners willen de waarde van hun eigen handelen niet
gebied, maar die verlopen moeizaam en                              in harde cijfers uitdrukken. En toch gaat een belangrijk deel van de
                                                                   discussie over zorg en hulp in Nederland over wat dat de samen­
borduren voort op de huidige regels. Er is                         leving ‘kost’.
disruptie nodig op dit terrein. Dat vraagt lef,
maar geeft vertrouwen!”                                                 “Sommige handelingen zijn van onschatbare waarde en worden
Ingezonden bericht. Ook een ervaring delen? Schrijf een bericht op      toch niet of nauwelijks vergoed. Als ik in een complexe casus
www.dezorgagenda.nl                                                     andere betrokken hulpverleners om raad en advies vraag, krijg
                                                                        ik daar met een beetje geluk € 4,50 voor. En de telefoontjes
                                                                        die ik pleeg om voor een patiënt een passende plek in een
                                                                        verzorgingshuis te regelen kunnen überhaupt niet worden
                                                                        vergoed.”
                                                                        Zie ook het bericht over het werkbezoek huisartsenzorg op
                                                                        www.dezorgagenda.nl
                                                                   Deze eenzijdige focus op kosten leidt tot problemen. De financiële
                                                                   prikkels in het stelsel van zorg en hulp werken de verkeerde kant op.
                                                                   Van beloning voor zuinige en zinnige zorg of substitutie is nauwelijks
                                                                   sprake. Investeringen in de zorg worden uitgedrukt in percentages
                                                                   van het nationaal inkomen, in plaats van in opbrengsten voor partici-
                                                                   patie, arbeid en volksgezondheid.
                                                                   In een visie op een gezonde samenleving mogen de opbrengsten
                                                                   van werk, woning, opleiding, voeding en vrije tijdsbesteding voor
                                                                   een gezond leven niet ontbreken. Om nog maar te zwijgen over de
                                                                   duurzame impact van frisse lucht, schoon water en een prettige
                                                                   leefomgeving op gezondheid. Investeren in een gezonde samen­
                                                                   leving betekent dat er veel meer dan nu gebeurt aandacht is voor de
                                                                   bijdragen die andere sectoren van de samenleving aan de volks­
                                                                                                                                       19
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>gezondheid leveren. Er wordt veel gesproken over het belang van            maatschappelijke ondersteuning van deze gezinnen, krijgt CZ het
preventie, maar vooralsnog is de investering in preventie uiterst          geïnvesteerde geld terug. Anders niet.
beperkt en ligt het initiatief hiervoor nog te veel binnen het domein
van zorg en hulp alleen. De RVS verwacht, dat meer oog voor de
feitelijke en mogelijke opbrengsten die andere domeinen voor volks-    Ook als financiële schotten door het opbrengstenperspectief worden
gezondheid hebben het smalle debat over de betaalbaarheid van          overbrugd komt de financiële vraag wel steeds op tafel: wie doet
zorg en hulp in Nederland verruimt.                                    welke investering, bij wie valt er vervolgens geld vrij en waar wordt
                                                                       dat voor benut? Een lastige vraag, zeker wanneer maatschappelijke
Investeren in een gezonde samenleving houdt verband met de             opbrengsten niet of nauwelijks feitelijk aantoonbaar zijn. Belangrijk
vraag, wat gezondheid mensen eigenlijk waard is. Dit waarde­           onderdeel van deze kernopgave is daarom om te onderzoeken hoe
perspectief is van belang voor het bewaken van de vertrouwens­         de overheid het perspectief van maatschappelijke opbrengsten
basis onder het sociale vangnet. Immers: wat is het pensioenstelsel    behoudt en onderbouwt als die opbrengsten moeilijk in euro’s uit te
nog waard als de jonge generatie er niet meer in gelooft? Wat is het   drukken zijn.
zorgstelsel nog waard als mensen het liefst alleen betalen voor wat
ze zelf gebruiken? Investeren in een gezonde samenleving vanuit
een perspectief van opbrengsten vergt dus allereerst een politiek          “Laten we de memorabele momenten niet vergeten: kleine
en maatschappelijk gesprek over de gedeelde waarden die aan                kinderen die buiten spelen op het terrein van het AZC en zo binnen
investeringen ten grondslag liggen. Deze gedeelde waarden vormen           een paar weken Nederlands spreken; volwassen vluchtelingen
de vertrouwensbasis op grond waarvan burgers bereid zijn in ‘hun’          die na jaren van strijd eindelijk de draad weer kunnen oppakken;
verzorgingsstaat te blijven investeren. Dit gesprek is urgent, zowel       medewerkers die hun vakantie-uren liever laten uitbetalen dan op
landelijk als lokaal, gegeven de toenemende zorgen onder burgers           vakantie gaan, zo graag zijn ze hier bezig.”
over de toekomst van zorg en hulp.                                         Zie ook het bericht over het werkbezoek hulp aan vluchtelingen op
                                                                           www.dezorgagenda.nl
De RVS verwacht dat het opbrengstenperspectief helpt om finan-
ciële schotten tussen domeinen te overstijgen. Het investeren in
preventie door zorgverzekeraars, bijvoorbeeld, is op dit moment
lastig te realiseren en ook moeilijk uit te leggen: het zijn tenslotte
euro’s die ze (als het goed is) nooit meer terug zien. In termen van
opbrengsten voor een gezonde samenleving lijkt een dergelijke
investering echter wel te verantwoorden.
     Zorgverzekeraar CZ gaat 250 Haagse gezinnen met schulden
     helpen. CZ betaalt daarvoor het Sociaal Hospitaal, een bedrijf
     waar ervaren hulpverleners werken die geselecteerde gezinnen
     gaan helpen met het afbetalen van hun schuld en het inzichtelijk
     maken van hun problemen. De achterliggende overtuiging: als
     je schulden kunt wegnemen of oplossen, zie je vaak ook een
     afname van andere (gezondheids)problemen. Als de gemeente
     na drie jaar ziet dat er fors minder geld is uitgegeven aan de
20                                                                                                                                           21
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>Investeren in onderling vertrouwen
– verder in voorbereiding bij de RVS
                                                                         MEER AANDACHT VOOR
                                                                         VERSCHILLEN TUSSEN
Illusie van Evidence Based
Practice
                                     nieuwe geneesmiddelen mogelijk,
                                     waardoor middelen sneller voor
                                                                         MENSEN
                                     patiënten beschikbaar komen tegen
In veel domeinen heeft de evidence   maatschappelijk aanvaardbare
based benadering aan invloed         prijzen? Wat kan de Nederlandse     Verschillen in persoonlijk, economisch,
gewonnen, van de geneeskunde         overheid doen om dit te stimuleren?
tot het overheidsbeleid. Hoewel                                          sociaal en cultureel kapitaal maken dat
deze rationele benadering van de
professionele praktijk haar vruchten Who Cares                           mensen heel verschillende zorg- en
heeft afgeworpen, heeft zij ook haar
beperkingen. Evidence based wordt    De RVS is partner van de Rijks-
                                                                         hulpvragen hebben en de zorg of hulp
vaak als synoniem gebruikt voor
‘goed’ en verdringt andere norma-
                                     bouwmeester bij de prijsvraag
                                     WHO CARES: een open oproep
                                                                         die ze ontvangen ook heel verschillend
tieve, professionele en praktische
overwegingen. Er is dan onvol-
                                     aan ontwerpers en innovatieve
                                     doeners en denkers uit andere
                                                                         waarderen. Hoe is deze pluriformiteit
doende oog voor de persoonlijke      sectoren om gezamenlijk hun idee
                                     voor toekomstbestendige wijken te
                                                                         naar de organisatie van zorg en hulp te
waarden en context van mensen.
In dit advies biedt de RVS hand­     verbeelden. De oproep is om inno-   vertalen?
reikingen waarmee professionals de   vatieve en toekomstgerichte visies
complexiteit van hun praktijk kunnen op de Nederlandse woonwijken te
omarmen met een gepast gebruik       ontwerpen, die antwoord geven op
van wetenschappelijk bewijs.         demografische ontwikkelingen en
                                     veranderingen in zorg en onder­
                                     steuning.
Dure Geneesmiddelen
Nieuwe, vaak zeer dure, genees-
middelen leggen een steeds grotere
druk op de betaalbaarheid van de
zorg. Veel van die middelen vinden
hun oorsprong in met publieke
middelen gefinancierd onderzoek.
Farmaceutische bedrijven ontwik-
kelen die verder en brengen ze op
de markt, maar vragen daar hoge
prijzen voor. De samenleving lijkt
daarmee dubbel te betalen: ze
betaalt voor een deel van het onder-
zoek en moet vervolgens het middel
voor een hoge prijs kopen. In dit
adviestraject buigt de RVS zich over
de vraag of het ook anders kan. Zijn
er alternatieve ontwikkelroutes voor
22                                                                                                               23
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>         Kernopgave 3
         Diversiteit in dienstverlening
         Hoe kunnen professionals in hun dagelijkse werk recht doen
         aan verschillende opvattingen over wat goede zorg en hulp is,
         en wat betekent dat voor de bijdragen van niet-professionele
         hulp en/of technologische voorzieningen?
   Meer mensen in Nederland worden steeds ouder. Aandoeningen
   worden steeds vaker chronisch. Beide zaken zorgen voor meer
   complexe en langdurige zorg- en hulpvragen. Afwegingen over
   passende zorg en hulp worden alleen maar ingewikkelder en moe-
   ten met voldoende rust en persoonlijke aandacht gemaakt kunnen
   worden. Ondertussen raken burgers steeds meer gewend aan de
   ultrasnelle, scherp geprijsde en persoonlijke service van de 24-uurs­
   economie. En dat vertaalt zich ook in andere opvattingen over kwa-
   liteit van zorg en hulp: hoe meer zorgkosten mensen maken, hoe
   hoger de eisen die ze stellen aan het service- en kwaliteitsniveau
   van zorg en hulp.
   Deze ontwikkelingen houden verband met alom geuite zorgen over
   het dreigende tekort aan personeel. Het aantal werkende mensen
   in Nederland daalt, terwijl het aantal mensen met een zorg- of
   hulpvraag stijgt. Met deze opgave agendeert de RVS de groeiende
   vraag om zorg en hulp met aandacht, rust, comfort en een hoog
   serviceniveau tot in de details. ‘Meer handen aan het bed’ klinkt als
   dé oplossing, maar die gaat voorbij aan de verschillende en veran-
   derende opvattingen over wat mensen goede zorg en hulp vinden.
   Dienst­verlening gaat meer dan ooit om het kunnen inschatten
   waar iemand op dit moment behoefte aan heeft. Het vraagt, anders
   gezegd, om situationele gelijkheid: niet iedereen hetzelfde bieden
   maar aansluiten bij wat mensen in een bepaalde context nodig heb-
   ben. Om in te schatten wat iemand nodig heeft is de juiste opleiding
   van groot belang. Dienstverlening die goed aansluit bij de hulpvraag
   en de persoonlijke context van de hulpvrager gaat echter over meer
   dan het hebben van de correcte papieren en bevoegdheden.
24                                                                      25
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>     “De focus op belevingsgerichte zorg is er niet alleen voor       En: wie weet welke diensten robots of andere digitale hulpmiddelen
     bewoners, maar ook voor hulpverleners. Zeker ook voor die van de straks kunnen leveren? De digitale mogelijkheden die professionals
     toekomst. En dus nodigen we stagiaires nu al uit voor workshops  hebben nemen toe en het aantal gerobotiseerde diensten stijgt. Die
     en praktijklessen.”                                              technologische voorzieningen maken dat zorg en hulp steeds vaker
     Zie ook het bericht over het werkbezoek gehandicaptenzorg op     en makkelijker tijd- en plaatsonafhankelijk geleverd worden, soms
     www.dezorgagenda.nl                                              ook door dienstverleners van heel andere aard. Neem de kuns­tmatig
                                                                      intelligente dokter Dr. A.I. die het bedrijf HealthTab sinds januari
                                                                      2017 aanbiedt: een app die mensen met een gezondheidsklacht
De RVS pleit voor het verkennen en (her)waarderen van een mix         zonder tussenkomst van een hulpverlener helpt om de aard, urgen-
van deskundigheden. Denk aan teams of netwerken waarin zorg- en       tie en mogelijke oplossing van hun klacht te bepalen.
hulpverleners met verschillende opleidingsniveaus of uit verschil-
lende organisaties samenwerken. Een belangrijke bouwsteen voor        Zowel de bijdragen van niet-professionals als het toenemende
kwaliteit van zorg is dat complexe beslissingen door hoogopgeleide,   gebruik van technologische voorzieningen hebben gevolgen voor
geregistreerde professionals genomen worden. Denk bijvoorbeeld        hoe professionals dagelijks zorg en hulp van hoge kwaliteit leveren.
aan beslissingen over de uithuisplaatsing van kinderen. Maar een      Het verkennen en (her)waarderen van een mix van deskundigheden
belangrijke bouwsteen is net zo goed: een MBO’er die bijdraagt aan    plaatst de roep om meer personeel dan ook in een ander daglicht.
een basis van rust en vertrouwen, door laagdrempelige ondersteu-      Het inzetten op meer diversiteit in de dienstverlening vraagt om
ning te bieden bij de dagelijkse gang van zaken in een gezin met      het doordenken van hoe verantwoordelijkheden in de toekomst
problemen.                                                            op een andere manier gedeeld kunnen worden: binnen en tussen
                                                                      instellingen, binnen en tussen professionele, niet-professionele
                                                                      en gerobotiseerde zorg. Uitgangspunt daarbij is dat in de meeste
      “Samenwerken is geen kraaltjes geven. Samenwerken is gunnen,    zorg- en hulpsituaties sprake is van gedeelde verantwoordelijkheid,
     en elkaar leren kennen. Bijvoorbeeld door je verpleegkundige     waarbij de betrokkenen allemaal een bouwsteen van goede en
     de kans te bieden om een paar maanden mee te draaien op een      passende zorg leveren.
     andere afdeling of zelfs in een ander ziekenhuis.”
     Zie ook het bericht over het werkbezoek ziekenhuiszorg op
     www.dezorgagenda.nl                                                   “Kijk naar wat nodig is (vraag) en niet naar wat er is (aanbod).
                                                                           Sta open voor alternatieve vormen van ondersteuning die mensen
                                                                           zelf aandragen, maar misschien niet in de bestaande structuren
De rol van niet-professionals (familieleden, vrijwilligers) in zorg        (verzekering) passen. Dat kan beter aansluiten bij de behoefte en
en hulp groeit. Er zijn goede voorbeelden van professionele en             dus beter helpen.”
informele hulp die samen optrekken, bijvoorbeeld bij kleinschalige         Ingezonden bericht. Ook een ervaring delen? Schrijf een bericht op
woonvormen voor mensen met dementie.                                       www.dezorgagenda.nl
     “De familieleden van verschillende bewoners hebben samen wat
     extra geld ingelegd voor de schoonmaak van het huis. Zo hebben
     de verplegers meer tijd voor de bewoners.”
     Zie ook het bericht over het werkbezoek ouderenzorg op
     www.dezorgagenda.nl
26                                                                                                                                            27
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>“Vrijwilligheid is de basis, maar moet ook
worden bewaakt. Vrijwilligers krijgen hier
altijd dezelfde vraag voordat ze naar huis
weggaan: Ga je goed naar huis?”
Zie ook het bericht over het werkbezoek palliatieve zorg op
www.dezorgagenda.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>“Onze architect nam voor het ontwerp                        Kernopgave 4
                                                            Ruimte voor kwaliteiten van leven
van een nieuwe zorglocatie voor ouderen
maar één vraag als uitgangspunt, namelijk                   Hoe kan het toepassen van steeds meer medische en
                                                            technologische kennis in de praktijk voldoende ruimte laten
‘hoe zou ik het voor mijn moeder doen’?                     aan persoonlijke opvattingen over kwaliteit van leven in
                                                            perioden van ziek zijn, ouder worden en sterven?
Gevolg: een open gesloten afdeling,
woonkamers waar vrijwillige huismoeders                Gedurende een mensenleven passeren allerlei opvattingen over de
                                                       kwaliteit van het leven de revue. Wanneer sprake is van beperking,
appelflappen bakken en een pizzeria met                ziekte, toenemende kwetsbaarheid of een naderend levenseinde
                                                       wordt dat abstracte ‘kwaliteit van leven’ vaak heel concreet: hoe leer
lange tafels voor als de kleinkinderen                 ik leven met mijn beperking? Wil ik wel (door) behandeld worden? Wat
langskomen.”                                           is de kwaliteit van leven die ik na een behandeling overhoud? Hoe wil
                                                       ik mijn laatste levensfase inrichten en wat heb ik daarvoor nodig?
Zie ook het bericht over het werkbezoek ouderenzorg op
www.dezorgagenda.nl
                                                            Bij Pharos – het expertisecentrum gezondheidsverschillen – komen
                                                            steeds meer verzoeken binnen om trainingen in cultuursensitieve
                                                            palliatieve zorg.Tijdens een voorlichtings­bijeenkomst werd door
                                                            een zorgverlener opgemerkt: “Zorg is er op gericht om de laatste
                                                            levensfase zo draaglijk mogelijk te maken. Sommige mensen
                                                            met een islamitische achtergrond vinden dat het lijden er juist
                                                            bij hoort; daarmee vallen de zonden weg, zo is de gedachte.
                                                            Ook willen sommigen geen morfine in de laatste dagen omdat
                                                            ze het belangrijk vinden om met een heldere geest voor Allah te
                                                            verschijnen. Ga er echter niet van uit dat zoiets voor alle moslims
                                                            geldt: blijf altijd vragen stellen naar iemands persoonlijke wensen.”
                                                       Te midden van de almaar groeiende medische en technologische
                                                       mogelijkheden krijgt een maatschappelijk gesprek over omgaan met
                                                       kwetsbaarheid weinig ruimte. Denk aan de aandacht voor eenzaam-
                                                       heid onder ouderen. Hoe snel gaat het over dé eenzame oudere die
                                                       geholpen moet worden, terwijl sommige mensen het misschien juist
                                                       op prijs stellen met rust gelaten te worden? Of denk aan de snelheid
                                                       waarmee problemen een medisch stempel krijgen, zonder te erken-
                                                       nen dat ze misschien te maken hebben met de levensfase waarin
                                                       iemand zich op dat moment bevindt (zie ook Recept voor maat-
                                                       schappelijk probleem, RVS 2017).
                                                                                                                               29
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>Innovatie en technologische vernieuwing zijn kenmerkend voor een           ziekenhuis moeten blijven omdat de thuissituatie (nog) niet vol-
cultuur van streven naar steeds betere zorg en hulp. Nederland             doende is aangepast aan hun situatie.
loopt wereldwijd voorop in het toepassen van innovatie, in het echt
laten werken van nieuwe ideeën in de praktijk. Een testland. En
niet zomaar: technologische ontwikkelingen brengen onder meer                   “Op vrijdagavond en in het weekend worden steeds meer
voorspellende geneeskunde snel dichterbij. Het wordt mogelijk om                ouderen aangemeld bij de spoedeisende hulp. Wij moeten ze dan
te anticiperen op het ontstaan van een eventuele ziekte. Behalve het            opnemen omdat het thuis niet meer gaat, maar eigenlijk horen zij
gegeven dat kennis eerder beschikbaar is, gaat het om de afweging               niet in het ziekenhuis. We kunnen weinig voor ze betekenen, erger
wat die kennis waard is en of deze bepalend zou moeten zijn voor                nog, de ziekenhuisomgeving verslechtert vaak hun situatie. Er
het al dan niet interveniëren.                                                  moeten andere vormen van intensieve hulp en zorg komen voor
                                                                                mensen die het thuis (even) niet redden. De eenzijdige mythe van
De RVS agendeert daarom de kernopgave om te onderzoeken hoe                     zo lang mogelijk thuis wonen moet doorbroken worden.”
Nederland voorop kan lopen in het ruimte bieden aan kwaliteiten                 Zie ook het bericht over het werkbezoek spoedeisende hulp op
van leven: het toepassen van innovatieve ondersteuning bij ziek zijn,           www.dezorgagenda.nl
ouder worden en sterven op een manier die past bij persoonlijke
opvattingen over hoe een bepaalde levensfase kan worden inge-
richt. Dat komt in de praktijk met het zoeken naar een evenwicht           Hier is ook het vraagstuk van continuïteit van zorg en hulp aan de
tussen ‘alles doen wat mogelijk is’ en voldoende ruimte laten aan          orde. Kwaliteit van leven gaat voorbij aan administratieve grenzen
persoonlijke keuzes die misschien afwijken van wat vanuit medisch          tussen domeinen, aan fysieke grenzen tussen huis en zorginstel-
perspectief als ‘logisch’ of ‘gezond’ beschouwd wordt. Daarbij hoort       ling en aan organisatorische grenzen tussen Rijk en gemeenten.
ook: het rekening houden met de mate waarin mensen over digitale           Innovatieve ondersteuning betekent daarom ook: zorg en hulp zo
vaardigheden beschikken.                                                   kunnen inrichten dat ze aansluiten bij de leefsituatie van degene met
                                                                           de zorg- of hulpvraag. Er is op dit moment nog sprake van te veel
                                                                           administratieve, fysieke en organisatorische grenzen die vanuit het
     “Als je zorg verleent in de laatste fase van iemands leven, moet      perspectief van kwaliteit van leven niet neer passen (zie ook Imple-
     ook jij leren accepteren dat sterven bij het leven hoort. Persoonlijk mentatie van e-health vraagt om durf en ruimte, RVS 2017).
     contact durven maken en een gesprek kunnen voeren over
     kwaliteit van leven hoort dan bij je takenpakket. Dat kost energie
     maar is ook heel waardevol.”                                               “De overgang tussen typen zorg is niet goed. Bijvoorbeeld als
     Zie ook het bericht over het werkbezoek ziekenhuiszorg op                  je uit het ziekenhuis ontslagen wordt en je mantelzorg is er
     www.dezorgagenda.nl                                                        niet klaar voor. Of als je bijwerkingen krijgt op medicijnen die
                                                                                je chronisch ziek maken. De zorg is alleen voorbereid op wat
                                                                                statistisch waarschijnlijk is. En communiceert niet naar de patiënt
Technologische en medische ondersteuning maken het bijvoorbeeld                 of mantelzorger over wat zijn rol is. Men praat over ziekte, niet over
mogelijk dat mensen langer thuis kunnen blijven wonen. Dat is een               zorg.”
waardevolle trend, tenminste, als er voldoende aandacht blijft voor             Ingezonden bericht. Ook een ervaring delen? Schrijf een bericht op
iemands persoonlijke opvattingen over wat een ‘thuis’ uitmaakt. Op              www.dezorgagenda.nl
het moment dat de toegevoegde waarde van ‘thuis’ verloren gaat
omdat het huis tot ziekenhuis is omgetoverd raakt kwaliteit van leven
in het geding. Andersom geldt dat evengoed: als mensen in het
30                                                                                                                                                  31
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>Meer aandacht voor verschillen tussen mensen
– verder in voorbereiding bij de RVS
Netwerkzorg
Zorg en ondersteuning worden
door complexe behoeften steeds
vaker door meerdere, verschillende
professionals én mantelzorgers
verleend. Deze netwerken rond
individuele cliënten houden zich
vaak niet aan bestaande organisa-
tie- of domeingrenzen en kunnen
snel van samenstelling veranderen.
Het is van belang de activiteiten van
verschillende betrokkenen goed op
elkaar af te stemmen. In dit advies-
traject onderzoekt de RVS hoe
netwerken rond mensen met com-
plexe zorgbehoeften er in de praktijk
uitzien. Sluiten zij voldoende aan bij
behoeften en wensen van individu-
ele patiënten en cliënten? Hoe de
verbinding te verbeteren?
De impact van robotisering en
digitalisering op mens, zorg
en welzijn
De ontwikkelingen in robotisering,
internet of things, digitalisering en
dergelijke gaan sneller dan men-
sen kunnen bijbenen. Ze dringen,
soms onzichtbaar, door in ons hele
dagelijks leven. Zelflerend vermo-
gen van kunstmatige intelligentie
gaat een grote versnelling geven
in een veranderende relatie tussen
ons als mens en technologische
ontwikkelingen en systemen. Wat
gaan deze ontwikkelingen beteke-
nen voor de wijze waarop ‘mens en
machine’ zullen gaan samenwerken
en samenleven?
32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>INZETTEN OP BLIJVENDE
SOLIDARITEIT
Nu gesproken wordt over de transitie
van verzorgingsstaat naar participatie­
samenleving, is het van belang te kijken
hoe de bestuurlijke veranderingen
uitpakken voor mensen die op één of
meerdere fronten kwetsbaar zijn. Hoe
bereiken zij de zorg en hulp die ze nodig
hebben en hoe bereiken zorg- en
hulpverleners hen? Hoe slagen zij erin
om mee te (blijven) doen en gezond te
blijven?
                                        35
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>        Kernopgave 5
        Toegangsdrempels op maat
        Hoe kunnen toegangsdrempels tot zorg en hulp rekening
        houden met de unieke situaties waarin mensen zich bevinden,
        zeker naarmate de problemen zich opstapelen?
   Zorg en hulp lijken op het eerste gezicht ruimschoots beschikbaar.
   De meeste zorgvragers vinden de weg naar een passend aanbod
   inderdaad gemakkelijk. Of ze weten wie hen hierbij kan helpen.
   Maar voor een deel van de mensen in een kwetsbare positie geldt
   dat het aanbod van zorg of hulp hen niet, moeizaam of te laat
   bereikt. Voor hen is de wereld van zorg en hulp een complex woud
   aan regels, formulieren en rekeningen. Zij weten de weg niet altijd
   te vinden en ervaren mede daardoor een tekort aan zorg en hulp.
   En: zij ervaren ook veel onbegrip voor hun situatie. Hoe solidair is
   de verzorgingsstaat eigenlijk met hen?
        “Daar sta je dan met je blauwe vuilniszak. Geen geld, geen plek
        om naartoe te gaan. De kans dat je op dat moment weer de fout
        in gaat is groot.”
        Zie ook het bericht over het werkbezoek zorg voor ex-gedetineerden op
        www.dezorgagenda.nl
   Zowel zorg en hulp die ‘te vroeg’ of ‘te vaak’ worden ingezet, als
   zorg en hulp die ‘te laat’ of ‘te weinig’ op gang komen gaan ten
   koste van de gezondheid en het welzijn van mensen. Dat kost hen
   én de samenleving veel leed, frustratie en geld. Het is daarom
   belangrijk dat iedereen op tijd de weg naar zorg en hulp weet te
   vinden. Dat brengt ons bij de drempels die zorg en hulp omgeven.
   Zorg en hulp zijn niet zomaar toegankelijk. Logisch, want het is in
   het belang van de samenleving om kostbare zorg en hulp alleen dan
   ter beschikking te stellen wanneer dat ook echt nodig is. Het eigen
   risico, de eigen bijdrage, de tegenprestatie: het zijn manieren om
   te zorgen dat mensen bewust en zuinig gebruik maken van zorg of
   hulp. Dat werkt uitstekend voor de ruim 70% van de Nederlandse
   bevolking met een (boven)gemiddelde beurs, een (boven)gemid-
36                                                                            37
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>deld opleidingsniveau en een (boven)gemiddeld sociaal netwerk.              In het licht van sociaaleconomische gezondheidsverschillen agen-
Deze toegangsdrempels pakken heel anders uit voor diegenen,                 deert de RVS de opgave, om in de toegangsdrempels tot zorg en
die op één of meerdere fronten bovengemiddeld kwetsbaar zijn.               hulp los te komen van een gemiddeld niveau aan vaardigheden,
Mensen met een smalle beurs, weinig of geen opleiding, een klein            kennis en middelen onder burgers. Vanaf het eerste moment dat
sociaal netwerk of beperkte mobiliteit.                                     iemand aanklopt met één of meerdere hulpvragen moet rekening
                                                                            gehouden worden met zijn of haar unieke situatie. Denk aan het
                                                                            maken van een uitzondering op de regels voor de eigen bijdrage
     “Het is van belang zo’n 10 tot 20 Nederlanders te kennen om            wanneer die bijdragen zich snel opstapelen omdat iemand van
     een goede start te maken in de samenleving. Alleen: de meesten         meerdere regelingen tegelijk gebruik gaat maken. Of aan het kie-
     hebben zo’n netwerk niet van vandaag op morgen opgebouwd.              zen voor een andere tegenprestatie dan verplicht sollicitatiebrieven
     Hoe vind je dan je weg tussen alle instanties?”                        schrijven wanneer een uitkering verleend wordt aan iemand die
     Zie ook het bericht over het werkbezoek hulp aan vluchtelingen op      laaggeletterd is.
     www.dezorgagenda.nl
                                                                                 “In de wijk kom ik mensen tegen die eigenlijk in een verpleeghuis
Toegangsdrempels gaan bovendien uit van enkelvoudige proble-                     zouden moeten wonen als je hun zorgvraag bekijkt, maar die dit
men, die goed te omschrijven en af te bakenen zijn en waar een                   niet willen omdat ze in het verpleeghuis een hoge eigen bijdrage
enkelvoudig antwoord vaak volstaat. Met als gevolg dat wanneer                   betalen. Thuis hoeft dat niet. Dit leidt soms tot grote risico’s en
problemen zich opstapelen, toegangsdrempels dat ook doen. Dus:                   problemen.”
als iemand door een chronische aandoening in de bijstand belandt                 Zie ook het verslag ‘De Zorgfabriek’ op www.dezorgagenda.nl
zijn zowel de regels rond eigen bijdrage als de regels rond tegen-
prestatie van toepassing. Juist wanneer problemen zich stapelen,
is het van belang dat verschillende (financiële) regelingen goed op         Toegangsdrempels op maat zijn een voorwaarde voor het bereiken
elkaar afgestemd worden. Zeker gezien het feit dat meervoudige              van de gewenste continuïteit van zorg en hulp in elke afzonderlijke
hulpvragen vaker voorkomen bij de 30% van de Nederlandse bevol-             situatie. Wanneer de regelingen algemeen en gemiddeld blijven,
king die toch al bovengemiddeld kwetsbaar is, en voor wie (financi-         werken goed bedoelde drempels de verkeerde kant op en raken
ële) toegangsdrempels toch al belemmerend werken.                           toegankelijkheid en continuïteit van zorg en hulp in het geding. En
                                                                            de solidariteit in het stelsel als geheel: want zorg en hulp dan blijven
                                                                            ontoegankelijk voor die mensen, die de ondersteuning het hardst
     “Vrouwen in ons opvanghuis hebben vaak lang gewacht met hulp           nodig hebben of die er het moeilijkst om kunnen vragen.
     vragen. Soms laten ze problemen oplopen tot er een ambulance
     aan te pas moet komen. Dat zorgt willens en wetens voor
     problemen zoals een flinke rekening die achteraf komt, maar dat
     is wel de work-around omdat de ambulance eerst hulp moeten
     verlenen, in tegenstelling tot niet-spoedeisende hulpverleners. Je
     zou kunnen zeggen: het ‘eigen’ risico is eigenlijk een te groot risico
     voor risicogroepen. Geld is dé drijfveer om geen zorg te halen.”
     Zie ook het verslag ‘Toegang tot gezondheidszorg’ op
     www.dezorgagenda.nl
38                                                                                                                                                   39
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>“Mag je in Nederland nog laatbloeier
zijn? Dat zou zo helpen om de verschillen
tussen kinderen te omarmen in plaats van
glad te strijken. En laten we niet vergeten:
streetwise is ook een vorm van wijs.”
Zie ook het bericht over het werkbezoek onderwijs-jeugdhulp op
www.dezorgagenda.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>“Zorgvraag en zorgoplossing staan ten                                    Kernopgave 6
                                                                         Participeren naar eigen maatstaven
opzichte van elkaar als rijden van A naar
B. Je weet waar of wat A is en je weet dat                               Hoe kan de overheid, in haar ambitie om mensen naar
                                                                         vermogen te laten participeren, voldoende ruimte laten aan
je naar B wilt zonder dat je weet waar B is.                             ieders eigen kijk op meedoen en meebeslissen?
In de auto-industrie is daar TOMTOM voor                           De druk om mee te doen, je stem te laten horen en jezelf te kunnen
ontwikkeld. Voor de zorg lijkt het logisch                         redden neemt toe. Participeren, samen beslissen en zelfredzaam-
                                                                   heid zijn immers belangrijke speerpunten in een participatiesamen-
om een CARECARE te ontwikkelen. Een                                leving. Voor veel mensen sluit dit aan bij wat ze willen en kunnen.
                                                                   Maar niet zomaar voor iedereen. Wat als je jezelf wel wilt redden,
digitale toepassing die je helpt om een                            maar je er toch niet in slaagt? Wat als je wel mee wilt beslissen over
overzicht te krijgen hoe je van A naar B kan                       de zorg die je krijgt, maar je weet niet hoe? Of als je wel wilt mee-
                                                                   doen, maar je daarbij tegen allerlei belemmeringen aanloopt?
komen.”
Ingezonden bericht. Ook een ervaring delen? Schrijf een bericht op
www.dezorgagenda.nl                                                      “Verwacht niet dat iedereen in staat is om zelfstandig hulp te
                                                                         zoeken en initiatief te nemen richting herstel. Er zijn nogal wat
                                                                         medelanders die de weg niet weten, taal niet spreken, of op een
                                                                         andere manier gehinderd worden in het kenbaar maken van hun
                                                                         hulpvraag (sommigen zien zelfs niet in dat ze een hulpvraag
                                                                         hebben, terwijl de omgeving of maatschappij dat wel vindt).”
                                                                         Ingezonden bericht. Ook een ervaring delen? Schrijf een bericht op
                                                                         www.dezorgagenda.nl
                                                                   Mensen verschillen in het persoonlijk, sociaal, cultureel en eco-
                                                                   nomisch kapitaal dat ze tot hun beschikking hebben. Door ziekte
                                                                   en beperkingen kan dit kapitaal bovendien slinken. Bijvoorbeeld
                                                                   door het verlies van werk, inkomen, energie en mobiliteit. Maar ook
                                                                   omdat vrienden en kennissen de confrontatie met ziekte of beper-
                                                                   kingen lastig vinden. Zo kan het sociale netwerk heel klein worden
                                                                   en participeren heel moeilijk. Dit soort verschillen tussen mensen
                                                                   maakt dat ‘meedoen’ en ‘meebeslissen’ voor iedereen iets anders
                                                                   betekenen. Een constatering met grote gevolgen voor hoe solidari-
                                                                   teit in een participatiesamenleving vorm krijgt.
                                                                   ‘Meebeslissen’ in de zorg en hulp die je krijgt kan zorgen voor een
                                                                   gevoel van autonomie en regie. Maar waar de ene persoon hecht
                                                                                                                                            41
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>aan veel individuele inspraak en zeggenschap, vaart de andere              deel is dat de focus verschuift van ziekte of gebreken naar talenten
persoon liever op de kennis en autoriteit van de arts of hulpverlener.     en mogelijkheden.
De trend die volledig inzet op shared decision making miskent ver-
schillen tussen mensen. Bovendien bestaat het risico dat er bij het        Participeren vanuit eigen waarden in plaats van één collectieve norm
eenzijdig stimuleren van samen beslissen een negatief signaal wordt        betekent ook dat er ruimte komt voor het waarderen van nieuwe
afgegeven: als je niet in staat bent om mee te beslissen, voldoe je        solidariteitsverbanden tussen burgers in stad, dorp of wijk. Deze
blijkbaar niet aan de normen van de huidige samenleving. Dergelijke        tussenvormen verleggen de focus van de tweedeling tussen of
signalen belemmeren de solidariteit tussen groepen mensen in de            zelfredzaamheid of overheidssteun naar wat burgers direct en op
samenleving.                                                               kleine schaal voor elkaar kunnen betekenen. Die verschuiving heeft
                                                                           gevolgen voor de mate waarin ‘de overheid’ aan het roer staat van
                                                                           de organisatie van zorg en hulp in Nederland en zal dus ook discus-
     “In plaats van voor iemand te bepalen wat ‘ie moet doen, hoe het      sie over de grenzen aan haar rol en betrokkenheid teweeg (moeten)
     moet – gesprekken die steevast eindigen in strijd – is de bewoner     brengen.
     nu zelf in the lead. Zelf verantwoordelijk voor wat er gaat gebeuren.
     Best even wennen voor beide partijen. Soms slaan mensen al steil
     achterover als ze ineens mogen bepalen waar het gesprek gaat
     plaatsvinden.”
     Zie ook het bericht over het werkbezoek sociale wijkteams op
     www.dezorgagenda.nl
‘Meedoen’ is nog moeilijker dan ‘meebeslissen’ te vangen in één
trend of doelstelling. De manier waarop iemand participeert in de
maatschappij is altijd gevoed vanuit eigen waarden en mogelijkheden.
Als moreel appel van bovenaf zal ‘de participatiesamenleving’
daarom hoe dan ook falen. Al is het maar omdat de solidariteit
tussen mensen die wel mee kunnen doen en mensen die niet mee
kunnen doen dan sterk onder druk komt te staan.
De RVS agendeert de kernopgave om participeren een eigen
waarde in plaats van een collectieve norm te laten zijn. Dat betekent
onder meer erkennen dat participeren over grenzen tussen beleids-
sectoren en -domeinen heen gaat. Een fijne school, een prettige
buurt, een veilig thuis, een motiverende baan: het zijn allemaal rand-
voorwaarden om mee te kunnen doen, om een netwerk te hebben
en te houden, om gezond te blijven, om je stem te laten horen. Daar
zit dus ook het begin van een nieuwe benadering: vanuit onderwijs,
wonen en arbeid randvoorwaarden en ruimte scheppen voor ieders
participeren naar eigen vermogen. Een belangrijk bijkomend voor-
42                                                                                                                                             43
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>Inzetten op blijvende solidariteit
– verder in voorbereiding bij de RVS
                                                                            HOE NU VERDER?
Zorginkoop en sturing                 en uitvoering brengen. De RVS for-    De Zorgagenda begint hier. De RVS
                                      muleert een aantal oplossingsrich-
In de stelsels van zorg en welzijn    tingen om schulden te voorkomen.      geeft de nieuwe minister en staats­
geldt het uitgangspunt dat een
derde partij de zorginkoop uitvoert                                         secretaris van VWS zes kernopgaven
om tot een doelmatige besteding
van publieke middelen te komen.
                                      Eenzaamheid
                                                                            mee. Ze dienen volgens de RVS als
Maar in de praktijk wordt de toege-
voegde waarde van de zorginkoop
                                      Het thema eenzaamheid is com-
                                      plexer en veelzijdiger dan vaak
                                                                            leidraad voor beleid van de komende
als sturingsmechanisme om het
zorgaanbod af te stemmen op de
                                      wordt gedacht. Het thema krijgt
                                      veel aandacht in de media. Dan
                                                                            jaren.
zorgvraag betwist. Het leidt vaak tot gaat het vooral over ouderen, maar
uniformering, het legt de nadruk op   cijfers tonen aan dat eenzaamheid
wat afrekenbaar is. Het middel is     evenzeer onder andere leeftijden
tot doel verheven en kan innovatie    voorkomt. Ook kent eenzaamheid
belemmeren. Het inkoopproces gaat     zeer diverse oorzaken. Het gaat niet
gepaard met veel inspanning, maar     alleen om het sociale contact, maar
de vraag is of deze inspanning in     ook over verwachtingen, zingeving,
verhouding staat tot de opbrengst.    geborgenheid, vertrouwdheid. Wat
De RVS wil een perspectief op zorg­   behelst het, wat gaat erachter schuil
inkoop aanreiken waarin de wensen     en hoe gaan we ermee om?
en behoeften van de zorgvrager
centraal staan.
Schuldenproblematiek
Schulden hebben een negatieve
invloed op de fysieke en mentale
gezondheid van mensen, op relaties
en gezinnen, op participatie en
arbeidsproductiviteit, op mentale
vermogens en gedrag. Schulden
staan hoog in de top tien van pro-
blemen die wijkteams aantreffen.
Het voorkomen van schulden loont.
Hiervoor is nodig dat meer rekening
wordt gehouden met de vaardig-
heden en omstandigheden van
mensen voor wie de samenleving te
complex is. Overheden, bedrijven
en maatschappelijke organisaties
kunnen meer eenvoud in hun beleid
44                                                                                                              45
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>   De RVS agendeert met De Zorgagenda voor een gezonde samen­
   leving de volgende zes kernopgaven:
     Investeren in           Meer aandacht voor     Inzetten op blijvende
     onderling vertrouwen    verschillen tussen     solidariteit
                             mensen
     1. Verantwoording in    3. Diversiteit in      5. Toegangs­drempels
        dienst van verant-      dienstverlening        op maat
        woordelijkheid
     2. Investeren in een    4. Ruimte voor         6. Participeren naar
        gezonde                 kwaliteiten van        eigen maat­staven
        samen­leving            leven
   De Zorgagenda begint hier. De RVS geeft de nieuwe minister en
   staatssecretaris van VWS zes kernopgaven mee. Ze dienen volgens
   de RVS als leidraad voor beleid van de komende jaren. De zes kern­
   opgaven zijn bouwstenen voor een nieuwe visie op een pluriforme,
   gezonde samenleving. Zodoende kunnen ze dienen om afwegingen
   in beleid en praktijk de komende jaren van scherpte te voorzien: hoe
   zijn deze opgaven in beeld? Wat kunnen verschillende spelers hierin
   betekenen? Wat blijft ingewikkeld, bijvoorbeeld als het gaat over de
   rol en mate van betrokkenheid van de overheid?
   Neem het vraagstuk van kostenbeheersing in de zorg. De RVS
   verwacht dat de zes kernopgaven van De Zorgagenda helpen om
   op een andere manier naar dit vraagstuk te kijken. Als we de kern­
   opgaven volgen, zouden ook andere ministeries zich eigenaar
   moeten gaan voelen van dit vraagstuk – met mogelijk andere
   oplossingen tot gevolg. Discussies over het eigen risico of de eigen
   bijdrage kunnen meer in relatie tot sociaaleconomische gezond-
   heidsverschillen komen te staan – met mogelijk andere conclusies
   tot gevolg. Slimme verantwoordingsregels en moderne dienstverle-
   ning kunnen leiden tot besparingen van onderop die vanuit beleid
   niet te bedenken zijn – met meer draagvlak en eigenaarschap voor
   zuinige zorg in de dagelijkse praktijk tot gevolg.
46                                                                        47
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>De Zorgagenda is bewust geen instrumentele agenda van A naar
Beter geworden. Onze keuze voor een open agenda waar de vraag
en niet het antwoord voorop staat, weerspiegelt de noodzaak om
het beleid op het gebied van volksgezondheid in samenspraak met
anderen – de samenleving – tot stand te brengen. Naar ons oordeel
komt er alleen via deze benadering de nodige aandacht voor verschil,
vertrouwen en solidariteit in een gezonde samenleving. Uiteindelijk
is het aan regering en parlement om in dezen finale politieke beslis-
singen te nemen. Maar nogmaals: voor deze kernopgaven is een
gezamenlijke zoektocht en draagvlak voor de gekozen richting meer
dan ooit geboden.
Het belang van samenspraak betekent ook dat de adressant van
deze kernopgaven niet dé overheid in de hoedanigheid van het
ministerie van VWS is. De nieuwe bewindspersonen delen hun ver-
antwoordelijkheid voor deze opgaven nadrukkelijk met collega’s op
andere ministeries (SZW, OCW, V&J, BZK, I&M) en met gemeenten,
verzekeraars, aanbieders, professionals en (initiatieven van) burgers.
Deze zes kernopgaven laten zien dat steeds vaker een andere rol
van de overheid wordt verlangd. Soms sturend, controlerend en
wetgevend, maar veel vaker zal de (lokale) overheid medebeden-
ker zijn van oplossingen of slechts optreden als ondersteuner van
initiatieven van anderen. In een gezonde samenleving vervult de
overheid verschillende rollen. Ze is lang niet altijd als eerste aan zet
bij het verder brengen van de kernopgaven. Minder beleid of zelfs
afzien van beleid zal dan ook regelmatig meer voor de hand liggen
dan het maken van nieuw beleid.
De RVS scherpt zijn gedachten over de zes kernopgaven het
komende jaar verder. Dat doen we allereerst door te werken aan
onze eigen meerjarige werkagenda: op verschillende plaatsen in
De Zorgagenda valt te lezen welke adviezen we in voorbereiding
hebben. Daarnaast vervolgen we de discussies over de zes kern­
opgaven op het online platform www.dezorgagenda.nl en organise-
ren we een onafhankelijke raadpleging onder zorgvragers, zorgver-
leners en zorgbestuurders (zie ook www.dezorgagenda.nl/partners).
De opbrengsten daarvan delen we het komende jaar op verschil-
lende manieren met politiek, beleid en praktijk. Zo blijft de RVS zelf
actief een bijdrage leveren aan het in samenspraak oppakken van
De Zorgagenda voor een gezonde samenleving.
48
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>Voorbereiding                       Publicatie 17-04
De Zorgagenda voor een gezonde      ISBN: 978 90 5732 266 2
samenleving is voor­bereid door een Ontwerp: Stroomberg
commissie bestaande uit Pauline     Fotografie: Nationale Beeldbank
Meurs, Daan Dohmen, Willemijn       Druk: Xerox/OBT
van der Zwaard, Ingrid Doorten,
Marieke ten Have en Jan Stalman.    © Raad voor Volksgezondheid en
De commissie bedankt Janna          Samenleving. Den Haag, 2017
Goijaerts en Susanne Baars voor
hun werkzaamheden in het kader      Niets in deze uitgave mag worden
van De Zorgagenda.                  openbaar gemaakt of verveel­
                                    voudigd, opgeslagen in een data-
U kunt contact opnemen met de       verwerkend systeem of uitgezonden
commissie via                       in enige vorm door middel van druk,
zorgagenda@raadrvs.nl.              fotokopie, microfilm of op welke
                                    wijze dan ook zonder toestemming
Voor meer informatie:               van de RVS.
www.dezorgagenda.nl.
                                    U kunt deze publicatie downloaden
                                    via www.dezorgagenda.nl en via
                                    www.raadrvs.nl.
50
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>          VOOR
DE ZORG   EEN
          GEZONDE
AGENDA
          SAMEN
          LEVING
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>