<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Samen
verder
Kinderen en gezinnen met complexe
problemen samen verder helpen
Den Haag, april 2021
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                                                 Samen
                                                                                                                 verder
                                                                                                                 Kinderen en gezinnen met complexe
Publicatie                                                                                                       problemen samen verder helpen
Grafisch ontwerp: Studio Duel
Fotografie: Adobe Stock
© Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Kinderombudsman, Nationale Ombudsman, Nederlandse Zorgautoriteit,
Raad voor Volksgezondheid & Samenleving
Den Haag, april 2021
Niets in deze uitgave mag worden openbaar gemaakt of verveelvoudigd, opgeslagen in een dataverwerkend
systeem of uitgezonden in enige vorm door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook zonder
toestemming van bovenstaande.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                                                         In beeld: voor wie schrijven we dit?                                                   5
                                                               Feiten en
                                                               cijfers over                                              In beeld: voor wie
                                                               jongeren met                                              schrijven we dit?
                                                               complexe
                                                               problemen                                                 Jasper
                                                                                                                         Jasper (15 jaar) wordt voor een periode van zes maanden opgenomen in de gesloten
                                                                                                                         jeugdhulp. Het idee is dat hij na deze periode weer bij zijn ouders gaat wonen. Om dit
                                                               →W  e richten ons in deze notitie op                     te kunnen realiseren is opvoedondersteuning voor de ouders nodig. Dit komt niet tot
                                                                  kinderen en hun gezinnen met                           stand, omdat er dan tegelijkertijd twee trajecten moeten worden geïndiceerd en dit
                                                                  complexe problematiek. In totaal                       ‘stapeling van hulp' zou zijn. Nu de gemeente stapeling van deze hulp niet toekent,
                                                                  ontvangen zo’n 400.000 kinderen                        wordt het risico vergroot dat de terugplaatsing naar huis mislukt en de gesloten
                                                                  (ongeveer 10 procent van alle kinderen)                behandeling niet effectief is.
                                                                  per jaar een vorm van jeugdhulp.
                                                                  Daarbinnen is er een beperkte groep                    Monica
 800
                                                                  waarvoor de problemen complex zijn.                    Monica is nu 20 jaar. Ze heeft een jarenlange geschiedenis in de jeugdzorg. Op haar
                                                                  In het CBS rapport Jeugdhulp 1e half-                  achtste is ze uit huis geplaatst vanwege problematiek van de ouders. Wat er precies
                                                                  jaar 2020 is vastgesteld dat er 281.000                aan de hand was, weet ze niet. Het was niet leuk thuis, dat weet ze wel. Sindsdien
 afgebroken                                                       nieuwe jeugdhulp trajecten gestart                     woonde Monica in verschillende pleeggezinnen en instellingen. Ze weet niet eens meer
 trajecten bij                                                    zijn. Hiervan zijn er 12.645 jeugdhulp
                                                                                                                         hoeveel gezinsvoogden en hulpverleners ze heeft gehad. Toen zij achttien werd, was
 18 jaar                                                          trajecten die onder crisis1 worden
                                                                                                                         er niets geregeld voor haar. Zij kwam direct in de schulden. En zwierf enige tijd van
                                                                                                                         vriendin naar vriendin. Ze slaapt nu in een tuinhuisje.
                                                                  geteld en daarvan zijn er ruim 2800
                                                                  waarbij het crisis met verblijf betrof.
 12.645
                                                                                                                         Soraida
                                                                  Ook blijkt uit voorlopige cijfers van het
                                                                                                                         Soraida (14 jaar) heeft een eetstoornis. Om op gewicht te komen is ze tijdelijk in het
                                                                  CBS dat er gedurende de eerste helft
                                                                                                                         ziekenhuis opgenomen. Ze staat op een wachtlijst voor behandeling van de eetstoor-
 crisiszorg met en                                                van 2020 10.790 minderjarigen onder
                                                                  voogdij stonden en 27.295 kinderen
                                                                                                                         nis in een behandelkliniek. Ze moet echter maanden wachten op opname. Dit doet ze
 zonder verblijf                                                  waren onder toezicht gesteld.
                                                                                                                         thuis, met alle risico's van dien. Met name voor jongeren met een eetstoornis in
                                                                                                                         combinatie met andere problematiek (autisme, trauma, suïcidaliteit) is vaak geen
                                                                  Naar laatste schatting van het CBS
                                                                                                                         passende plek beschikbaar.
 8.500
                                                                  zijn er ongeveer 8500 jongeren tussen
                                                                  18 en 27 jaar dakloos2. 60% van
                                                                  zwerfjongeren heeft met jeugdzorg te
 jongeren tussen                                                  maken gehad3. In 2018 (meest recente
 18 en 27 jaar                                                    cijfers CBS) zijn er 800 zorgtrajecten
 dakloos                                                          afgebroken omdat de volwassen
                                                                  leeftijd werd bereikt4.
1
  Er is geen definitie voor wat crisis is, de professional beoordeelt dit.
2
  StatLine - Daklozen 18 tot 65 jaar; persoonskenmerken, 1 januari (cbs.nl)
3
  https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/kennispartners/van-dam-oosterbaan/jongvolwassenen-uit-jeugdhulpinstellingen-
      niet.14509503.lynkx
4
  https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/82975NED/table?ts=1613570264411
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>6                                                                            Samen verder Speerpunten voor de nieuwe kabinetsperiode                                              7
Waarom gebeurt het niet?                                                                  Speerpunten voor de
Kinderen en gezinnen met de meest complexe problemen zoals in de drie casus
hierboven beschreven worden op dit moment te laat, niet of nog niet goed geholpen.
                                                                                          nieuwe kabinetsperiode
Terwijl zij die hulp gezien hun stapeling van problemen heel hard nodig hebben én
houden, ook bij overgang naar volwassenheid. Het gaat dan om kinderen met een             We spreken hier over weerbarstige systemen, hardnekkige patronen en complexe
combinatie van gedrags-, LVB-, psychische-, verslavingsproblematiek en/of                 problemen. Die zijn niet van vandaag op morgen opgelost. Maar sommige actuele
eetstoornissen, vaak nog versterkt door psychische- of gezondheidsproblematiek            problemen zijn simpelweg niet langer aanvaardbaar, gegeven de enorme schade die
van ouders, stress in het gezin en/of financiële problemen van het gezin.                 kinderen en gezinnen daarvan ondervinden. Om op korte termijn verbeteringen in gang
                                                                                          te zetten, zou het volgende kabinet ten minste aan deze drie punten prioriteit moeten
Ondanks de enorme inzet van alle betrokkenen – van hulpverleners tot gemeenten –          geven.
belanden deze kinderen en gezinnen nog te vaak in crisissituaties. Dat betekent dat we
er met elkaar nog niet goed genoeg in slagen om zware problemen op tijd te signaleren,    1. De zorg die nodig is, moet ook toegankelijk zijn. Discussie of onduidelijkheid over
aan te pakken en – nog belangrijker: waar mogelijk te voorkomen. Dat geldt ook voor           ‘wie betaalt?’ mag geen geldige reden zijn voor het uitblijven van passende zorg.
jongvolwassenen bij wie de overgang van jeugdhulp naar volwassenenzorg niet goed              Budgetplafonds, tekorten, wel of geen contract: het zijn obstakels die achter de
verloopt. De gevolgen hiervan zijn ernstig en langdurig: deze jongeren komen op grote         schermen aan de orde zijn, maar die kinderen en gezinnen niet mogen uitsluiten
achterstand te staan, worden onnodig aan traumatische crisiservaringen blootgesteld           van passende zorg.
en krijgen structureel minder kansen. Bovendien is alom bekend dat gezondheids-
achterstanden en kansenongelijkheid ook worden doorgegeven aan volgende                   2. Het bereiken van de leeftijd van achttien jaar mag niet langer de reden zijn waar-
generaties. Aan de kinderen van deze kinderen dus.                                            door jongvolwassenen in de problemen komen. Laat de leeftijdsgrens 18-/18+
                                                                                              irrelevant worden, zodat zorg en begeleiding in de praktijk op passende wijze voort-
Gezien deze gevolgen is sprake van grote maatschappelijke urgentie om de zorg voor            gezet worden en er geen kunstmatige breuk (met alle gevolgen van dien) ontstaat.
kinderen en gezinnen met complexe problemen te verbeteren. Dat is een urgentie die
breed wordt gedeeld en door vele professionals, organisaties en gemeenten actief          3. Een systemische, integrale aanpak van problemen wordt de norm. Als kind én gezin
en innovatief wordt opgepakt. Ook over de richting van die verbetering bestaat in de          niet worden betrokken bij het bepalen van wat er nodig is, dan gebeuren vaak niet
praktijk al veel overeenstemming: het is van groot belang te kiezen voor een integrale        de goede dingen. Net als wanneer het kind (of de ouder) ‘los’ van de gezinscontext
aanpak van problemen, die meer samen met kinderen en gezinnen tot stand komt                  wordt gediagnosticeerd. Voldoende handelingsruimte én -bevoegdheid voor profes-
en waarin eenvoudige toegang tot én beschikbaarheid van de juiste zorg geborgd is.            sionals zijn hiervoor belangrijke voorwaarden; aanbieders, gemeenten en landelijk
Dat is ook een aanpak die is gericht op het versterken van de veerkracht van het gezin        betrokken partijen zijn hierop aanspreekbaar.
en het sociale netwerk op de lange termijn – met voldoende aandacht voor hoe in de
toekomst (escalaties van) problemen voorkomen kunnen worden.                              Het is niet alleen maatschappelijk urgent, het is ook een morele plicht om deze
                                                                                          speerpunten met voorrang op te pakken. Alle kinderen hebben het recht zich zo
Aanbevelingen en oplossingen in deze richting zijn reeds door vele andere partijen        goed mogelijk te ontwikkelen. Dit geldt óók voor kinderen die te maken hebben met
uitgesproken, maar stuiten tegelijkertijd op belemmeringen. Dus de grote vraag is:        complexe problematiek. Juist deze kinderen zijn kwetsbaar en lopen hierdoor risico’s
waarom gebeurt het onvoldoende? Deze vraag dient de komende jaren op de voorgrond         in hun ontwikkeling. Daarom is het zo belangrijk de zorg voor deze kinderen en hun
te staan, zoals ook blijkt uit de bijgevoegde gezamenlijke analyse van de problemen       gezinnen goed te borgen en het ontwikkelingsbelang van kinderen voorop te stellen bij
en de veelvuldig aangedragen oplossingen. Wij lichten er hier drie speerpunten uit én     alle besluiten die worden genomen. Dat impliceert ook dat zij te allen tijde betrokken
spreken ons uit over hoe we samen verder willen komen.                                    worden bij besluitvorming over (de organisatie van) zorg en ondersteuning en dat hun
                                                                                          visie daarin ook meeweegt.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>8                                                                            Samen verder Onze ambitie: ‘Samen verder’                                                           9
Onze ambitie:                                                                             De beweging waar we voor staan is al op verschillende plekken zichtbaar, maar zal voor
                                                                                          alle kinderen en gezinnen met complexe problemen beter merkbaar en duurzamer moeten
                                                                                          worden. Dat vraagt van alle betrokken partijen om buiten hun gebruikelijke kaders te
‘Samen verder’                                                                            denken en open te staan voor creatieve ideeën uit onverwachte hoek. Dat geldt
                                                                                          natuurlijk ook voor onszelf – vandaar ook deze ongebruikelijke coalitie. Gezamenlijk
                                                                                          willen we het nieuwe kabinet inspireren om hetzelfde te doen. Zodat de beweging
                                                                                          echt op gang kan komen. Zodat kinderen en gezinnen op tijd en op maat hulp krijgen
Waar sprake is van verstarde patronen in de zorg en ondersteuning voor kinderen           wanneer dat nodig is en allen die hen ondersteunen de ruimte ervaren om het goede te
en gezinnen, moeten deze in beweging worden gebracht. Op verschillende plaatsen           doen. En zodat we ons allemaal steeds minder vaak hoeven afvragen: ‘waarom gebeurt
gebeurt dat al – en op veel andere plaatsen wordt er keihard aan gewerkt. Maar die        het niet?’.
beweging stuit ook op belemmerende factoren die door (individuele) professionals,
aanbieders en zelfs gemeenten lastig te beïnvloeden zijn.                                 We gaan voor een gezamenlijke doorbraak van waar de zorg en ondersteuning voor
                                                                                          kinderen en gezinnen met complexe problemen nu nog stagneert.
Daarom slaan de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Kinderombudsman,
Nationale Ombudsman, Nederlandse Zorgautoriteit en Raad voor Volksgezondheid &            We gaan voor ‘samen verder’.
Samenleving de handen ineen. Onder de noemer ‘Samen verder’ willen deze vijf
organisaties gezamenlijk bijdragen aan de ambitie om de zorg voor kinderen en
gezinnen duurzaam te verbeteren en een handreiking doen waar die verbetering
nu nog stagneert. Dat doen wij:
-	geïnspireerd door de goede praktijkvoorbeelden van wat er op dit vlak al gebeurt;
-	in verbinding met ervaringen van kinderen en gezinnen en allen die hen
    ondersteunen;
- in de overtuiging dat we samen verder komen dan alleen.
We bundelen onze krachten en starten een gezamenlijk traject. We willen onderweg
leren van de successen én de problemen die kinderen en gezinnen, hun naasten,
jeugdhulpverleners, zorgaanbieders en gemeenten tegenkomen op weg naar passende
zorg voor hun complexe problemen. Dat doen we in twee fasen.
■    In fase I organiseren we gezamenlijk ‘Samen verder’-sessies. Dat zijn sessies
     waarin we samen met praktijk en politiek onderzoeken waar wensen en initia-
     tieven tot verbeteren op dit moment stagneren – of waar juist niet – en wat we
     daarvan kunnen leren. Fase I loopt van mei tot oktober 2021.
■    In fase II formuleren, agenderen we potentiële doorbraken en toetsen die bij
     het veld. Zo proberen we samen verder te komen waar dat nu nog niet lukt.
     Daarbij brengen we elk onze eigen rol, taak en ervaring mee: we brengen
     belangen van kinderen en gezinnen, regelgeving, bekostigingssystematiek en
     handelingsperspectieven voor politiek, beleid en bestuur bij elkaar.
     Fase II loopt van oktober tot december 2021.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>             Bijlage: gezamenlijke analyse                                                           11
Bijlage:     Deze analyse is gebaseerd op alle rapporten en analyses die de betrokken organisa-
             ties de afgelopen jaren op het terrein van (complexe) zorg voor kinderen en gezinnen
             hebben uitgebracht. Dat is gedaan in het besef dat vele anderen hier ook aandacht aan
gezamenlijke besteden – o.a. het OZJ, gemeenten en (vertegenwoordigers van) aanbieders en pro-
             fessionals. De lessen, aanbevelingen en oplossingen die door hen in rapporten en in
             gesprekken worden benoemd hebben wij in beeld en zullen een belangrijke rol spelen
analyse      in het ‘Samen verder’ traject.
             Vertrekpunt: onze kijk op passende zorg voor kinderen en gezinnen met complexe
             problemen
             We richten ons in deze notitie op kinderen en hun gezinnen met complexe problema-
             tiek. In totaal ontvangen zo’n 400.000 kinderen (ongeveer 10 procent van alle kinderen)
             per jaar een vorm van jeugdhulp. Daarbinnen is er een beperkte groep waarvoor de
             problemen complex zijn. Wat is ons perspectief op de vragen en problemen van deze
             kinderen en gezinnen? We noemen twee belangrijke uitgangspunten, mede ontleend
             aan het Kinderrechtenverdrag.
             Een integrale kijk op de ontwikkeling van kinderen
             Voor de ontwikkeling van kinderen is van belang dat naar het kind in zijn omgeving
             wordt gekeken. Niet alleen naar behandeling/begeleiding van specifieke problemen of
             naar veiligheid, maar ook naar andere elementen, zoals het hebben van toekomst-
             perspectief. Bij een gezonde en veilige ontwikkeling horen bijvoorbeeld ook onderwijs,
             vrijetijdsbesteding, participatie en woonomgeving. Bij kinderen met gedrags- of
             psychische problemen is bovendien vaak samenhang met andere problemen in het
             gezin. Om (complexe) opgroei- en opvoedproblemen aan te pakken is daarom niet
             alleen jeugdhulp nodig, maar goede afstemming en samenhang met andere vormen van
             ondersteuning, zorg en hulp (ook uit andere domeinen) (bron: IGJ, Kinderombudsman).
             Praten met in plaats van praten over kinderen en gezinnen
             Om hulpvragen en problemen van kinderen in hun context te kunnen plaatsen is het
             nodig hen daar zelf over te horen vertellen. Hoewel deze overtuiging breed gedeeld
             wordt en ook steeds vaker de praktijk is, gebeurt het toch nog te vaak dat er over kinde-
             ren en gezinnen gepraat wordt in plaats van met hen. Dat zou echt de basis moeten zijn
             van elke aanpak, elk zorgplan, elke inschatting over wat nodig is (RVS 2016). Ouders
             en kind kunnen zelf aangeven wat belangrijk voor hen is en meebeslissen in de hulp
             die zij krijgen. Bij complexe problemen hebben ouders en kinderen meestal hulp of
             ondersteuning nodig bij het voeren van regie op de hulp die zij krijgen (ook zelfredzame
             ouders en kinderen). Maar dat is meer dan de moeite waard: samen beslissen, eigen
             regie en verantwoordelijkheid bij ouders/jeugdige zelf komen de (ervaren) kwaliteit van
             zorg ten goede (bron: IGJ 2021; KOM 2019a).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>12                                                                              Samen verder Bijlage: gezamenlijke analyse                                                           13
 Het probleem: passende zorg blijft uit                                                      De urgentie: verbeteren voor nu en later
 In de toeleiding naar en het bieden van hulp aan kinderen en gezinnen met enkel-            De urgentie om de problemen in passende zorg voor kinderen en gezinnen met com-
 voudige hulpvraag (dus het overgrote deel) zien we relatief weinig knelpunten. Maar         plexe problemen aan te pakken is groot. Daar zijn ten minste twee redenen voor.
 de groep die de hulp juist het hardst nodig heeft, krijgt vaak te laat of helemaal geen
 passende hulp. Problemen komen voor deze kinderen en gezinnen samen. Niet alleen            Het belang van ‘normaliseren’ in plaats van medicaliseren
 in hun eigen omgeving, maar ook in het stelsel dat juist voor hen optimaal zou moeten       Er is nog altijd een sterke neiging om (mentale) problemen bij kinderen en jongeren
 functioneren. We lichten twee grote problemen uit.                                          te medicaliseren, waardoor de individuele problemen los komen te staan van de
                                                                                             gezinscontext of de maatschappelijke context (zoals prestatiedruk in het onderwijs).
 Passende zorg komt niet of te laat                                                          Aandacht voor normalisering van zorgvragen van kinderen is wenselijk (RVS 2017;
 Kinderen en jongeren krijgen niet of niet tijdig de best passende zorg (van goede           2018b). Allereerst in het belang van kinderen en gezinnen zelf – zie het vertrekpunt van
 kwaliteit). Er is geen landelijk dekkend en passend hulpaanbod. Uit onderzoek van de        deze gezamenlijke analyse. Het is echter ook in het belang van een goede verdeling van
 Kinderombudsman bleek dat kinderen veel last hebben van wachtlijsten, wisselende            de (beperkte) beschikbare middelen voor jeugdhulp. Die komen nu nog onvoldoende
 hulpverleners en dat sommige hulp niet eens beschikbaar is (KOM 2020a). Dat laatste         terecht bij kinderen die (specialistische) jeugdhulp nodig hebben. Hiermee bedoelen
 geldt bijvoorbeeld voor een tekort aan pleeggezinnen, crisishulp, vervolghulp voor 18+      we dat een zeer grote groep kinderen en ouders met ‘kleine’ opvoedvragen of opgroei-
 en jeugd-ggz. (bron: IGJ / IJenV). En dat heeft grote gevolgen. Problematiek van kinde-     problemen (dure) jeugdhulp krijgen, waardoor onvoldoende middelen overblijven voor
 ren en gezinnen verergert doordat passende hulp niet tijdig beschikbaar is. Dit uit zich    de meest kwetsbare groep met de zwaarste problematiek: kinderen en ouders die te
 in een toename van crisissituaties en de vraag naar crisisplaatsingen. Als gevolg van de    maken hebben met jeugdbescherming, kinderen met complexe psychische problematiek,
 coronamaatregelen wordt dit vraagstuk in snel tempo groter. De acute vraag naar hulp        waaronder kinderen met een eetstoornis en bijkomende of onderliggende problemen
 bij ernstige problemen is toegenomen. Er is sprake van een toename in aantal en ernst       (bron: IGJ).
 van complexe en chronische problematiek bij jongeren. Dit gaat dan bijvoorbeeld over
 suïcidaliteit, verslaving, gedragsproblematiek, eetstoornissen en zelfbeschadiging (IGJ     Met oog op toekomstige generaties
 2021).                                                                                      Het uitblijven van passende zorg voor kinderen en gezinnen met complexe problemen
                                                                                             isbovendien problematisch vanuit het bredere maatschappelijke vraagstuk van gezond-
 Een integrale aanpak blijft een aandachtspunt                                               heidsachterstanden en kansenongelijkheid. Omdat onderliggende oorzaken als
 Problemen worden niet écht integraal aangepakt (zie o.a. NO 2020). Er wordt door            schuldenproblematiek, armoede, bestaansonzekerheid qua inkomen of qua wonen
 professionals wel samengewerkt, maar dat gebeurt dan vaak rondom één afzonderlijk           en ongezonde leefomgeving structureel onderbelicht blijven, komen problemen en
 probleem. Interventies die voor kinderen of gezinnen ingezet worden, richten zich ook       zorgvragente laat in beeld. Langdurige stress op die fronten zet de relaties in en om
 veelal op één probleem. Dit betekent in de praktijk dat – hoewel er steeds vaker gespro-    het gezin onder druk. Getuige onder meer de toenemende vraag naar jeugdhulp en de
 ken wordt over een integrale aanpak – meerdere professionals bezig zijn verschillende       stijging van het aantal dak- en thuisloze jongeren (RVS 2020a; RVS 2020b). Het uit-
 problemen los van elkaar op te lossen. Maar het welbevinden van kinderen en gezinnen        blijven van passende zorg heeft bovendien gevolgen gedurende meerdere generaties.
 is niet alleen het resultaat van een simpele optelsom van problemen die kunnen spelen.      Schulden en armoede kunnen – indien niet tijdig gesignaleerd – de ontwikkeling en
 Eerder andersom: als er meerdere problemen in het leven van een kind spelen, dan            toekomst van kinderen in grote mate bepalen (ook nog in volgende generaties). Dit is
 stapelen de negatieve effecten daarvan zich exponentieel op (KOM 2019b). Des te meer        zeker ook een aandachtspunt met oog op de nasleep van de coronacrisis, waarin sociale
 reden om te werken aan een echt integrale aanpak van complexe problemen van kinderen        aspecten onderbelicht zijn gebleven (RVS 2020c).
 en gezinnen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>14                                                                              Samen verder Bijlage: gezamenlijke analyse                                                            15
 Concrete knelpunten én oplossingsrichtingen: samen werken aan passende zorg                 Deskundigheid onder druk
                                                                                             Er is een tekort aan jeugdhulpverleners. Dat zet de (continuïteit van) deskundigheid
 De urgentie om de komende jaren samen verder te werken aan het realiseren van               onder druk. Het is op dit moment niet duidelijk of de afbouw van de (hoog) gespeciali-
 passende zorg voor kinderen en gezinnen met complexe problemen is dus groot.                seerde jeugdhulp in voldoende mate wordt gecompenseerd door een goed kwalitatief
 Maar hoe dan? We benoemen hier een aantal concrete knelpunten én reiken                     kleinschalig aanbod en of dit aanbod ook landelijk dekkend is. Juist aanbieders met
 bijbehorende oplossingsrichtingen aan.                                                      veel expertise starten géén kleinschalig aanbod. Een oplossingsrichting kan zijn om
                                                                                             een concentratiebeleid voor gespecialiseerde jeugdhulp (vergelijk specialistische
 Eenvoudige toegang bij complexe problemen: de rol en bevoegdheden van                       medische zorgcentra) te overwegen, zodat capaciteit, kennis(ontwikkeling) en
 professionals                                                                               expertise behouden blijven op aangewezen plekken. En er dan tegelijkertijd voor te
 Kinderen en gezinnen met complexe problemen zijn niet in beeld, of slechts met een          zorgen dat deze hulp dichtbij en in samenhang met andere vormen van hulp geboden
 deel van hun problematiek. Verschillende professionals zijn bij een gezin betrokken         kan worden (bron: IGJ).
 vanuit een specifieke expertise of opdracht. Ze missen de ruimte en de middelen om
 breder te kijken en te handelen. En als ze wél breed kijken (bijvoorbeeld gezinscoaches     Versnippering en afschuiving van zorgplicht door druk op budgetten
 in een wijkteam) missen ze de beslissingsbevoegdheid voor het verlenen van toegang          Het landschap van zorg voor kinderen en gezinnen is enorm versnipperd.
 tot ondersteuning op andere terreinen (wonen, onderwijs, zorg, inkomen, vervoer, zorg,      Budgetplafonds en bureaucratische procedures bij gemeenten vormen een belemme-
 etc.) (RVS 2019: Complexe problemen, eenvoudige toegang). We pleiten daarom voor            ring om tijdig tot passende hulp te komen (IGJ 2019; IGJ 2020). Gemeenten verwijzen
 een sterke vereenvoudiging van de toegang vanuit het perspectief van kind en gezin          door omdat ze zelf de middelen niet meer hebben, of kwetsbare kinderen en gezinnen
 bezien. Denk aan het verbreden en verbeteren van de triage bij het eerste contact met       belanden op een wachtlijst van een zorgaanbieder met als verklaring dat ‘het potje leeg
 kinderen en gezinnen, zodat zij sneller bij passende hulp terecht komen. Denk aan           is’ en de zorg dus niet beschikbaar is (NO 2018). Andersom worstelen zorgaanbieders
 professionals die ‘warm’ en domeinoverstijgend moeten en kunnen doorverwijzen.              met de vele verschillende gemeenten met wie zij afspraken moeten maken. Dat is
 Denk aan regelingen waarbij eerst hulp verleend wordt en pas achteraf bekeken wordt         haast ondoenlijk en leidt tot veel extra bureaucratie. De vele verschillende begrippen
 uit welk/wiens budget dat betaald kan worden (zie bijv. NO Blijvende zorg 2020; RVS         en definities van (kwaliteit van) jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering
 Complexe problemen, eenvoudige toegang 2019). Dit alles hangt echter samen met de           helpen daar niet bij. Het tegengaan van de versnippering is een belangrijk knelpunt dat
 professionaliteit en deskundigheid van de betrokken hulpverleners (zie ook volgende         de komende jaren moet worden opgelost. Er zijn verschillende oplossingsrichtingen
 twee kopjes).                                                                               denkbaar:
 Professionaliteit in ontwikkeling                                                           ■       In termen van kwaliteit: werken aan een kwaliteitsstandaard die meer recht doet
 Om passende zorg te kunnen bieden aan kinderen en gezinnen met complexe pro-                        aan de enorme diversiteit van jeugdhulp (van laagdrempelige opvoedondersteu-
 blemen is het nodig dat verwijzers (wijkteam, huisarts) expertise hebben en tijd en                 ning tot specialistische jeugdhulp).
 ruimte krijgen om na te gaan wat er écht aan de hand is en óf er iets aan de hand is        ■       In termen van regulering: prestatieregulering geeft eenheid in taal wat betere
 (probleemanalyse). Zij moeten voldoende competent zijn om hierover het gesprek met                  inkoop en administratie lasten verlaagd voor jeugdzorgaanbieders. Daarnaast is
 (veeleisende of bezorgde) ouders te voeren (bron IGJ). Ouders klagen over een gebrek                het nodig om tarieven in de jeugdhulp meer te reguleren. Dit perkt de autonomie
 aan communicatie en verschillen van inzicht tussen ouders en professionals over de                  van gemeenten in, maar kan helpen in kwaliteit, toegankelijkheid én doelmatig-
 noodzakelijke zorg. Dat verschil van inzicht kan er zelfs toe leiden dat de zorgverlening           heid. Van de kant van jeugdzorgaanbieders is van belang dat de tarieven kosten-
 van een vrijwillig karakter overgaat in drang of dwang (NO 2018; RVS 2020a). Het is                 dekkend zijn, maar kan tariefregulering helpen in gesprekken met gemeenten als
 daarom noodzakelijk om competenties van professionals in vakinhoudelijke, relationele               startpunt waarbij lokale factoren kunnen worden meegerekend (bron: NZa).
 en normatieve zin nog sterker te ontwikkelen. Daarmee kan de dialoog met kinderen en        ■       In termen van financiële prikkels: inzetten op dat het loont voor zorgaanbieders
 gezinnen beter worden gevoerd, kunnen zij samen tot betere besluiten komen en kan                   om voorrang te verlenen aan kinderen die de zorg het hardste nodig hebben
 integrale samenwerking met en rondom kind en gezin verbeteren. Dat is ook en vooral                 (hier kunnen we leren van het curatieve domein). Daarnaast worden de mogelijk-
 belangrijk als belangen van kinderen en ouders uit elkaar lopen en het belang van kind              heden van domeinoverstijgende financiering al volop onderzocht. Het is belangrijk
 in geding raakt (RVS 2016; RVS 2019; KOM 2019a).                                                    voldoende ruimte te creëren in de bekostiging van zorg om een integrale aanpak
                                                                                                     mogelijk te maken waar dat nodig is (bron: NZa).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>16                                                                               Samen verder Bijlage: gezamenlijke analyse                                                         17
■     In termen van maatschappelijke en politieke discussie/visie: hoe krijgen we het         Een belangrijke oplossing ligt in het beschikbaar maken van verlengde jeugdhulp voor
      belang van ‘normaliseren’ hoger op de maatschappelijke en politieke agenda? Dat         jeugdigen die dat nodig hebben (bron: IGJ). Dat kan concreet door niet te werken met
      vergt inzet en commitment van zowel lokaal als landelijk bestuur. Daarbij hoort         een leeftijdsgrens maar met een bandbreedte tot 23 jaar waarin de overgang van jeugd-
      ook aandacht voor meer inclusie dan exclusie van kwetsbare groepen (bij wie de          hulp naar volwassenenzorg gemaakt kan worden (RVS 2018a). Dit is een eerste stap
      versnippering nu het grootste leed veroorzaakt). Passende zorg is meer dan alleen       in een betere aansluiting tussen het jeugddomein en het volwassendomein. Maar dit
      kwaliteit. In haar rapport: ‘Samenwerken aan passende zorg: de toekomst is nú’          alleen is niet genoeg (anders hebben we straks nieuwe grensproblematiek bij 23-/23+).
      welke de NZa samen met ZINL heeft opgesteld gaat het over zorg die waarde gedre-        Er is ook een principiële verandering nodig: het erkennen dat de opgave van zorg voor
      ven is, op de juiste plaats uitgevoerd wordt, mét en rondom de patiënt tot stand        kinderen en gezinnen met complexe problemen niet is om jongeren veilig 18 jaar laten
      komt en zich richt op gezondheid in plaats van ziekte. Analoog aan de principes         worden, maar om ze te begeleiden tot veerkrachtige volwassenen. Daar is vaak na
      van passende zorg kan de organisatie van de jeugdzorg verbeterd worden waarbij          een periode van intensieve jeugdhulp ook lichte blijvende zorg voor nodig bij wonen,
      bovenstaande punten eenvoudig te vertalen zijn: waardengedreven (wat voegt              inkomen en werk en opleiding. Dat mogelijk maken en daarin investeren voorkomt
      het toe voor de jongere), op de juiste plek (bv. thuis waar het kan), mét en            veel ellende.
      rondom de jongere en gericht op een duurzame versterking van veerkracht en
      sociale steunstructuren.                                                                In bestuurlijke besluitvorming staat het belang van kinderen niet voorop
                                                                                              De stem van kinderen en gezinnen ontbreekt nog te vaak in hoe bestuurlijke besluiten
Leeftijdsgrens van 18 jaar zet continuïteit onder druk                                        genomen worden. Het belang van het kind wordt niet op een goede manier onderzocht
De leeftijdsgrens van 18 jaar in de jeugdhulp levert grote knelpunten op. Hulp wordt          en meegewogen in besluitvorming, bijvoorbeeld als het gaat om niet verlengen van
abrupt en te vroeg gestaakt. Er ontbreekt vaak een plan van aanpak voor zorg en               een contract met een aanbieder, waardoor de continuïteit en toegankelijkheid van zorg
ondersteuning de periode daarna. Betrokken hulpverleners moeten de jongere loslaten           onder druk komt te staan (KOM 2019a; KOM 2020b) Ook bij ingrijpende en complexe
omdat die vanaf zijn 18e onder andere wettelijke regelingen valt. Het resultaat van de        besluiten en besluitvormingsprocessen moet het belang van de kinderen en jongeren
geïnvesteerde zorg en ondersteuning en de continuïteit kan op deze manier verloren            voorop staan en moeten zij die het betreft kunnen participeren: een principeafspraak
gaan (zie ook Terugblik TSD 2020a). Bijvoorbeeld wanneer jongeren na een periode              waar politici, beleidsmakers en bestuurders aanspreekbaar op moeten kunnen zijn.
van intensieve begeleiding op straat belanden, omdat ze geen aanspraak meer kunnen
maken op een plek in een instelling, maar er ook (nog) geen huisvesting beschikbaar
is. Ook hebben ze vaak niet direct een toereikend inkomen, waardoor ze al snel in de
financiële problemen raken (NO 2018).
Hetzelfde geldt voor jongeren die uitstromen uit het Voortgezet Speciaal Onderwijs,
Praktijkonderwijs of de Entree-opleidingen zijn kwetsbaar als ze 18 jaar worden.
De wetten voor het volwassendomein (Wmo, Participatiewet, RMC-regeling, etc.) gaan
uit van zelfredzaamheid, samenredzaamheid, eigen kracht/regie, diplomafocus en
doorleren. Dit past niet bij deze doelgroep die vaak kampt met leerachterstanden,
ontwikkelings-, gedrag- of leerstoornissen, problemen met gezag, zelfoverschatting en
een beperkte zelfregulering. Deze mismatch zorgt er mede voor dat een deel van deze
jongeren niet naar vermogen kan participeren en uit beeld kan geraken van gemeenten
en hulpverleners (vgl. TSD 2020b).
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>        Bronnen
        Bronnen                                                                       19
Bronnen Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
        ■ Kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd (2019)
        ■ Voortgangsrapportage kwetsbare kinderen onvoldoende beschermd (2020)
        ■ Het JIJ-kader (2021)
        ■ Factsheet: onvoldoende tijdige en juiste hulp voor jongeren met ernstige
              psychische problemen (2021)
        ■ Terugblik Toezicht Sociaal Domein 2016-2020 (TSD 2020a)
        ■ Toezicht participatie zonder startkwalificatie (TSD 2020b)
        Kinderombudsman
        ■ Het stappenplan. Het beste besluit voor het kind. (2019a)
        ■ Ik ben meer dan mijn probleem (2019b)
        ■ Als je het ons vraagt. Thuis in 2020 (2020a)
        ■ Belangen van kinderen voorop? Een onderzoek naar de besluitvormingsprocessen
              rond de sluiting van De Hoenderloo Groep (2020b)
        Nationale Ombudsman
        ■ Zorgen van burgers (2018)
        ■ Blijvende zorg (2020)
        Nederlandse Zorgautoriteit
        ■ Samenwerken aan passende zorg: de toekomst is nú (2020; samen met ZINL)
        Raad voor Volksgezondheid & Samenleving
        ■ Een gedurfde ambitie. Veelzijdig samenwerken met kind en gezin (2016)
        ■ Recept voor maatschappelijk probleem (2017)
        ■ (Over)bezorgd. Maatschappelijke verwachtingen en mentale druk onder
              jongvolwassenen (2018)
        ■ Leeftijdsgrenzen. Betere kansen voor kwetsbare jongeren (2018)
        ■ Complexe problemen, eenvoudige toegang (2019)
        ■ Intensieve vrijwillige jeugdhulp (2020a; samen met RSJ)
        ■ Herstel begint met een huis. Dakloosheid voorkomen en verminderen (2020b).
        ■ (Samen)leven is meer dan overleven (2020c)
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>www.igj.nl      www.dekinderombudsman.nl www.nationaleombudsman.nl  www.nza.nl  www.raadrvs.nl
meldpunt@igj.nl ombudswerk@              post@nationaleombudsman.nl info@nza.nl mail@raadrvs.nl
                dekinderombudsman.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>