<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Briefadvies n.a.v. de ontwerpprijsvraag WHO CARES
                      Maart 2018
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>De urgentie van WHO CARES
Er is een inhaalslag nodig. Een nieuw hoofdstuk in de lange
en rijke Nederlandse traditie van nauwe banden tussen
volkshuisvesting en gezondheidszorg. De maatschappelijke
en demografische ontwikkelingen gaan te snel voor onze
woonwijken. Woningen, straten en voorzieningen voldoen
niet meer aan de wensen en noden van huidige en toekom-
stige bewoners. Hoe kunnen woonwijken toekomst- en
levensloopbestendig worden gemaakt?
Met de ontwerpprijsvraag WHO CARES gingen de initiatief-
nemers in op die gevoelde urgentie tot nieuwe combinaties
tussen wonen en zorg. Hun open oproep aan ontwerpers,
zorgprofessionals, bestuurders en alle andere betrokkenen
leverde een rijke oogst aan innovatieve ontwerpen en toe-
komstgerichte ideeën. Klaar om in praktijk te brengen. De
eerste gemeenten hebben die stap al gezet.
Meer dan 800 mensen hebben hun beste denken en kunnen
ingezet voor het creëren van nieuwe oplossingen voor toe-
komstbestendige wijken. Dit heeft geresulteerd in ruim 150
inzendingen, waarvan er 15 zijn uitgewerkt en waarvan er 5
tot winnaar zijn benoemd.
Minstens zo belangrijk is dat in het proces van de prijsvraag
al hechte banden zijn gesmeed tussen en in deelnemende
gemeenten, betrokken zorgorganisaties, multidisciplinaire
teams, en niet te vergeten de bewoners in de wijken. Er is
veel animo en ambitie om deze prille netwerken verder uit te
bouwen tot een Community of Practice. Zo’n gemeenschap
kan het vraagstuk van WHO CARES met ambitie, zin voor
experiment en optimistische daadkracht te lijf gaan.
In deze bijlage schetsen we de ervaringen opgedaan
tijdens de prijsvraag WHO CARES. Daarnaast doen we
aanbevelingen voor het vervolg, met als belangrijkste de
oprichting van een Community of Practice.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Alles is veranderd behalve onze woonwijken                     • Tussenvormen. Tussen thuis wonen en wonen in een
                                                               instelling is een niemandsland ontstaan. Hier is een ernstig
Het aantal ouderen neemt toe. Al in 2019 is de helft van de    tekort aan tussenvormen. Het schort ook aan opvang na
volwassenen in Nederland 50-plusser. Bij het ouder worden      ziekenhuisopnames, die steeds korter worden.
neemt de ziektelast toe, zijn er meer chronische aandoeningen,
zijn mensen vaak minder mobiel en wordt het netwerk van        • Renovatie. De focus bij het opknappen van bestaande
mensen vaak kleiner. Over 30 jaar zullen er bovendien meer     woningen ligt op snel en goedkoop. Een breder perspectief
ouderen (65+) dan ooit op zichzelf wonen: in 2050 wonen 1,2    is nodig: maak woningen geschikt voor zorg aan huis en
miljoen vrouwen alleen, de 65-plus weduwnaars, exen en         renoveer met oog voor sociale samenhang in de buurt. Dit is
alleenstaanden bereiken in dat jaar de 650 duizend,            ook het moment om daarbij duurzame energieoplossingen
berekent CBS-demograaf Jan Latten. Zijn er dan voor hen        te integreren.
geschikte woningen?
                                                               • Woningcorporaties. Bij het realiseren van nieuwe vormen
Over 30 jaar bestaat de woningvoorraad voor het overgrote      van wonen en zorg ligt ook een kans voor woningcorporaties.
deel uit woningen die er nu al staan. Op de huidige woning-    Zij kunnen een verbindende schakel vormen in de wijken.
markt domineert het rijtjeshuis, terwijl het aantal mensen     Nieuwe wetten en regels hebben gezorgd voor scheidslijnen,
dat in gezinsverband leeft afneemt. Andere samenlevings-       terwijl de corporaties juist weer meer ruimte zouden moeten
vormen vragen om andere huizen en wijken. Dat geldt niet       krijgen om mee te doen in sociale initiatieven.
alleen voor ouderen. Er kan sowieso meer worden aangesloten
bij de diversiteit in de stad: ook jongeren met een beperking, • Preventie. Bewegen en ontmoeting zijn belangrijk voor
mensen met psychische aandoeningen, dak- en thuislozen         een goed leven, maar is daar ruimte voor in de wijk? Voor
en migranten.                                                  sommige mensen is de deur uitgaan al een hele opgave.
                                                               Voor veel mensen voelt de samenleving te groot en onveilig.
Ook de zorg verandert. Er is meer aandacht voor de kwaliteit   De leefbaarheid van wijken staat onder druk. Dan gaat het
van leven. Het liefst wonen we zo lang mogelijk zelfstandig,   om toegankelijkheid, (bereikbaarheid van) voorzieningen,
ook als we zorg nodig hebben. Veel zorg en ondersteuning       luchtkwaliteit, verblijfskwaliteit, hittestress, wateroverlast,
kan met hulp van technologische innovaties thuis verleend      leefbaarheid en aantrekkelijkheid.
worden. Maar er zit een grens aan. Er valt een gat tussen
thuis en verpleeghuis en tussen thuis en ziekenhuis. Zeker     • Openbare ruimte. In het openbare gebied domineert de
voor de mensen die niet over een sterk sociaal netwerk         auto. De auto bracht emancipatie en vrijheid maar ook grote
beschikken. Niet iedereen is even redzaam: sociale             afstanden tussen wonen en werken en afstanden binnen
segregatie ligt op de loer.                                    sociale netwerken (de gemiddelde afstand tussen ouders
                                                               en kinderen is 30km). De auto heeft de openbare ruimte
                                                               anoniem gemaakt en onveilig.
Nieuwe concepten zijn hard nodig
                                                               • Geld en geluk. In de aantrekkende markt lijkt de snelle
• Wonen en zorg zijn uit elkaar gegroeid. Het bij elkaar       winst belangrijker te zijn dan maatschappelijke waarden en
brengen van de domeinen levert meerwaarde op: zorg krijgt      baten die over langere termijn rendement opleveren zoals
invloed op woonomgeving en mobiliteit, terwijl ontwerpers      gezondheid, geluk en zorgpreventie. Wat het ingewikkeld
creativiteit inbrengen. Samenbrengen van domeinen kan          maakt, is dat deze maatschappelijke opbrengsten en be-
ook het gat dichten dat is ontstaan tussen intramurale en      sparingen lastig te kwantificeren zijn.
extramurale zorg. Beide gaan over wonen en zorg, maar bij
de eerste ligt de nadruk te veel op de zorg en bij de tweede   • Investeer. Het blijft lastig om te investeren in preventieve
op wonen.                                                      maatregelen voor toekomstbestendige omgevingen. Daar
                                                               speelt dat de baten van investeringen niet altijd neerslaan
• Experimenteer.                                               bij de investeerder en pas zichtbaar zijn over langere tijd.
De vernieuwende inzichten van de ontwerpteams zijn een         Bovendien zijn baten van preventie moeilijk aan te tonen.
pleidooi voor meer ontwerpkracht op de grens van wonen         Wel zijn er signalen dat investeerders en zorgverzekeraars
en zorg. Experimenteerruimte is nodig. Te vaak wordt vanuit    samen werken aan nieuwe mogelijkheden.
generieke oplossingen gedacht. Wees alert op het bijzondere
en verlies niet zo veel tijd aan eindeloos overleg en dicht-   • Financiering. Er is een sterke behoefte aan nieuwe fi-
regelen.                                                       nancieringsvormen om innovatieve projecten mogelijk te
                                                               maken, bijvoorbeeld een bundeling van de Wmo, Wlz en Zvw.
• Typologieën. De huidige woningvoorraad past niet meer bij
de actuele behoeften aan zorg, ondersteuning en woonvormen. • Doolhof. Veel mensen ervaren het Nederlandse zorgstelsel
Dat geldt niet alleen voor de naoorlogse wijken, maar ook      als een doolhof van wetten en regelingen. Dat leidt tot
voor woonwijken die nu gebouwd worden. Nog steeds ligt de onzekerheid over de toekomst en stress bij een toch al
focus op gezinnen, terwijl Nederland vergrijst en er steeds    kwetsbare groep wijkbewoners. Zij missen overzicht en
meer mensen alleen wonen. Er is een grote behoefte aan         controle over hun situatie.
andersoortige woningen dan het flatje of rijtjeshuis. Dat er
veel meer mogelijk is, laat de oogst van de prijsvraag zien.
Er wordt te weinig ingespeeld op de wensen en behoeften
van de bewoner. Bovendien is de oudere van nu niet de
oudere van de toekomst.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>De kunst van het
samenwerken
WHO CARES principes
De initiatiefnemers van WHO CARES willen
een nieuwe kijk op wijken, wonen en zorg.
Met verbeelding en ontwerpkracht. Met oog
voor technologische innovatie. Met teams
die bestaan uit mensen die over de grenzen                      Voorbeeld 1
                                                                Care2Share (winnaar Groningen) bundelt al het zorggeld in het leefabonne-
van hun vakgebied heen kijken en contact                        ment voor buurtbewoners, waaruit naar behoefte een toegankelijke woning
                                                                en zorg betaald wordt en ook de openbare ruimte een nieuwe impuls krijgt.
maken met buurt en bestuur. De analyse van
de oogst aan plannen en ideeën, de debatten
tussen juryleden en gesprekken met allerlei
betrokkenen, hebben, samengebald, vijf
principes aan het licht gebracht, die voor
zo’n benadering van belang zijn.
a. Maatschappelijke problemen zijn motor voor vernieuwing
Sociale vraagstukken zijn de drijvende kracht achter inno-
vatie. Deze actieve stellingname van de Rijksbouwmeester
wordt gedeeld door zijn mede-initiatiefnemers en door ‘het
veld’. De oproep voor nieuwe vormen van wonen, zorg en          Voorbeeld 2
ondersteuning leverde een enorme respons op. 174 teams -        De wijk als (t)huis (winnaar Sittard-Geleen) combineert een woonvorm voor
ruim 800 mensen - deden mee aan de prijsvraag. De teams         meerdere generaties met een groene klimaat-adaptieve route door de wijk,
waren verrassend breed van samenstelling met leden uit          die er voor zorgt dat ook dementerende ouderen veilig naar buiten kunnen.
de wereld van de architectuur en stedenbouw, de technolo-
giesector, welzijnsorganisaties, de zorg, de financiële wereld,
overheden, gezondheids- en bewegingswetenschappen en            c. Experimenteer meer, vooral met geld en regels
de filosofie. De optimistische visie dat een stad die goed      Om innovatie te stimuleren is er ruimte nodig om te
is ingericht voor ouderen en kwetsbaren een betere stad         experimenteren. Je moet ideeën uitwerken, prototypen
oplevert voor iedereen, spreekt aan.                            ontwikkelen en testen. De inzendingen van WHO CARES
                                                                laten zien dat de belangrijkste experimenteerruimte nodig
‘Denk niet in termen van verlies, maar in termen van maat-      is op het vlak van geldstromen en regelgeving en ook op
schappelijke winst’                                             het vlak van publiek-private samenwerking. Een voorbeeld
Floris Alkemade                                                 is ruimte voor de koppeling van verschillende financie-
                                                                ringsstromen of de incentive voor pensioenfondsen om te
b. Nieuwe coalities, nieuwe inzichten                           investeren in maatschappelijk rendement in plaats van
De oogst van de prijsvraag WHO CARES laat zien dat bij          financieel rendement. De inzendingen van WHO CARES
het werken aan toekomstbestendige wijken de werelden            geven een aantal voorbeelden die het waard zijn om verder
van zorg en ruimtelijk ontwerp en inrichting nader tot          uit te werken, te implementeren en te monitoren.
elkaar komen. In het proces van de prijsvraag ontstonden
nieuwe inzichten en veel meer onderling begrip. Zo is in de
plannen niet alleen naar de ruimtelijke opzet van de wijken
gekeken, maar ook naar de manier waarop de sociale
structuren en het zorgnetwerk opgebouwd zijn. Nieuwe
coalities hebben geleid tot nieuwe inzichten.
‘De creativiteit van de ontwerpers was een inspiratiebron voor
de zorg, die erg geformaliseerd is geraakt in protocollen’
Pauline Meurs
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Voorbeeld 1                                                              Voorbeeld 1
Who Dares (winnaar Rotterdam) introduceert een transformatiefonds om     Mark_us Familiehuis is een initiatief van een grote familie uit Sittard-
de ambitieuze plannen voor de wijk Carnisse mogelijk te maken. Een lang- Geleen. Zij leven met meerdere generaties samen op het erf van een hof.
durige samenwerking tussen gemeente, (pensioen)fondsen, corporaties en
marktpartijen.
Voorbeeld 2                                                              Voorbeeld 2
Expeditie (winnaar Almere) stelt een aanpak voor waarin de financiering  BloemkoolburenBond en hedendaagse hofjes (winnaar Almere) is bij
van zorgkosten wordt ontkokerd. De maatschappelijke baten van de ene     uitstek een plan dat niet van bovenaf wordt geregisseerd. De betrokken
activiteit worden gefinancierd met kostenbesparingen in de andere.       bewoners hebben weliswaar behoefte aan ondersteuning, maar kunnen het
Hiervoor is een samenwerking met (lokale) overheden, zorgkantoren en     leven in meer of mindere mate zelf organiseren.
verzekeraars nodig.
                                                                         Een meesterlijke community is een concept voor huisvesting en onderne-
                                                                         merschap van kwetsbare jongeren op basis van wederkerigheid. Ontstaan
                                                                         uit een persoonlijke situatie en al bewezen op andere plekken.
d. Ga uit van de kracht van de wijk en bied ruimte aan                   e. Design Thinking
bewoners                                                                 WHO CARES was een ontwerpprijsvraag. In multidisci-
Persoonlijke betrokkenheid is een krachtige drijfveer,                   plinaire teams werkten ontwerpers, zorgprofessionals,
zeker bij een prijsvraag als deze. De jury kende twee                    partijen uit onder meer de financiële sector en bouwpartijen
eervolle vermeldingen toe aan teams die vanuit een sterk                 samen. Teams werden uitgedaagd om niet probleem-
persoonlijk ideaal een plan indienden. Hoewel het voor veel              gestuurd, maar oplossingsgericht te werken volgens de
burgers niet mogelijk was te participeren onderstrepen                   definitie van Design Thinking. Belangrijke aspecten daarbij
veel inzendingen de innovatiekracht van bewoners en hun                  zijn het begrijpen en observeren van gebruikers, het testen
vermogen om zelf hun omgeving en zorg in te richten. Deze                van concrete voorstellen (prototypes) en het leren daarvan.
initiatieven uit de samenleving dagen (lokale) overheden                 Het werken aan plannen voor concrete locaties levert veel
uit zich anders tot hun burgers te verhouden dan zij ge-                 meer op dan het ontwikkelen van generiek toepasbare
wend waren.                                                              concepten.
‘Nieuwe ideeën aanmoedigen, verbanden leggen tussen                      ‘Wil je woonwijken echt toekomstbestendig maken, zorg dan
experts en burgers. Geen regelende overheid dus, maar een                voor teams van mensen die over de grenzen van hun discipline
creatieve overheid. Dat levert praktische oplossingen voor               kijken. Een architect met antropologische inslag, een ontwerper
maatschappelijke vraagstukken en verstevigt het weefsel van              die sociologisch geschoold is etc.’
de samenleving’                                                          Sabine Wildevuur (Waag Society)
Bas Heijne
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>De kunst van het samenleven
WHO CARES aanbevelingen
a. Richt een Community of Practice op                         b. Investeer niet alleen in zorg, maar ook in wijken
WHO CARES kaartte vraagstukken aan op het gebied van          Sociale segregatie en vereenzaming zijn serieuze en toene-
wonen, zorg en ondersteuning en leverde een veelheid aan      mende problemen. In de veranderende verzorgingsstaat is
oplossingen en vergezichten. Juist de nauwe samenwerking      het belangrijk om de solidariteit tussen generaties en met
met een waaier aan betrokken partijen (gemeenten,             kwetsbare groepen te behouden. Dit vraagt om een samen-
provincies, zorgorganisaties, deelnemende teams) brak         hangende aanpak van (formele en informele) zorg en ruim-
kokers open en resulteerde in plannen die nieuwe oplos-       telijke ingrepen in de wijk. Met het nieuwe kabinet is er
singen suggereren, buiten gebaande paden en voorbij           gelukkig veel aandacht voor de verbetering van verpleeg-
disciplinaire grenzen. Dit elan willen we samen met de        huiszorg. Echter, slechts 5% van de 65-plussers maakt hier
teams en gemeenten bewaren en verder ontwikkelen. Een         gebruik van. Het is van groot belang dat dit budget ook
Community of Practice (CoP) is hier een goede vorm voor.      wordt ingezet voor investeringen in de verbetering van de
Het begin is er al. Het is belangrijk dat de vernieuwende     zorg in de wijken en toerusten van huizen opdat mensen
inzichten van WHO CARES verder worden verspreid en            ook echt langer thuis kunnen wonen en het ontwikkelen
uitgewerkt. Ook moeten knelpunten verder onder de loep        van allerlei tussenvormen voor wonen en zorg.
genomen worden, onder andere op het gebied van finan-         • Investeer niet alleen in de aanpassing van de woning-
ciering, opdrachtgeverschap en technologie. Een grondige      voorraad, maar ook in de directe woonomgeving. In nieuwe
analyse van alle inzendingen brengt mogelijk nog andere       inrichtingen van de woonomgeving die mensen verleiden
opgaven aan het licht. Door het blijven volgen van de plannen naar buiten te gaan en ontmoetingen mogelijk te maken.
tijdens de uitvoering kunnen belemmeringen op het gebied      • Experimenteer daarbij met andere financieringsvormen
van wet- en regelgeving beter worden opgehaald en opge-       en vormen van wijkzorg in netwerken waarin formele en
lost. De lessen uit deze en andere pilots worden actief via   informele zorg en hulp samen optrekken.
een platform gedeeld. In beginsel gaat het in de CoP dus
om het delen en leren van de volgende inventarisaties:
 1) Wat leren we van de ingediende plannen, welke elementen
zouden breder toepasbaar zijn en wat helpt dan om die toe
te passen, zodat het volume van de innovaties vergroot
wordt?
 2) Wat hebben de vier gemeentes nodig die de plannen
van de winnaars gaan implementeren? Hoe kunnen ze
elkaar helpen het vuurtje brandend te houden en wat kan
ondersteuning van de CoP daarbij betekenen? Het feit dat
Nederland zich heeft gecommitteerd aan het VN-Verdrag
Handicap legt directe verantwoordelijkheden bij gemeentes
voor wat betreft gelijke participatie van mensen aan de
samenleving.
3) Welke andere kansrijke initiatieven zijn er op dit
moment bij andere partijen, zoals bijvoorbeeld bij het
Stimuleringsfonds Creatieve Industrie of het Aedes-Actiz
Kenniscentrum Wonen-Zorg, en hoe kan kruisbestuiving
leiden tot versnelling en meer volume?.
Ondersteuning vanuit de overheid is noodzakelijk om de
verschillende partijen daadwerkelijk bij elkaar te brengen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>c. Vanzelfsprekend verduurzamen                               De initiatiefnemers van WHO CARES willen hiermee niet
Niet alleen is het belangrijk om te werken aan de sociale     alleen de urgentie van het vraagstuk benadrukken, maar
duurzaamheid in wijken, maar de energetische duurzaam-        tevens juist nu, nu het thema hoog op de politieke agen-
heid moet vanzelfsprekend worden meegenomen.                  da staat en veel publieke aandacht krijgt, het moment
• Zie de duurzaamheidsopgave als kans om de vernieuwing       aangrijpen vervolgstappen te zetten. Door te leren van de
op het gebied van wonen, zorg en ondersteuning te versnellen, experimenten van WHO CARES en daaruit verdere concrete
bijvoorbeeld op het gebied van financiering.                  activiteiten te stimuleren. Door het netwerk dat zich
• Hier is een belangrijke rol weggelegd voor de corporaties.  gevormd heeft een platform te bieden. Door de in gang
                                                              gezette beweging rond de vorming van nieuwe vormen van
                                                              wonen, zorg en ondersteuning tot verdere bloei te laten
                                                              komen.
                                Floris Alkemade,              Pauline Meurs,                  Gijsbert van Herk,
                                Rijksbouwmeester              voorzitter Raad voor Volks-     bestuursvoorzitter Stichting
                                                              gezondheid en Samenleving       Humanitas
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>Een stad die goed
is ingericht voor
ouderen en kwets-
baren, levert een
betere stad op
voor iedereen.
     www.prijsvraagwhocares.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>