<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>> Retouradres: Postbus 16164 | 2500 BD | Den Haag
Ministerie van Algemene Zaken                                                             Bezoekadres:
                                                                                          Bezuidenhoutseweg 30
Minister-President                                                                        2594 AV Den Haag
Drs. M. Rutte                                                                             T 088 9846 300
                                                                                          www.scp.nl
Postbus 20001
2500 EA Den Haag
                                                                                          Inlichtingen bij
                                                                                          Debbie Verbeek-Oudijk
                                                                                          E d.verbeek-oudijk@scp.nl
                                                                                          M 0611119255
                                                                                          Robert Vonk
                                                                                          E ra.vonk@raadrvs.nl
                                                                                          M 0652498380
                                                                                          Ons kenmerk
                                                                                          SCP 2022/253
Datum           25 januari 2022
Onderwerp Briefadvies Sociaal en Cultureel Planbureau en Raad voor
                                                                                          Correspondentie uitsluitend
                Volksgezondheid & Samenleving                                             richten aan het retouradres
                                                                                          met vermelding van de
                                                                                          datum en het kenmerk van
                                                                                          deze brief.
Geachte excellentie,
Corona gaat niet meer weg. We zullen moeten leren leven met het virus, en dat
betekent dat bestrijding van het virus ook niet meer het enige is dat telt bij de
aanpak van deze crisis. De coronapandemie én de maatregelen die genomen zijn
om de verspreiding van het virus in te dammen, hebben het maatschappelijk
leven diepgaand ontwricht. Wat volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau
(SCP) en de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) nu nodig is, is een
meervoudige aanpak, mét een helder toekomstperspectief over de doelen die we
als samenleving nastreven. Na twee jaar met corona kunnen we een aantal lessen
trekken.
Allereerst moet het wegen van verschillende waarden en belangen evenwichtiger,
ook in perioden van acute crisistijd. Naast de bescherming van de
volksgezondheid weegt ook het streven mee naar andere belangrijke aspecten in
onze samenleving – zoals de waarde van sociaal en fysiek contact, vrijheid en
veiligheid, het recht op onderwijs en bestaanszekerheid, maar ook solidariteit. Dit
vereist een aanpak die de gevolgen van de coronacrisis niet neigt te reduceren tot
een medisch probleem, maar ook de sociale gevolgen meer in ogenschouw
neemt, daarop anticipeert en ze mee laat wegen in beslissingen. 1
Daar komt bij dat leren leven met het virus ook betekent dat coronabeleid een
integraal onderdeel moet zijn van algemeen langetermijnbeleid gericht op een zo
open mogelijke samenleving. Er is behoefte aan beleid met als basis heldere
doelen en uitkomsten die we als samenleving willen nastreven en die de kwaliteit
van leven van mensen centraal stellen. Alleen zo kunnen we werken aan een
veerkrachtige samenleving die kan omgaan met tegenslagen zonder
bevolkingsgroepen tegenover elkaar te zetten. Het vormgeven van beleid
gebaseerd op een langetermijnperspectief staat inmiddels op de politieke agenda 2
1
  RVS (2020). (Samen)leven is meer dan overleven. Breder kijken en kiezen in tijden van
corona. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving; RVS (2020). Coronamoe(d).
Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving; SCP. Adviesbrieven SCP
Maatschappelijke effecten corona. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau; SCP, CPB,
PBL (2021). Briefadvies Planbureaus voor herstelbeleid. Een doorstart van de samenleving.
Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, Centraal Planbureau, Planbureau voor de
Leefomgeving.
2
  TK (2021/2022). Stand van zaken Covid-19. Brief van de minister voor Volksgezondheid,
welzijn en sport (14 december 2021). Vergaderjaar 2021/2022, 25 295. nr. 1638.
                                                                                          1
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>                                                                                    25 januari 2022
                                                                                    Ons kenmerk
                                                                                    SCP 2022/253
en zal zich, nu het nieuwe kabinet is aangetreden, verder moeten uitkristalliseren.
In deze brief bieden het SCP en de RVS het nieuwe kabinet op basis van lessons
learned enkele handvatten. Beleid waarbij expliciet rekening gehouden wordt met
de sociale gevolgen zou gebaseerd moeten zijn op drie basisbeginselen:
     1.  Bestuur vanuit een langetermijnvisie en de daarbij behorende doelen die
         we als samenleving nastreven.
     2.  Redeneer hierbij vanuit mensen; zet kwaliteit van leven van burgers
         centraal en houd meer rekening met hun situatie.
     3.  Wees helder en transparant over de waardenafweging achter beleid, maak
         daarbij gebruik van meerdere vormen van kennis, en deel de dilemma’s
         die spelen.
Hieronder zetten we deze basisbeginselen kort uiteen.
1.   Bestuur vanuit een langetermijnvisie en de daarbij behorende doelen die we
     als samenleving nastreven
Er is behoefte aan een duidelijk toekomstperspectief. 3 Dat is er tot op heden
onvoldoende. Na twee jaar verkeren we nog altijd in crisisstand waarbij
beleidsmakers een korte tijdshorizon (van enkele dagen of weken tot enkele
maanden) hanteren en vooral gericht zijn op het aanpakken van – steeds weer
nieuwe – acute problemen. Zo beweegt Nederland zich weliswaar keer op keer uit
de acute crises, maar is onduidelijk waar de samenleving zich als geheel heen
beweegt en welke keuzes daar voor burgers en maatschappelijke organisaties bij
horen. De korte termijn overheerst de lange termijn. Er is wel sprake van
beperkende maatregelen, terwijl er geen investeringen worden gedaan in het
voorkomen van dergelijke maatregelen op de langere termijn, bijvoorbeeld door
het verbeteren van de capaciteit en goed werkgeverschap in de zorg, effectieve
ventilatiesystemen in het onderwijs en voldoende bestaanszekerheid op langere
termijn voor mensen met kwetsbare posities op de arbeidsmarkt. Aan het begin
van de pandemie was dit ad-hocbeleid goed te verdedigen, maar na twee jaar niet
meer.
Kortom, naarmate de pandemie langer duurt, neemt ook de noodzaak van
langetermijnbeleid en de daarbij behorende doelen die we als samenleving
nastreven toe. Niet alleen het acute probleem, maar ook de onderliggende
oorzaken moeten worden aangepakt. De dreigende (en met afgeschaalde zorg
ook reële) overbelasting van de zorg, is vooral te wijten aan een gebrek aan
mensen en niet zozeer aan een ‘beddentekort’ of gebrek aan hulpmiddelen.
Ondanks campagnes om voormalig zorgpersoneel (tijdelijk) terug te winnen,
wordt het tekort alleen maar groter. Dit valt maar voor een klein deel te verklaren
door de coronapandemie en de oproep om vooral thuis te blijven bij klachten.
Immers, ook voor de pandemie was er al sprake van capaciteitsproblemen door
personeelstekorten. Dit terwijl één op de zeven mensen van de werkzame
beroepsbevolking in de zorg werkt. Het verloop is groot. Maar liefst 43% van de
3
  Zie ook WRR/KNAW(2021) Navigeren en anticiperen in onzekere tijden. Den Haag:
WRR/KNAW
                                                                                    Pagina 2 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>                                                                                          25 januari 2022
                                                                                          Ons kenmerk
                                                                                          SCP 2022/253
zorgverleners verlaat zijn of haar baan al binnen twee jaar na de start ervan. 4 De
pandemie heeft blootgelegd dat de capaciteit in de zorg niet toereikend is, en niet
duurzaam en houdbaar berekend is op de maatschappelijke opgave. Het vereist
een grote nieuwe inspanning om de onderliggende oorzaken hiervan weg te
nemen. 5 Ook dat is pandemische paraatheid. Dat moet juist niet wachten tot na
de crisis, maar vormt een leidend deel van de acute crisisbestrijding.
Ook andere bestaande maatschappelijke opgaven zijn door de coronapandemie
nog scherper aan het licht gekomen. 6 Denk aan de kansenongelijkheid in het
onderwijs, waarbij het vooral de kinderen zijn die al in een kwetsbare situatie
zaten die de grootste onderwijsachterstanden hebben opgelopen. En de
hervormingen die al langer nodig zijn op de arbeidsmarkt; het zijn de mensen in
onzeker werk, mensen met een tijdelijk contract of kleine ondernemers die het
eerst hun baan of inkomsten hebben verloren. Of de problemen in het sociaal
domein waarbij al lange tijd duidelijk is dat niet alle mensen die hulp nodig
hebben worden bereikt. De omvang van deze groep neemt vanwege de sociale
gevolgen van de crisis vermoedelijk toe. Als dit soort onderliggende
maatschappelijke opgaven niet expliciet en integraal worden geadresseerd in de
crisisaanpak, of als ze vooruit worden geschoven, ondermijnt dat ook het
draagvlak voor het kortetermijnbeleid. Een langetermijnperspectief fungeert als
ankerpunt voor voorspelbaar beleid.
2.   Redeneer vanuit mensen; zet kwaliteit van leven van burgers centraal en
     houd meer rekening met hun situatie.
Het leven van mensen speelt zich niet af in ‘een beleidsdomein’, laat staan in één
beleidsdomein. De omstandigheden waarin we leven, werken, leren, wonen en
ouder worden bepalen ook voor een belangrijk deel onze gezondheid. 7 Een
crisisaanpak waarbij vooral gekeken wordt naar het voorkomen van verspreiding
van het virus en waarbij maatregelen voornamelijk gericht zijn op het beperken
van het sociale verkeer, kan op de lange termijn grote negatieve gevolgen hebben
voor de kwaliteit van leven van burgers én voor de kwaliteit van de samenleving.
Niet alleen door bijvoorbeeld uitgestelde zorg, maar ook door een toename van
mentale problematiek, vereenzaming, chronische stress door werkloosheid,
schulden en armoede of de vrees daarvoor. We weten dat met name de mentale
gevolgen van een crisis jarenlang kunnen doorwerken, en dat de vraag naar zorg
en ondersteuning toeneemt als de crisis ‘voorbij’ is. De impact van deze
uitgestelde gevolgen moet niet worden onderschat. Laten we die les nu leren.
4
  RVS (2020). Applaus is niet genoeg. Anders waarderen en erkennen van zorgverleners. Den
Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
5
  RVS (2020). Applaus is niet genoeg. Anders waarderen en erkennen van zorgverleners. Den
Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
6
  SCP (2021). Adviesbrief Sociaal en Cultureel Planbureau. Bouwstenen voor sociaal
herstelbeleid. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.
7
  RVS (2020). Gezondheidsverschillen voorbij: complexe ongelijkheid is een zaak van ons
allemaal. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving; RVS (2021). Een eerlijke
kans op gezond leven. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                                                                          Pagina 3 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>                                                                                  25 januari 2022
                                                                                  Ons kenmerk
                                                                                  SCP 2022/253
Dit betekent dat de aanpak van de crisis 8 die de coronapandemie veroorzaakt niet
anders dan een integraal onderdeel kan zijn van ‘gewoon’ beleid, waarbij de
verschillende directe en indirecte effecten van de crisisaanpak op
bestaanszekerheid, wonen, werk en onderwijs onderdeel zijn van de
beleidsvorming. Want elke verslechtering op deze gebieden heeft gevolgen voor
de kwaliteit van leven én de gezondheid van mensen, en uiteindelijk ook de
kwaliteit van de samenleving. De gezondheidseffecten van stress, onzekerheid,
sociale spanningen en werkloosheid kunnen fors zijn – ook voor mensen die zich
voor de crisis prima staande hielden. Bovendien kunnen en moeten we de
gevolgen van de pandemie niet los zien van de problemen die er voor die tijd al
waren. De hardste klappen in deze crisis vallen immers snel bij de mensen die
ook voor de pandemie al in een kwetsbare situatie zaten, met de minste reserves
en het minste vermogen om schokken te dempen. De coronacrisis heeft
bestaande kwetsbaarheden, bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt en in het sociaal
domein, enkel verscherpt. Dit vergt een brede aanpak van sociale ongelijkheden
en onrechtvaardigheden in de samenleving.
Redeneren vanuit mensen betekent ook dat er zicht moet zijn op wat voor hén
belangrijk is en wat er in de samenleving speelt. Mensen willen zich gehoord
voelen en serieus worden genomen. Dat vergt van de overheid een duurzame
investering in het ophalen van ervaringen en er ook daadwerkelijk iets mee doen.
Burgers serieus nemen betekent ook toewerken naar gedeelde oplossingen. De
overheid heeft veel naar zich toegetrokken, maar niet alles hoeft en kan door de
overheid te worden opgelost. De samenleving bestaat immers niet uit
government’s little helpers, maar uit mensen. Daarbij heeft de samenleving
meermaals haar adaptieve en innovatieve vermogen laten zien. Zo heeft een
overgrote meerderheid van de mensen geprobeerd de maatregelen zo goed
mogelijk na te leven en daarvoor veel moeten inleveren. Huisartsen,
verpleeghuizen, de wijkverpleging maar bijvoorbeeld ook het onderwijs, de horeca
en de cultuursector hebben zich bereidwillig getoond om binnen de bestaande
kaders te werken en de problemen voortvarend en serieus aan te pakken.
Daarvoor hebben zij niet altijd de erkenning gekregen die ze verdienden. Een
nieuwe cultuur- en horecasluiting erodeert de voedingsbodem voor dit soort
initiatieven. Er is meer ruimte nodig voor de samenleving om een bijdrage te
leveren aan het oplossen van problemen. Dat vereist een overheid die
meebeweegt met wat de samenleving voorstelt, ook als dat zekere
(verantwoorde) risico’s met zich mee kan brengen ten aanzien van eerder ingezet
beleid. Dit kan bijvoorbeeld door gemeenten meer vrijheid te geven om met de
lokale bewoners afspraken te maken over de afweging tussen veiligheid en
leefbaarheid, of door huisartsen een rol te geven bij de vaccinatiestrategie voor
moeilijk te bereiken groepen.
Dat betekent iets voor de rolverdeling tussen overheid, maatschappelijk
middenveld, bedrijfsleven en burger. Zowel burgers, professionals, bestuurders
als bedrijven kunnen de verantwoordelijkheid aan om zelf meer keuzes te maken.
Zo geven lokale bestuurders met enige regelmaat aan dat zij meer
handelingsruimte willen voor maatwerk, en ook bestuurders in zorginstellingen
8
  Kim Putters (2021). Machinekamer van de crisis. Den Haag: Sociaal en Cultureel
Planbureau.
                                                                                  Pagina 4 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>                                                                                         25 januari 2022
                                                                                         Ons kenmerk
                                                                                         SCP 2022/253
zeggen letterlijk dat ‘zij er zijn voor het lastige gesprek’. 9 Bestuur vanuit een
langetermijnvisie en de daarbij behorende doelen, geef vervolgens de
samenleving de ruimte om te zoeken naar oplossingen die werken voor mensen
en wees transparant over risico’s die er altijd en bij elke oplossing bestaan.
Burgers, bedrijven en het maatschappelijk middenveld kunnen en willen
verantwoordelijkheid nemen, maar dat vergt voor hen een betrouwbare en
voorspelbare overheid.
3.   Wees helder en transparant over de waardenafweging achter beleid en maak
     daarbij gebruik van meerdere vormen van kennis
Bij een langetermijnvisie hoort ook het stellen van andere vragen en het maken
van evenwichtige waardenafwegingen, ook in perioden van acute crisis. Het gaat
dan niet om het in alle hectiek besluiten of scholen open blijven of dicht moeten,
maar om een breed gedragen plan over hoe scholen verantwoord open kunnen
blijven 10, bijvoorbeeld met intensievere ventilatie, deeltijdroosters en waar het
kan buitenonderwijs. Het gaat dan niet om de vraag hoe we ervoor zorgen dat
maatregelen worden nageleefd en burgers in het gareel blijven, maar om hoe we
ervoor zorgen dat beleid past bij wat de samenleving nodig heeft en wat de
samenleving en burgers kunnen dragen. Als we bijvoorbeeld weten dat mensen
met feestdagen bij elkaar willen zijn, welke mogelijkheden zijn er dan om dat
verantwoord te doen? En als we weten dat sport cruciaal is voor gezondheid en
mentaal welzijn, welke vormen van sport kunnen we dan prioriteren om wel
mogelijk te maken?
Maatschappelijk draagvlak is gebaat bij beleid en besluiten die aansluiten op het
leven van mensen en uitlegbaar, effectief en zoveel mogelijk voorspelbaar zijn. In
de afgelopen twee jaar zagen we dat het coronabeleid vaak en snel veranderde en
voor buitenstaanders niet consistent oogde. Het was bijvoorbeeld niet altijd
duidelijk waar het kabinet nu precies stuurde met de maatregelen en welke
afweging het daarbij maakte.
Voor een brede waardenafweging is ook brede kennis nodig. Kennis die ervoor
zorgt dat ook de maatschappelijke effecten op korte én lange termijn duidelijk in
het vizier komen en worden meegewogen bij besluitvorming. Hiervoor zijn
verschillende soorten en bronnen van kennis nodig. Niet alleen de kennis en
expertise van epidemiologen en artsen is belangrijk, maar ook die van sociologen,
economen, gedragsexperts, geesteswetenschappers, ethici,
ervaringsdeskundigen, enzovoorts. Het verwelkomen van andere perspectieven,
kennis en ervaringen draagt bij aan adaptief bestuur en mobiliseert betrokkenheid
van burgers en organisaties bij besluitvorming. Deze kennis is in de afgelopen
twee jaar veelvuldig gedeeld door het SCP en de RVS, maar ook door de andere
planbureaus, kennisinstellingen en adviesraden. Deze kennis werd echter in de
besluitvorming vaak ogenschijnlijk niet of minder zwaar meegewogen dan de
epidemiologische kennis. Elke afweging is een normatieve keuze. Zo moet er
uiteindelijk gekozen worden tussen de effecten van een schoolsluiting op
9
  RVS (2020). “Wij zijn er niet voor het makkelijke gesprek” Bestuurders in gesprek over
ruimte voor maatwerk in tijden van corona. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid &
Samenleving.
10
   PPJ (2021). Adviesbrief Platform Perspectief Jongeren. Den Haag: Platform Perspectief
Jongeren.
                                                                                         Pagina 5 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>                                                                                          25 januari 2022
                                                                                          Ons kenmerk
                                                                                          SCP 2022/253
bijvoorbeeld onderwijsachterstanden of de mentale gezondheid van jongeren én
een toenemend overlijdensrisico voor ouderen door een toenemend aantal
besmettingen. Dat dilemma kan je niet oplossen met meer kennis, maar je kan
wel de gevolgen van de afweging zoveel mogelijk begrijpen op basis van kennis.
Overigens is het wel belangrijk om oog te hebben voor de kwaliteit en mogelijke
selectiviteit van de kennis. Daarbij onderscheiden we kennis nadrukkelijk van
lobby; het is de plicht van de overheid nadrukkelijk ook de kennis van groepen
die een minder sterke lobby hebben, maar misschien wel extra kwetsbaar zijn
voor de gevolgen van de crisisaanpak, mee te wegen.
Het is dus nodig om expliciet en transparant te zijn over de (waarden)afwegingen
die worden gemaakt. Daarvoor is een bredere kennisbasis nodig naast de
epidemiologische adviezen. De afweging tussen bijvoorbeeld de epidemiologische,
economische en sociaal-maatschappelijke impact van beleidsmaatregelen is
bovenal een bestuurlijke. Dat betekent dat voor een transparante afweging bij de
beslissingen die de komende tijd genomen moeten worden, er ook een zuivere
rolverdeling noodzakelijk is tussen experts en bestuurders. 11 We hebben de
experts nodig die adviseren op basis van hun eigen deskundigheid en bestuurders
die keuzes maken en daar verantwoording over afleggen.
Tot slot: er is behoefte aan een meervoudig perspectief
Van crises uit het verleden weten we dat de impact van de crisis en het
crisisbeleid lang doorwerken en zich pas later openbaren. Dat geldt niet alleen
voor gezondheidsverschillen, maar voor veel maatschappelijke gevolgen van
crisisbeleid. Laten we die les nu leren, door in het huidige beleid te anticiperen op
de toekomst. 12 Dat betekent voor het huidige beleid een zeer urgente aanpassing
om grotere ongelijkheid en tegenstellingen te voorkomen. Het voorkomen van
deze langetermijngevolgen begint niet na de aanpak en oplossing van deze crisis,
maar vormt daarvoor de basis en moet een inherent en leidend deel van de
aanpak zijn.
Tegenover het huidige crisisbeleid stellen wij daarom een meervoudig perspectief:
beleid met het oog op de lange termijn, dat expliciet rekening houdt met de
leefwereld van burgers en met de maatschappelijke impact van beleid. Een
perspectief dat naast de epidemiologische R-waarde, die toe- of afname van de
verspreiding van het virus binnen de bevolking meet, ook inzichten biedt in de
sociale ontwikkelingen. Dit meervoudige perspectief kan concreet gestoeld zijn op
een maatschappelijk equivalent van de R-waarde, die inzicht biedt in hoe het met
de samenleving en de maatschappelijke veerkracht gesteld is. Die kan bestaan uit
meerdere indicatoren die de toe- of afname weergeven van bijvoorbeeld
maatschappelijk vertrouwen, sociale spanningen, bestaanszekerheid,
onderwijsachterstanden, participatie, welzijn en mentale gezondheid én andere
dimensies van brede welvaart binnen de bevolking. Daarbij erkennen we dat een
dergelijk equivalent zich niet laat verengen tot één simpele maat of cijfer.
Hiervoor kunnen we bouwen op het bredere pallet aan sociaal-maatschappelijke
11
   SCP, CPB, PBL (2021). Briefadvies Planbureaus voor herstelbeleid. Een doorstart van de
samenleving. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, Centraal Planbureau, Planbureau
voor de Leefomgeving.
12
   RVS (2020). Gezondheidsverschillen voorbij: complexe ongelijkheid is een zaak van ons
allemaal. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                                                                          Pagina 6 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>                                                                                    25 januari 2022
                                                                                    Ons kenmerk
                                                                                    SCP 2022/253
ontwikkelingen en ongelijkheden, zoals bijvoorbeeld bijgehouden wordt op het
Dashboard Sociale Impact Corona 13 of in de Monitor Brede Welvaart 14 en
inzichtelijk wordt gemaakt in sociaalwetenschappelijk onderzoek. We beschikken
over veel inzicht in de stand van de samenleving en de ontwikkelingen daarin.
Met een dergelijk instrumentarium houden we vanuit een breed perspectief zicht
op hoe de samenleving zich ontwikkelt: niet alleen op hoe het virus zich
verspreidt, maar ook op hoe de kwaliteit van de samenleving zich ontwikkelt en
welke sociale risico’s mensen lopen. Dat is met het oog op het
langeretermijnbeleid cruciale informatie en het is nu zaak om die kennis en
informatie in de totstandkoming van korte- en langetermijnbeleid een
gelijkwaardige positie te geven naast de epidemiologische R-waarde. Wees helder
en transparant over de (politieke) waardenafweging achter dit beleid en voer het
gesprek daarover.
Het spreken en denken in termen van bredere sociale afwegingen, en het
onderbouwen van die afwegingen met kennis en data, helpt om ook in
beleidsvorming consequent breder te leren en te blijven kijken dan alleen naar de
verspreiding van het coronavirus. Want corona gaat niet meer weg. We zullen
ermee moeten leren leven. Het goede nieuws is dat we daarvoor, met de lessen
zoals in deze notitie verwoord, niet met lege handen staan. Het instrumentarium
en de uitgangspunten voor een toekomstgericht en breed maatschappijgericht
coronabeleid liggen er. Laten we ze ter harte en ter hand nemen.
Hoogachtend,
Prof. dr. Kim Putters                                      Prof. dr. Jet Bussemaker
Directeur SCP                                              Voorzitter RVS
13
   Zie: www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/landelijk-dashboard-sociale-impact-
corona.
14
   CBS (2021). Monitor Brede Welvaart & de Sustainable Development Goals 2021. Den
Haag: Centraal Bureau voor de Statistiek.
                                                                                    Pagina 7 van 7
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>