<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Regionale variëteit in
internationaal perspectief
           Achtergrondstudie naar de
           Europese context van regionaal
           werken rond gezondheid en zorg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>     Regionale variëteit in
internationaal perspectief
       Achtergrondstudie naar de Europese
         context van regionaal werken rond
                        gezondheid en zorg
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving inspireert
en adviseert over hoe we morgen kunnen leven & zorgen.
Samenstelling Raad
Jet Bussemaker, voorzitter
Godfried Bogaerts
Erik Dannenberg
Pieter Hilhorst
Hafez Ismaili M'hamdi
Marleen Kraaij-Dirkzwager
Jan Kremer
Bas Leerink
Ageeth Ouwehand
Martijn van der Steen
Stannie Driessen, directeur
Raad voor Volksgezondheid en Samenleving
Parnassusplein 5
Postbus 19404
2500 CK Den Haag
T +31 (0)70 340 5060
mail@raadrvs.nl
www.raadrvs.nl
Twitter: @raadRVS
© Raad voor Volksgezondheid en Samenleving
Den Haag, 2022
Niets in deze uitgave mag worden openbaar
gemaakt of verveelvoudigd, opgeslagen in een
dataverwerkend systeem of uitgezonden in enige
vorm door middel van druk, fotokopie, microfilm
of op welke wijze dan ook zonder toestemming
van de RVS.
U kunt deze publicatie ook downloaden via onze
website     www.raadrvs.nl
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>Inhoudsopgave
  Inleiding                                                            6
1 Denemarken: structurele hervorming naar regio’s                      7
  1.1     Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van regio’s   7
  1.2     Randvoorwaarden voor regionaal werken                        7
  1.3     Eigenheid                                                    8
2 Italië: Regionale Preventiepannen                                    9
  2.1     Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van regio’s   9
  2.2     Randvoorwaarden voor regionaal werken                        9
  2.3     Eigenheid                                                    9
3 Duitsland: Gesundes Kinzigtal programma                             10
  3.1     Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van regio’s  10
  3.2     Randvoorwaarden voor regionaal werken                       10
  3.3     Eigenheid                                                   10
4 Zweden: Jönköping                                                   12
  4.1     Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van de regio 12
  4.2     Randvoorwaarden voor regionaal werken                       12
  4.3     Eigenheid                                                   12
5 Schotland: Highland and Island Connections                          13
  5.1     Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van regio    13
  5.2     Eigenheid                                                   13
6 Reflectie                                                           14
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>6
                                                              Inleiding
                                                              De huidige roep om meer regionaal werken vindt niet alleen zijn weerklank in het Nederlandse
                                                              gezondheidsdomein. Ook in andere landen neemt de regio een steeds prominentere positie in. Daar wordt in
                                                              Nederland ook regelmatig naar verwezen, vaak als ‘best practices’ waarvan te leren valt. Of als inspiratie om
                                                              het hier ook anders te gaan doen. 1 Deense regio’s worden dan bijvoorbeeld genoemd als schoolvoorbeeld
                                                              van regionale sturing. Het Duitse initiatief Gesundes Kinzigtal wordt ook regelmatig geroemd als
                                                              “succesnummer”. 2
                                                              In deze achtergrondstudie bij het essay De regio als redding? zoomen we in op vijf voorbeelden van
                                                              regionaal werken aan gezondheid en zorg in andere Europese landen. Want net als in Nederland blijkt de
                                                              variatie groot. Bijvoorbeeld in de focus en scope van de regionale verbanden, de partijen die zijn betrokken
                                                              of de manier waarop ze zijn opgezet, en hoe ze passen binnen de bredere inrichting van openbaar bestuur
                                                              of zorgstelsels in verschillende landen. We richten ons zowel op veel aangehaalde voorbeelden als op
                                                              minder bekende praktijken, die door hun opzet of geografische context ook interessant zijn. We behandelen
                                                              vijf voorbeelden:
                                                              1.    Denemarken: met een structurele hervorming naar regio’s als publieke bestuurslaag met
                                                                    verantwoordelijkheid voor de zorg;
                                                              2.    Italië: met regionale publieke preventienetwerken om nationaal preventiebeleid uit te voeren;
                                                              3.    Duitsland: met het regionale programma Gesundes Kinzigtal als innovatieve manier van
                                                                    populatiegericht organiseren en bekostigen;
                                                              4.    Zweden: waar Jönköping een regio is waar de patiënt en haar of zijn ‘zorgreis’ het uitgangspunt is voor
                                                                    het opzetten van regionale samenwerking;
                                                              5.    Schotland: met een programma gericht op mentaal welzijn voor en opgezet door de gemeenschap op
                                                                    de afgelegen Noordelijke eilanden.
                                                              Voor elk van deze voorbeelden beschrijven we hoe ze zijn opgezet, hoe ze passen binnen de bredere
                                                              bestuurlijke context van de landen waar ze zich bevinden, en schetsen we – op basis van de informatie die
                                                              we konden vinden – beloften en keerzijden. Zo bieden we geïnformeerd inspiratie, voorbij het kopiëren van
                                                              buitenlandse regio’s naar Nederland. We laten zien hoe verschillend ‘de regio’ kan worden ingevuld en hoe
                                                              belangrijk het is om daarbij aan te blijven sluiten bij de geografische en politiek-bestuurlijke context.
    RVS | Regionale variëteit in internationaal perspectief
                                                              1
                                                                   Zie bijvoorbeeld recent Minkman, M. (2022). ‘Met IZA op pad: risico’s en resultaten in de regio’, www.zorgvisie.nl, 19 september 2022,
                                                                   over ‘de regio’ in de Finse zorg.
                                                              2
                                                                   Rapport RIVM, 2018, Regio’s in beweging naar een toekomstbestendig gezondheidssysteem, Landelijke Monitor Proeftuinen; Duits
                                                                   succes nummer: regionaal budget, 2012, Medisch Contact
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                       7
1 Denemarken: structurele
        hervorming naar regio’s
1.1     Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van regio’s
 Denemarken wordt vaak als schoolvoorbeeld aangedragen in het Nederlandse regiodebat binnen de zorg.
 Hier is de regio geen ‘bijgebouw’ van het openbaar bestuur, zoals in Nederland, maar een formeel bestuurlijk
 schaalniveau met wettelijk vastgelegde taken. Regionalisering is hier ook geen proces dat langzaamaan van
 onderop heeft plaatsgevonden. In 2007 heeft de Deense overheid de voormalige 14 provincies omgevormd
 naar vijf regio’s. Het zorgsysteem in Denemarken is sindsdien georganiseerd in drie bestuurlijke lagen: de
 nationale overheid, de regio’s en de gemeenten. 3 Tijdens de ingrijpende hervorming in 2007 werden ook de
 271 gemeenten teruggebracht naar 98 gemeenten. Deze opschaling heeft ervoor gezorgd ervoor dat de
 meeste gemeenten minstens 20.000 inwoners hebben. Een indeling die moest leiden tot overzicht en
 uniformiteit. Maar ook tot ‘een publieke sector dicht bij de burger’, zoals de slogan van de centrumrechtse
 regering luidde toen de hervorming in 2007 werden doorgevoerd. Grotere regio’s en gemeenten zouden
 moeten leiden tot meer bundeling van expertise en kostenbesparende diensten. Die bundeling werd verder
 vormgegeven door samenwerking tussen regio’s en gemeenten in overeenkomsten voor te schrijven. Door
 zo de bestuurlijke praktijk te professionaliseren en formaliseren werd minder regeldruk en betere coördinatie
 tussen overheidslagen beoogd. 4
 De regio in Denemarken een publieke overheidslaag met eigen verantwoordelijkheden en met een
 regiefunctie. Na de hervorming van het Deense openbaar bestuur vonden dan ook in het zorgsysteem
 verregaande decentralisaties plaats in de richting van de vijf regio’s en 98 gemeenten. Ook de zorgtaken
 tussen werden herverdeeld tussen gemeenten, regio’s en nationale overheid. Zo werden de vijf regio’s
 verantwoordelijk voor de curatieve zorg, (gespecialiseerde) langdurige zorg, waaronder gehandicaptenzorg
 en geestelijke gezondheidszorg, en gespecialiseerde jeugdzorg. De gemeenten in Denemarken zijn
 verantwoordelijk voor het merendeel van de sociale dienstverlening, thuiszorg en preventie. Tijdens de
 hervormingen in 2007 zijn nieuwe overeenkomsten over de inrichting van de gezondheidszorg gesloten
 tussen gemeenten en regio’s. De intentie van deze overeenkomsten is om coördinatie tussen gemeenten,
 eerstelijnszorg aanbieders en ziekenhuizen te bevorderen.
 Na de hervormingen bleef het een zoektocht naar de verhouding tussen de taken bij gemeenten en regio’s.
 Sinds 2007 zijn verscheidene taken tussen de overheidslagen van de gemeenten en regio verschoven. Zo is
 de verantwoordelijkheid voor gespecialiseerde instellingen voor gehandicapten weer overgeheveld van de
 regio’s naar gemeenten om meer maatwerk te kunnen leveren. 5
1.2     Randvoorwaarden voor regionaal werken
 De landelijke en regionale monitoring van kwaliteit van de curatieve en specialistische langdurige en
 jeugdzorg wordt gezien als een succesvol element in het Deense systeem. Ziekenhuizen vallen onder de
 verantwoordelijkheid van de regio’s en kwaliteitssystemen en informatiesystemen waren dan ook belangrijk
 om op dit niveau te kunnen werken aan de beoogde kwaliteitsverbetering. Op de website sundhed.dk
 kunnen Denen toegang krijgen tot een aantal persoonlijke diensten en data, zoals hun patiëntendossier van
 ziekenhuizen, en algemene informatie over gezondheid, ziekten en patiënten rechten. Dit vereenvoudigt het
 uitwisselen van patiëntengegevens in de eerste en de tweedelijnszorg en bevordert samenwerking in de
 regio. 6 Door patiëntengegevens niet langer enkel inzichtelijk te maken voor individuele instellingen, maar
 3  Healthcare in Denmark an Overview, 2017, Ministry of Health Denmark; Denmark Health System Review, Health Systems in Transition,
    Vol. 14 No. 2, 2012, University of Copenhagen
 4  Denmark Health System Review, Health Systems in Transition, Vol. 14 No. 2, 2012, University of Copenhagen; The Regions – In Brief,
    2012, Danish Regions Councils; Vrangbaek, 2016, Regionalization Lessons from Denmark, Healthcare Papers New Models for
    Healthcare
 5  Ouderen en Gehandicaptenzorg in Scandinavie, op zoek naar bronnen van vernieuwing, 2019, Vilans; International Healthcare Systems
    Profile Denmark, 2020, The Commonwealth Fund
 6  Ouderen en Gehandicaptenzorg in Scandinavië, op zoek naar bronnen van vernieuwing, 2019, Vilans
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>8
                                                               regionaal beschikbaar te stellen, kunnen er nieuwe zorgvormen worden ontwikkeld en kosten worden
                                                               bespaard. 7
                                                              1.3      Eigenheid
                                                               Met de relatief grote Deense regio’s lijken vooral schaalvoordelen te worden beoogd, door samenwerking
                                                               tussen instellingen te faciliteren en coördinatie tussen regio en gemeenten makkelijker te maken. Vanuit het
                                                               idee dat een centraal overzicht op monitoren van kwaliteit en aansturing zorgt voor een efficiëntere inzet van
                                                               zorg. En daarmee voor kostenbesparing en effectieve inzet van het beschikbare zorgaanbod. Verschillen
                                                               tussen regio’s die zo aan de oppervlakte komen, leidden tot een grotere bemoeienis van de nationale
                                                               overheid. om deze uit te zoeken en waar mogelijk op te lossen. De nationale overheid laat bijvoorbeeld
                                                               commissies van regio’s en gemeenten meedenken hoe verschillen te verkleinen. Zo zien we in Denemarken
                                                               ook een ontwikkeling naar meer centralisering in de curatieve zorg, met risico’s op meer regeldruk voor de
                                                               regio’s. 89
                                                               Doordat Deense regio’s een formele publieke overheidslaag zijn, bieden ze overzicht en eenduidigheid.
                                                               Burgers weten waar ze moeten zijn en kunnen hun voordeel doen met een herkenbaar patiëntportaal.
                                                               Tegelijkertijd lijkt de regio voor veel burgers een abstract begrip. De stem van de burger heeft geen
                                                               structurele plek in regionale overleggen en ook regionale politici weten de burger lastig te bereiken. Deense
                                                               burgers lijken zich vooral te verhouden tot de rijksoverheid. 10
    RVS | Regionale variëteit in internationaal perspectief
                                                               7    Healthcare in Denmark an Overview, 2017, Ministry of Health Denmark
                                                               8    Healthcare in Denmark an Overview, 2017, Ministry of Health Denmark
                                                               9    Ouderen en Gehandicaptenzorg in Scandinavië, op zoek naar bronnen van vernieuwing, 2019, Vilans
                                                               10   Denen niet dol op regio’s, 03-02-11, Trouw
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                                   9
2 Italië: Regionale Preventiepannen
2.1       Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van regio’s
 In Italië is de regio net als in Denemarken een publieke overheidslaag. Italië heeft 20 regio’s en 95
 provincies. Het land kent aanzienlijke verschillen tussen regio’s in levensverwachting en morbiditeit. In de
 rijkste regio’s wonen de hoogstopgeleide inwoners waardoor er een hogere kwaliteit van leven is, minder
 ziekte en een hogere levensverwachting. In armere Italiaanse regio’s is het minder goed gesteld met de
 gezondheid. Tot 2005 verschilde regionale aandacht voor preventie sterk per regio. Om die verschillen te
 verkleinen moet iedere regio een eigen regionaal preventieplan opstellen. 11 Door deze meer gestructureerde
 aanpak hoopt de nationale overheid te bereiken dat regio’s makkelijker van elkaar kunnen leren. Om zo
 uiteindelijk grote verschillen in gezondheid tussen regio’s te verkleinen. 12
2.2       Randvoorwaarden voor regionaal werken
 Sinds 2010 stellen de regio’s regionale preventieplannen op. Recent is dat voor de derde keer gebeurd
 (2020-2025). Het aanpakken van gezondheidsverschillen is een van de belangrijkste doelstellingen. Onder
 begeleiding van een nationaal centrum voor epidemiologie en gezondheidsbevordering (CNESPS) worden
 regionale planners aangewezen, die de regie hebben over de uitvoering van het preventieplan in hun regio,
 en die kennis delen in een landelijke community of practice. Daar werken ze samen aan overlappende
 opgaven en delen ze ervaringen en methodes. Ook heeft de nationale overheid een wetenschappelijke tool
 ontwikkeld om de voortgang te kunnen monitoren en om meer te weten te komen over de oorzaken van
 gezondheidsverschillen. 13
2.3       Eigenheid
 In Italië heeft de regio als publieke overheidslaag een belangrijke rol in het uitwerken van nationaal
 preventiebeleid. De regio’s voeren ook de regie op de uitvoering ervan. Tegelijkertijd houdt de nationale
 overheid in de gaten hoe de plannen worden opgesteld en hoe ze worden uitgevoerd. In Italië lijkt dus de
 nationale inzet om regionaal werken van bovenaf te sturen terug te zien. Zo hoopt de overheid een balans te
 vinden tussen inspelen op regionale verschillen en de voordelen van landelijke kennisuitwisseling en
 monitoring van verschillen tussen regio’s. 14
 11
     Rosso, A., Marzuillo, C., Massimi, A., De Vito, C., de Belvis, A. G., La Torre, G., Federici, A., Ricciardi, W., & Villari, P., 2015,. Policy
     and planning of prevention in Italy: Results from an appraisal of prevention plans developed by Regions for the period 2010-2012.
     Health Policy, 119(6), 760-769.
 12
     Giusti, A., Perra, A., & Lombardo, F. 2017. The experience of a nationwide Community of Practice to set up Regional Prevention Plans
     in Italy. Health Res Policy Syst, 15(1), 63.
 13
     Mattioli, B., Bucciardini, R., Falzano, L., Bena, A., Gilardi, L., Capra, P, Falcone, U, Marra, M., 2020, A health equity
     focused National Prevention Plan 2020-2025 and related capacity building, European Journal of Public Health; Giusti, A., Perra, A., &
     Lombardo, F., 2017. The experience of a nationwide Community of Practice to set up Regional Prevention Plans in Italy. Health Res
     Policy Syst, 15(1), 63.
 14
     Mattioli, B., Bucciardini, R., Falzano, L., Bena, A., Gilardi, L., Capra, P, Falcone, U, Marra, M., 2020, A health equity
     focused National Prevention Plan 2020-2025 and related capacity building, European Journal of Public Health
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>10
                                                           3 Duitsland: Gesundes Kinzigtal
                                                             programma
                                                           3.1     Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van regio’s
                                                            Duitsland kent een sterke scheiding tussen ambulante zorg en ziekenhuiszorg en tussen eerstelijnszorg en
                                                            gespecialiseerde zorg. De afgelopen jaren wordt integraal werken aangemoedigd vanuit de bondsoverheid
                                                            om de verschillende domeinen in zorg meer met elkaar te verbinden. Bovendien zou een integrale aanpak
                                                            van zorg moeten leiden tot minder zorgkosten. In 2004 is een wet ingevoerd waarin staat dat
                                                            zorgverzekeraars 1 procent van hun totale uitgaven aan geïntegreerde zorgprogramma’s mogen besteden. 15
                                                            In Kinsigtal, een regio in het zuidwesten van Duitsland, hebben ziekenfondsen en zorgverleners de handen
                                                            ineengeslagen om een geïntegreerd zorgprogramma op te zetten. Het zorgprogramma in deze regio,
                                                            Gesundes Kinzigtal GmbH, is opgezet in samenwerking met het artsennetwerk in de regio en twee grote
                                                            ziekenfondsen. Naast deze zorgaanbieders zijn ook organisaties sociale dienstverlening, scholen en
                                                            sportverenigingen aangesloten.
                                                            Met het initiatief biedt de regio zorg aan de 31.000 inwoners van het gebied die verzekerd zijn bij de twee
                                                            ziekenfondsen. Sinds de oprichting van Gesundes Kinzigtal zijn ruim twintig preventieve en educatieve
                                                            programma’s in de regio opgezet. Een voorbeeld is Starkes Herz voor patiënten met hartfalen. Deelnemers
                                                            aan dit programma hebben regelmatig contact met praktijkverpleegkundigen die hen gezondheidsadviezen
                                                            geven en hun gezondheidssituatie via telemonitoring volgen. Verder is er onder de titel Starke Muskeln,
                                                            feste Knochen een interventieprogramma voor patiënten met osteoporose (botontkalking) dat bestaat uit
                                                            screenings en voedings- en bewegingsadviezen. Ook zijn programma’s opgezet voor mentaal welzijn en een
                                                            programma om van roken af te komen. 16
                                                           3.2     Randvoorwaarden voor regionaal werken
                                                            In Duitsland is het gebruikelijk dat ziekenfondsen contracten afsluiten met netwerken van artsen. Zijn er
                                                            besparingen, dan vloeit een deel daarvan terug naar het netwerk. In het programma Gesundes Kinzigtal is
                                                            de beloning niet langer afhankelijk van al dan niet uitgevoerde behandelingen, maar van de
                                                            gezondheidswinst in de regio. Waarbij ziekenhuizen en huisartsen taken van elkaar kunnen overnemen of
                                                            aan elkaar kunnen afstaan zonder financiële consequenties voor hun instelling. Het doel is niet alleen minder
                                                            kosten, maar ook het verbeteren van de gezondheid in de regio. Preventieprogramma’s en patiënten
                                                            educatie moeten op den duur leiden tot minder mensen met chronische ziekten. 17
                                                            Bij aanvang ontving Gesundes Kinzigtal een investering van € 4 miljoen van de twee ziekenfondsen. Er is
                                                            een economisch model ontwikkeld met een centrale plek voor een gedeelde gezondheidswinstbenadering
                                                            (zowel voor zorgverzekeraars als het artsennetwerk). Door populatiebekostiging wordt de hoogte van het
                                                            regionale zorgbudget afgestemd op de kenmerken van de mensen die er wonen. Hoe meer risicogroepen,
                                                            zoals ouderen en chronisch zieken, hoe meer geld. Lukt het de zorgaanbieders binnen het budget te
 RVS | Regionale variëteit in internationaal perspectief
                                                            werken, dan krijgen ze een deel van het overgebleven geld als beloning. Behandelaars verdienen in dit
                                                            stelsel als ze patiënten niet onnodig behandelen. Van de opbrengst voor verzekeraars moeten zij beloven
                                                            het te gebruiken voor verlaging van de premies en investeringen in zorginnovaties. 18
                                                           3.3     Eigenheid
                                                            De regio is in dit voorbeeld een regionaal netwerk van publieke en private partijen. Het unieke aan het
                                                            regionale programma is hoe betalers en aanbieders samenwerken en hoe zij op regionale schaal met de
                                                            15 International Healthcare Systems Profile Germany, 2020, Common Wealth Fund
                                                            16 Duits succes nummer: regionaal budget, 2012, Medisch Contact
                                                            17 King’s Fund, 2015, “Population Health Systems: going beyond integrated care”; An integrated approach to value-based healthcare:
                                                               Germany’s Gesundes Kinzigtal, 2018, The Economist, Medtronic
                                                            18 King’s Fund, 2015, “Population Health Systems: going beyond integrated care”; An integrated approach to value-based healthcare:
                                                               Germany’s Gesundes Kinzigtal, 2018, The Economist, Medtronic
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                   11
verdeling van geld om gaan, en dit dus innovatief kunnen organiseren. Samenwerking op regionale schaal –
rond een gebied en een populatie – maakt het mogelijk om anders te gaan werken, organiseren, financieren
en verantwoorden.
In termen van beloften is de regio een ruimte voor creativiteit en innovatie, een belofte die ingelost lijkt te
worden. De regionale schaal biedt de mogelijkheid om domein overstijgend en populatie gericht te werken
met een brede blik op welzijn en preventie. Een belangrijke reden genoemd voor het succes is de
geografische ligging van de regio, in een dal, waarbij aanbieders al jaren met elkaar samenwerken en een
afhankelijkheid kennen van elkaar. Het publiek-private netwerk dat zich vormt rondom de ziekenfondsen is
verbonden aan een duidelijk afgebakend geografisch bied. Dit zorgt er ook voor dat dit geen model is waar
overal in Duitsland even eenvoudig mee gewerkt kan worden. De regionale inrichting blijkt het niet zomaar te
vertalen te zijn naar andere plekken vanwege de geografische ligging van de regio en het type populatie. 19
In de voortrekkersrol van twee grote zorgverzekeraars schuilt ook een risico. Het programma is primair
gericht op de eigen verzekerden. In hoeverre heeft het programma meerwaarde voor andere inwoners?
Hierover lijkt tot zoverre weinig bekend. Wel vertelt een betrokkene in een interview met Medisch Contact
dat er ook sprake is van spin-off naar patiënten die niet verzekerd zijn bij de betrokken ziekenfondsen,
omdat ook hun kosten lijken te dalen. 20
19 An integrated approach to value-based healthcare: Germany’s Gesundes Kinzigtal, 2018, The Economist, Medtronic; Hildebrandt, H,
    2010, Gesundes Kinzigtal Integrated Care: improving population health by a shared health gain approach and a shared savings
    contract, International Journal for Integrated Care
20 Duits succes nummer: regionaal budget, 2012, Medisch Contact
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>12
                                                           4 Zweden: Jönköping
                                                           4.1     Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van de regio
                                                            De regio Jönköpings län is eigenlijk een provincie van Zweden, die in de literatuur toch vaak als regio wordt
                                                            aangeduid. De regio houdt toezicht op volksgezondheid en zorg voor de 360.000 inwoners, en werkt daar
                                                            actief aan een populatiegerichte benadering. Dat gebeurt in nauwe samenwerking met gemeenten. 21 De
                                                            afgelopen jaren is de regio vooral actief op het gebied van kwaliteitsverbetering. Gestimuleerd door de
                                                            nationale overheid zijn daarvoor verschillende innovatieve methoden ontwikkeld voor zorgverleners.
                                                            Belangrijk uitgangspunt daarbij is het betrekken van aanbieders, waaronder ziekenhuizen en
                                                            eerstelijnspraktijken, bijvoorbeeld via de Development Dialogue. Een andere tool die in de internationale
                                                            literatuur vaak wordt aangehaald is het werken via een fictieve patiënt, genaamd Esther. Zorgverleners,
                                                            klinische teams en managers worden geacht met elkaar voor de beste uitkomsten voor hun fictieve patiënt te
                                                            zorgen, door patiëntreizen langs de verschillende diensten uit te zetten en te onderzoeken hoe en waar
                                                            diensten verbeterd kunnen worden en zo samenwerking in de regio te bevorderen. 22
                                                           4.2     Randvoorwaarden voor regionaal werken
                                                            De inzet op kwaliteitsverbetering is tot stand gekomen op initiatief van bestuurders uit de regio. Zo werden
                                                            de nationale beleidswensen ten aanzien van het meer systematisch verbeteren van kwaliteit van zorg
                                                            uitgewerkt. De afgelopen jaren lijkt deze kwaliteitsstrategie ook steeds meer gedragen te worden door de
                                                            zorgorganisaties in de regio. En naast de inzet gericht op ziekenhuizen heeft deze strategie inmiddels ook
                                                            zijn intrede gedaan in andere domeinen van zorg, zoals de geestelijke gezondheidszorg.
                                                           4.3     Eigenheid
                                                            In Jönköping valt de regio samen met de provincie als publieke bestuurslaag. Interessant is hoe de inzet op
                                                            kwaliteitsverbetering vanuit deze bestuurslaag sterk is gericht op het perspectief van de patiënt via het
                                                            werken met de fictieve patiënt Esther. Die werkwijze lijkt bij te dragen aan het gezamenlijke commitment en
                                                            de gevoelde verantwoordelijkheid bij zowel aanbieders als inwoners van de regio. 23 Ook zijn verschillende
                                                            innovaties tot stand gekomen, bijvoorbeeld gericht op thuisbehandeling bij psychiatrische problematiek. 24
 RVS | Regionale variëteit in internationaal perspectief
                                                            21 Persson, S., Andersson, A., Kvarnefors, A., Thor, J., and Andersson Gäre, B. 2021 Quality as strategy, the evolution of co-production in
                                                               the Region Jönköping health system, Sweden: a descriptive qualitative study, International journal for quality in healthcare.; Population
                                                               Health Systems: going beyond integrated care”, 2015, King’s Fund
                                                            22 The development of Quality as Business Strategy in the County Council of Jönköping, Sweden, 2007, Qulturum – Center for Learning
                                                               and Innovation in Healthcare
                                                            23 Sweden’s Esther Model: Improving Care for Elderly Patients with Complex Needs, 2016, Commonwealth Fund
                                                            24 Persson, S., Andersson, A., Kvarnefors, A., Thor, J., and Andersson Gäre, B. 2021 Quality as strategy, the evolution of co-production in
                                                               the Region Jönköping health system, Sweden: a descriptive qualitative study, International journal for quality in healthcare.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>                                                                                                                                               13
5 Schotland: Highland and Island
         Connections
5.1      Ontstaan, organisatie en verantwoordelijkheden van regio
 Op de Highland Islands in Schotland zijn weinig sociale voorzieningen voor mensen met mentale
 problematiek. Om toch zorg en ondersteuning te kunnen bieden aan de inwoners van de eilanden is het
 programma ‘Higland and Island Connections’ gestart. De gemeenschap staat centraal om het mentaal
 welzijn op de eilanden te bevorderen. De eilanden liggen soms afgelegen en geïsoleerd van voorzieningen
 als ziekenhuizen en gezondheidsklinieken op het vasteland. Het voornaamste doel van het programma is
 onderzoeken hoe de banden in de gemeenschap kunnen worden versterkt om een positief verschil te maken
 voor het mentaal welzijn van mensen die op het platteland wonen. Het programma is gefinancierd door het
 Aspiring Communities Fund van de Schotse regering, met steun van het Europees Sociaal Fonds. De
 organisatie Support in Mind Scotland heeft ondersteuning geboden bij de ontwikkeling van het programma
 en in een aansluitend onderzoek. 25
 Op de eilanden zijn 70 locaties opgezet om mentale gezondheid en welzijn te bevorderen. 130
 gemeenschapsgroepen zijn betrokken bij activiteiten en het promoten van mentaal welzijn. Uit het project
 zijn verschillende initiatieven ontstaan, waaronder: gesprekstrainingen, een app en website om lokale
 inwoners passend aan te spreken en sociaal isolement te doorbreken, aanpassingen in de publieke ruimte
 als herinrichting van pleintjes, en het bevorderen van het welzijn op het werk samen met betrokken
 bedrijven. Via actieonderzoek zijn bewoners betrokken bij de ontwikkeling van het programma.
5.2      Eigenheid
 Gehoopt wordt dat het programma een katalysator zal zijn voor verandering. Het moet helpen het gesprek
 op gang te brengen over de rol van de gemeenschap als het gaat om het verbeteren van mentaal welzijn op
 het platteland. Een verschil met de andere voorbeelden in deze achtergrondstudie is de aandacht voor
 gemeenschapsvorming. In dit gebied zijn de onderlinge relaties belangrijk. In deze casus is de regio geen
 formele bestuurslaag, maar een schaal die voortkomt uit een maatschappelijk initiatief.
 25  Highland and Island Connections, Caring, Connected Communities, putting the community at the centre of wellbeing, 2018 Support in
     Mind Scotland; Rural wellbeing, the national rural mental health forum, on: https://ruralwellbeing.org/highlands-and-islands-connections-
     project
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>14
                                                           6 Reflectie
                                                           De korte beschrijvingen in deze achtergrondstudie van regionale initiatieven in andere Europese landen
                                                           biedt inzichten die relevant zijn voor de Nederlandse situatie. Om te beginnen zien we de variëteit in
                                                           regionale verbanden. Regionale verbanden zijn soms formele overheidslagen, voortkomend uit structurele
                                                           hervormingen van het openbaar bestuur. In andere gevallen zijn het bovengemeentelijke
                                                           samenwerkingsverbanden, of juist publiek-private netwerken. Verbanden ontstaan soms vanuit de
                                                           samenleving, als maatschappelijk initiatief dat voortkomt uit de gemeenschap in een bepaald gebied.
                                                           Telkens zijn de vorm en aard van de regionale verbanden verbonden aan de specifieke context. Als logisch
                                                           onderdeel van de structuur van het openbaar bestuur in een land, zoals in Italië en Denemarken, of
                                                           voortvloeiend uit de geografie, zoals in Schotland.
                                                                  Land                De regio…                 Scope                     Rol burgers
                                                                  Denemarken          als publieke              Zorg                      Gebruiker met
                                                                                      bestuurslaag                                        democratisch kiesrecht
                                                                                                                                          voor regionale raad.
                                                                  Italië              als publieke              Publiek gezondheid        Ontvanger
                                                                                      bestuurslaag
                                                                  Duitsland           als publiek-privaat       Zorg en preventie         Gebruiker
                                                                                      netwerk
                                                                  Zweden              als publieke              Zorg                      Gebruiker
                                                                                      bestuurslaag
                                                                  Schotland           als maatschappelijk       Mentaal welzijn           Mede-initiatiefnemer en
                                                                                      initiatief                                          gebruiker
                                                           Het is duidelijk dat er niet één model voor ‘regionaliseren’ naar de Nederlandse context kan worden
                                                           gekopieerd. En de succesvoorbeelden die in Nederland vaak worden aangehaald, zoals uit Duitsland of
                                                           Denemarken, kennen ook niet alleen voordelen. In Denemarken leidt de regionale structuur niet zomaar tot
                                                           een sterke binding met de burger bijvoorbeeld. En in Duitsland kent de populatiegerichte manier van werken
                                                           het risico op ongelijkheid tussen burgers die wel of niet zijn verzekerd bij de ziekenfondsen die het initiatief
                                                           dragen.
                                                           Sowieso zien we in deze voorbeelden dat de rol van burgers beperkt is in regionale initiatieven. Alleen in
                                                           Schotland zijn burgers naast gebruiker ook mede-initiatiefnemer en actief betrokken bij het vormgeven van
                                                           verbetertrajecten voor mentaal welzijn. In de andere landen, geïnitieerd vanuit de overheid of verzekeraars
                                                           en ziekenhuizen, blijft de rol van burgers beperkt tot gebruikers of ontvangers. Toch wordt de regio vaak wel
                                                           aangedragen als schaal om dichter bij de burger, of het lokale, te zijn. De nabijheid lijkt in de uitvoering van
                                                           regionale initiatieven echter nog beperkt. Het is een blijvende uitdaging, of blijvend een belofte.
 RVS | Regionale variëteit in internationaal perspectief
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>Parnassusplein 5
Postbus 19404
2500 CK Den Haag
T +31 (0)70 340 5060
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>