<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>Is dit wel verantwoord?
          Hoe de zorg betekenisvol
          rekenschap kan afleggen
          in tijden van transitie
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre></pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>Is dit wel verantwoord?
     Hoe de zorg betekenisvol rekenschap
       kan afleggen in tijden van transitie
                                Den Haag, 2023
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>     6                                                                                                                     7
                                Voorwoord
                                Dit is een rapport over verantwoording in de zorg. Kan het saaier en taaier?
                                Verantwoording, dat gaat toch over papierwerk, accountants en jaarverslagen? Klopt.
                                Het is een taai onderwerp. Maar niet saai. Verantwoording gaat over wat we echt
                                belangrijk vinden in de zorg. Of zou daarover moeten gaan. En daar willen we het in
                                deze publicatie over hebben.
                                Dat verantwoorden doorgaans niet direct wordt gekoppeld aan spannende zaken en
                                avontuur, is er wellicht mede debet aan dat ministers, Kamerleden, systeempartijen
                                en toezichthouders niet heel hard lopen voor dit thema en dat de administratieve
                                lasten in de zorg maar niet substantieel afnemen. Het is makkelijk klagen, maar heel
                                moeilijk te veranderen. Het lijkt een soort zelfrijzend bakmeel: je denkt iets te hebben
                                veranderd en draait je om, en het proces gaat gewoon weer door zoals het altijd ging.
                                Dat maakte ik zelf indertijd mee met de vijfminuten registratie in de thuiszorg, maar
                                er zijn tal van andere voorbeelden.
                                En toch... Verantwoording is “de meest krachtige externe invloed op individueel
                                gedrag”, zei verantwoordingsexpert Thomas Schillemans bij de aanvaarding van
                                zijn leerstoel in Utrecht: “Als het goed gaat, geeft verantwoording richting aan ons
                                handelen en verheldert wat nu echt de bedoeling zou kunnen zijn. Maar in de praktijk
                                kan verantwoording ook ongelooflijk demotiverend uitpakken en afleiden van de kern
                                van de zaak.”
                                Verantwoording is, zo beschouwd, misschien niet spannend, maar wel buitenge-
                                woon essentieel. Niet alleen voor ‘de premiebetaler’, maar ook voor alle mensen die
                                hulpbehoevend zijn of ooit zullen worden. En voor al diegenen die voor hen zorgen.
                                Voor iedereen dus. Veel mensen ervaren dat niet zo en dat is een gemiste kans. In
                                dit advies willen we meer structureel kansen belichten die verantwoording biedt
                                en ingaan op de vraag hoe het mogelijk is om anders te gaan verantwoorden. Zodat
                                nieuwe initiatieven niet blijven steken in goede bedoelingen en geduldig papier,
                                maar daadwerkelijk bijdragen aan goede zorg voor nu en straks.
                                Jet Bussemaker
                                Voorzitter RVS
RVS | Is dit wel verantwoord?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving        1.1 Inhoudsopgave
inspireerten adviseert over hoe we morgen kunnen
leven & zorgen.                                       Voorwoord                                                                     7
Samenstelling Raad                                    1   Inleiding                                                                10
  Jet Bussemaker, voorzitter
  Godfried Bogaerts                                       1.1 Blijk van vertrouwen                                                 10
  Erik Dannenberg                                         1.2 Vragen                                                               11
  Joris van Eijck                                         1.3 Scope en aanpak                                                      11
  Floortje Scheepers                                      1.4 Leeswijzer                                                           11
  Pieter Hilhorst
  Hafez Ismaili M’hamdi
  Marleen Kraaij-Dirkzwager                           2   Terugblik: ontwikkelingen in verantwoorden                               12
  Ageeth Ouwehand
  Martijn van der Steen
                                                          2.1 Aspecten van verantwoorden                                           12
  Stannie Driessen, directeur                             2.2 Recent beleid over verantwoorden                                     15
                                                          2.3 Pilots over verantwoorden                                            17
Raad voor Volksgezondheid & Samenleving                   2.4 Tussenconclusie                                                      23
  Bezuidenhoutseweg 30
  Postbus 19404
  2500 CK Den Haag                                    3   Blijvende problemen bij de huidige verantwoordingspraktijk               25
  mail@raadrvs.nl
                                                          3.1 Probleemanalyse                                                      25
  www.raadrvs.nl
                                                              I. De illusie dat verantwoorden de werkelijkheid kan omvatten        25
  Twitter: @raadRVS
                                                              II. Verantwoorden gaat nu niet meer over de juiste zaken             27
Publicatie 2023-05                                            III. Gemeenschappelijke verantwoordelijkheid en afstemming ontbreken 31
  ISBN: 978-90-5732-331-7                                     IV. Het huidige proces van verantwoorden is onbevredigend            34
  © Raad voor Volksgezondheid & Samenleving               3.2 Koorddansen bij dilemma’s                                            35
  Den Haag, 2023                                          3.3 Tussenconclusie                                                      36
  Niets in deze uitgave mag worden openbaar
  gemaakt of verveelvoudigd, opgeslagen in een        4   Vooruitblik: anders en minder                                            38
  dataverwerkend systeem of uitgezonden in enige
                                                          4.1 Toekomstperspectief: een paradigmashift in verantwoorden             38
  vorm door middel van druk, fotokopie, microfilm
                                                          4.2 Aanbevelingen op hoofdlijnen                                         40
  of op welke wijze dan ook zonder toestemming
  van de RVS.
                                                              I. Erken complexiteit                                                40
                                                              II. Leg verantwoording af vanuit maatschappelijke opgaven            41
  U kunt deze publicatie ook downloaden via onze              III. Alle partijen moeten verantwoordelijkheid nemen                 42
  website     www.raadrvs.nl                                  IV. Richt verantwoorden handiger in                                  42
                                                      5   Routekaart                                                               44
                                                          5.1 De rol van het ministerie van VWS                                    45
                                                          5.2 Alle actoren hebben wat te doen                                      46
                                                      Slotwoord                                                                    53
                                                      Voorbereiding                                                                54
                                                      Noten en literatuur                                                          55
                                                      Geraadpleegde personen                                                       68
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>     10                                                                                                                                                                                                                  11
                                1 Inleiding                                                                                  1.2 Vragen
                                                                                                                             Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) wil een fundamentele
                                                                                                                             omslag van de verantwoordingspraktijk graag bespoedigen. Het heeft de RVS daarom
                                                                                                                             een verzoek gedaan voor een vervolgadvies met de volgende vragen:
                                1.1 Blijk van vertrouwen
                                                                                                                             • Wat zijn de bevorderende en de belemmerende mechanismen om te komen tot een
                                 In de zorg werkt de huidige manier van verantwoorden niet meer.1 Dat stelde de Raad
                                                                                                                               systeem van verantwoorden dat is gebaseerd op vertrouwen?
                                 voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) in 2019 in het advies Blijk van vertrou-
                                 wen.2 Zorgverleners hebben door de bureaucratisering autonomie ingeleverd.3 Zij zijn        • Wat is er van wie concreet nodig om er (op korte termijn) voor te zorgen dat bij
                                 te veel tijd kwijt aan registreren en dit ervaren zij niet als zinvol. 4 Het bureaucrati-     verantwoording het initiatief meer bij zorgverleners ligt in plaats van bij de partijen
                                 sche systeem is gebaseerd op wantrouwen en dit is een belangrijke reden waarom                die verantwoording vragen?
                                 zorgmedewerkers hun baan opzeggen.5 In 2019 pleitte de RVS ervoor om verantwoor-
                                 den in de hele zorgsector fundamenteel anders in te richten. Verantwoording zou             1.3 Scope en aanpak
                                 gericht moeten zijn op verbetering van de zorg. Door wederkerigheid centraal te
                                                                                                                              Verantwoorden betekent anderen inzicht bieden in het eigen doen en laten, open-
                                 stellen, zal het onderling vertrouwen toenemen, schreef de Raad.
                                                                                                                              staan voor feedback en iets doen met de verkregen inzichten, schreef de RVS in 2019.
                                                                                                                              Bij verantwoorden denken we in dit advies niet alleen aan verantwoorden over
                                 “Een herontwerp van de huidige verantwoordingspraktijk is nodig om recht te doen
                                                                                                                              rechtmatigheid, zoals aan het ministerie van VWS of zorgkantoren, maar ook aan ver-
                                 aan de complexe zorgpraktijk, en niet te vervallen in oude manieren van werken. De
                                                                                                                              antwoorden en informatieverstrekking over kwaliteit, bijvoorbeeld aan de Inspectie
                                 Raad kiest daarbij voor een nieuw vertrekpunt; niet degene die verantwoording vraagt
                                                                                                                              Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), het Zorginstituut Nederland (ZIN) en certificerende of
                                 bepaalt de vorm, inhoud en structuur van gewenste informatie, maar degene die
                                                                                                                              accrediterende instanties. Dit is een brede opvatting van verantwoorden, die aansluit
                                 verantwoording aflegt. Het behoort immers tot de kern van het professioneel handelen
                                                                                                                              bij de administratieve lasten die zorgverleners ervaren. Daarbij zullen we focussen
                                 van zorgverleners om te laten zien wat zij doen en laten, omdat zij goede zorg willen
                                                                                                                              op de curatieve en de langdurige zorg. Wat we beschrijven gaat veelal ook op voor het
                                 verlenen en vanwege hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.”6
                                                                                                                              sociaal domein, maar de specifieke kenmerken van die deelsector (met een veelheid
                                                                                                                              aan gemeenten die vaak verschillende eisen stellen) vallen buiten onze scope.11
                                 Tot op heden bleef een grootschalige verschuiving uit. Het is een gordiaanse knoop.
                                 Iedereen zegt die te willen ontwarren. En toch lukt dat maar niet.7 In Blijk van
                                                                                                                              Voor dit rapport hebben we een studie gedaan naar literatuur en praktijkvoorbeel-
                                 vertrouwen nam de Raad het perspectief van zorgverleners als uitgangspunt, vanuit
                                                                                                                              den. Daarnaast hebben we interviews met deskundigen afgenomen. Dit advies valt
                                 de wens bij te dragen aan voor hen zinvolle verantwoording en verlichting van hun
                                                                                                                              onder het thema Arbeidsmarkt, een van de 5 thema’s van de werkagenda van de RVS.
                                 lasten. Door de zorgverlener zo centraal te stellen deden we de problematiek tekort.
                                                                                                                              Ook zijn er veel raakvlakken met het thema Schurende Stelsels. Binnen dat thema
                                 Voor dit advies kijken we daarom óók naar de wijze waarop verantwoordingsme-
                                                                                                                              valt het recent gepubliceerde advies Met de stroom mee, dat gaat over de wetten die
                                 chanismen op verschillende niveaus in de keten elkaar beïnvloeden. Mogelijkheden
                                                                                                                              zorg en ondersteuning regelen.12
                                 om de gordiaanse knoop te ontwarren kunnen daardoor beter in zicht komen. De
                                 gordiaanse knoop knelt ondertussen steeds meer nu de samenleving zich gesteld ziet
                                                                                                                             1.4 Leeswijzer
                                 voor enorme opgaven, waaronder de oplopende personeelstekorten.
                                                                                                                              Na dit inleidende hoofdstuk 1 belichten we in hoofdstuk 2 de ontwikkelingen in het
                                                                                                                              denken en doen bij verantwoorden. Hoofdstuk 3 bevat een analyse van de problemen
                                 Minder bureaucratie: meer zorg en aandacht voor mensen                                       die aan verantwoorden in de zorg verbonden zijn. Hoofdstuk 4 biedt een toekomstper-
                                 Wat de bureaucratie in de zorg kost en hoeveel extra zorg voor patiënten en                  spectief met globale oplossingsrichtingen voor de geschetste problemen. Hoofdstuk 5
                                 cliënten een vermindering van administratieve lasten oplevert, is moeilijk                   geeft een start voor wie in welke volgorde stappen zou moeten zetten om te bewegen
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 vast te stellen. Er bestaan cijfers, maar het is de vraag wat die precies zeggen.8           naar een fundamentele omslag in de verantwoordingspraktijk.
                                 Alle cijfers wijzen wel in dezelfde richting: de verantwoordingslast is te groot.
                                 Zorgprofessionals in de ouderenzorg zeggen 35% van hun werktijd te besteden aan
                                 administratieve taken. Dat zou overeenkomen met circa 73.000 fte in de ouderen-
                                 zorg.9 Zorgprofessionals in de ziekenhuissector zeggen 40% van hun tijd kwijt te
                                 zijn aan administratie.10 Dit suggereert dat kritisch kijken naar ervaren regeldruk
                                 heel wat extra zorg en aandacht kan opleveren voor hulpbehoevende mensen.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>     12                                                                                                                                                                                                         13
                                2 Terugblik: ontwikkelingen in                                                          bijvoorbeeld het bijhouden van het zorgdossier. Deze werkzaamheden zouden ook
                                                                                                                        onder aanvullende registratielasten geschaard kunnen worden. Overdracht van
                                verantwoorden
                                                                                                                        informatie van de ene aan de andere collega in een zorgdossier valt strikt genomen
                                                                                                                        niet onder verantwoorden, maar heeft er wel raakvlakken mee.16 Het draagt bij
                                                                                                                        aan de ervaren registratiedruk. Bovendien gebruiken organisaties informatie in
                                                                                                                        zorgdossiers ook voor verantwoording. Beide worden als zinvol en ook essentieel
                                 In dit hoofdstuk schetsen we ontwikkelingen in het denken over verantwoorden in        voor goede zorg gezien, zolang de logica en de toegevoegde waarde ervan duidelijk
                                 de zorg om problemen met verantwoorden te kunnen duiden. We beschrijven waar           zijn. Het begrijpen van regels resulteert in minder ervaren regeldruk.17 Wie infor-
                                 verantwoorden over gaat, welke ontwikkelingen zich bij de rijksoverheid hebben         matieverplichtingen afzonderlijk beschouwt, kan daarvan vaak het nut wel inzien.
                                 afgespeeld en wat we kunnen leren van experimenten met anders verantwoorden in         Het totaal veroorzaakt echter problemen: soms direct voor zorgverleners zelf, soms
                                 de zorg.                                                                               voor anderen in de organisatie.
                                2.1 Aspecten van verantwoorden
                                                                                                                        Verantwoorden raakt aan de begrippen toezicht en controle. Controle wordt wel
                                 Over verantwoorden en verantwoording zijn boekenkasten volgeschreven. Wij
                                                                                                                        beschreven als het spiegelbeeld van verantwoorden. Het voornaamste verschil
                                 beperken ons tot aspecten die de huidige verantwoordingspraktijk in de zorg typeren
                                                                                                                        tussen controle, toezicht en verantwoording is dat controle en toezicht het han-
                                 of die voor vernieuwing nodig kunnen zijn.
                                                                                                                        delingsperspectief van de controleur en toezichthouder als uitgangspunt nemen,
                                                                                                                        terwijl verantwoorden het handelingsperspectief van de verantwoordende partij
                                Het begrip verantwoorden
                                                                                                                        als uitgangspunt neemt.18
                                 Verantwoorden is een werkwoord en verwijst naar een proces waarbij actoren een
                                 rol hebben. Verantwoording daarentegen verwijst naar een instrument (een jaar-
                                 verslag of een indicator). Dit nuanceverschil, zeggen kenners, is belangrijk, omdat
                                                                                                                        Principaal-agent- en stewardship-theorie
                                 verantwoorden pas lading krijgt wanneer mensen betrokken worden. Bij het proces
                                                                                                                        Twee theorieën beschrijven de relatie tussen verantwoordingsverstrekkers en
                                 van verantwoorden gaat het niet alleen om de confrontatie van de praktijk met
                                                                                                                        verantwoordingsvragers.
                                 de norm, maar ook om de relatie tussen degene die verantwoording aflegt (verant-
                                                                                                                        De principaal-agenttheorie beschouwt de relatie als conflicterend: de verant-
                                 woordingsverstrekker) en de partij aan wie verantwoording wordt afgelegd (verant-
                                                                                                                        woordingsverstrekkers (agenten) streven hun eigen belang na ten koste van de
                                 woordingsvrager).13 Anders verantwoorden leidt in potentie tot minder regeldruk en
                                                                                                                        verantwoordingsvragers (principalen). Ze zouden geneigd zijn hun informatievoor-
                                 administratieve lasten, maar dat gebeurt zeker niet automatisch.14 Daar komen we
                                                                                                                        sprong te misbruiken voor eigen gewin. Controlesystemen en prikkels moeten dat
                                 verderop in dit advies op terug.
                                                                                                                        voorkomen.
                                                                                                                        De stewardship-theorie gaat uit van de intrinsieke motivatie van de uitvoerders
                                                                                                                        (lees zorgverleners of verantwoordingsverstrekkers) om hun taken op een verant-
                                 Regeldruk, registratielasten en administratieve werkzaamheden
                                                                                                                        woordelijke manier uit te voeren. Zij hebben duidelijk operationele autonomie
                                 Regeldruk omvat formeel alle kosten (zowel in tijd als in middelen) die mensen en
                                                                                                                        die hand in hand gaat met een taakopvatting van strikte dienstbaarheid. Deze
                                 organisaties maken om te voldoen aan wet- en regelgeving van de rijksoverheid.
                                                                                                                        theorie richt zich op het bevorderen van transparantie, vertrouwen, (netwerk)
                                 Onder regeldruk vallen administratieve lasten: kosten als gevolg van de informatie-
                                                                                                                        samenwerking en gedeelde waarden, en niet zozeer op controle en prikkels. De
                                 verplichtingen aan het rijk, voortvloeiend uit wet- en regelgeving (het verzamelen,
                                                                                                                        stewardship-theorie veronderstelt niet dat alle verantwoordingsverstrekkers
                                 bewerken, registreren, bewaren en ter beschikking stellen van informatie).
                                                                                                                        stewards zijn, maar dat de structuur waarin zij opereren hen meer of juist minder
                                 Daarnaast zijn er aanvullende registratielasten. Die bevatten alle te maken kosten
                                                                                                                        tot steward-achtig gedrag kan aanzetten.19
                                 om te voldoen aan (informatie)verplichtingen van partijen anders dan het rijk,
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 zoals gemeenten, verzekeraars en zorgkantoren. Het betreft niet alleen het verza-
                                 melen, bewerken, registreren, bewaren en ter beschikking stellen van informatie,
                                                                                                                       De functie verantwoorden
                                 maar ook kosten om te voldoen aan normen, standaarden, gedragscodes en alle
                                                                                                                        In de literatuur bestaan verschillende opsommingen van functies van verantwoor-
                                 overige eisen gericht op het borgen van doelen die de betreffende partij heeft
                                                                                                                        den. Te denken valt aan democratische controle, bestuurlijke integriteit, bevordering
                                 gesteld. Tot slot is er ervaren regeldruk waaronder de combinatie wordt verstaan
                                                                                                                        van lerend vermogen, verbetering van legitimiteit van bestuur, of komen tot doel-
                                 van daadwerkelijke regels waaraan organisaties moeten voldoen en de beleving
                                                                                                                        matige besluitvorming.20 In de zorg gaat verantwoorden vooral over het borgen van
                                 die zij hebben.15 Wij voegen hier nog administratieve werkzaamheden aan toe, een
                                                                                                                        kwaliteit, rechtmatigheid en toegankelijkheid en het bieden van keuze-informatie
                                 term die ook in het Integraal Zorgakkoord (IZA) wordt gebruikt. Daaronder valt
                                                                                                                        aan burgers.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>     14                                                                                                                                                                                                            15
                                 Het is van belang om de verschillende functies van verantwoorden te onderkennen,        Tellen versus vertellen
                                 om beter te begrijpen waarom bepaalde verantwoording wordt gevraagd. Hierbij            Ligduur, sterftecijfers, ziekteverzuim, gemiddelde duur van een dienstverband. Het
                                 spelen zowel behoeften aan de kant van degene die verantwoording aflegt als aan de      zijn voorbeelden van kwantitatieve informatie (tellend). Daarnaast is er kwalita-
                                 kant van degene die verantwoording vraagt. De behoeften van partijen in het verant-     tieve informatie (vertellend). Denk aan patiëntervaringen, medewerkersbeleving of
                                 woordingsproces zijn verschillend. Deze hangen samen met hun taak/opdracht. Die         de toelichting op financiën.
                                 bepaalt welke functie verantwoorden voor ieder van hen heeft. Verantwoorden start
                                 bij de interactie tussen de zorgverlener en patiënt/cliënt.
                                                                                                                        2.2 Recent beleid over verantwoorden
                                                                                                                         Voor een beter begrip van verantwoorden schetsen we in het kort een aantal
                                 Zorgverleners willen wel, maar niet zo
                                                                                                                         beleidsontwikkelingen die relevant zijn voor ons thema. Te beginnen bij de landing
                                 Een zorgverlener over haar team: “Wij willen ons zeker verantwoorden over wat
                                                                                                                         van het RVS-advies Blijk van vertrouwen in Den Haag. De eerste en laatste keer dat
                                 wij doen. We laten ook graag zien waarom wij bepaalde keuzes maken. Maar de
                                                                                                                         bewindspersonen over dit advies uit 2019 schrijven, is in een brief over de Voortgang
                                 eisen voor verantwoording zijn doorgeschoten en schieten hun doel voorbij.”21
                                                                                                                         programma [Ont]Regel de Zorg (ORDZ).23 Dit programma startte in 2018 om de ervaren
                                                                                                                         regeldruk in de zorg te verminderen. Het ministerie van VWS investeert daar veel in.24
                                                                                                                         Ruim een jaar na aanvang stelt de Kamerbrief dat veel aangekondigde maatregelen
                                 Voor zorgverleners en zorgorganisaties gaat verantwoorden vooral om de vraag of ze
                                                                                                                         zijn uitgevoerd, maar dat zorgverleners dat nog onvoldoende merken. VWS schrijft de
                                 hun patiënten/cliënten goede individuele gezondheidszorg verlenen, conform hun
                                                                                                                         RVS-visie uit Blijk van vertrouwen te delen en geeft aan dat deze ook daadwerkelijk in
                                 primaire verantwoordelijkheid. Verantwoorden gaat daarnaast ook om het leren,
                                                                                                                         de praktijk gebracht moet worden.
                                 reflecteren en waar mogelijk verbeteren van de zorg die ze bieden. Verzekeraars en
                                                                                                                         Bij een terugblik op het programma ORDZ constateert de minister dat de ervaren
                                 zorgkantoren wenden het verantwoordingsproces aan om goede zorg in te kopen
                                                                                                                         regeldruk weliswaar voor het eerst voorzichtig is gedaald (nog niet in de volle breedte
                                 tegen scherpe prijzen en fraude met premiegeld te vermijden. Hierbij gaat het vooral
                                                                                                                         van de zorg25), maar dat nieuwe wet- en regelgeving zorgverleners ook meer ervaren
                                 om rechtmatigheid en doelmatigheid.
                                                                                                                         regeldruk heeft bezorgd.26 Schrap- of verbeterpunten leiden bovendien lang niet altijd
                                 Voor de Inspectie voor Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) spelen weer andere aspecten
                                                                                                                         tot een (substantiële) vermindering daarvan.
                                 bij verantwoorden. Zij staat er als toezichthouder voor dat iedereen in Nederland op
                                                                                                                         Hierbij speelt het permanente spanningsveld tussen afdelingen en ambtenaren op
                                 goede en veilige zorg moet kunnen vertrouwen. Volksvertegenwoordigers hebben
                                                                                                                         het ministerie van VWS en ook tussen VWS en andere ministeries. De ene afdeling
                                 verantwoordingsinformatie nodig om de werking van het stelsel en de effecten van
                                                                                                                         werkt hard aan ORDZ, terwijl andere zich inspannen voor beleid waaruit juist weer
                                 beleid van de ministers te kunnen beoordelen. Zo zijn er nog meer verantwoordings-
                                                                                                                         meer regels voortvloeien.27 Denk aan fraudebestendigheid, privacybescherming of
                                 en informatievragers voor wie verantwoorden net weer een andere functie heeft,
                                                                                                                         de Europese richtlijn Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) die voor
                                 zoals patiëntenorganisaties, beroepsverenigingen, het tuchtcollege, accountants, de
                                                                                                                         Nederlandse zorgorganisaties ook meer regeldruk tot gevolg zal hebben.28
                                 Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), enzovoorts.
                                                                                                                         Het vernieuwde programma ORDZ voor 2022-2025 beperkt zich niet langer tot
                                De vorm van verantwoorden
                                                                                                                         regels, maar kijkt verder: interne afspraken, ingesleten werkwijzen en een cultuur
                                 Bij verantwoorden denken we vaak aan het al dan niet voldoen aan meetbare nor-
                                                                                                                         van controle spelen ook een rol. De minister benadrukt ambitieus te blijven om
                                 men en (normatieve) verslaglegging. Behalve deze kwantitatieve verantwoording
                                                                                                                         voor de zorgverleners merkbare resultaten te boeken, maar zich tegelijkertijd
                                 zijn er ook vormen van kwalitatieve verantwoording, waarbij het gaat om motiva-
                                                                                                                         ‘bescheiden’ op te stellen over het vermogen om die resultaten ‘alleen’ tot stand te
                                 ties, waarden en verwachtingen van mensen, vervat in woorden of narratieven.
                                                                                                                         brengen.29
                                 Naast het introduceren en handhaven van regels kunnen organisaties ook aan-
                                                                                                                         De nieuwe zorgakkoorden lijken die zienswijze bijna te willen ontkrachten en stra-
                                 dacht schenken aan het cultiveren van een integriteitsaanpak, die uitgaat van
                                                                                                                         len grote ambities uit: “Alle ‘regelmakers’ in de brede zin van het woord (ministerie
                                 deugden, reflectie en waardering. Alle niet-tastbare, maar wel gedragsbeïnvloe-
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                                                                                                         van VWS, zorgverzekeraars, toezichthouders, werkgevers, branche- en beroepsver-
                                 dende factoren spelen daarbij een rol: cultuurdimensies die helpen bij de vraag of
                                                                                                                         enigingen) gaan per direct alle nieuwe regelgeving toetsen aan het uitgangspunt
                                 er goed is gewerkt, of kansen en risico’s goed in beeld zijn en of het vertrouwen is
                                                                                                                         ‘zinnig en radicaal simpel’”, aldus het IZA.30 Dat het omzetten van ambities naar
                                 versterkt. De nadruk ligt daarbij op het creëren van een motiverende en stimule-
                                                                                                                         merkbare veranderingen weerbarstig blijft, laten de evaluaties van de voortgang
                                 rende omgeving.22
                                                                                                                         van ORDZ zien. In de monitor van 2021 zijn zorgverleners pessimistischer dan ooit
                                                                                                                         over de regeldruk. 70% heeft er (heel) weinig vertrouwen in dat die daadwerkelijk
                                                                                                                         wordt teruggedrongen.31 Van de zorgverleners geeft 44% aan dat verzekeraars de
                                                                                                                         belangrijkste veroorzakers zijn van de regeldruk in de zorg, op afstand gevolgd
                                                                                                                         door ICT-systemen (16%) en wetgeving (13%).32
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>     16                                                                                                                                                                                                             17
                                Ook de meest recente, in juni 2023 verschenen voortgangsrapportage [Ont]Regel de         om fraude tegen te gaan: toezicht houden op de uitgebreidere meld- en vergun-
                                Zorg concludeert dat de tijd die zorgverleners aan registratie besteden ondanks alle     ningsplicht van zorgaanbieders en indiening van de jaarverantwoordingen. Meer
                                inspanningen nog altijd niet verminderd is. Wel kunnen zorgverleners en zorgor-          zorgaanbieders zijn verplicht om een openbare jaarverantwoording aan te leveren.
                                ganisaties steeds meer putten uit inspirerende voorbeelden in heel het land, al dan      Dit vergroot de regeldruk.38
                                niet geïnitieerd door het ministerie van VWS.                                            Het Adviescollege Toetsing Regeldruk is kritisch over deze ontwikkelingen en
                                                                                                                         scheef dat de wetgever verplichtingen stelt die in de praktijk niet werkbaar zijn.39
                                Gratis trainingen ‘ontregelaar’ voor zorgverleners
                                Het ministerie van VWS heeft een e-learning en verdiepende training tot ont-            2.3 Pilots over verantwoorden
                                regelaar laten ontwikkelen. Daarmee kunnen zorgmedewerkers zich in korte
                                                                                                                         De afgelopen jaren is op diverse plekken geëxperimenteerd met andere manieren
                                tijd bekwamen in het opzetten en uitvoeren van een ontregelproject in de eigen
                                                                                                                         van verantwoorden. De RVS bestudeerde pilots in verschillende domeinen. In deze
                                organisatie. Het animo hiervoor is groot. De bedoeling is kennis en ervaring te
                                                                                                                         paragraaf beschrijven we wat ze anders doen, hoe dat al dan niet gelukt is en wat
                                delen via een netwerk van actieve ontregelaars.33
                                                                                                                         nodig is om van vernieuwingen de normaaltoestand te maken. 40
                                                                                                                        Gehandicaptenzorg: Vernieuwend Verantwoorden
                                De minister rondt de voortgangsrapportage af met de woorden: “Tegelijkertijd gaat
                                                                                                                         Om een innovatie in het verantwoordingsproces te stimuleren, bood het ministerie
                                het mij nog niet snel en nog niet ver genoeg. De monitoringsinformatie laat zien dat
                                                                                                                         van VWS41 een aantal organisaties in de gehandicaptenzorg mogelijkheden voor het
                                we tot nu toe op kleine schaal substantiële impact maken, bijvoorbeeld als gevolg
                                                                                                                         experiment Vernieuwend Verantwoorden, bedoeld om de regeldruk in de langdurige
                                van succesvolle lokale ontregelprojecten. Maar op grote schaal is de impact nog
                                                                                                                         zorg te verminderen. 42 De resultaten, die het Zijlstra Center van de Vrije Universiteit
                                onvoldoende. Om de maatschappelijke opgave die er ligt het hoofd te kunnen bieden,
                                                                                                                         Amsterdam heeft onderzocht, maken een aantal lessen zichtbaar. 43
                                is nodig dat we een spade dieper gaan, en als het ware uitstijgend boven alle lopende
                                                                                                                         Het doel van het experiment was realiseren dat interne sturing van de zorgorgani-
                                projecten en initiatieven reiken naar een hoger niveau in de aanpak.”34
                                                                                                                         saties overeenkomt met de externe verantwoording. De interne sturing zou moeten
                                                                                                                         dienen als externe verantwoording. Of anders gezegd: externe verantwoordings-
                                Wat hiervoor beschreven staat over minister(s) en ministerie(s), is niet los te zien
                                                                                                                         vragers nemen genoegen met gegevens ten behoeve van interne sturingsgegevens
                                van de tegenstrijdige verhouding van samenleving en volksvertegenwoordigers
                                                                                                                         en vragen niet meer. Dat kan alleen als de interne sturing en de daarbij behorende
                                met verantwoording, controle en toezicht. Aan de ene kant is er kritiek op de
                                                                                                                         informatie op orde is.
                                zware toezichteisen, want deze belemmeren vakbekwaamheid, samenwerking en
                                                                                                                         Alle deelnemende organisaties zijn in de eerste fase van het experiment sterk vanuit
                                innovatie. Burgers en volksvertegenwoordigers willen daarom dat de overheid de
                                                                                                                         waarden gaan werken (vertrouwen, eigenaarschap, professionaliteit, aanspreekbaar-
                                bureaucratie aanpakt en zorgorganisaties meer vertrouwen geeft.
                                                                                                                         heid, leervermogen en transparantie). Ze maakten duidelijk wat die waarden beteke-
                                Anderzijds zijn er mechanismen die dat vertrouwen voortdurend onder druk
                                                                                                                         nen voor de professionele ruimte, voor vertrouwen en ook voor het gewenste gedrag
                                zetten. Die zorgen ervoor dat burgers en volksvertegenwoordigers juist strenger
                                                                                                                         van werknemers. Ze brachten hun interne organisatieprocessen op orde, schrapten
                                toezicht eisen en na incidenten of misstanden keer op keer om extra regels vragen.
                                                                                                                         overbodige regels en rapportages in het zorgplan en verbeterden hun interne sturing
                                Zoals het CEG onlangs ook schreef, doemen er bij ongewenste gebeurtenissen in
                                                                                                                         in de interactie tussen raad van bestuur, raad van toezicht en accountant.
                                de zorg uit diverse hoeken telkens vragen op: Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Zijn
                                                                                                                         Dat deden ze wel allemaal op hun eigen manier. Organisaties hechten sterk aan
                                daar geen richtlijnen voor? Wie waren verantwoordelijk? Wat zijn de sancties?35
                                                                                                                         hun eigenheid en soevereiniteit en dus ook aan hun eigen pad in het experiment. 44
                                Mede onder invloed van (sociale) media klinkt dan alom de roep om aanscherping
                                                                                                                         Dat maakte het lastig om concreet op het doel van het experiment te focussen, daar
                                van regels en strengere controles.36 Wetswijzigingen koersen vaak op meer
                                                                                                                         eendachtig mee aan de slag te gaan en gemeenschappelijk eenduidige wensen te
                                regulering, meer controle, meer transparantie en openbaarmaking. Dit staat op
                                                                                                                         formuleren voor systeempartijen.
                                gespannen voet met vermindering van regeldruk. Het hiernavolgende voorbeeld
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                                                                                                         Volgens de pilotdeelnemers zijn belangrijke voorwaarden voor anders verantwoor-
                                illustreert dat.
                                                                                                                         den: eenvoudig, dichter bij de dagelijkse praktijk en aansluitend bij de organisatie-
                                                                                                                         processen, en ook elkaar als samenwerkingspartners in een netwerk in de gaten
                                                                                                                         houden en aanspreken. Zij werken met kartrekkers, die zeggen al lerend en vanuit
                                Extra toezichtstaken NZa: extra regeldruk
                                                                                                                         vertrouwen te durven werken. Ze hebben zich kwetsbaar leren opstellen (er worden
                                De aanpassing van de Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza en AWtza) is een
                                                                                                                         soms fouten gemaakt en die mogen ook kenbaar worden) en durven de organisatie-
                                voorbeeld van verdere aanscherping van regels, terwijl bij het rijk tegelijkertijd de
                                                                                                                         koers ook te toetsen aan niet-tastbare gedragsbeïnvloedende factoren (soft controls).
                                roep klinkt om de zorgbureaucratie te verminderen.37 Het ministerie van VWS heeft
                                                                                                                         Verantwoording van feitelijke levering van zorg, zoals die nu plaatsvindt, helpt hen
                                de NZa en de IGJ na deze wetsaanpassingen recent nieuwe toezichtstaken gegeven
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>     18                                                                                                                                                                                                          19
                                niet bij verantwoorden vanuit de bedoeling. De organisaties stellen zich continu de       De deelnemers aan het experiment constateren dat ze door Vernieuwend
                                vraag of ze goede zorg leveren én of die zorg ook doelmatig en rechtmatig is. Maar        Verantwoorden hun lerend vermogen hebben vergroot. Technologie en automa-
                                omdat de wet stelt dat zorg alleen betaald wordt als er een mate van zekerheid is dat     tisering helpen bij anders verantwoorden. Ze hebben stappen gezet, omdat ze
                                deze ook geleverd is (rechtmatigheid), besteden organisaties daar naar eigen zeggen       binnen een veilige afgeschermde pilotomgeving hebben kunnen werken waar
                                ‘buitenproportioneel’ veel tijd aan. Ze voelen zich genoodzaakt daarvoor tot in detail    systeempartijen hun experimenteerruimte gunnen.49 Ze hebben evenwel nog nadere
                                bewijs te zoeken. 45                                                                      experimenteerruimte nodig om beter uit te werken hoe bijvoorbeeld het verminde-
                                                                                                                          ren van materiële controle en/of het steunen op elkaars controle in de praktijk vorm
                                                                                                                          kan krijgen.
                                Datapunten bewijzen dat zorg feitelijk geleverd is
                                Een van de initiële deelnemers aan het experiment Vernieuwend Verantwoorden is
                                Philadelphia. Deze organisatie voor mensen met een verstandelijke beperking ging          Nauwelijks protocollen en een versoberde jaarverantwoording
                                samen met 3 zorgkantoren46 gericht aan de slag met regelarm verantwoorden. 47 Dat         De JP van den Bent stichting is deelnemer aan Vernieuwend Verantwoorden. Deze
                                leidde ook tot het drastisch inkorten van het eigen Elektronisch Cliënten Dossier.        stichting stuurde in de eigen organisatie op een cultuur van ‘eenvoud en zo gewoon
                                Rapportages en de dossiervorming beperken zich tot wat er werkelijk toe doet.             als mogelijk’. Dat gebeurde jarenlang onder leiding van de inmiddels vertrokken
                                Zorgkantoren toetsen dit steekproefsgewijs. Zowel Philadelphia, het zorgkantoor           eigenzinnige bestuurder. Alle door beroepsorganisaties opgestelde protocollen
                                als de accountant toetst de gegevens van de declaraties. Ze kijken ook of deze con-       heeft de organisatie intern afgeschaft, op 4 na.50 Daardoor vragen zorgverleners
                                trole in relatie tot de indicatie door alle drie partijen nodig is. Als Philadelphia en   zich eerder af: Wat heb ik te doen bij deze cliënt? Hoe kan ik ervoor zorgen dat hij
                                het zorgkantoor dat (geautomatiseerd) controleren, is de vraag wat de accountant          of zij een zo gewoon mogelijk leven kan leiden (hoe zouden wij het thuis doen)? En
                                dan nog nodig heeft om een akkoord te kunnen geven.                                       niet: wat zegt het protocol?
                                Voor het aantonen van zorglevering experimenteert Philadelphia met datapunten             De stichting zegt professionals te stimuleren om bij alle ondersteuningsplannen de
                                die bewijzen dat zorg feitelijk geleverd is. Accountants maken van die datapunten         vraag te stellen: wat is nog echt nodig om vast te leggen om het werk goed te doen?
                                gebruik. Dit gaat om 5 tot 7 datapunten die uit de systemen gehaald kunnen                Alle nieuwkomers krijgen bij een intensieve training mee dat eigenaarschap en
                                worden, zoals ‘Is het dossier gevuld?’ en ‘Is er medicatie afgetekend?’ Als voldoende     gemeenschappelijke verantwoordelijkheid de basis van alles vormen.
                                datapunten positief scoren, kan het zorgkantoor daaruit afleiden dat er zorg is gele-     De organisatie schafte de aparte jaarrekening af en ontwikkelde een andere, meer
                                verd. Zorgkantoren zouden hun materiële controles daarmee volgens Philadelphia            integrale jaarverantwoording (Zicht op de JP) waarin ook het kwaliteitsrapport
                                feitelijk kunnen afschaffen. Het is nu de vraag of zorgkantoren en de NZa zo ver          zit.51 Alle basale cijfers stonden erin, maar de grondslagen van de balans en de
                                kunnen of willen gaan.                                                                    resultatenrekening werden niet toegelicht. Daardoor verantwoordde de organisatie
                                                                                                                          veel minder over financiële zaken dan andere zorgorganisaties. De stichting haalde
                                                                                                                          de dubbelingen uit het verantwoordingsproces (onder andere de veelvuldige
                                Als meest tastbare resultaten van het experiment Vernieuwend Verantwoorden                nacalculaties). Dat waren er nogal wat, met uiteenlopende eisen van betrokken
                                noemt het evaluatierapport van het Zijlstra Center dat sommige organisaties hun           zorgkantoren, 83 gemeenten en verschillende domeinen (Wet maatschappelijke
                                jaarverslagen hebben aangepast naar meer geïntegreerde documenten, dat er                 ondersteuning (Wmo), Zorgverzekeringswet (Zvw), Wet langdurige zorg (Wlz) en het
                                minder interne audits zijn of dat ze bepaalde rapportages hebben geschrapt. Ook           ministerie van Justitie & Veiligheid).52 Er kwamen soft controls bij. De organisatie
                                stellen sommige organisaties documenten nog maar één keer op voor zowel intern            voegde naast getalsmatige verantwoording ook narratieve verantwoording toe in
                                als extern gebruik, in plaats van dubbele rapportages te schrijven. Eén organisatie       de vorm van verhalen over de omgang met dilemma’s en de afwegingen die daarin
                                heeft daarnaast grote stappen gemaakt in de automatisering van verantwoording,            zijn gemaakt.
                                waardoor dit een stuk eenvoudiger kan. Het zijn stuk voor stuk individuele resulta-       Met het experiment Vernieuwend Verantwoorden wilde de JP van den Bent
                                ten, geen systemische veranderingen.                                                      Stichting deze zelfontwikkelde manier van verantwoorden formaliseren. Dan
                                De evaluatie benoemt ook de uitdagingen. Het blijkt lastig om systeempartijen (NZa,       zouden andere organisaties voortaan ook zo rekenschap kunnen afleggen. Na veel-
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                zorgkantoren en het ministerie van VWS) rond de tafel te krijgen, en om hun vervol-       vuldig overleg bleek het ministerie van VWS dat op grond van wet- en regelgeving
                                gens ook actie te laten ondernemen. Ze vragen zorgorganisaties wat ze willen, maar        echter niet te kunnen toestaan. Organisaties kunnen geen vrijstelling krijgen van
                                pakken zelf geen actieve rol in het vereenvoudigen van verantwoordingseisen.48 Zo         de verplichtingen van openbare jaarverantwoording. Daarom moet de stichting nu
                                zijn er nog weinig resultaten zichtbaar voor zorgmedewerkers. Deelnemers zeggen           weer uitgebreider rapporteren over de financiën.
                                dat het belangrijk is dat medewerkers minder verantwoordingslast gaan ervaren en          Eerst leek het ook niet langer mogelijk om het eigen, meer integrale format
                                meer tijd voor de cliënten overhouden. Maar de medewerkers ervaren sinds of door          te gebruiken voor aanlevering van gegevens. Met uiteenlopende formats zijn
                                het experiment nog geen lastenverlichting.                                                organisaties moeilijk vergelijkbaar. Uiteindelijk heeft het ministerie van VWS dat
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>     20                                                                                                                                                                                                             21
                                 wel toegestaan. Met andere woorden: over de financiën zullen alle organisaties,            Inmiddels zijn er ook diverse instanties die hun bestaansrecht ontlenen aan het
                                 ook de JP van den Bent stichting, moeten rapporteren met een redelijke zekerheid.          verzamelen van data. Een ‘woud van’ accreditatie-instanties, andere commerciële
                                 Over alle andere aspecten (kwaliteit van dienstverlening, arbeid en dialoog/intern         bedrijven en organisaties die zich bezighouden met de ontwikkeling van richtlijnen
                                 toezicht) is rapporteren met een beperkte mate van zekerheid toegestaan.                   verdienen hun geld aan de status quo. Pogingen om andere specialismen te betrekken
                                                                                                                            bij het vervolgexperiment stokten. Een van de oorzaken die werd aangegeven, maar
                                                                                                                            die moeilijk hard te maken valt, betrof de belangen van deze andere specialismen,
                                Ziekenhuiszorg: Zinvolle Registratie (ZIRE)                                                 die groter zouden zijn dan bij de IC’s. Binnen die beroepsgroepen zou een sterke
                                 Het eerste deel van het experiment Zinvolle Registratie (ZIRE) vond plaats binnen          verwevenheid met uitvragende instanties bestaan. Te denken valt aan leden uit de
                                 3 universitaire ziekenhuizen en had een omslag van wantrouwen naar vertrouwen              beroepsgroep die er adviseur of medebestuurslid zijn. Afschaffen van registraties zou
                                 tot doel:53 vertrouwen in de intrinsieke motivatie van professionals om goede              belanghebbenden kunnen duperen.
                                 kwaliteit te leveren.54 Artsen en verpleegkundigen vonden dat zij te veel kwaliteitsin-
                                 formatie moesten vastleggen waarbij maar weinigen gebaat zijn. De informatie werd         Verpleeghuiszorg: Leefplezierplan
                                 vaak nergens voor gebruikt.                                                                Het kennisinstituut Leyden Academy on Vitality and Ageing kreeg van het ministerie
                                 Het werken met een eigen – samen met patiënten en naasten – geformuleerde kernset          van VWS subsidie om een methode te ontwikkelen voor kwaliteitsverbetering en
                                 van indicatoren (waaronder patiëntervaringen) heeft geleid tot minder ervaren              verantwoording waarin de ervaringen van verpleeghuisbewoners, hun naasten en
                                 registratielast, zonder achteruitgang van de kwaliteit van zorg. De professionals          medewerkers centraal staan.60 Hun verhalen over ervaringen met de zorg zouden
                                 handelen volgens standaarden en protocollen, maar starten pas met registreren als          beter inzicht bieden in de complexe en persoonlijke beleving van kwaliteit dan de
                                 dat daadwerkelijk nodig is. Registraties rond bijvoorbeeld pijn, ondervoeding en           gebruikelijke normatieve informatie.
                                 doorligwonden zijn beperkt tot het nodige voor de dagelijks zorg; op afwijkingen           Het kennisinstituut startte bij het zorgleefplan, omdat zorgmedewerkers dat als de
                                 wordt wel snel gereageerd.                                                                 grootste veroorzaker van regeldruk ervaren.61 Dit wettelijk voorgeschreven plan
                                 De tijd die zorgverleners besteden aan kwaliteitsregistraties daalde in het                bevat afspraken, zodat medewerkers weten wat ze moeten doen, bewoners en naas-
                                 Radboudumc met 24 minuten per dienst. Bijna een half uur tijdwinst voor alle               ten weten wat ze kunnen verwachten en er verantwoording kan worden afgelegd
                                 medewerkers in een dienst dus.55 Zij kregen volledige vrijstelling van alle verplichte     over de geleverde (kwaliteit van) zorg.62 Het betreft veelal normatieve informatie
                                 interne en externe indicatoren en brachten hun aantal indicatoren terug van 120            in maat en getal, die niet altijd even zinvol wordt geacht. Veel werktijd van zorg-
                                 tot 16. Klinisch leiderschap en bestuurlijke verantwoordelijkheid speelden hierbij         verleners wordt niet besteed aan registraties voor de organisatie, het management
                                 een belangrijke rol. In Rijnstate en het UMCG kregen zorgverleners geen volledige          of beleid, maar juist aan verslaglegging over de verlening van zorg aan cliënten en
                                 vrijstelling van extern verplichte indicatoren en daar verminderde de registratietijd      patiënten (het primaire proces).63
                                 niet significant. De resultaten van het onderzoek, gefinancierd door het Zorginstituut     Leyden Academy ontwikkelde met zorgverleners een alternatief: het leefplezierplan,
                                 Nederland (ZIN), laten zien dat onzinnige registraties een negatieve impact hebben op      met minder verplichte normatieve informatie en meer ruimte voor verhalende
                                 het werkplezier.56                                                                         (belevings)informatie over wat het leven de moeite waard maakt voor bewoners. De
                                 Het experiment toont ook aan dat de effectiviteit van de kwaliteitsverbeteringen           ambitie van de initiatiefnemers was om het leefplezierplan bij bewezen succes te
                                 toeneemt doordat alle kwaliteitsmetingen van die zelfgekozen 16 indicatoren                verheffen tot het nieuwe format voor de sector (waarbij de interne verslaglegging ook
                                 daadwerkelijk worden gebruikt. Met minder registraties lukt het om de balans te            voldoende zou moeten zijn voor externe verantwoording). Dat zou dan ook verankerd
                                 verleggen naar echte kwaliteitsverbetering. Door transparant te zijn over de verbe-        moeten worden in alle ICT-systemen, die momenteel onderling nog sterk verschillen
                                 tercyclus laten zorgverleners aan alle betrokkenen zien wat hun lerend vermogen is,        (organisaties kiezen hun eigen systeem en leveranciers hebben geen belang bij
                                 individueel, als team, als afdeling én als ziekenhuis. De lessen zijn helder: kom met      standaardisatie). Daar zou dan niet alleen een onmiskenbare stimulans van uitgaan
                                 patiënten samen tot een kernset van zinvolle indicatoren. Laat andere registraties         voor persoonsgerichte zorg, maar ook voor echt anders verantwoorden, met minder
                                 los. Wees transparant over wat de kernset en de verbeteracties opleveren.                  registratielast van harde indicatoren. Dat zou dan ook gevolgen hebben voor de
                                 Het tweede deel van ZIRE (2021-2023) startte op de IC’s van 8 ziekenhuizen.57 Al deze      interne en externe verantwoording, de aansturing van professionals, de zorginkoop
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 afdelingen beperken hun registratie tot een kernset van 16 zinnige indicatoren.            en het toezicht op kwaliteit van zorg.
                                 Volgens de initiatiefnemers moeten zorgaanbieders en uitvragers samen bekijken             Alle betrokken stakeholders (ministerie van VWS, IGJ, KIK-V van het ZIN, NZa,
                                 hoe de verschillende doelen van indicatoren zijn te behalen en hoe het aantal              zorgkantoren, zorgorganisaties en Leyden Academy) committeerden zich om
                                 registraties is te verminderen.58 Daarbij spelen tegengestelde belangen een rol. Zo is     tijdens de pilot samen aan integrale oplossingen te werken door de ambities van de
                                 de Patiëntenfederatie kritisch over het loslaten van registraties. Een manager van         initiatiefnemers te faciliteren en drempels weg te halen. Daartoe werd speciaal een
                                 de federatie wijst op de duizend patiënten per jaar die onnodig overlijden en op het       stuurgroep Leefplezierplan opgericht met vertegenwoordigers van al die partijen. Het
                                 verschil tussen kwaliteit en veiligheid. “Daar moet je heel scherp op zijn.” Een aantal    idee was dat systeempartijen het nieuwe zorgplan als nieuwe minimale standaard
                                 elementen is wat haar betreft lang niet altijd op orde, zoals gegevensuitwisseling.59      voor registratie en verantwoording zouden goedkeuren om zorgverleners te steunen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>     22                                                                                                                                                                                                                 23
                                 in het aandacht schenken aan wat er werkelijk toe doet.                                     werken zo samen aan preventie en passende zorg op basis van een gemeenschappelijk
                                 Hoewel de pilot de persoonsgerichte zorg in de meer dan 10 deelnemende organisa-            wijkbudget (lumpsum). Ze komen vaak vanuit zowel de Wmo als de Zvw bij dezelfde
                                 ties aanzienlijk versterkte, is het niet gelukt alle partijen achter de nieuwe standaard    burgers.
                                 voor verantwoorden te krijgen. Hierbij speelde dat de verschillende stuurgroepleden         Preventie (bevorderen van positieve gezondheid, werk, zingeving en relaties) is in beide
                                 andere beelden hadden over de ambities en daarbij passende rollen van eenieder.             domeinen zinvol, maar lastig om inzichtelijk te maken. De investeringen renderen
                                 Struikelblok vormde het niet meer aanleveren van verplichte indicatoren. Leyden             niet voor de eigen organisatie. De gebruikelijke bekostiging dwingt aanbieders zich te
                                 Academy meende aanvankelijk dat het stuurgroeplid van het programma KIK-V (van              richten op producten en productie, en weerhoudt hen ervan zorg te leveren aan spelers
                                 het ZIN64) een belangrijke rol kon spelen in de indicatorenreductie (vrijstellingen),       in welzijns-, vrijwilligerswerk of buurtinitiatieven.67
                                 maar die had die bevoegdheid niet.                                                          Door gebiedsgerichte financiering kunnen betrokkenen het denken in vaste produc-
                                 Het aanleveren van indicatoren is een wettelijke plicht nadat tripartite veldpartijen       ten/diensten en schotten loslaten. Dat levert een integrale manier van werken en
                                 de indicatoren hebben vastgesteld en het ZIN de indicatoren heeft opgenomen in het          verantwoorden op. Niet meer denken vanuit eigen expertise, kader en financiering,
                                 kwaliteitsregister. Leyden Academy moest zich voor het loslaten van de indicatoren          maar met elkaar en met de inwoner kijken naar wat nodig is.68 Is dat wel zorg uit de
                                 daarom dus niet wenden tot KIK-V (of het ZIN) maar tot de partijen in de tripartite         ggz, of is deze persoon meer gebaat bij hulp op het gebied van welzijn of wonen?
                                 Stuurgroep Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg.                                                De nieuwe wijze van verantwoorden uit zich in de ‘leergeschiedenis’ die burgers en
                                 Deze groep van belangenorganisaties65, verantwoordelijk voor de ontwikkeling en             professionals vertellen en die ook op schrift wordt gesteld. De gemeente hecht waarde
                                 actualisering van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg en bijbehorende indicatoren,         aan deze kwalitatieve verantwoording aan de hand van casuïstiek. Productregistraties
                                 wilde (nog) geen indicatoren loslaten en blokkeerde in de ogen van de initiatiefnemers      hoeven niet te domineren. De verantwoording vindt plaats over het maatschappelijk
                                 daarmee de vereenvoudigde verantwoordingswijze. De Patiëntenfederatie Nederland             rendement. Wat leveren alle inspanningen op voor burgers in termen van werk,
                                 hecht aan harde normen. Ook beroepsverenigingen, met een sterke focus op klinische          inkomen en participatie? In de proeftuin zijn volgens de initiatiefnemers enkele
                                 kwaliteit van zorg, benadrukken juist het belang van indicatoren.66 Die focus kan           honderden inwoners geholpen met het voorkomen van werkloosheid, depressie of
                                 botsen met een benadering die meer gericht is op het aanvaarden van beperkingen en          uithuisplaatsingen.
                                 het bevorderen van kwaliteit van leven.                                                     Het monitoren hiervan is lastig, blijkt uit de evaluatie. Wat gemonitord wordt, benut-
                                 Zo werd het project dat een focus had op het verminderen dan wel opheffen van belem-        ten de samenwerkende partijen onvoldoende. Ze leren veel met en van elkaar, maar het
                                 meringen in het systeem in de beleving van de aangesloten zorgaanbieders en Leyden          ontbreekt nog vaak aan het delen en borgen van de lessen met alle lagen in de orga-
                                 Academy naar ‘beneden gedrukt’: de bal voor anders verantwoorden kwam volgens de            nisaties. Monitoring moet volgens hen bijdragen aan de doelen die aan hun waarden
                                 initiatiefnemers volledig bij de zorgorganisaties en hun medewerkers terecht.               zijn verbonden: verbeteren van gezondheid, voorkomen van (gezondheids)problemen,
                                                                                                                             aandacht (voorkomen van eenzaamheid), regie bij de inwoner en meer mensen helpen
                                                                                                                             met hetzelfde budget.
                                 Perspectief koepel van patiëntenorganisaties                                                Uitbreiding van de proeftuin levert ook onduidelijkheid over de reikwijdte op. Wie
                                 In het beeld dat veel registraties op zichzelf zin hebben, maar opgeteld voor               gaat waarover? De deelnemende organisatiedelen ervaren steeds meer wrijving met
                                 zorgverleners niet meer te verhapstukken zijn, herkent de Patiëntenfederatie                de rest van de eigen organisatie. Er dreigen 2 werelden naast elkaar te bestaan: die van
                                 Nederland zich. De koepel wil lasten van zorgverleners daarom ook verminderen               de proeftuinorganisatie en de eigen organisatie. Dit resulteert in hogere werkdruk en
                                 maar tegelijkertijd informatie transparanter maken voor zorggebruikers. Het idee            soms ook botsende belangen. De proeftuin zou uiteindelijk moeten leiden tot substi-
                                 is dat mensen met een zorgvraag zelf een bepaalde zorgverlener of -aanbieder                tutie (van duurdere naar goedkopere zorg) tussen organisaties en tot bredere versprei-
                                 kunnen kiezen, als ze maar over voldoende data beschikken. Data zouden grip op              ding (‘opschaling’) van de werkwijze.69,70 Afstaan van productie (geld) aan anderen
                                 de werkelijkheid bieden, bijvoorbeeld zicht op praktijkvariatie in kwaliteit van            tast echter direct organisatiebelangen aan. Om dat te voorkomen heeft de proeftuin
                                 patiëntenzorg.                                                                              experimenteerruimte gekregen waarbinnen organisaties burgers tijdelijk zonder
                                 Het verantwoordingsproces moet volgens de federatie altijd ten goede komen aan              inschrijving of diagnose kunnen helpen en zich ook meer kunnen richten op een heel
                                 de relatie tussen de (individuele) zorgvrager en zorgverlener. Het zou zich niet            huishouden of gezin. De vraag is hoe dit op de langere termijn vol te houden is.71
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 mogen vernauwen tot verhalen en leren. Zij vindt indicatoren en afrekenbare
                                 normen, gekoppeld aan klinisch relevante uitkomsten, belangrijk. “Daarmee is de            2.4 Tussenconclusie
                                 zorg meetbaar en transparant te maken.’’
                                                                                                                             Het programma [Ont]Regel de Zorg heeft veel zorgpartijen aangespoord tot allerlei
                                                                                                                             (afzonderlijke) initiatieven en acties, maar is nog lang niet voldoende gebleken
                                                                                                                             om tot impact op grote schaal te komen voor de aanpak van de (administratieve)
                                Domeinoverstijgend: Proeftuin Ruwaard
                                                                                                                             regeldruk. Het probeert vooruitgang te boeken binnen bestaande kaders, maar: ‘als
                                 In Oss verstrekt de gemeente het Wmo-budget in de wijk Ruwaard nu 5 jaar als subsidie
                                                                                                                             je doet wat je deed, krijg je wat je kreeg’. Deze kaders belemmeren het om de – op
                                 aan een aantal aanbieders. Deelnemers aan de proeftuin, waaronder verzekeraars,
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>     24                                                                                                                                                                                                               25
                                zichzelf succesvolle – initiatieven om te zetten in een bredere nieuwe manier van
                                verantwoorden. Juist deze gemeenschappelijke kaders zullen daarom tegen het licht       3 Blijvende problemen
                                                                                                                        bij de huidige
                                gehouden moeten worden. Dat zal een veel hogere prioriteit moeten krijgen. Alleen op
                                die manier kunnen de pilots, proeftuinen en experimenten uiteindelijk leiden tot een
                                fundamenteel andere manier van verantwoorden. “Zinnig en radicaal simpel”, zoals
                                in het IZA omschreven.
                                Bovendien is niet iedereen enthousiast over een nieuwe manier van verantwoorden.
                                                                                                                        verantwoordingspraktijk
                                Verspreiding van nieuwe werkwijzen conflicteert direct met het systeem en met
                                                                                                                         In dit hoofdstuk komen 4 kernproblemen van de huidige verantwoordingspraktijk
                                belangengroepen die zich juist hard maken voor méér normen en registraties of
                                                                                                                         aan de orde. Daarachter schuilen diverse dilemma’s die ook aandacht krijgen.
                                die geen baat hebben bij ICT-standaardisatie. Zolang de verschillende partijen
                                                                                                                         Aan het eind van het hoofdstuk gaan we in op de bevorderende en belemmerende
                                verschillende deelbelangen nastreven, zal het moeilijk zijn om structureel tot nieuwe
                                                                                                                         mechanismen om te komen tot een systeem van verantwoorden dat is gebaseerd op
                                manieren van verantwoorden te komen. Invloedrijke partijen zullen gezamenlijk op
                                                                                                                         vertrouwen.
                                het systeem en hun rol daarbinnen moeten reflecteren om een fundamentele omslag
                                mogelijk te maken en daarbij steeds uit te gaan van gedeelde belangen.
                                                                                                                        3.1 Probleemanalyse
                                                                                                                        I. De illusie dat verantwoorden de werkelijkheid kan omvatten
                                                                                                                          Het gaat in de zorg veel over doelen en meetbare uitkomsten. Op basis van transpa-
                                                                                                                          rante uitkomsten moeten burgers kiezen voor een zorgorganisatie, een zorgverlener
                                                                                                                          en een zorgverzekeraar. Financiers moeten op basis van deze doelen en uitkomsten
                                                                                                                          zorg inkopen. Van zorgverleners verwachten we dat zij kunnen aantonen dat ze
                                                                                                                          kwaliteit leveren tegen een scherpe prijs. Deze uitgangspunten van ons zorgstelsel
                                                                                                                          wringen echter steeds meer. Het lijkt een illusie dat de werkelijkheid hiermee te
                                                                                                                          vangen is.
                                                                                                                          Dit houdt verband met de in paragraaf 2.2 beschreven veranderde ideeën en ver-
                                                                                                                          wachtingen ten aanzien van zorgverleners en zorgorganisaties. De aandacht voor
                                                                                                                          fouten (kwaliteit) en fraude (financiën) is sterk toegenomen.72 Het voorkomen van
                                                                                                                          incidenten, fraude en onrechtmatigheid is een grote rol gaan spelen in het publieke
                                                                                                                          en politieke debat.
                                                                                                                          Kamerleden en andere gezagsdragers schieten – mede onder invloed van patiënten-
                                                                                                                          en beroepsorganisaties – snel in een incidentgedreven regelreflex.73 Die reflex leidt tot
                                                                                                                          extra wet- en regelgeving en harde normen, omdat de kiezer ‘100% zekerheid’ lijkt te
                                                                                                                          verlangen.74 In het debat is over het algemeen weinig aandacht voor de grenzen aan
                                                                                                                          de maakbaarheid of voor de nadelige werking van nog meer regels, normen en data.
                                                                                                                          Omdat zorgbestuurders nooit zeker weten waarop zij aangesproken kunnen worden,
                                                                                                                          anticiperen ze op een verwachte verantwoording en leggen voor de zekerheid meer
                                                                                                                          vast dan ze uit zichzelf zouden doen (better safe than sorry) en houden zo hun mede-
                                                                                                                          werkers ook niet uit de wind. Zorgbestuurders proberen met dashboards prestaties
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                                                                                                          inzichtelijk te maken en risico’s te beheersen. Accreditatie- of certificatiebureaus, die
                                                                                                                          veel terrein hebben gewonnen, helpen hen daarbij.
                                                                                                                          Wie echt in de praktijk gaat staan waar de zorgverlening aan patiënten en cliënten
                                                                                                                          plaatsvindt, ziet dat sommige verantwoordingszaken simpel zijn, met één probleem,
                                                                                                                          één interventie en één uitkomst, maar dat er ook vaak meerdere problemen, meer-
                                                                                                                          dere interventies en meerdere uitkomsten spelen, met allerlei onderlinge afhanke-
                                                                                                                          lijkheden.75 Dan is het nodig om open te staan voor onverwachte gevolgen van deze
                                                                                                                          complexiteit en daar lessen uit te trekken voor de volgende stappen.76 Niet alleen is
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>     26                                                                                                                                                                                                                27
                                een uitkomst contextafhankelijk en kan deze van persoon tot persoon verschillen,           de eerste 72 uur op enig moment een pijnscore boven de 7 heeft’. Die indicator,
                                ook het zorgproces zelf heeft intrinsieke waarde, die moeilijk te meten is. Kwaliteit      bedoeld om kwaliteit van zorg te verbeteren, leidde tot strategisch gedrag met
                                laat zich dus niet altijd makkelijk vangen in een paar eenvoudige getallen. Kwaliteit      averechts effect: zorgverleners gingen preventief ruimschoots (mogelijk verslavende)
                                is een moreel concept, dynamisch en meervoudig.77                                          pijnstillers verstrekken. De IGJ zag dat de toelichting bij de indicatoren eigenlijk
                                Het huidige verantwoordingsproces gaat nauwelijks in op onderlinge verbanden               belangrijker was dan het deel met teller en noemer, omdat daaruit op te maken valt
                                tussen onderdelen en functies van verantwoording. Dat ontneemt het zicht op de             of een zorgorganisatie écht bezig is met verbeteren of strategisch gedrag vertoont.
                                interactie en de betekenis ervan. Daarmee krijgt de (intrinsieke) motivatie van men-       Benchmarken als zodanig levert niet zo heel veel op, zag de IGJ. Het gaat er om ‘in de
                                sen om de ander zicht te bieden op het eigen doen en laten, feedback te vragen en iets     diepte’ van elkaar te leren en daar is kwalitatieve informatie bij nodig.
                                te doen met de verkregen inzichten, onvoldoende stimulans. Het kan die motivatie,
                                zoals uit hiernavolgend voorbeeld blijkt, behoorlijk frustreren.                           De IGJ stapte grotendeels af van (kwantitatieve) indicatoren. Zo bevat de Basisset
                                                                                                                           Medisch Specialistische Zorg 2023 9 verbeterdoelen.81 Ziekenhuizen bepalen zelf
                                                                                                                           welke 6 van de 9 verbeterdoelen ze aanleveren. De verbeterdoelen sluiten nadruk-
                                Onderlinge verschillen bestrijden met gedetailleerde data                                  kelijker aan bij waar de zorg naartoe wil (streefniveau) dan waar de zorg al aan zou
                                Elke administratieve last, hoe ogenschijnlijk klein ook, is moeilijk te stoppen. De        moeten voldoen.82
                                voorbeelden daarvan zijn talloos,78 die van de wachtlijstregistratie voor casema-          In de tussentijd zijn in Nederland wel jarenlang zorgverleners opgeleid in een
                                nagement dementie is inmiddels een bekende.                                                paradigma van wantrouwen en controledrang. Zorgmedewerkers die de ervaren
                                In 2022 kregen ZorgAccent en 9 andere ouderenzorgorganisaties in Twente een brief          regeldruk hekelen, zijn paradoxaal genoeg vaak zelf tevredener bij meer formali-
                                van de NZa met de dreiging van een dwangsom. De zorgaanbieders moesten alsnog              sering, meer normen, meer voorschriften en meer houvast. Zij hebben de neiging
                                informatie verstrekken over de wachtlijsten voor casemanagement dementie. Elk              om steeds meer te (willen) verantwoorden, wat zich uit in het toenemende aantal
                                kwartaal moeten zorgorganisaties met casemanagers doorgeven hoeveel mensen                 kwaliteitsregistraties.
                                er op de wachtlijst staan, hoelang zij wachten, hoeveel casemanagers in dienst zijn        Het grootste deel van de administratieve werkzaamheden, circa 80%, heeft betrek-
                                en hoeveel cliënten zorg ontvangen.                                                        king op vastlegging van gegevens in het kader van het primaire proces, met name
                                ZorgAccent deed dat bewust niet, omdat zij helemaal geen wachtlijsten had en               het bijhouden van het patiënt- of cliëntdossier. Zorgverleners leggen uit zichzelf vaak
                                ‘ergens wilden beginnen om de onzinnige administratieve lasten te verminderen’.            niet alleen bijzonderheden vast, maar ook telkens terugkerende zaken.83
                                ZorgAccent maakt deel uit van het netwerk Dementie Twente, waarin 47 partijen              Ook zij hebben behoefte aan grip op hun werk en op de (complexe) omgeving en heb-
                                samenwerken. De kracht daarvan is onderling contact en afstemming. Als er voor             ben niet de ervaring dat houvast ook kan ontstaan door te werken vanuit waarden en
                                een cliënt bij de ene organisatie geen plek is, heeft de andere organisatie dat mis-       vertrouwen. Ook zijn ze bang dat iemand hen zal aanspreken op fouten of onver-
                                schien wel. Volgens de zorgorganisaties helpt een landelijke database van wacht-           standige afwegingen, of erger nog: dat ze voor het tuchtrecht moeten verschijnen,
                                lijsten per regio daar niet bij. De NZa ziet dat anders. In 2016 en 2017 verschilden de    waarna de uitspraken ook nog eens openbaar worden.84,85 Een substantieel deel van
                                organisatie van dementiezorg en de wachtlijsten per regio. De patiëntenvereniging          de regeldruk die zorgverleners in hun dagelijkse praktijk ervaren, ontstaat dan ook
                                Alzheimer Nederland voerde daarom lobby voor meer informatie over de wacht-                binnen hun eigen organisatie of (wetenschappelijke) beroepsverenigingen.86
                                lijsten en actie van de NZa als die uit de hand dreigen te lopen.79 Gevolg was dat de      We zien verantwoorden in de praktijk daarom makkelijk verworden tot een manier
                                Twentse zorgorganisaties met een dwangsom werden geconfronteerd.                           om gedoe te ontlopen. In dat geval is het geen waardevol aspect van de professionele
                                                                                                                           praktijk: geen mogelijkheid om anderen inzicht te bieden in het eigen doen en laten,
                                                                                                                           open te staan voor feedback en daarmee iets te doen. Dan zijn doelen op papier
                                Burgers, overheid, verzekeraars en toezichthouders willen het vertrouwen hebben            gehaald, zonder dat het professionele voldoening brengt, de zorgvrager beter helpt of
                                dat zorgverleners de juiste afwegingen maken, het goede doen en geen premiegeld            de samenleving iets oplevert.
                                verspillen. Maar de huidige lineaire verantwoording (die veronderstelt dat zorg-
                                verleners rechtlijnig naar een zeker doel te sturen zijn) geeft een reductionistische     II. Verantwoorden gaat nu niet meer over de juiste zaken
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                weergave van dat goede. Door een behoefte aan grip op de complexe werkelijkheid             De ene probleemschets is uiteraard niet los te zien van de andere. In dit hiernavolgende
                                hechten verantwoordingsvragers te veel belang aan harde data, metingen en                   analysepunt gaan we in op de gedetailleerdheid van de verantwoordingsinformatie én
                                indicatoren. Kwantitatieve informatie en indicatoren gaan een eigen leven leiden.           op de inhoudelijke gerichtheid van verantwoording in de zorg. Daarmee bouwen we
                                Kwalitatieve data (het narratieve deel van kwaliteitsinformatie) die voor leerproces-       voort op de hiervoor beschreven illusie binnen de huidige verantwoordingspraktijk. De
                                sen belangrijk zijn, gaan bij externe aanlevering grotendeels verloren.80                   behoefte aan grip op de werkelijkheid verklaart volgens de Raad de grote hoeveelheid
                                Dit besef dringt steeds meer door, zoals uit de ontwikkelingen bij de IGJ blijkt. De        kwaliteitsmetingen en de gedetailleerde rechtmatigheidscontroles.
                                indicatoren die de IGJ samen met onder andere de beroepsgroepen vaststelde, waren           Dit zijn 2 belangrijke veroorzakers van ervaren registratielasten die verband houden
                                initieel vooral kwantitatief. Bijvoorbeeld ‘het percentage patiënten dat gedurende          met verantwoorden. We betogen dat deze kwaliteits- en financiële verantwoording
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>     28                                                                                                                                                                                                             29
                                 in hoeveelheid en gedetailleerdheid is doorgeslagen en dat verantwoorden daardoor         nummer en er wordt weinig tot niets mee gedaan.94
                                 niet langer over datgene gaat waarover het zou moeten gaan (waarop we terugkomen          Het uitgangspunt dat er veel data nodig zijn om te kunnen leren, reflecteren en
                                 in hoofdstuk 4.2).                                                                        verbeteren, komt hierdoor ter discussie te staan. Natuurlijk helpen data bij het
                                                                                                                           verkrijgen van inzicht. Echter, dát dat inzicht beschikbaar is, betekent nog niet dat
                                Kwaliteit                                                                                  ervan geleerd wordt. Het is ook mogelijk om te leren en te verbeteren zonder gebruik
                                 Kwaliteitsmetingen zijn registraties bedoeld voor het monitoren, evalueren en             van geregistreerde data. Bijvoorbeeld op basis van narratieven, casussen, intervisies
                                 verbeteren van kwaliteit van zorg. Toezichthouders, verzekeraars, zorgorganisaties,       en bij elkaar in de keuken kijken. Leren en verbeteren gaat steeds meer over domei-
                                 patiëntenorganisaties toetsen de kwaliteit van zorg aan de hand van kwaliteitsin-         noverstijgende samenwerking.95 Kortom, dat we kwaliteit meten geeft geen garantie
                                 dicatoren. Daarmee kan ook worden getoetst of zorg voldoet aan de actuele eisen           dat de kwaliteit goed is, en naast het meten van data kunnen zorgverleners en
                                 voor patiëntveiligheid. Aan indicatoren zijn meestal normen gekoppeld (bijvoorbeeld       zorgaanbieders ook heel goed op andere manieren leren, reflecteren en verbeteren.
                                 een maximaal percentage patiënten met doorligwonden). Daarmee kan ook worden
                                 getoetst of zorg voldoet aan de actuele eisen voor kwaliteit en veiligheid. Dit helpt
                                 zorgaanbieders en professionals (in theorie) bij het leren en reflecteren op de geboden   Verzet tegen indicatoren basisveiligheid
                                 zorg en kan leiden tot verbeteringen.                                                     Ouderenzorgorganisaties beginnen in verzet te komen. In 2023 gaven 3 organi-
                                 Koepelorganisaties zoals de Federatie van Medisch Specialisten (FMS) coördineren de       saties aan dat ze definitief geen indicatoren basisveiligheid meer aanleveren bij
                                 samenwerking tussen de IGJ en de wetenschappelijke verenigingen op het gebied van         het ZIN. Andere organisaties hebben bij het ZIN hun grote twijfels geuit. Ze zien
                                 kwaliteitsindicatoren. Wetenschappelijke verenigingen brengen nieuwe indicatoren          onvoldoende meerwaarde in het aanleveren van informatie: het kost veel tijd en
                                 in.87 Beroeps- en brancheverenigingen stellen jaarlijks verbeterdoelen en kwali-          levert geen extra inzichten of kwaliteitsverbetering op. Ze hebben niets tegen
                                 teitsindicatoren op met de IGJ. Zo komt een Basisset Medisch Specialistische Zorg tot     transparantie, als die maar bijdraagt aan het realiseren van waardevolle zorg en
                                 stand, of een indicatorenset belastbaarheid mantelzorg.                                   zoeken daarvoor naar alternatieven.96
                                 De omgang van beroepsorganisaties en wetenschappelijke verenigingen met indica-
                                 toren en richtlijnen88 ontwikkelt zich. De beroepsvereniging voor verpleegkundigen
                                 en verzorgenden V&VN laat bijvoorbeeld weten de ambitie te hebben de context van          Uiteraard zijn indicatoren niet het enige instrument om kwaliteit hoog te houden.
                                 de zorg meer te betrekken bij het ontwikkelen van richtlijnen. Richtlijnontwikkeling      Een flink aantal zorgwetten heeft dat ook tot doel. Die zijn tot stand gekomen in
                                 staat volop in de politiek-maatschappelijke aandacht. In de loop der jaren zijn steeds    tijden dat ze passend waren, maar door veranderde omstandigheden kunnen ze nu
                                 meer doelen toegewezen aan richtlijnen, zoals kosten, organisatie van zorg, inkoop,       gaan knellen. Denk aan regels over welke zorgverlener op welk moment beschikbaar
                                 toegang tot zorg en handhaafbaarheid. “De grote aandacht voor beheersing van              moet zijn of een specifieke handeling moet uitvoeren. Dit landt onder andere in
                                 zorgkosten leidt tot gedachten van maakbaarheid van de zorg, waarbij richtlijnen een      wetgeving, bijvoorbeeld in de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg
                                 status lijken te gaan krijgen van wetten. Dit maakt richtlijnen steeds complexer en       (Wet BIG) waarin is vastgelegd welke groepen bevoegd zijn tot het uitvoeren van
                                 politieker, waardoor de bruikbaarheid in de praktijk verder onder druk is komen te        voorbehouden handelingen.97 BIG-(her)registraties, bedoeld om de kwaliteit van de
                                 staan’’, schrijft de Federatie van Medisch Specialisten.89 Het aantal verplichte regis-   beroepsuitoefening te vergroten en om de patiënt te beschermen tegen ondeskundig
                                 traties stapelt zich op, doordat diverse partijen informatie over kwaliteit uitvragen,    en onzorgvuldig handelen, bezorgen zorgverleners administratieve lasten.98 De vraag
                                 zoals de IGJ, het ZIN via de Transparantiekalender, en beroepsverenigingen zelf. Uit      of die allemaal nodig zijn, wordt in tijden van schaarste urgenter. De lasten komen
                                 onderzoek blijkt dat de waarde van kwaliteitsindicatoren is overschat en minder           deels door wettelijke verplichtingen, maar ook deels door een te strenge interpretatie
                                 goed bruikbaar is dan verwacht, omdat er zo veel van zijn.90                              van de wet door zorgverleners zelf.99
                                 De verschillende doelen van het bijhouden van kwaliteitsinformatie (van het bieden        Of denk aan de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz), een van de vele
                                 van keuze-informatie, leren en verbeteren tot zorginkoop) zijn lastig verenigbaar.91      wetten waaruit verantwoordingsverplichtingen voortvloeien voor zorgorganisaties.
                                 Patiënten en cliënten blijken nauwelijks te kiezen op basis van beschikbare keuze-in-     Deze Wkkgz verplicht zorgaanbieders bijvoorbeeld tijdig gegevens over de zorgkwa-
                                 formatie. Door de toenemende schaarste in de zorg is het belang van keuze-informa-        liteit aan te leveren bij het ZIN, hetgeen zorgverleners regeldruk bezorgt.100 De wet
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 tie bovendien sterk afgenomen.92 Ook is het belang van kwaliteitsindicatoren voor         heeft bovendien geen oog voor het nodige commitment van individuele zorgaan-
                                 leren en verbeteren overschat. Er is personeelscapaciteit nodig om kwaliteitsinfor-       bieders aan samenwerkingsverbanden die grote maatschappelijke vraagstukken
                                 matie te gebruiken om te leren en te verbeteren. Dat gaat steeds meer wringen met de      moeten helpen oplossen. Zulke netwerken vragen om een scherpere collectieve
                                 personeelsschaarste. Mensen die werken in de langdurige zorg vinden kwalitatieve          verantwoordelijkheid. De Wkkgz voorziet volgens een recente evaluatie echter slecht
                                 data bovendien belangrijker om te leren en reflecteren dan de overwegend kwantita-        in het in positie brengen van de IGJ in dit type samenwerkingsrelaties.101
                                 tieve kwaliteitsindicatoren.93 In de medisch-specialistische zorg zeggen bestuurders
                                 indicatorensets niet of nauwelijks te gebruiken voor interne sturing of leren en
                                 verbeteren. De landelijke kwaliteitsindicatoren worden gezien als een verplicht
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>     30                                                                                                                                                                                                              31
                                Rechtmatigheid                                                                                zorgverzekeraar doet standaard materiële controles bij dergelijke declaraties
                                 Naast wetten, regels en verantwoording over kwaliteit vormen rechtmatigheidscon-             van wijkverpleegkundige zorg aan patiënten in tijdelijke zorginstellingen en is
                                 troles een belangrijke bron van ervaren registratiedruk. De toenemende aandacht              bevoegd om geld (een bedrag per cliënt dat geëxtrapoleerd wordt over het totaal
                                 voor fraude en uitgavenbeheersing102 heeft ertoe geleid dat er in de hele verantwoor-        aantal cliënten van die organisatie) terug te vorderen als er volgens de controle
                                 dingsketen een grote controledruk wordt ervaren rond de rechtmatigheid van de                een enkele onjuistheid blijkt. Deze zorgorganisaties moeten dus maandelijks
                                 zorguitgaven.103 Die is zichtbaar in de stapeling van controles, op alle niveaus. Zelfs      of elk kwartaal uitleggen waarom declaraties van wijkverpleegkundigen toch
                                 de informateur sloeg daar een hartenkreet over uit: “Hoewel rechtmatigheid in de             rechtmatig zijn.
                                 democratische rechtsstaat onbetwist een kernwaarde is, worden de uitwerking
                                 en toepassing ervan door velen ervaren als verstikkend en niet aansluitend bij ‘de
                                 bedoeling’.”104                                                                            De gefragmenteerde financiering van zorg, met verschillende geldstromen (uit de
                                 Accountants, zorgverzekeraars en zorgkantoren voeren rechtmatigheidscontroles uit,         Zvw, Wlz, Wmo en Jeugdwet) en bijbehorende regels, helpt niet bij het beperkt houden
                                 onder meer om fraude van zorgverleners en -organisaties te voorkomen en zo nodig           van verantwoording. Het is bovendien erg arbeidsintensief en onoverzichtelijk.
                                 te bestraffen.105 Ze proberen onder andere zicht te krijgen op naleving van complexe       Niet alleen voor burgers en met name de meest kwetsbaren onder hen107, maar ook
                                 regelgeving rond het registratie- en declaratieproces.                                     voor zorgorganisaties.108 Onder de Zvw bijvoorbeeld worden alle prestaties die in de
                                 Binnen de rechtmatigheidscontroles is een van de vragen die het meest ingewikkeld          medisch specialistische zorg te declareren zijn als gevolg van een bepaalde diagnose
                                 is om te beantwoorden, of zorg daadwerkelijk verleend is conform de declaratie. Zorg       uitgedrukt in dbc-zorgproducten (waarvan er 4.400 zijn). De Wlz kent cliëntvolgende
                                 is vaak niet eenvoudig in precies omschreven en helder afgebakende prestaties of           bekostiging. Het geld dat zorgorganisaties ontvangen is direct gerelateerd aan indica-
                                 producten te vatten en zo te controleren.                                                  ties en diagnoses van individuele patiënten en cliënten (zie ook proeftuin Ruwaard).
                                 In allerlei artikelen, adviezen en rapporten wordt geconstateerd dat de focus op           Als iemand een andere indicatie krijgt, heeft dat direct gevolgen voor het budget
                                 rechtmatigheid, zowel van accountants als van zorgverzekeraars en zorgkantoren, in         dat de zorgorganisatie ontvangt, voor de zorglevering aan het individu én voor de
                                 de zorg (of publieke sector) te groot is.106                                               verantwoording. De verschillende regimes die voortkomen uit de uiteenlopende
                                                                                                                            wetten stellen allemaal eigen verantwoordingseisen.
                                                                                                                            De vraag dringt zich steeds sterker op of de baten van alle gegevens die zorgor-
                                 Veel nadruk op rechtmatigheid: drie voorbeelden                                            ganisaties op een gedetailleerd niveau aanleveren – zoals op hiervoor genoemde
                                 1. Zorgaanbieders moeten bij de accountant aantonen dat het tarief dat ze                 vlakken van kwaliteit en rechtmatigheid, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van
                                     declareren overeenkomt met de afspraken die ze hebben óver die tarieven met            doelmatigheid en toegankelijkheid – nog in verhouding staan tot de (personele)
                                     de zorgverzekeraar. Zorgverzekeraars en zorgaanbieders leggen tarieven en              kosten van het verzamelen ervan. Wie zich realiseert dat Nederland meer dan 45.000
                                     prestaties die ze afspreken echter ook vast in het datawarehouse van Vektis,           zorginstellingen telt, kan vermoeden dat het niet realistisch is te verwachten dat de
                                     waarin alle data over alle zorgdeclaraties in Nederland worden verzameld. Als de       grote hoeveelheid data die ze verstrekken ook daadwerkelijk geïnterpreteerd en op
                                     zorgaanbieder een ander tarief declareert dan is afgesproken, gaan er al bellen        een goede wijze benut wordt.
                                     rinkelen in Vektis. De accountantscontrole hierop is dubbelop.                         De energie die betrokkenen in deze verantwoording moeten steken, gaat niet alleen
                                                                                                                            ten koste van tijd en werkplezier van professionals in de zorg. Het gaat ook ten
                                 2. Een financial en business controller van een grote zorg- en welzijnsorganisatie        koste van focus op andere zaken, zoals passende zorg en maatschappelijke opgaven.
                                     vertelt hoe enkele zorgverzekeraars jaar in jaar uit veel rechtmatigheids-             Zorgorganisaties komen te weinig toe aan thema’s die ze belangrijk vinden en
                                     controles uitvoerden. Deze aanbieder ging het gesprek hierover aan met de              waarover ze zelf rekenschap willen afleggen.
                                     verzekeraars. In het verleden waren er nooit problemen gebleken, en volgens de         De samenleving staat door demografische, sociale en klimatologische ontwikke-
                                     aanbieder was er daarom geen reden om de controles zo stelselmatig te blijven          lingen inmiddels voor immense opgaven die doorwerken in de zorg.109 Denk aan
                                     doen. Daarop hebben 2 van de 3 verzekeraars het aantal controles teruggebracht.        personeelsschaarste, gezondheidsverschillen en klimaatverandering. In het ver-
                                     De derde niet: “Zij blijven hun lijstjes afvinken.”                                    antwoordingsproces hebben kwaliteit en financiën de afgelopen tijd de boventoon
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                                                                                                            gevoerd.110 Er is dientengevolge geringe aandacht voor ieders bijdrage aan maatschap-
                                 3. A
                                     ls patiënten tijdelijk in een zorginstelling verblijven (eerstelijnsverblijf of       pelijke opgaven.
                                    geriatrische revalidatiezorg) mag de wijkverpleegkundige niet meer declareren.
                                    Vaak is er nog wel contact over de patiënt (over terugkeer naar huis of het weer       III. Gemeenschappelijke verantwoordelijkheid en afstemming ontbreken
                                    opstarten van de zorg daar). Dat wil de werkgever van de wijkverpleegkundige             De rijksoverheid heeft de afgelopen jaren afstand genomen van haar centrale
                                    wel vergoed krijgen van de zorgverzekeraar, om de verpleegkundige te kunnen              sturing of heeft verantwoordelijkheden naar zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) en
                                    betalen. Dit overleg moet de wijkverpleegkundige daarom registreren, zodat               gemeenten gedelegeerd. Daardoor zijn steeds meer partijen, die ver van het primaire
                                    de werkgever het alsnog kan declareren. Dat leidt wel tot veel papierwerk; de            zorgproces afstaan, belast met deeltaken en -verantwoordelijkheden op het gebied
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>     32                                                                                                                                                                                                                                        33
                                van kwaliteitsbewaking en financiën.111 Hun informatiebehoeften lopen sterk uiteen.      zij besluiten nemen en waarover zij ter verantwoording worden geroepen.116
                                Iedere actor heeft een ander belang, vindt de eigen registraties zinvol en legt het      In de huidige context passen de partijen in het verantwoordingsproces zich weinig
                                zwaartepunt het liefst op een ander thema.112 Zo is een systeem rond de zorg ontstaan    aan elkaar aan. Ze lijken beperkte mogelijkheden te zien om regelmatig onderling af
                                waarin steeds meer spelers met eigen (wettelijke) opdrachten en belangen op afstand      te stemmen en afwegingen te maken. Dat belemmert de dialoog over het gezamenlijk
                                van het primaire zorgproces iets van de zorg vinden en vragen.                           creëren van maatschappelijke waarde. Veel (overlappende) informatievragen en ver-
                                Op het hoogste niveau zijn er de ministers van VWS en het parlement. Een niveau          antwoordingseisen sijpelen van boven naar beneden en vermeerderen zich bij elke
                                lager oefenen toezichthouders invloed uit: de Inspectie voor de Gezondheidszorg          laag, en de hele berg belandt uiteindelijk bij zorgbestuurders en hun medewerkers
                                en Jeugd (IGJ) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Naast hen bevinden                (trickle down- of doorsijpeleffect). Vanwege de hiërarchische verhoudingen kunnen ze
                                zich meer algemene toezichthouders, zoals De Nederlandsche Bank (DNB), de                daar moeilijk grenzen aan stellen. Doen ze dat wel, dan geven de verantwoordings-
                                Algemene Rekenkamer, de Autoriteit Consument en Markt (ACM), de Autoriteit               vragers aan dat de eisen die zíj stellen hen weer worden opgelegd door het niveau
                                Persoonsgegevens (AP) en de Arbeidsinspectie.                                            boven hen.
                                Dan is er de laag van zorgverzekeraars en zorgkantoren die een regierol in het stelsel   Zo zeggen zorgverleners en bestuurders van zorgorganisaties dat ze niet onder infor-
                                vervullen. Ook koepels van zorgorganisaties, beroepskrachten, zorgverzekeraars en        matie- en verantwoordingsverplichtingen van zorgverzekeraars en zorgkantoren
                                patiënten hebben grote invloed op de verantwoording. Deze stellen samen kwaliteits-      uitkomen. Zorgverzekeraars en zorgkantoren zeggen op hun beurt weer gebonden te
                                kaders of -kompassen vast. Die geven richting aan (verbetering van) zorg en reiken       zijn aan de verplichtingen van de NZa en DNB. De NZa geeft aan niet onder de wette-
                                handvatten aan voor het kwaliteitsverslag dat zorgorganisaties jaarlijks moeten          lijke verplichtingen van het ministerie van VWS uit te kunnen. En voor je het weet
                                schrijven. Daarmee zijn ze een belangrijk middel voor externe verantwoording. De         verwijst iedereen naar de ander en is de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
                                IGJ gebruikt de kwaliteitsverslagen, met name in niet-continue toezichtrelaties, als     om uit de gordiaanse knoop te komen ver te zoeken. De figuur hierna illustreert hoe
                                informatiebron bij haar toezicht.                                                        ‘ingekapseld’ zorgorganisaties en hun medewerkers in de intramurale ouderenzorg
                                                                                                                         zijn en voor welke partijen ze gegevens bijhouden.
                                Sterke invloed van belangengroepen
                                Bij de ontwikkeling van kwaliteitskaders (of kompassen) wordt de invloed van                                                     Direct toezicht/                                    Beroeps-/
                                                                                                                                                                                                          Advies/    branche-      Overig
                                                                                                                                                                 verantwoording                           Toegang
                                belangenorganisaties duidelijk zichtbaar. De wijkverpleging en de verpleeghuis-                                                                                                       partijen
                                zorg wilden een generiek kwaliteitskompas ontwikkelen (naar het voorbeeld van                                                                                                  CIZ     Actiz       CIBG
                                de gehandicaptensector), met minder normen en verantwoordingslasten. Een
                                                                                                                                                                                                               CCE   Verenso     Gemeente
                                aantal grote partijen, waaronder Patiëntenfederatie Nederland en de beroepsver-                                                            NVWA
                                                                                                                           VWS               Brandweer           IGJ                      RVO                         V&VN         UWV
                                eniging van specialisten in de ouderengeneeskunde Verenso, verzetten zich daar
                                tegen. Zij lieten weten dat er te weinig toetsbare afspraken in stonden.113                                     Nederlandse                                      ZIN                   NVTZ         ECD-
                                                                                                                                              Arbeidsinspectie           OR         CCR                                          leverancier
                                                                                                                         ACM                                                                                         COZIEK
                                                                                                                                     Accountant                        Zorgorganisatie            Belasting-
                                                                                                                                                                                                   dienst             NVDZ
                                Tot slot zijn er natuurlijk nog de interne toezichthouders, die ook eigen afwegingen     AFM                  Onafhankelijke            VAR         RvT
                                maken over verantwoording. Het is aan accountants om te signaleren dat financiële                          inspectiebedrijven                               Zorgkantoor
                                                                                                                                             facilitaire zaken
                                functies niet op orde zijn. Zij moeten snappen waar het binnen de zorgorganisatie om           ILT
                                                                                                                                                                              AP
                                gaat en moeten zich tegenover de raad van bestuur en de raad van toezicht uitspre-
                                                                                                                                     NZa
                                ken als de interne sturing en controle tekortschieten.114
                                Door te wijzen op de vele partijen in het verantwoordingsproces wil de RVS niet                                   DNB
                                                                                                                                                             GGD           Zorgkaart Nederland
                                zeggen dat al deze deelbelangen geen functie hebben. Maar wel dat de optelsom
                                van alle deelbelangen en de overlap in de verantwoording inmiddels het algemene
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                                                                                                         Figuur 1. Inkapseling van zorgorganisaties in de intramurale ouderenzorg117
                                of maatschappelijke belang niet meer dient. Het verantwoordingsproces verloopt
                                daarbij grotendeels in lijn met de principaal-agent theorie, die aansloot bij het meer
                                                                                                                         Zorgbestuurders dragen verantwoordelijkheid voor zowel patiënten als voor werk-
                                algemene streven naar new public management.115 Belangentegenstelling en ongelijk-
                                                                                                                         nemers en de bedrijfscontinuïteit en staan ook voor maatschappelijke opgaven.
                                waardigheid tussen de verschillende lagen in het verantwoordingsproces (top-down-
                                                                                                                         Verantwoordingsvragers hebben niet altijd oog voor de complexe afwegingen die op
                                model) worden benadrukt in plaats van respectvolle (netwerk)samenwerking. Het is
                                                                                                                         al die fronten gemaakt moeten worden.
                                een benadering die ongelijkheid en hiërarchie veronderstelt in plaats van gelijkwaar-
                                digheid (wat iets anders is dan gelijkheid) in partnerschap. Dat heeft invloed op de
                                houding van alle betrokkenen. Hun gedrag wordt gestuurd door de structuur waarin
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>     34                                                                                                                                                                                                               35
                                IV. Het huidige proces van verantwoorden is onbevredigend                                    organisatieleren is hierbij slechts oppervlakkig en single loop.126Dat is dan ook het
                                 Een laatste kernprobleem dat we willen benoemen betreft de onpraktische kanten              laatste facet van het onbevredigende karakter van verantwoorden dat de Raad
                                 van het huidige verantwoordingsproces die leiden tot onnodige tijdverspilling.              constateert.
                                 Dat probleem kent verschillende facetten. Zoals het proces nu is ingericht, laat het        Verantwoorden gaat om anderen actief inzicht bieden in het eigen doen en laten,
                                 allereerst kansen liggen die digitalisering en standaardisering biedt. Veel informatie      openstaan voor feedback, en iets doen met de verkregen inzichten, stelden we eerder.
                                 is al publiekelijk beschikbaar. Zo zijn er talloze jaarverslagen en andere informatie-      Ook hebben we (in 3.1.II) geconstateerd dat er veel informatie wordt opgehaald waar
                                 bronnen op internet beschikbaar.                                                            weinig of niets mee wordt gedaan. Hier willen we de verspilling van kostbare tijd
                                 Externe verantwoordingsvragers maken nog te vaak geen gebruik van deze beschik-             en energie daarvan benadrukken. Verantwoorden zou in belangrijke mate om leren
                                 bare informatie. Dit vergroot de werklast bij degene die zich moet verantwoorden.118        en reflecteren moeten gaan, waarbij verschillende belanghebbenden met elkaar in
                                 Daarbij heeft de verantwoordingsvrager vaak de wet achter zich, waarin bijvoor-             dialoog treden om perspectieven dichter bij elkaar te brengen. Ze hebben daarbij
                                 beeld is aangegeven dat een zorgaanbieder bepaalde informatie moet aanleveren.              allereerst aandacht voor het proces (leerervaringen) en niet voor de uitkomst.
                                 (Verplicht) hergebruik van al publiek beschikbare gegevens en/of in het primaire            Deze werkwijze komt nog onvoldoende uit de verf, omdat een veilige leeromgeving
                                 proces en voor de bedrijfsvoering vastgelegde gegevens door de informatievrager is          ontbreekt vanwege de nadruk op fouten en maatregelen daartegen. Onderdeel van
                                 in geen enkele wet verankerd.                                                               een actieve leercultuur is bewust (slimme) keuzes maken om fors in te zetten op het
                                 Daarnaast zijn er beperkingen bij het geautomatiseerd uitvragen. ICT en standaardi-         een, en daarmee het ander los te laten. Nu verzamelen alle partijen veel data, maar
                                 satie vertonen in de zorg nog veel mankementen.119 De RVS heeft hier meermaals over         het leereffect van verantwoorden wordt momenteel nog onvoldoende benut. De
                                 geadviseerd.120 Een bijkomend probleem hierbij is dat veel gegevens, bijvoorbeeld in        registraties in de zorg worden beperkt gebruikt, ook niet voor leren en verbeteren.
                                 elektronische patiëntendossiers, als vrije tekst zijn vastgelegd. Daarbij kan overigens     Data zonder dialoog missen duiding en helpen dan onvoldoende bij het leren en ver-
                                 kunstmatige intelligentie vrije tekst wel steeds beter automatisch interpreteren en         beteren.127 Dit fenomeen beïnvloedt het werkplezier en de motivatie om te registreren
                                 analyseren.                                                                                 op een negatieve manier
                                 Ten tweede constateren we dat er geen gezamenlijke verantwoordelijkheid is om te
                                 komen tot een veel slimmere verantwoording. Binnen het primaire proces leggen              3.2 Koorddansen bij dilemma’s
                                 zorgorganisaties veel gegevens vast om de zorgverlening en bedrijfsvoering te
                                                                                                                             Achter de benoemde kernproblemen, die ook onderling samenhangen, schuilen
                                 kunnen uitvoeren: zorginhoudelijke gegevens die ze in elektronische patiënten/cliën-
                                                                                                                             verschillende dilemma’s. Dilemma’s brengen mensen in tweestrijd, want de keuze
                                 tendossiers registreren, de financiële en personele administratie, enzovoorts. Externe
                                                                                                                             tussen meerdere opties is niet alleen op logische gronden te maken. Kiezen voor
                                 verantwoordingsvragers sluiten hier momenteel nauwelijks bij aan. Ze leggen hun
                                                                                                                             meer vertrouwen kan meer fraude met zich meebrengen en zelfs naar naïviteit
                                 informatiebehoefte bij zorgorganisaties neer. Van gezamenlijke coördinatie van
                                                                                                                             neigen. Streven naar meer grip op veiligheid (via nog meer protocollen, richtlijnen en
                                 inkoop- en verantwoordingseisen van bijvoorbeeld zorgverzekeraars is te weinig
                                                                                                                             registraties) staat op gespannen voet met de (vaak verborgen) kosten van dat streven
                                 sprake. Mede daardoor kampen zorgorganisaties met vermijdbare administratieve
                                                                                                                             (bijvoorbeeld minder leefplezier of minder aandacht voor de patiënt). Kiezen voor
                                 lasten. Er kan overlap zijn tussen de verschillende partijen die dezelfde informatie
                                                                                                                             wederkerigheid en gelijkwaardigheid in een verantwoordingsrelatie staat op gespan-
                                 uitvragen, maar het kan ook gebeuren dat eisen en informatieverzoeken juist van
                                                                                                                             nen voet met het gegeven dat er altijd een partij is met de bevoegdheid (macht) om
                                 elkaar verschillen. Er zijn nog onvoldoende uniforme inkoop- en verantwoordingsei-
                                                                                                                             een finaal oordeel te vellen over de prestaties van de ander. Ervoor kiezen om in het
                                 sen. Zorgverzekeraars en zorgaanbieders pakken deze uniformering momenteel op.121
                                                                                                                             verantwoordingsproces het initiatief bij zorgverleners te leggen, botst met belangen
                                 Ten derde lijkt het niet efficiënt om alle zorgorganisaties onder hetzelfde toezicht-
                                                                                                                             van anderen dan professionals en met het algemene belang. Wat het beste is voor
                                 regime te laten vallen. Bij dit traditionele toezicht houden verantwoordingsvragers
                                                                                                                             de individuele patiënt is niet per se het beste voor de maatschappelijke opgave. We
                                 weinig rekening met de kans dat de actoren de regels niet naleven of ondermaats
                                                                                                                             stuiten daarbij telkens op de vraag en afweging hoevér we kunnen, durven en willen
                                 presteren. Ze prioriteren niet. Het kan ook anders. In 2005 introduceerde de IGJ risico-
                                                                                                                             bewegen.
                                 gestuurd toezicht onder de naam selectief toezicht. 122 De minister van VWS schreef de
                                 Kamer dat de overheid niet alle risico’s kan beheersen, dat regels en toezicht inciden-
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 ten niet kunnen voorkomen en dat het dus nodig is toezichtkeuzes te maken.123 De IGJ
                                 heeft daarop risicogestuurd toezicht ingevoerd.124,125
                                 In brede zin is in het toezicht op de naleving van wetten in de zorg momenteel echter
                                 nog te weinig ruimte voor maatwerk: bewust ergens (regelmatig) naartoe gaan, of
                                 juist niet (omdat er vertrouwen is dat het goed genoeg is of omdat nader onderzoek
                                 niets bijdraagt). Maatregelen in het kader van het traditionele toezicht zijn veelal
                                 gericht op beëindigen van een overtreding of straffen als iets fout gegaan is. Het
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>     36                                                                                                                                                                                                        37
                                 Voor zulke dilemma’s zijn nooit kant-en-klare oplossingen beschikbaar. Het zal altijd    •   Aanspreekcultuur en leervermogen bevorderen.
                                 nodig zijn om vast te stellen dát het dilemma’s betreft en dat het mogelijk is om        •   Steeds de bedoeling terughalen met elkaar, in wederkerigheid.
                                 daarin keuzes te maken: om te bewegen op de horizontale staaf, arm of hefboom            •   Samenhang aanbrengen tussen onderdelen van verantwoording.
                                 die zich in het midden van de weegschaal bevindt, mede op basis van lessen uit een       •   Regie voeren en prioritering aanbrengen vanuit de rijksoverheid, in dialoog
                                 continu leerproces. Die beweging is van alle tijden. Op de balans is geen ‘vast’ of          met en met respect voor betrokkenen.
                                 ‘goed’ punt om op te staan. Belangrijk is wel om niet door te slaan.                     •   Afstemmen met stakeholders over behoeften in het verantwoordingsproces.
                                 De Raad constateert dat in de veel voorkomende zorgdilemma’s de balans de neiging        •   Creëren van een gevoel van gemeenschap op lokaal niveau.
                                 heeft te zeer door te slaan. Dan is het belangrijk om de beweging meer de andere kant    •   Stewardship-benadering: relaties onderhouden in het verantwoordingsproces.
                                 op te sturen, zonder dat deze helemaal naar de andere kant uitslaat.                     •   Gezamenlijk afwegingen maken.
                                                                                                                          •   Leiderschap, betrokkenheid en doorzettingsvermogen tonen.
                                3.3 Tussenconclusie                                                                       •   Interne sturing op orde hebben.
                                                                                                                          •   Transparant zijn over de verbetercyclus: wat gebeurt er met uitgevraagde
                                 Verantwoorden is momenteel een ingewikkeld, sterk gelaagd, gedetailleerd, lineair en
                                                                                                                              informatie.
                                 hiërarchisch proces dat gebaseerd is op het principaal-agent-model, waarin wantrou-
                                                                                                                          •   Hergebruiken van wat er al is (voor het primaire proces, bedrijfsvoering of op
                                 wen en controle de boventoon voeren. Informatiebehoeften en verantwoordingseisen
                                                                                                                              internet).
                                 sijpelen van boven naar beneden, telkens naar een ‘lager’ niveau, en vermeerderen
                                                                                                                          •   Optimaal benutten van digitale mogelijkheden.
                                 zich op hun weg. Uiteindelijk belandt dit bij zorgverleners. Partijen voelen zich niet
                                                                                                                          •   Standaardiseren van de IT.
                                 bij machte om onderling af te stemmen en gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
                                                                                                                          •   Risicogestuurd / selectief toezicht houden.
                                 te tonen om zorgverleners te verlichten, en ze kijken naar de ander om hun eigen
                                 gedrag te verklaren. Afwijken van de eisen vraagt, naast kennis van ingewikkelde rol-
                                                                                                                          Belemmerend:
                                 len en bevoegdheden ook lef en betekent soms het riskeren van bestuurlijke boetes.
                                                                                                                          •   Lineariteit in het verantwoordingsproces en ontkenning van samenhang en
                                 De kernproblemen van verantwoorden vergen voortdurend een balanceeract van alle
                                                                                                                              complexiteit.
                                 betrokkenen. Het is altijd wikken en wegen. Daar moeten gesprekken over plaatsvin-
                                                                                                                          •   De huidige wet- en regelgeving, waaronder de tweeslachtige houding van
                                 den en keuzes in gemaakt worden. Dat is niet iets wat alleen zorgorganisaties en hun
                                                                                                                              samenleving en parlement tegenover risico’s en regels.
                                 medewerkers moeten doen, dat is óók een verantwoordelijkheid van systeempartijen
                                                                                                                          •   Fragmentatie van zorg en bekostiging.
                                 en van de samenleving. Het vergt dus een gezamenlijke inspanning.
                                                                                                                          •   Angst om op fouten afgerekend te worden.
                                 Hierna zetten we nog eens puntsgewijs de hiervoor beschreven bevorderende en
                                                                                                                          •   Veelheid aan registraties en regels (illusie van maakbaarheid,
                                 belemmerende mechanismen op een rij om te komen tot een systeem dat is gebaseerd
                                                                                                                              incidentenpolitiek).
                                 op vertrouwen. Deze punten zijn essentieel om mee te nemen in de afwegingen
                                                                                                                          •   Grote nadruk op kwaliteitsmetingen en rechtmatigheidscontroles.
                                 waarvoor betrokkenen staan.
                                                                                                                          •   Veelheid aan partijen met zeggenschap in het verantwoordingsproces, te
                                                                                                                              weten: bewindslieden, parlementariërs, toezichthouders (IGJ, NZa, ACM, AP,
                                                                                                                              Arbeidsinspectie, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, DNB, Algemene
                                 Bevorderend:
                                                                                                                              Rekenkamer), ZIN, zorgverzekeraars, zorgkantoren, gemeenten, beroeps-,
                                 •   Actief werken aan vertrouwen, elkaar in netwerk(samenwerking) scherp
                                                                                                                              branche- en patiëntenorganisaties, accountants, raden van toezicht, accredita-
                                     houden, met respect voor elkaars unieke expertise.
                                                                                                                              tiebureaus, media en burgers/kiezers).
                                 •   Durven loslaten; voortdurend regels, normen en routines met elkaar bevragen.
                                                                                                                          •   Overheid (beleidsmakers) die verantwoordelijkheden elders belegt.
                                 •   Een bepaalde mate van onzekerheid of foutmarge aanvaarden.
                                                                                                                          •   Financiële prikkels die deelbelangen versterken.
                                 •   Kosten van de verantwoordingscaroussel inschatten (zonder extra
                                                                                                                          •   Gebrek aan onderling afstemming tussen alle partijen in het
                                     registraties).
                                                                                                                              verantwoordingsproces.
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 •   Consistent werken vanuit gedeelde waarden en die doorvertalen naar gewenst
                                                                                                                          •   Principaal-agent-benadering.
                                     gedrag.
                                                                                                                          •   Gebrekkige ICT-systemen.
                                 •   Maatschappelijk rendement beoordelen (i.p.v. focus op productregistraties).
                                                                                                                          •   Beperkte standaardisatie, mede als gevolg van decentralisatie.
                                 •   Verbinding leggen tussen verantwoording en relevante maatschappelijke
                                                                                                                          •   Het blijven hangen in pilots met moeilijk te bewegen systeempartijen.
                                     issues.
                                                                                                                          •   Alle zorgorganisaties over dezelfde toezichtkam scheren (zonder
                                 •   Werken met een beperkte kernset van normen / indicatoren.
                                                                                                                              differentiatie).
                                 •   Het (wederkerige) gesprek over de duiding van data (kwalitatieve en kwantita-
                                                                                                                          •   Weinig oog voor de uitvoering.
                                     tieve) voeren.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>     38                                                                                                                                                                                                              39
                                4 Vooruitblik: anders en                                                                      naar belangrijke maatschappelijke opgaven (variërend van gezondheidsverschillen
                                                                                                                              tot duurzaamheid) en het creëren van maatschappelijk rendement. Hiervoor wordt
                                minder
                                                                                                                              niet alleen naar de individuele organisaties gekeken, maar vooral naar de bijdrage
                                                                                                                              die ze in het netwerk leveren.
                                                                                                                              Zorgverleners en zorgorganisaties krijgen de autonomie om in afstemming met
                                                                                                                              elkaar te bepalen hoe ze dat doen, maar de politiek stelt vast wat de opgaven zijn.
                                 Uit onze vorige hoofdstukken is gebleken dat het alleen zal lukken om meer beteke-           Beroeps- en wetenschappelijke verenigingen hebben, net als patiëntenorganisaties,
                                 nisvol rekenschap af te leggen in de zorg en met minder ervaren registratiedruk, als         hun eigen rol – in de almaar toenemende registraties en bij de ontwikkeling van
                                 we in actie komen en verantwoorden fundamenteel veranderen. In dit hoofdstuk                 normen, richtlijnen en protocollen – tegen het licht gehouden en zo veel mogelijk
                                 beschrijven we een ideaal toekomstbeeld. Dat perspectief geeft de richting aan van           beperkt. Ze zetten hun expertise in op leren en bijdragen aan maatschappelijke
                                 de door ons beoogde noodzakelijke paradigmashift, waaraan we aanbevelingen op                opgaven.
                                 hoofdlijnen verbinden.                                                                       Dit alles heeft ertoe geleid dat iedereen op alle niveaus niet langer maximaal, maar
                                                                                                                              optimaal verantwoordt134 en dat de focus komt te liggen op wat volgens betrokkenen
                                                                                                                              het belangrijkst is. Acceptatie van een bepaalde mate van onduidelijkheid (binnen
                                4.1 Toekomstperspectief: een paradigmashift in verantwoorden                                  een zekere marge) hoort daarbij, en tot op zekere hoogte ook de ongemakkelijke
                                                                                                                              acceptatie van incidenten. Dit maakt de weg vrij voor integraal verantwoorden,
                                 In de toekomst zijn we verlost van de gordiaanse verantwoordingsknoop die ons al
                                                                                                                              waarbij organisaties laten zien welke waarde ze creëren en wat de samenhang tussen
                                 lange tijd beknelt. Dat is gelukt, omdat bewindspersonen van het ministerie van VWS
                                                                                                                              verschillende onderdelen in het verantwoordingsproces is.
                                 aan de noodzaak van anders verantwoorden de hoogste prioriteit hebben gegeven
                                                                                                                              De verantwoording is maximaal geautomatiseerd op basis van wat zorgverleners
                                 en de regie van deze transitie op zich hebben genomen. Parlementariërs respecteren
                                                                                                                              sowieso voor hun organisatieprocessen digitaal moeten vastleggen. Hergebruik van
                                 dat bewindspersonen incidenten en fraude niet altijd kunnen voorkomen en bieden
                                                                                                                              deze eenmalig verzamelde gegevens is voor alle partijen verplicht (externe partijen,
                                 tegenwicht aan irreële dan wel paradoxale wensen van hun achterban. Beoordelaars
                                                                                                                              maar ook leidinggevenden binnen de organisatie). Anders gezegd: elke vraag over
                                 van kwaliteit van zorg (waaronder tuchtcolleges) houden meer rekening met de
                                                                                                                              verantwoording mag slechts één keer worden gesteld. Het is voor iedereen (van
                                 complexiteit en inherente onzekerheid van de zorgpraktijk.128
                                                                                                                              zorgverzekeraars en NZa tot het ZIN, patiëntenorganisaties, leidinggevenden en
                                 Is dit wel verantwoord? Ja, deze manier van rekenschap afleggen maakt scherp
                                                                                                                              raden van toezicht) verboden om andere gegevens, of dezelfde gegevens in een ander
                                 onderscheid tussen wat zinvol en zinloos is en kenmerkt zich door een collectieve
                                                                                                                              jasje, op te vragen.
                                 verantwoordelijkheid om te zorgen voor de meest kwetsbaren in de samenleving in
                                                                                                                              Netwerkpartners maken afspraken met elkaar over wat er minimaal nodig is
                                 tijden van toenemende schaarste.129 Daarmee is het pas echt verantwoord.
                                                                                                                              om fraude op te sporen. Ze geven elkaar ook signalen bij een niet-pluisgevoel om
                                 Zorgorganisaties hebben hun organisatieprocessen en sturing op waarden op orde.
                                                                                                                              malversaties, ontoereikende kwaliteit of andere onwenselijke ontwikkelingen te
                                 Hun medewerkers zijn doordrongen van de betekenis van die waarden voor hun
                                                                                                                              voorkomen. Op deze suspecte deelnemers richten toezichthouders al hun selectieve
                                 dagelijkse werk. Daardoor zijn financiers en toezichthouders (of breder nog: alle
                                                                                                                              toezicht. Betrouwbare zorgorganisaties laten ze met rust.
                                 systeempartijen, ook buiten de zorg130) bereid met hen een wederkerige relatie aan
                                 te gaan. Ze stimuleren steward-achtig gedrag: gemotiveerd samenwerken aan een
                                                                                                                              Alle belanghebbenden in netwerken zien de dialoog als basis voor transparantie en
                                 gemeenschappelijk belang, continu lerend van elkaars feedback. Dit is gericht op
                                                                                                                              verantwoording over hun bijdragen aan de maatschappelijke opgaven.135 De dialoog
                                 kijken naar wat goed gaat (positieve verandering), vragen stellen, bewust leren van
                                                                                                                              draait om contextgebonden vragen als: wat heeft onze populatie nodig van zorgver-
                                 en reflecteren op elkaar, en zo een organisatie en medewerkers verder helpen.131
                                                                                                                              leners en alle andere belanghebbenden om op die cruciale terreinen voortgang te
                                 Daarbij zijn persoonlijk contact, werkbezoeken en een open cultuur waarin iedereen
                                                                                                                              merken? En: welke verschillende perspectieven bestaan er op onze – naar de regio
                                 elkaar respectvol kan aanspreken helpend .132
                                                                                                                              vertaalde – opgaven?
                                 Alle betrokken partijen kijken naar de proportionaliteit van hun eigen behoeften.
                                                                                                                              Met een juiste mix van narratieve en normatieve informatie duiden de stakeholders
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 Besluitvorming over de focus en begrenzing van verantwoorden vindt altijd samen
                                                                                                                              in dialoog de voortgang die ze boeken met de maatschappelijke opgaven; aan de
                                 met zorgverleners plaats. Het verantwoorden geeft zo op een goede wijze richting aan
                                                                                                                              hand van illustratieve dilemma’s waarvoor ze staan en waarin ze beargumenteerde
                                 alle werkenden in de zorg en verheldert wat de bedoeling is.
                                                                                                                              afwegingen maken. Financiers van zorg faciliteren de dialoog en stemmen daarop
                                 Samen gebruiken verantwoordingsvragers en -verstrekkers substantieel minder
                                                                                                                              hun zorginkoop af.
                                 kwaliteitsindicatoren.133 Daarnaast is er een sterke differentiatie toegepast in de
                                                                                                                              Bijdragen aan relevante maatschappelijke vraagstukken verschaft zorgverleners
                                 materiële controles (high trust, high penalty) en zijn alle registraties, wetten en regels
                                                                                                                              werkplezier. Daarom willen ze in de zorg (blijven) werken. De overheid en de samen-
                                 afgeschaft die niet bijdragen aan het waardegedreven werken van zorgorganisaties.
                                                                                                                              leving vertrouwen er binnen de gestelde kaders op dat zorgverleners in staat zijn
                                 Verantwoordingsvragers en -verstrekkers kunnen hun aandacht daardoor verleggen
                                                                                                                              af te wegen wat goed is om te doen. Als ze fouten maken, betekent dat niet meteen
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 21 ======================================================================

<pre>     40                                                                                                                                                                                                                 41
                                 het einde, als ze er maar van leren en als eventuele gedupeerden maar wel worden            Verantwoorden is een relationele activiteit waarbij respect voor elkaars rol en
                                 erkend.                                                                                     expertise vooropstaat. Relaties onderhouden en in dialoog behoeften op elkaar
                                                                                                                             afstemmen is niet eenvoudig. Zeker niet als dat gebeurt in netwerken met meerdere
                                4.2 Aanbevelingen op hoofdlijnen                                                             belanghebbenden.137 Daarvoor is regelmatig menselijk contact nodig. Het betekent
                                                                                                                             dat alle betrokkenen (schijn)zekerheden moeten opgeven en naast gebruikelijke
                                 Nu rest de vraag wat er nodig is om bij het hiervoor geschetste toekomstbeeld te
                                                                                                                             werk- en organisatievormen andere vormen van werken moeten uitproberen.138
                                 komen. Wie moet wat in welke volgorde doen om de verworvenheden van ons huidige
                                                                                                                             Meer onderzoek naar organisatienetwerken is belangrijk, omdat het bestaande
                                 verantwoordingsproces te behouden en tegelijkertijd de alom gevoelde onvrede en
                                                                                                                             toezicht daarop nog niet ingericht is. Wie levert bijvoorbeeld de informatie vanuit
                                 onmacht te kantelen? Die transitie is alleen mogelijk als de samenleving in staat is
                                                                                                                             het netwerk waarin partners samenwerken? En hoe is de omslag in het denken van
                                 de eigen verwachtingen bij te stellen, als er een rem komt op het incidentgedreven
                                                                                                                             toezichthouders – van risico’s naar kansen – te bevorderen?139
                                 politiek bedrijven en als we elkaar leren vertrouwen. De transitie naar verantwoor-
                                                                                                                             Complexiteit omarmen betekent ook rekening houden met de context in brede zin. Zo
                                 ding over maatschappelijke opgaven vraagt om rolveranderingen van het ministerie
                                                                                                                             verschilt de context van de zorg in Limburg van die in een grote stad als Amsterdam.
                                 van VWS, zelfstandige bestuursorganen, financiers, belangenorganisaties (incl.
                                                                                                                             En in Drenthe is het weer anders. Ook de maatschappelijke opgaven verschillen.
                                 patiëntenorganisaties) en zorgverleners en -aanbieders.
                                                                                                                             Zo is de arbeidskrachtenproblematiek in Zeeland anders dan in de Randstad of in
                                 Een andere taakinvulling van de verschillende partijen zal ertoe leiden dat alle
                                                                                                                             Groningen of Friesland. In het advies Met de stoom mee betoogde de RVS al dat het
                                 betrokkenen meer op hun handen moeten blijven zitten waar het gaat om informatie
                                                                                                                             huidige stelsel niet goed functioneert doordat wetten en regels te rigide zijn.140 Dat
                                 uitvragen, regelreflexen en (ook door zorgverleners aan zichzelf opgelegde) norme-
                                                                                                                             uit zich bijvoorbeeld in de hiervoor beschreven benadering van rechtmatigheid. De
                                 ringen. Dit verlegt het initiatief om te verantwoorden iets meer naar zorgverleners
                                                                                                                             Raad stelt daar niet alleen een forse vereenvoudiging, maar ook een meer adaptieve
                                 en hun organisaties. Dat is een accentverschuiving – maar geen onbelangrijke – naar
                                                                                                                             benadering tegenover.
                                 meer wederkerigheid. Maar dit betekent niet dat zorgverleners zelf en alleen bepalen
                                                                                                                             Dat betekent verschillen aanvaarden in zorg en verantwoording en op uiteenlopende
                                 wat zij verantwoorden. Een betere balans in de verhouding tussen verantwoor-
                                                                                                                             plekken lastige afwegingen (en keuzes) maken tussen bijvoorbeeld hogere kwali-
                                 dingsvragers en -verstrekkers zal zorgverleners uiteindelijk wel meer professionele
                                                                                                                             teitseisen141 of betere toegankelijkheid van zorg. Meer verschillen toestaan kan op
                                 autonomie en regie verschaffen om binnen de gestelde kaders te doen wat volgens
                                                                                                                             gespannen voet staan met de wens om organisaties te vergelijken (benchmarken).
                                 hen het goede is. Zij krijgen ruimte om zelf na te denken en keuzes te maken. Minder
                                                                                                                             Of met bijvoorbeeld de zorgplicht zoals die in de Zorgverzekeringswet is vastgelegd.
                                 wetgeving en wetswijzigingen zijn hierbij cruciaal.136
                                                                                                                             Maar juist om aan die plicht te kunnen voldoen, zullen actoren op verschillende
                                 Daarbij sluiten we aan op het RVS-advies Met de stroom mee (2023). Daarin
                                                                                                                             niveaus moeten samenwerken om dit binnen de (regionale) context te realiseren.
                                 beschrijven we enerzijds de nodige transitie van concurrentie en fragmentatie naar
                                                                                                                             Afscheid nemen van de lineaire verantwoording biedt ruimte voor kwalitatieve/
                                 samenwerking en vereenvoudiging. Die moet tot andere samenwerkingsverbanden
                                                                                                                             narratieve verantwoording, in welke vorm dan ook (denk bijvoorbeeld ook aan
                                 leiden, met een geïntegreerde inkoop van zorg en ondersteuning vanuit verschillende
                                                                                                                             filmpjes) en reflectie daarover (zoals moreel beraad). In die reflectie worden moeilijke
                                 wettelijke domeinen. Anderzijds bepleit de RVS daarin meer ruimte en vertrouwen
                                                                                                                             keuzes besproken en worden de argumenten voor het een of het ander voor iedereen
                                 voor de zorgpraktijk (d.w.z. een open, adaptief en lerend stelsel) via vrijere financie-
                                                                                                                             zichtbaar. Burgers en media zullen zich ook moeten realiseren dat dit nodig is om
                                 ringsruimte. Voor dergelijke stelselaanpassingen verwijzen we naar dat advies.
                                                                                                                             meer vanuit vertrouwen met elkaar te kunnen omgaan.
                                 De verantwoordelijkheid voor de kanteling die de RVS in voorliggend advies voor-
                                 staat, berust dus niet alleen bij zorgverleners en zorgbestuurders. Het is minstens
                                                                                                                            II. Leg verantwoording af vanuit maatschappelijke opgaven
                                 zozeer een verantwoordelijkheid van systeempartijen om een omgeving te creëren
                                                                                                                              De zorg staat voor grote maatschappelijke opgaven, niet alleen voor de arbeidsproble-
                                 die steward-achtig gedrag stimuleert. Daarmee is het een opdracht van alle partijen
                                                                                                                              matiek, maar ook bijvoorbeeld voor duurzaamheid, milieu, gezondheidsverschillen
                                 in het zorgsysteem. Daarbij zal verantwoording ook de prioriteit moeten krijgen die
                                                                                                                              en beperkte financiële middelen. De RVS bepleit dat de zorgsector het oplossen van
                                 het verdient. Niet alleen op papier, maar ook in de praktijk. Anders kantelt er niets.
                                                                                                                              grote maatschappelijke opgaven veel nadrukkelijker betrekt bij de verantwoording.142
                                 Hieruit vloeien 4 aanbevelingen op hoofdlijnen voort.
                                                                                                                              Daarvoor zijn (landelijke) kaders nodig. In lijn met het stelseladvies van de RVS Met
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                                                                                                              de stroom mee vindt de Raad dat de overheid actiever moet zijn in het stellen van
                                I. Erken complexiteit
                                                                                                                              deze kaders en het herwaarderen van verschillende publieke waarden. Essentieel
                                  Complexiteit laat zich niet door individuele partijen vanuit silo’s lineair sturen. Die
                                                                                                                              bij kaders is dat partijen – zorgaanbieders, financiers van zorg en toezichthouders,
                                  benadering is momenteel nog wel ‘ingebakken’ in nagenoeg alle beleids-, verant-
                                                                                                                              enzovoorts – de ruimte krijgen om samen bewuste afwegingen te maken binnen de
                                  woordings- en beheersprocessen binnen de verschillende compartimenten in de zorg.
                                                                                                                              lokale of regionale context.143
                                  Actoren zullen dit moeten ‘ontleren’ en complexiteit en onzekerheid als een gegeven
                                                                                                                              Aanzienlijk meer gewicht geven aan maatschappelijke opgaven en daarover ook
                                  moeten zien en vanuit gemeenschappelijke (streef)waarden moeten gaan werken in
                                                                                                                              verantwoording afleggen kan alleen als we kritisch durven kijken naar de verant-
                                  het ongemakkelijke besef dat er geen one-size-fits-all-oplossingen zijn.
                                                                                                                              woording van kwaliteit en rechtmatigheid, en bereid zijn daarin een aanzienlijke
</pre>

====================================================================== Einde pagina 21 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 22 ======================================================================

<pre>     42                                                                                                                                                                                                              43
                                 stap terug te zetten. Uiteraard zonder de kerntaak van zorgorganisaties – namelijk         doorgaans niet. 146 Door externe partijen (d.w.z. alle verantwoordingsvragers buiten
                                 zorg verlenen – aan te tasten.                                                             de zorgorganisaties), maar ook door leidinggevenden binnen de organisatie hiertoe
                                 Het is aan de politiek om keuzes te maken over de landelijke kaders; de invulling is       te verplichten, zal de beweging naar een goed hanteerbare verantwoording sneller
                                 vervolgens aan de verschillende partijen. Om meer aandacht op maatschappelijke             gaan.
                                 opgaven te kunnen richten, zal er aanpassing van wet- en regelgeving nodig zijn.           De (zorg)organisatie heeft de verantwoordelijkheid om de uitsluitend voor de zorgver-
                                 Systeempartijen zullen anders niet in staat zijn de huidige eisen voor verantwoor-         lening en bedrijfsvoering noodzakelijke gegevens zo veel mogelijk eenduidig vast te
                                 ding los te laten.                                                                         leggen. Verstrekking van andere (dan voor het primaire proces en de bedrijfsvoering
                                 Opgaven overstijgen belangen, taken en verantwoordelijkheden van afzonderlijke             vastgelegde) gegevens, bijvoorbeeld uitvragen door zorgverzekeraars, vallen niet
                                 organisaties. Uiteenlopende spelers met verschillende achtergronden en opdrach-            onder de verantwoordelijkheid van zorgorganisaties.
                                 ten zullen een aandeel moeten leveren en opgavegericht moeten samenwerken                  Het is de verantwoordelijkheid van de externe partijen om te bezien hoe ze hun
                                 in netwerken, waarbij de inhoudelijke opgaven het vertrekpunt zijn voor ieders             taken met de primaire gegevens kunnen uitvoeren. Dit is dus een omkering van
                                 handelen. Zorgverleners kunnen dus zelf ook hun kans grijpen om meer collectieve           de huidige situatie. De verantwoordingsopdracht hoort te liggen bij de afleggers
                                 verantwoordelijkheid te stimuleren en daaraan zo veel mogelijk bij te dragen.144 Deze      en niet bij vragers. Deze insteek moet de basisregel worden, niet alleen voor
                                 verschuiving in het verantwoordingsproces naar grote maatschappelijke opgaven              kwaliteitsbewaking, maar voor alle routinematige informatievragen van externen.
                                 biedt nieuwe perspectieven, maar draagt niet de belofte in zich dat we daarmee de          Verantwoordingsvragers baseren zich ten behoeve van de risico-inschatting dus op
                                 volledige complexiteit kunnen vatten (zie hiervoor).                                       de gegevens die zorgorganisaties in het primaire proces en de bedrijfsvoering toch al
                                                                                                                            vastleggen.
                                III. Alle partijen moeten verantwoordelijkheid nemen                                        Deze gegevens zullen gestandaardiseerd vastgelegd moeten worden. Eenduidige vast-
                                  Om stappen te zetten in de richting van het geschetste toekomstbeeld is het nodig         legging van gegevens is noodzakelijk voor het gebruik ervan voor wetenschappelijk
                                  dat alle partijen verantwoordelijkheid nemen. Een fundamentele omslag is niet             onderzoek, kwaliteitsbewaking en het signaleren van (al dan niet financiële) risico’s.
                                  mogelijk als de samenleving alleen naar de zorgaanbieders of zorgprofessionals            Hier wordt al veel in ontwikkeld en onderzoek naar gedaan, bijvoorbeeld in de vorm
                                  kijkt. Systeempartijen mogen zich niet verschuilen achter hun ‘bovenliggende’             van zorginformatiebouwstenen.147 De data kunnen geautomatiseerd aangeleverd
                                  opdrachtgever of de wet. Alle partijen moeten zich afvragen wat hun bijdrage is           en geanalyseerd worden, uiteraard op basis van vooraf gemaakte afspraken en met
                                  aan het grotere belang: hulp bieden aan de oplossing van de grote maatschappelijke        inachtneming van de privacy. Dit gebeurt al deels, maar voor een groot deel van de
                                  opgaven. Hiervoor zijn veranderingen van rolopvattingen en van wettelijke taken en        data wordt dit nog steeds handmatig gedaan. Dit automatiseren en standaardiseren
                                  opdrachten nodig.                                                                         beperkt de lastendruk voor de zorgaanbieder verder.
                                  Meer aandacht voor maatschappelijke opgaven vraagt om bewuste keuzes van de               Dit leidt ertoe dat toezicht veel gedifferentieerder kan plaatsvinden. Alleen zorgaan-
                                  regering en het parlement over wat we daadwerkelijk van belang vinden en over             bieders die een ‘rode vlag’ krijgen, zullen zich nader moeten verantwoorden vanuit
                                  wat prioriteit moet krijgen en wat dientengevolge minder. Achter veel vraagstukken        het principe high trust, high penalty.
                                  in de zorg gaan afwegingen schuil (is keuzevrijheid bijvoorbeeld belangrijker dan         Naast de IGJ zouden ook andere toezichthouders, waaronder de NZa, dit gedifferen-
                                  toegankelijkheid of andersom?) waarin de rijksoverheid stelling moet nemen en niet        tieerde dan wel risicogestuurde toezicht nadrukkelijker moeten toepassen in plaats
                                  kan volstaan met het delegeren aan derden.145 Die keuzes zullen richtinggevend zijn       van iedereen aan hetzelfde regime te onderwerpen.148 Dat betekent dat als de kans op
                                  voor partijen in de zorg: van de toezichthouders NZa en IGJ en zbo’s zoals het ZIN tot    (of impact van) een onwenselijke situatie klein is, de afspraak geldt dat toezichthou-
                                  financiers van zorg. En ook voor belangenorganisaties voor patiënten en professio-        ders er niets mee doen. Als de kans (of impact) groter is, is het toegestaan ernaar te
                                  nals, zorgorganisaties, bestuurders, raden van toezicht en accountants, en tot slot ook   kijken. Bij een adequate risicobeheersing wendt de toezichthouder zich echter weer
                                  voor burgers.                                                                             tot de volgende meer risicovolle organisatie. Hierbij vindt de Raad het belangrijk
                                                                                                                            om te benadrukken dat er ruimte moet zijn voor dialoog daar waar risico’s worden
                                IV. Richt verantwoorden handiger in                                                         gesignaleerd. De interpretatie van de gegevens moet mensenwerk zijn en blijven.
                                 De Raad ziet daarnaast veel mogelijkheden om het verantwoordingsproces slimmer             Dit veel handiger inrichten van verantwoorden begint met inachtneming van de
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 en handiger in te richten. Hier wordt ook al aan gewerkt. De basis is om uit te gaan       vorige aanbevelingen: erken de complexiteit, focus op maatschappelijke opgaven,
                                 van gegevens uit het primaire proces en de bedrijfsvoering, standaardisatie van deze       en laat alle partijen verantwoordelijkheid nemen. Met dat in het achterhoofd zullen
                                 gegevens, automatische aanlevering en analyse. Hiermee kan toezicht veel meer              betrokkenen eerst met de stofkam door alle data heen moeten gaan en deze aanzien-
                                 risicogestuurd worden ingericht. Het uitgangspunt hierbij is dat data slechts één keer     lijk moeten beperken. Dat wil zeggen dat betrokkenen regelmatig nut en noodzaak
                                 verzameld worden en meermaals gebruikt kunnen worden.                                      van bestaande registraties en verantwoordingssystemen zullen moeten evalueren.
                                 Om met het uitgangspunt te beginnen, is de Raad van mening dat het hergebruik van
                                 eenmalig verzamelde gegevens voor alle partijen verplicht moet worden gesteld. Het
                                 eenmaal vastleggen en vaker gebruiken van informatie lijkt zo logisch, maar gebeurt
</pre>

====================================================================== Einde pagina 22 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 23 ======================================================================

<pre>     44                                                                                                                                                                                                                                 45
                                5 Routekaart                                                                                                  Om de abstracte beweging naar verantwoorden gebaseerd op vertrouwen en gericht
                                                                                                                                              op maatschappelijke opgaven concreet te maken, stelt de Raad voor om de admi-
                                                                                                                                              nistratieve-lastendruk in de zorg binnen 5 jaar te halveren.149 In die periode is het
                                                                                                                                              ook nodig om ruimte te maken voor de integratie van maatschappelijke opgaven in
                                Voor de transitie naar integrale verantwoording gebaseerd op maatschappelijke
                                                                                                                                              de verantwoording over kwaliteit. Dit betekent dat de ‘klassieke’ verantwoording
                                opgaven is ruimte nodig binnen de nu al overbelaste zorg. Betrokken partijen kunnen
                                                                                                                                              over kwaliteit en financiën sterker moet dalen, met circa 75% in 5 jaar (zie figuur 2).
                                deze ruimte alleen vrijmaken door bestaande verantwoordingssystemen af te
                                                                                                                                              Hiervoor komt dan een op vertrouwen en maatschappelijke opgaven gebaseerd
                                bouwen. Vervolgens kunnen ze van daaruit de transitie daadwerkelijk in gang zetten
                                                                                                                                              verantwoorden in de plaats. Zo reduceren we per saldo de verantwoording met 50%
                                naar de nieuwe verantwoordingspraktijk gebaseerd op vertrouwen en meer autono-
                                                                                                                                              in 5 jaar én veranderen we de aard van de verantwoording ingrijpend. Volgens de
                                mie. Daarbij is het gemeenschappelijke vooruitzicht een merkbare vermindering van
                                                                                                                                              Raad is dit met de aanbevelingen in dit advies haalbaar. Dat biedt vervolgens een
                                de verantwoordingslasten en een verhoging van de verantwoordingsopbrengsten.
                                                                                                                                              basis voor een verdere ontwikkeling in de periode daarna, waarin we met de lessen
                                De route leidt dus naar minder en andere verantwoording; die twee ontwikkelingen
                                                                                                                                              uit deze eerste periode het op vertrouwen en maatschappelijke opgaven gebaseerd
                                gaan hand in hand en versterken elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Minder omdat
                                                                                                                                              verantwoorden verder kunnen ontwikkelen.
                                we zorgverleners willen ontlasten en hen, gezien de schaarste, zo veel mogelijk tijd
                                willen laten besteden aan het verlenen van goede zorg en ondersteuning. En anders,
                                                                                                                                              De hiernavolgende routekaart beschrijft wat van wie concreet nodig is om deze
                                omdat verantwoorden moet gaan over dat wat ertoe doet: de maatschappelijke
                                                                                                                                              transitie te bewerkstelligen.
                                opgaven waar we voor staan. Kwaliteit en financiën zijn daar zeker onderdeel van,
                                naast andere maatschappelijke waarden, zoals duurzaamheid en het terugdringen
                                                                                                                                             5.1 De rol van het ministerie van VWS
                                van gezondheidsverschillen.
                                In dit laatste hoofdstuk beleggen we de belangrijkste taken, verantwoordelijkheden                            Bij de opbouw van een systeem voor integrale verantwoording vanuit de maat-
                                en te ondernemen stappen bij de partijen die daar volgens de Raad het meest voor                              schappelijke opgaven is voor het ministerie van VWS een regierol weggelegd. De
                                zijn aangewezen. Door op deze manier in samenhang te bewegen, kan de ontwikke-                                transitie begint bij het departement en moet daadwerkelijk ondersteund worden
                                ling naar verantwoorde, op vertrouwen en maatschappelijke opgaven gebaseerde                                  door de bewindspersonen. Het ministerie van VWS kan een start maken met zowel de
                                verantwoording daadwerkelijk worden gerealiseerd.                                                             afbouw van het bestaande verantwoordingssysteem als de opbouw van het nieuwe
                                                                                                                                              verantwoorden vanuit maatschappelijke opgaven. De beweging moet in belangrijke
                                                                 100                                                                          mate komen vanuit het veld zelf, maar de bewindspersonen van VWS moeten daar-
                                Administratieve lastendruk (%)
                                                                                                                                              voor de start bieden, condities scheppen, vooropgaan, enkele dwingende maatregelen
                                                                 90                                                                           nemen én het proces gaandeweg op koers houden voor de gestelde doelen van 50%
                                                                                                                                              vermindering van de administratieve-lastendruk én fundamentele verandering van
                                                                 80
                                                                                                                                              aard van de verantwoording.
                                                                 70    Wantrouwen                                                             De RVS pleit ervoor dat iemand vanuit het ministerie van VWS, met zowel legitimiteit
                                                                                                         ove
                                                                 60                                          r   ma                           van beleid en bestuur als autoriteit in het veld, de belangrijke opdracht krijgt om
                                                                                                                   ats
                                                                                                                      cha Ve                  de hiernavolgende voorstellen te realiseren. Deze persoon moet over leiderschap
                                                                 50                                                      pp rant
                                                                                                                           elij wo            en doorzettingsmacht beschikken om met mensen en organisaties uit beleid en
                                                                                                                               ke
                                                                                                                                  op orden    de praktijk te zorgen voor onder meer spoedige standaardisatie, een verplicht
                                                                                                                                    ga
                                                                 40                                                                    ven    hergebruik van verantwoordingsinformatie en gedifferentieerd toezicht. Daarnaast
                                                                                     Verantwoorden over
                                                                                    kwaliteit en financiën                                    is doorzettingsmacht binnen het ministerie ten opzichte van andere directies en
                                                                 30                                                                           directeuren-generaal een belangrijke voorwaarde. We laten hierbij bewust open
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                                                                                                                              of deze persoon een bewindspersoon of een topambtenaar is (al dan niet met een
                                                                 20
                                                                                                                                              speciale benoeming). Relevant zijn hier de genoemde capaciteiten en die kunnen
                                                                  10                                                                          in beide vormen aanwezig zijn. Deze persoon begint met het samenstellen van
                                                                                                                         Vertrouwen           een breed team vanuit alle relevante geledingen, van zowel binnen als buiten het
                                                                                                                                              ministerie van VWS (verder in dit advies ‘het transitieteam’ genoemd). We kiezen
                                                                             1            2              3             5    4                 echter wel nadrukkelijk voor een verantwoordelijkheid die binnen het ministerie
                                                                                                            tijd (jaren)                      is belegd en geen ‘buitenboordconstructie’. Dit transitieteam moet meer slagkracht
                                Figuur 2: Vermindering van administratieve-lastendruk met 50% in 5 jaar plus verandering van
                                                                                                                                              en bevoegdheid krijgen dan het huidige team [Ont]Regel de Zorg (ORDZ). Vervolgens
                                de aard van de verantwoording
</pre>

====================================================================== Einde pagina 23 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 24 ======================================================================

<pre>     46                                                                                                                                                                                                               47
                                 heeft dit team, onder leiding van de genoemde persoon, de verantwoordelijkheid én         controles in de toekomst (mogelijk) overbodig. Nadat een cliënt zich in een bepaald
                                 de bevoegdheid om samen met invloedrijke partijen binnen en buiten het departe-           jaar heeft ingeschreven bij een zorgorganisatie met indicatie x waarbij een zorg-
                                 ment en binnen en buiten de zorg (denk aan de ministeries van Financiën150 en van         zwaartepakket y hoort, zouden er daarna geen controles meer nodig hoeven zijn.
                                 Economische Zaken en Klimaat151, ACM, Autoriteit Financiële Markten (AFM), AP en          Het zorgzwaartepakket kan veranderen, maar dat hoeft niet tot nieuwe controles te
                                 DNB) de administratieve lasten binnen de hiervoor gestelde tijd te halveren en de         leiden. De Regeling langdurige zorg die materiële controles regelt, zal dan aanpassing
                                 maatschappelijke opgaven een prominente rol in het verantwoordingsproces te               behoeven.155
                                 geven. Verder stelt de Raad voor dat er gewerkt wordt op basis van consent in plaats
                                 van consensus, omdat consensus veelal leidt tot maatregelen die alle belangen min of      Ook ligt voor de hand om (meer) adviezen van het Adviescollege toetsing regeldruk
                                 meer dienen, maar uiteindelijk onvoldoende het verschil maken.152                         (ATR) op te volgen, ook al doet het ministerie van VWS dit al vaker dan andere
                                                                                                                           departementen.156 Dit college wees bijvoorbeeld al regelmatig op de stapeling van
                                 Het huidige IZA kan fungeren als kader waarbinnen het ontregelen plaatsvindt. Het         regelgeving en onnodige dubbelingen en benoemt deze ook concreet. Het laatste
                                 IZA biedt daarvoor de ruimte. Daarnaast stellen we voor dat partijen bij herijking of     advies betrof bijvoorbeeld de wet integere bedrijfsvoering niet in te voeren wegens
                                 hernieuwing van afspraken in het IZA – bijvoorbeeld op basis van voortschrijdend          tekortkoming in onderbouwing van nut en noodzaak.157 Zo ligt er al direct een eerste
                                 inzicht of in een volgende ronde – nadrukkelijk naar ‘verantwoord verantwoorden’          agenda met aan te pakken delen om mee aan de slag te gaan.
                                 streven. Ook hier geldt een regierol van het ministerie van VWS.
                                                                                                                           Dwing waar nodig standaardisatie en/of hergebruik van gegevens af
                                5.2 Alle actoren hebben wat te doen                                                        Zoals in het vorige hoofdstuk is aangegeven, zijn veel gegevens die in het primaire
                                                                                                                           proces worden vastgelegd niet goed gestandaardiseerd en daardoor niet goed
                                 In dit advies hebben we uiteengezet dat het belangrijk is de complexiteit van de zorg
                                                                                                                           geautomatiseerd uitwisselbaar. Leveranciers van ICT-systemen werken niet altijd
                                 te erkennen, te focussen op de grote maatschappelijke opgaven van de samenleving,
                                                                                                                           goed mee. Dit is al jaren een probleem.158 Dit is een onbedoelde en onnodige bron van
                                 het verantwoordingsproces handiger in te richten en gezamenlijk verantwoorde-
                                                                                                                           veel extra verantwoordingslast, zonder enige inhoudelijke grondslag. Waar nodig
                                 lijkheid te tonen. Hierna beschrijven we voor de belangrijkste actoren een aantal
                                                                                                                           zal de overheid standaardisatie moeten afdwingen. In het advies Met de stroom mee
                                 ingrediënten van de beoogde transitie. Ingrediënten die in elk geval nodig zijn voor
                                                                                                                           roept de RVS de rijksoverheid ook op meer eigenaarschap op dit punt naar zich toe te
                                 de afbouw van het bestaande verantwoordingssysteem en voor de opbouw van
                                                                                                                           trekken in plaats van te faciliteren.
                                 verantwoorden over maatschappelijke opgaven.
                                                                                                                           Externe partijen vragen bovendien te makkelijk aan zorgorganisaties om (al dan niet
                                Ministerie van VWS
                                                                                                                           handmatig) informatie aan te leveren. Ze kunnen daarmee de werklast op die manier
                                 Afbouw van bestaand verantwoordingssysteem
                                                                                                                           bij de gegevensverstrekker leggen, terwijl ze de informatie ook zelf kunnen halen
                                 Neem verantwoordelijkheid: ontregel de regels rondom de zorg
                                                                                                                           uit de in het primaire proces vastgelegde gegevens. In dergelijke situaties moet de
                                 Anders verantwoorden ligt niet alleen bij de zorgaanbieders, maar evenzeer in alle
                                                                                                                           overheid het hergebruik van in het primaire proces vastgelegde gegevens afdwingen.
                                 lagen om hen heen. Hiervoor is het nodig om al die lagen van verantwoording in
                                 ogenschouw te nemen en daarin (wettelijk) te gaan vereenvoudigen.153 Het is dus niet
                                                                                                                           Verminder het aantal kwaliteitsregistraties en het aantal indicatoren per registratie
                                 alleen: ‘ontregel de zorg(aanbieders)’, maar: ‘ontregel de regels rondom de zorg’. Door
                                                                                                                           Hoewel er in het veld veel goede intenties zijn, zijn er nog steeds te veel en te uitge-
                                 het verantwoordingproces in zijn geheel te bekijken, kunnen bepaalde controles wor-
                                                                                                                           breide kwaliteitsregistraties, zowel binnen organisaties als extern, die niet altijd
                                 den afgeschaft, versimpeld of samengevoegd, waarbij er meer op elkaars controles
                                                                                                                           intensief gebruikt worden. Volgens de RVS is een reductie van kwaliteitsregistraties
                                 kan worden gesteund.154 Hierbij zal het ministerie van VWS in overleg moeten treden
                                                                                                                           essentieel, te beginnen bij meer terughoudendheid van beroeps- en patiëntenorgani-
                                 met toezichthouders buiten de zorgsector, zoals DNB en de AP. Ook hier geldt dat
                                                                                                                           saties en wetenschappelijke verenigingen. Het is nodig om met de stofkam door de
                                 het ministerie van VWS het niet alleen kan of hoeft te doen, juist niet, maar dat wel
                                                                                                                           verschillende kwaliteitsregistraties te gaan en minder data op individueel niveau en
                                 de verantwoordelijkheid om de start te maken in het proces van ontregeling bij de
                                                                                                                           meer data op geaggregeerd niveau te gebruiken. Als een indicator niet daadwerkelijk
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 bewindspersonen van dat ministerie ligt. Het is vervolgens de verantwoordelijkheid
                                                                                                                           bijdraagt aan het doel, schrap deze dan. Wees kritisch op (financiële en eigen) belan-
                                 van de anderen om hierin mee te denken en (vooral) te doen.
                                                                                                                           gen die niet of weinig bijdragen aan de maatschappelijke opgaven. Te denken valt
                                                                                                                           aan financiering van richtlijnontwikkeling en van commerciële partijen, waaronder
                                 Een voorbeeld van het ontregelen van de regels rondom de zorg is het aanpassen
                                                                                                                           (bij)scholingsinstituten. De Raad voorziet twee mogelijkheden voor het oppakken
                                 van de Regeling langdurige zorg. Hierin is materiële controle vastgelegd. Het doel
                                                                                                                           van deze aanbeveling. Hier ligt ófwel een regierol voor het transitieteam binnen
                                 hiervan is het verwerven van voldoende zekerheid dat er sprake is van rechtmatig-
                                                                                                                           het ministerie van VWS, ofwel een instituut zoals het ZIN kan hiervoor worden
                                 heid en doelmatigheid van de gedeclareerde zorg. Wanneer voldoende zekerheid op
                                                                                                                           aangewezen. Het is dan echter wel van belang dat het ZIN hier dwingend over kan
                                 een andere manier te verkrijgen is (bijvoorbeeld door accountants), zijn materiële
                                                                                                                           beschikken, ook over het terrein van andere partijen.159
</pre>

====================================================================== Einde pagina 24 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 25 ======================================================================

<pre>     48                                                                                                                                                                                                             49
                                 Criteria voor financiering richtlijnen                                                   Opbouw van verantwoorden over maatschappelijke opgaven
                                 Wijzig de voorwaarden voor subsidie aan wetenschappelijke verenigingen en                Geef aan wat de grote maatschappelijke opgaven zijn
                                 beroeps- en brancheorganisaties voor de ontwikkeling van richtlijnen. Deze voor-         Er is een gemeenschappelijk kader nodig dat de grote maatschappelijke opgaven
                                 waarden moeten in verbinding staan met de kaders die het werken aan maatschappe-         binnen de zorg expliciteert en aangeeft welke langetermijnambities van zorgorga-
                                 lijke opgaven versnellen. Het ministerie van VWS zorgt er met die gerichte subsidies     nisaties daarbij passen. Uitgangspunt is dat burgers, professionals, organisaties en
                                 voor dat de daar aanwezige kennis en expertise vooral bijdraagt aan leerprocessen        financiers naar hetzelfde gemeenschappelijke perspectief toewerken.166 Belangrijk
                                 en aan het verspreiden (opschalen) van goede initiatieven die de maatschappelijke        is het om op die opgaven periodiek terug en vooruit te blikken en ze zo nodig bij te
                                 opgaven helpen oplossen.                                                                 stellen. Daarbij is een (middel)langetermijnperspectief noodzakelijk om boven de
                                                                                                                          politieke scope van vierjaarlijkse verkiezingen te kunnen uitstijgen. In een aantal
                                 Opbouw van verantwoorden over maatschappelijke opgaven                                   gevallen zal aanpassing van bestaande of wellicht nieuwe wet- en regelgeving nodig
                                 Geef sturing aan verantwoorden over maatschappelijke opgaven                             zijn.
                                 Vanuit zijn regierol kan het ministerie van VWS aansturen op de opbouw van
                                 een nieuwe verantwoordingspraktijk die uitgaat van maatschappelijke opgaven.            Systeempartijen: NZa, IGJ en ZIN
                                 Hiervoor hebben de bewindspersonen van VWS nodig dat regering en parlement zich          Afbouw van bestaand verantwoordingssysteem
                                 uitspreken over de vraag wat de grote maatschappelijke opgaven zijn. Daar ligt de        Kies voor risicogestuurd en gedifferentieerd toezicht
                                 politieke definitiemacht over de maatschappelijke opgaven.                               Het toezicht door de NZa moet net als bij andere toezichthouders, zoals de IGJ,
                                                                                                                          risicogestuurd en gedifferentieerd zijn. Dit beschreven we voor de IGJ in paragraaf
                                Regering en parlement                                                                     3.1.I. Over welke data risicogestuurd en gedifferentieerd toezicht wordt gehouden, zal
                                 Afbouw van bestaand verantwoordingssysteem                                               afgestemd moeten worden met het transitieteam van het ministerie van VWS.
                                 Meer oog voor uitvoerbaarheid
                                 Wees terughoudend met nieuwe wetgeving en heb meer oog voor uitvoerbaar-                 Richt regelruimte in met beperkte rechtmatigheidscontroles
                                 heid.160,161,162 Maak eerder in het wetgevingsproces gebruik van de uitvoeringstoets.    Zorgaanbieders en zorgverzekeraars of zorgkantoren zouden afspraken moeten
                                 Geef zorgverleners op de werkvloer daarbij meer zeggenschap.163 Neem ook burgers         kunnen maken om maximaal 2% van de jaarschade met zelf in te vullen prestaties
                                 mee in de dilemma’s in de zorg en de keuzes die daarin nodig zijn. Signalen van          te kunnen declareren en misschien, bij gebleken effectiviteit, dit percentage staps-
                                 de Ombudsman of -vrouw helpen daarbij. Koppel aan alle nieuwe regelingen een             gewijs uit te breiden: regelruimte met beperkte rechtmatigheidscontroles.167 Dit
                                 houdbaarheidsdatum. Kijk bij nadering van die datum kritisch of de regeling nog          betekent dat zorgkantoren 2% van hun contracteerruimte kunnen gebruiken om zorg
                                 verlenging verdient.164                                                                  die niet in de reguliere prestaties zit versleuteld, toch te bekostigen. Dat voorkomt
                                                                                                                          microregulering en bijbehorende specifieke verantwoording. Over dat percentage
                                 Voorkom incidentenpolitiek                                                               zou een globale verantwoording voldoende moeten zijn. Dit creëert ruimte voor
                                 Incidenten in de zorg kunnen aanleiding geven tot vragen van het parlement aan           samenwerking en innovatie. Daarnaast valt te overwegen om bepaalde (onderdelen
                                 bewindspersonen. Deze vragen leiden nogal eens tot meer controle en verantwoor-          van) rechtmatigheidscontroles niet jaarlijks uit te voeren. De NZa dient hiertoe met
                                 ding. Het is aan het parlement na te gaan of dergelijke maatregelen incidenten           name de nadere regels (beleidsregels en regelingen) ter uitvoering van art. 36 Wet
                                 daadwerkelijk zullen voorkomen en of dat opweegt tegen de extra lasten die zorgver-      marktordening gezondheidszorg (Wmg) aan te passen.
                                 leners en zorgorganisaties er onvermijdelijk door krijgen.
                                                                                                                          Volsta met één nacalculatie en één controleverklaring
                                 Pas indien nodig bestaande wetgeving (snel) aan                                          Een zorgorganisatie die zorg levert, moet op dit moment een nacalculatie indienen
                                 Vanuit de dialoog tussen alle actoren in (regionale) samenwerkingsverbanden zullen       bij de NZa. Zorgorganisaties die in verschillende regio’s actief zijn, moeten meerdere
                                 knelpunten in bestaande wet- en regelgeving aan het licht komen. Dit kan op een          (tweezijdige) nacalculaties indienen: één per regio. Alles moet door aanbieder en zorg-
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 breed terrein zijn, van de Zvw, Wlz en Wet BIG tot het arbeidsrecht. Het is aan de       kantoor worden getekend. De controleverklaring van de accountant moet daar nog
                                 politiek om in overleg met de verschillende actoren deze belemmeringen weg te            bij. Nederland kent 31 zorgkantoorregio’s en veel zorgorganisaties zijn in meerdere,
                                 nemen door snelle aanpassing van de bestaande wet- en regelgeving. Denk hierbij          sommige zelfs in veel regio’s actief. Schaf de eis af dat zorgorganisaties voor elke
                                 aan wetgeving rond jaarrekeningen (conform de oproep van de Eerstelijnscoalitie)165,     regio een nacalculatie moeten indienen (houd dus het aantal beperkt). Hiervoor zal
                                 controle op de Wet normering topinkomens, de Wet BIG, de Wtza en de Wkkgz. Zo zou        de NZa-beleidsregel Budgettair kader Wlz moeten worden aangepast.
                                 bijvoorbeeld een bepaling in de wet opgenomen kunnen worden dat toezichthouders
                                 voor hun risicogestuurd toezicht maar eenmaal een gezamenlijke uitvraag mogen
                                 doen van in het primaire proces vastgelegde gegevens.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 25 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 26 ======================================================================

<pre>     50                                                                                                                                                                                                            51
                                Opbouw van verantwoorden over maatschappelijke opgaven                                   mogelijkheden van de digitalisering ook beter benutten, bijvoorbeeld door te verwij-
                                 Werk aan een samenhangend informatiestelsel                                             zen naar informatie die via het internet beschikbaar is. Het is belangrijk dat Coziek,
                                 Voor de integrale verantwoording gebaseerd op een gemeenschappelijk kader is een        de zorgsectorcommissie van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants
                                 samenhangend informatiestelsel nodig. Daarbij zullen ook nieuwe, extra gegevens,        (NBA), met alle betrokken beziet welke kwaliteit en kwantiteit de financiële functie
                                 bijvoorbeeld over duurzaamheid, transparant gemaakt moeten worden. De systeem-          in een toekomstbestendige publieke organisatie moet hebben.
                                 partijen moeten, naast en in lijn met het ministerie van VWS, het voortouw nemen
                                 en eisen stellen aan de verantwoording die nodig is. Deze systeempartijen waken         Wees zuinig met eisen aan vastleggen van informatie
                                 immers over de publieke belangen van ons allemaal. Hiervoor is een niet-lineaire        Voor zorgaanbieders geldt dat ze zuinig moeten zijn met de eisen die ze stellen aan
                                 aanpak, waarbij het proces in plaats van de uitkomst centraal staat, nodig om tot       het vastleggen van informatie in een zorgdossier (hetgeen zoals gezegd formeel
                                 een integrale verantwoording te komen. Het ZIN brengt samen met IGJ en NZa alle         niet onder verantwoorden valt). Stop met het vastleggen van die informatie die
                                 betrokken partijen, zowel binnen het zorgveld als daarbuiten, bij elkaar om hieraan     onvoldoende bijdraagt aan goede overdracht van de ene naar de andere collega, breng
                                 invulling te geven. Daarbij zijn diverse instrumenten denkbaar, bijvoorbeeld die van    het aantal doelen in het zorgdossier drastisch terug en leg in beginsel alleen bijzon-
                                 een schrapbevoegdheid van zorgorganisaties. Daarbij dragen beroepsorganisaties en       derheden en afwijkingen vast.170 Kijk daarbij ook naar de administratieve druk door
                                 zorgverleners zelf een belangrijke verantwoordelijkheid. Lukt het partijen niet om de   verplichte automatische lijsten.171
                                 gestelde ambities waar te maken, dan moet het ZIN samen met toezichthouders als         Aansluitend bij de eerdergenoemde aanbeveling (Verminder het aantal kwaliteitsre-
                                 IGJ en NZa zijn doorzettingsmacht gebruiken. 168                                        gistraties en het aantal indicatoren per registratie) hebben beroeps- en patiëntenorga-
                                                                                                                         nisaties en wetenschappelijke verenigingen ook zichzelf aan te kijken. We noemden
                                 Richt het toezicht meer op maatschappelijke opgaven                                     dat het nodig is om met de stofkam door de verschillende kwaliteitsregistraties te
                                 Het toezicht op de maatschappelijke opgaven vormt een nieuwe, belangrijke taak          gaan en minder data op individueel niveau en meer data op geaggregeerd niveau te
                                 voor de IGJ. Dit vergt ook bij deze organisatie aanpassingen van processen en struc-    gebruiken. Hier zullen deze partijen zich actief op moeten richten.
                                 tuur. Vanuit het perspectief van vertrouwen is sterke differentiatie in het toezicht
                                 belangrijk. Met bepaalde zorgorganisaties heeft de IGJ continue toezichtrelaties, die   Opbouw van verantwoorden over maatschappelijke opgaven
                                 zich kenmerken door een dialoog over risico’s en verbetering. Bij andere organisaties   Op naar een integrale verantwoording
                                 heeft het meerwaarde als inspecteurs de aanwezigheid van randvoorwaarden en de          Accountants hebben aanvullingen, aanpassingen en duidingen nodig op het
                                 naleving van harde normen toetsen.169 Hoe volwassener het interne kwaliteitssys-        bestaande kader voor de jaarverantwoording (het Burgerlijk Wetboek 2T9 en de
                                 teem, hoe minder toetsing en controle. Het risicogestuurd toezicht op de professio-     Regeling openbare jaarverantwoording). Die wijzigingen moeten gelijk oplopen met
                                 nele kwaliteit van de zorg kan bij de eerste groep beperkt worden tot een geautomati-   de (verantwoordings)ontwikkelingen rond duurzaamheid, voor een beter hanteer-
                                 seerde risicoanalyse van gegevens uit het primaire proces. Alleen bij afwijkingen en    bare verantwoording in de keten.172 Essentieel daarbij is dat verschillende afdelingen
                                 klachten van patiënten of cliënten onderneemt de IGJ (menselijke) actie (bijvoorbeeld   binnen het ministerie van VWS nauw met elkaar samenwerken. Een integrale
                                 met extra werkbezoeken) en wordt opgeschaald. Het toezicht op de veiligheid moet        verantwoording kan de basis zijn voor de gelijktijdige interne/externe, verticale/hori-
                                 wel in stand blijven. De zorg mag niet ‘door de bodem zakken’. Dit is op dit moment     zontale beleids-/verantwoordingsinformatie, die accountants voldoende zekerheid
                                 goed geregeld, bijvoorbeeld met incidentenmeldingen.                                    biedt. Bij een goede organisatie hiervan zijn andere afzonderlijke verantwoordingen
                                                                                                                         overbodig.173
                                Uitvoerende veldpartijen: accountants, zorgverzekeraars, zorgkantoren,
                                beroepsverenigingen, patiëntverenigingen en zorgaanbieders                               Alle betrokkenen
                                 Afbouw van bestaand verantwoordingssysteem                                              Hiervoor hebben we aandacht besteed aan de herziening van het verantwoordings-
                                 Risicogestuurd en gedifferentieerd toezicht door uitvoerende veldpartijen               instrumentarium (zoals indicatoren en protocollen en controles), waarin afbouw
                                 Zowel accountants als zorgverzekeraars en zorgkantoren kunnen meer dan nu               van het bestaande verantwoordingssysteem eerst de aandacht moet krijgen en
                                 risicogestuurd en gedifferentieerd toezicht toepassen. Verantwoording over kwaliteit    vervolgens de maatschappelijke opgaven door regering en parlement bepaald moeten
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                 en rechtmatigheid kan afgelegd worden door gebruik te maken van al in het reguliere     worden. Daarna kan de opbouw van verantwoording over maatschappelijke opgaven
                                 zorgproces vastgelegde gegevens.                                                        nader vorm krijgen.
                                 Creëer ruimte in controleprotocollen                                                    Naast een verantwoordingsinstrumentarium beschikken alle bij het verantwoor-
                                 Daarnaast kunnen accountants zorgen voor controleprotocollen die ruimte bieden          dingsproces betrokken partijen ook over een gedragsrepertoire. Bij het werken aan
                                 voor alternatieve jaarverantwoording. Daar waar wetgeving dat belemmert, moet           opgaven in netwerken is aandacht daarvoor ook essentieel. Daarbij gaat het onder
                                 de beroepsgroep dat bij de politiek aanhangig maken. Wanneer er meer ruimte komt        meer om HRM-beleid (denk aan personeelsbeoordelingen, competentieprofielen,
                                 voor alternatieve vormen van jaarverantwoording, kan de zorgsector de nieuwe            managementvaardigheden en rapportagevormen). Maar ook om gezamenlijke
</pre>

====================================================================== Einde pagina 26 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 27 ======================================================================

<pre>     52                                                                                                                                                                                                        53
                                taal, beelden en patronen. Verantwoorden vanuit vertrouwen, samenwerkend aan
                                gemeenschappelijke opgaven, begint bij er op een gewone manier over te praten,
                                waarbij iedereen niet het uitzonderlijke (bijvoorbeeld verantwoording van lastig
                                                                                                                     Slotwoord
                                meetbare prestaties op een narratieve manier), maar het normale benadrukt.174 Daar
                                                                                                                     Verantwoorden in de zorg is een taai, maar relevant onderwerp. Verantwoorden kan
                                hoort ook voortdurende ruggensteun bij. Dan is stapje voor stapje en met inzet van
                                                                                                                     uitdrukken wat we met elkaar belangrijk vinden. Willen we dat het niet demotive-
                                iedereen het hiervoor geschetste toekomstbeeld te realiseren.
                                                                                                                     rend uitpakt en afleidt van de kern van de zaak, dan is een fundamenteel andere
                                                                                                                     inrichting van de verantwoordingspraktijk nodig. Wij realiseren ons dat de maatrege-
                                De oproep aan partijen om serieus werk te maken van regeldrukvermindering en
                                                                                                                     len die wij voorstaan drastisch kunnen zijn voor betrokken partijen, maar doorgaan
                                anders verantwoorden is niet nieuw, maar heeft door de toenemende schaarste op
                                                                                                                     op dezelfde weg is wat ons betreft geen optie.
                                talloze fronten een grotere urgentie dan ooit. Het voordeel is dat iedereen op elk
                                                                                                                     In de beschrijving van de bevorderende en belemmerende mechanismen om te
                                niveau er op elk moment mee kan beginnen. Het moeilijke is dat voor fundamentele
                                                                                                                     komen tot een systeem van verantwoorden gebaseerd op vertrouwen, hebben we
                                veranderingen niemand het uiteindelijk zonder de ander kan. Laten alle partijen
                                                                                                                     laten zien dat kleine ingrepen nauwelijks het gewenste fundamentele effect sorteren.
                                daarom consequent het hoofd bieden aan de verleidingen van schijnzekerheden.
                                                                                                                     Maar als het goed gaat, geeft verantwoording richting aan ons handelen en verhel-
                                En laten zij in gezamenlijkheid werken aan de gedeelde ambities die het zorgwerk
                                                                                                                     dert het wat de bedoeling is. Daarom zouden maatschappelijke opgaven wat ons
                                aantrekkelijker maken en die essentieel zijn om aan de toekomstige zorgvraag
                                                                                                                     betreft leidend moeten zijn.
                                tegemoet te kunnen komen.
                                                                                                                     Bij de beantwoording van de vraag wie wat moet doen om ervoor te zorgen dat bij
                                                                                                                     verantwoording het initiatief meer bij zorgverleners ligt in plaats van bij verantwoor-
                                                                                                                     dingsvragers, leggen we sterke nadruk op gemeenschappelijke verantwoordelijkheid.
                                                                                                                     In een sector als de zorg staat het publieke belang van nature centraal. De publieke
                                                                                                                     oriëntatie – het dienen van niet alleen het individu, maar ook van de samenleving én
                                                                                                                     de planeet – is wezenlijk anders dan die van het bedrijfsleven. Niet de winst, maar
                                                                                                                     creatie van publieke waarde is leidend.175
                                                                                                                     De RVS doet dan ook een oproep aan alle partijen zich tot het uiterste in te spannen
                                                                                                                     voor de noodzakelijke omslag en die op de eigen en gedeelde agenda’s te zetten. Dat
                                                                                                                     betekent niet langer naar elkaar wijzen, maar zelf verantwoordelijkheid nemen en
                                                                                                                     anderen daartoe inspireren. Voortzetting van de huidige status quo zal niet alleen
                                                                                                                     zorgverleners opbreken, maar ook de premiebetaler en mensen die hulpbehoevend
                                                                                                                     zijn. Dat is onverantwoord. We zijn het hun verschuldigd om de kansen te benutten
                                                                                                                     die verantwoording biedt.
RVS | Is dit wel verantwoord?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 27 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 28 ======================================================================

<pre>     54                                                                                                                                                                                                             55
                                Voorbereiding                                                                          Noten en literatuur
                                De commissie die dit advies heeft voorbereid bestond uit raadsleden Jan Kremer (com-   1	Waar zorg staat, bedoelen we ook ondersteuning. In de ouderenzorg bijvoorbeeld gaat
                                missievoorzitter tot juli 2023) en Ageeth Ouwehand, de senior adviseurs Antoinette         het vaak om het laatste.
                                Reerink, Jodine Smits en Leo Ottes, en kwaliteitsadviseur Marina de Lint.              2	RVS (2019). Blijk van vertrouwen. Anders verantwoorden voor goede zorg. Den Haag:
                                                                                                                           Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                                                                                                       3	Kraaijeveld, K. (2018). Hoe kunnen we de zorg blijvend [ont]regelen? Lessen uit de
                                                                                                                           schrapsessies. Utrecht: De Argumentenfabriek.
                                                                                                                       4	TK (2021/2022). Programma [Ont]Regel de Zorg 2022-2025. 8 juni 2022. Tweede kamer,
                                                                                                                           vergaderjaar 2021-2022.
                                                                                                                       5	Ibidem.
                                                                                                                       6	RVS (2019). Blijk van vertrouwen. Anders verantwoorden voor goede zorg. Den Haag:
                                                                                                                           Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                                                                                                       7	De gordiaanse knoop is een bekende metafoor, maar wellicht is de ‘Mexicaanse
                                                                                                                           patstelling’ (Mexican standoff) nog beter van toepassing. Hierbij houden 3 of meer
                                                                                                                           partijen elkaar onder schot en kan niemand zich uit de situatie onttrekken zonder
                                                                                                                           verlies.
                                                                                                                       8	De hoeveelheid tijd die mensen aan verantwoorden besteden, is moeilijk vast te
                                                                                                                           stellen. Nog moeilijker is te bepalen wat daarvan zinloze tijdsbesteding is. Welke
                                                                                                                           registratietijd reken je wel of niet mee? Verschillen per afdeling en organisatie zijn
                                                                                                                           bovendien groot.
                                                                                                                       9	Hanekamp, M., Heesbeen, S. en Taks, L. (2020). Impact in beeld. Inventarisatie externe
                                                                                                                           verantwoordingslast verpleeghuiszorg. In opdracht van Actiz.
                                                                                                                       10	Buysse, A., Nijbroek, M., Vermunt, M. & Zelm, R. van (2019). Registratielast in kaart
                                                                                                                           aan de hand van patiëntreizen in de medisch specialistische zorg. Utrecht: Q-Consult
                                                                                                                           Zorg.
                                                                                                                       11	In het sociaal domein is een wens om meer op basis van vertrouwen te werken, onder
                                                                                                                           andere via horizontaal toezicht. Zowel bij horizontaal toezicht als bij verantwoorden
                                                                                                                           in het algemeen is reflectie nodig op welke eisen van gemeenten aan zorgaanbieders
                                                                                                                           echt iets bijdragen aan de informatiebehoefte. In het sociaal domein worden niet
                                                                                                                           alleen veel eisen gesteld, ze verschillen ook sterk per gemeente. Zie: BMC (2023).
                                                                                                                           Horizontaal verantwoorden in het Sociaal Domein. Wat is er nodig? Rapport ministe-
                                                                                                                           rie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties/ministerie van Volksgezondheid,
                                                                                                                           Welzijn en Sport.
                                                                                                                       12	RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stelsel van zorg en
                                                                                                                           ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                                                                                                       13	Zo definiëren Bovens en Schillemans het begrip accountability (verantwoorde-
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                                                                                                           lijkheid, verantwoording, rekenschap) als een sociale relatie waarin een actor de
                                                                                                                           verplichting voelt om diens gedrag te rechtvaardigen voor een andere partij. Zie:
                                                                                                                           Bovens, M. & Schillemans, T. (red.) (2005). Handboek publieke verantwoording. Meppel:
                                                                                                                           Boom Juridische Uitgevers.
                                                                                                                       14	Schiffelers, M.-J. & Wagner, C. (2019), Anders Verantwoorden. Voorstudie ten
                                                                                                                           behoeve van de kansrijke agenda met nieuwe vormen van verantwoorden. Utrecht:
                                                                                                                           Universiteit Utrecht en Nivel.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 28 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 29 ======================================================================

<pre>     56                                                                                                                                                                                                                        57
                                15	Berghuis, H., Schimmel, M. & Zuurbier, J. (2017). Begrippen, feiten en cijfers over           CSRD nog implementeren (voor juli 2024). Tot dan bestaat er nog onzekerheid over hoe
                                    (ervaren) regeldruk in de zorg. Utrecht: Q-Consult Zorg.                                      dit doorwerkt in de publieke sector, zoals de zorg. Moeten zorgorganisaties worden
                                16	Ook de regeldruk als gevolg van onnodige verwijzingen, die koepels                            meegenomen in de wet die oorspronkelijk gericht was op grote ondernemingen?
                                    (Zorgverzekeraars Nederland, Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen,                     29	TK (2021/2022). Kamerbrief 8 juni 2022: Aanpak regeldruk en administratieve lasten.
                                    Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra, Federatie Medisch                     Programma [Ont]Regel de Zorg 2022-2025. Tweede Kamer, vergaderjaar 2021/2022,
                                    Specialistien, Landelijke Huisartsen Vereniging en Vereniging van Middelbaar en               29515, nr. 480.
                                    Hoger Personeel) en het ministerie van VWS momenteel onderzoeken, valt bijvoor-           30	Het IZA is voornemens bij nieuwe regels zwaarder te hechten aan de stem van
                                    beeld niet onder verantwoording.                                                              zorgverleners die verantwoording afleggen, en minder aan de partijen die verant-
                                17	KPMG (2020). Merkbaarheidsscan [Ont]Regel de Zorg 2020. Eindrapport.                          woording vragen. Alle ‘regelmakers’ (ministerie van VWS, zorgverzekeraars, toezicht-
                                18	Bovens, M. & Schillemans, T. (2009). Handboek publieke verantwoording. Den Haag:              houders, werkgevers, branche- en beroepsverenigingen) gaan per direct alle nieuwe
                                    Lemma.                                                                                        regelgeving toetsen aan het uitgangspunt ‘zinnig en radicaal simpel’. Dat moet een
                                19	Schillemans, T. (z.d.). De belangentegenstelling voorbij. Theoretische inzichten en           reductie van administratieve tijdsbesteding opleveren in lijn met wat zorgverleners
                                    praktische aanbevelingen voor het organiseren van vertrouwen tussen beleid en                 zelf acceptabel achten. Integraal Zorg Akkoord (2022). Samenwerken aan gezonde
                                    uitvoering. Beschouwing in opdracht van het Ministerie van BZK.                               zorg. September 2022. Dat niet alleen de curatieve zorg, maar ook de langdurige zorg
                                20	Faber, A.S.C. & Budding, G. (2018). Innovatie in Publieke Verantwoording:                     de urgentie voelt toenemen blijkt ook uit het Bestuurlijk Overleg Regeldruk langdu-
                                    Eindrapportage 2017. Vrije Universiteit Amsterdam. https://research.vu.nl/ws/portal-          rige zorg dat sinds eind 2022 vijf keer plaatsvond tussen de minister, ZN, Actiz, VGN,
                                    files/portal/135048081/Innovatie_in_Publieke_ Verantwoording_2017_20181219.pdf                Zorgthuisnl, V&VN en BPSW.
                                21	Pilot Leefplezierplan voor de zorg. Leyden Academy on Vitality and Ageing.                31	VVAA ontregelmonitors.
                                22	Appreciative Inquiry bijvoorbeeld is een werkwijze om op die manier veranderings-         32	Vierde Nationale (Ont)Regelmonitor, VVAA, 2021.
                                    processen te faciliteren. Het uitgangspunt daarbij is om organisaties te bouwen op        33	Tweede Kamer (2023), Voortgang [Ont]Regel de Zorg. 6 juli 2023. https://open.
                                    wat goed werkt in plaats van een fixatie te hebben op wat niet werkt. Cleveland               overheid.nl/documenten/b273d548-32af-45a6-a9df-31fe0fd3a584/file
                                    Clinic heeft daar bijvoorbeeld ruime ervaring mee. Zie: https://my.clevelandclinic.       34	Ibidem.
                                    org/search?q=appreciative%20inquiry                                                       35	CEG (2022). Omgaan met onbedoelde en ongewenst uitkomsten in de zorg.
                                23	TK (2019/2020). Kamerbrief 4 oktober 2019: Aanpak regeldruk en administratieve                Normhandhaving, leren en herstel. Signalement. Den Haag: Centrum voor Ethiek en
                                    lasten. Tweede Kamer, vergaderjaar 2019/2020), 2951, nr. 441.                                 Gezondheid.
                                24	Oud-minister Rita Verdonk, die als bewindspersoon al het te veel aan regels hekelde,      36	Paauw-Fikkert, L., Six, F. & Robben, P. (2014). ‘Vertrouwen in toezichtbeleid.’ In: Beleid
                                    was speciaal adviseur van het programma [Ont]Regel de Zorg. Een Kamerbrief van                en Maatschappij, 41 (3), pp. 185-204.
                                    4 oktober 2019 vermeldt dat het programma 155 maatregelen en acties omvat verdeeld        37	Zorgaanbieders gaan beter inzicht geven in hun bedrijfsstructuur en besteding
                                    over 10 sectorplannen. Een voorbeeld is de Ontregelbus die van september 2019 tot en          zorggeld | Nieuwsbericht | Nederlandse Zorgautoriteit (nza.nl) Zie ook: Beleidsregel
                                    met september 2021 door het land heeft gereden om zorginstellingen te ondersteunen            handhaving openbaarmaking jaarverantwoording over het overgangsjaar 2021 -TH/
                                    bij het verminderen van de interne regeldruk. Een substantieel deel van de regeldruk          BR-034 - Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl) En: Transparante bedrijfsvoering
                                    die zorgverleners in hun dagelijkse praktijk ervaren ontstaat dáár. In totaal hebben          en verbod op winstoogmerk - TH/BR-033 - Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl)
                                    19 zorginstellingen een traject met de Ontregelbus afgerond.                                  En: Regeling structurele informatieverstrekking bedrijfsvoering Wmg - TH/NR-025 -
                                25	De paramedische zorg ervaart de grootste afname (10,7 %), maar enkele sectoren laten          Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl)
                                    ook een toename zien: de farmacie (+ 0,7%), de huisartsenzorg (+1,7%) en de curatieve     38	Wet toetreding zorgaanbieders (Wtza) | Kwaliteit van de zorg | Rijksoverheid.nl. De
                                    ggz (+ 2,7%). Zie: KPMG (2020). Merkbaarheidsscan [Ont]Regel de Zorg 2020. Eindrapport.       extra (toezichts)taken van de NZa door de Wtza en de AWtza zijn vastgelegd in de
                                26	TK (2021/2022). Kamerbrief 8 juni 2022: Aanpak regeldruk en administratieve lasten.           artikelen 16 en 16a van de WMG. Het zijn taken op het gebied van de jaarverantwoor-
                                    Programma [Ont]Regel de Zorg 2022-2025. Tweede Kamer, vergaderjaar 2021/2022,                 ding, transparante bedrijfsvoering en het verbod op winstoogmerk. De NZa geeft
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                    29515, nr. 480.                                                                               in gevoerde gesprekken met de RVS zelf aan dit tegenstrijdig te vinden. In juli heeft
                                27	Een dergelijk spanningsveld is ook elders waarneembaar. Zo geven respondenten                 minister Helder eerstelijns-zorgaanbieders toegezegd dat zij wat respijt krijgen en in
                                    aan dat medewerkers van de afdeling handhaving bij de NZa geneigd zijn controles              plaats van eind 2022 nu eind 2023 verplicht zijn hun jaarverantwoording openbaar
                                    aan te scherpen, terwijl die van de afdeling regulering graag meedenken over anders           te maken. https://www.jaarverantwoordingzorg.nl/actueel/nieuws/2023/07/07/
                                    verantwoorden.                                                                                minister-drukt-pauzeknop-in-voor-jaarverantwoording.
                                28	Europese lidstaten zullen als gevolg van de European Green Deal de Corporate              39	Uit het jaarverslag van ATR uit 2019: “De Derde Nota van Wijziging bij de
                                    Sustainability Reporting Directive (CSRD) implementeren om goed te rapporteren                Aanpassingswet Wet toelating zorgaanbieders (AWtza) verklaart artikel 40a en 40b
                                    over duurzaamheid. De prestaties van ondernemingen en organisaties op het gebied              van de Wmg van toepassing op alle zorgaanbieders. Hierdoor gaan de verplichtingen
                                    van duurzaamheid komen in het bestuursverslag. De Nederlandse wetgeving moet de               niet alleen gelden voor de 3.000 zorgaanbieders waarvoor deze oorspronkelijk was
</pre>

====================================================================== Einde pagina 29 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 30 ======================================================================

<pre>     58                                                                                                                                                                                                                         59
                                    bedoeld, maar ook voor 14.800 extra instellingen en 33.500 solisten. Dit leidt tot een          Experimenteren met slechts een minimale set indicatoren.’ In: Medisch Contact nr.
                                    toename van de regeldruk met ten minste € 42 miljoen op jaarbasis.” Jaarverslag                 41, oktober 2018.
                                    2019 Adviescollege toetsing en regeldruk (atr-regeldruk.nl). VWS geeft aan dat het         55	Eind 2023 komt het rapport uit over ZIRE in de regio. In dat experiment zijn de
                                    naar aanleiding van de adviezen van het ATR nog diverse wijzigingen heeft aan-                  ZIRE-principes op IC’s van 7 regioziekenhuizen geïmplementeerd. De afname van
                                    gebracht in verschillende voorstellen rondom openbare jaarverantwoording met                    registratietijd in dat experiment is, aldus de initiatiefnemers, 30 minuten per dienst
                                    minder hoge regeldruktoename. De ATR betreurt het echter dat niet altijd te achterha-           per medewerker. Dat is dus in lijn met het eerste experiment.
                                    len is wat er met de adviespunten gebeurt en dat het met name schort aan opvolging         56	Zegers, M., Gerritsen, G. & Welker, G. (2021). Experiment Zinvolle Registratie (ZIRE). Van
                                    van adviezen in de regeldruk opwekkende dossiers de adviezen.                                   wantrouwen naar vertrouwen. Radboudumc, Rijnstate, UMCG, NFU, Zorginstituut
                                40	De RVS heeft een quickscan gemaakt van experimenten rond anders verantwoorden.                  Nederland.
                                    Uit die quickscan is een aantal consortia geselecteerd die (naar eigen en andermans        57	Het Radboudumc voert dit project samen uit met Bernhoven, CWZ, Maastricht UMC+,
                                    zeggen het meest) ervaring hebben opgedaan met anders verantwoorden. De keuze is                Maasziekenhuis Pantein, Rijnstate, Rivierenlandziekenhuis, SKB Winterswijk en
                                    gemaakt op basis van de criteria spreiding over deelsectoren, omvang en potentie.               Slingeland Ziekenhuis.
                                41	Het ministerie van VWS heeft de NZa middels een aanwijzing de mogelijkheid                 58	Zegers, M., Gerritsen, G. & Welker, G. (2018). ‘Registratielast: laat de teugels vieren.
                                    gegeven om het experiment te starten.                                                           Experimenteren met slechts een minimale set indicatoren.’ In: Medisch Contact, nr.
                                42	Het gaat om Abrona, Estinea, Esdégé-Reigersdaal, Ipse de Bruggen, de JP van den Bent            41, oktober 2018.
                                    stichting en Philadelphia, die gaandeweg een eigen weg koos. Ook Sherpa, Humanitas         59	Uitspraak van Linda Daniëls, manager medisch-specialistische patiëntenzorg van
                                    DMH, Aveleijn, Elver en de Raphaëlstichting waren in meerdere of mindere en in al               de Patiëntenfederatie Nederland. Verslag NFU-conferentie 7 oktober 2022: Anders
                                    dan niet bepaalde fasen van het experiment betrokken.                                           verantwoorden, de volgende stap.
                                43	Schie, V. van der & Dijk, G. van (2023). Vernieuwend verantwoorden. Rapportage             60	Leyden Academy on Vitality and Ageing (2019). Langer leefplezier ervaren.
                                    evaluatieonderzoek 2023. Amsterdam: Vrije Universiteit Amsterdam Zijlstra Center.               Handreiking voor een narratief kwaliteitskader verpleeghuiszorg. Leyden Academy.
                                44	Zie ook: Patrick Kenis over organisatienetwerken (vtw.nl)                                       En: Eijnde, C. van den, Dohmen, M., Goslinga, F., Huijg, J. & Blok, M. (2022). Ervaringen
                                45	De Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) stelt het in rekening brengen van                    centraal. Narratief leren, ontwikkelen en verantwoorden in de verpleeghuiszorg.
                                    onjuiste prestaties of tarieven door zorgaanbieders en het door de verzekeraars aan             Leyden Academy.
                                    de zorgaanbieder betalen of aan de verzekerde vergoeden van die onjuiste prestaties        61	Vilans (2020). Regeldruk in de langdurige zorg. Boosdoeners blootgelegd. Utrecht:
                                    of tarieven strafbaar (art. 35). De Regeling langdurige zorg (Rlz, hoofdstuk 7) stelt           Vilans.
                                    regels voor de formele en materiële controles. Die zijn zo veel mogelijk gelijk aan het    62	De wet schrijft niet voor wat er in het plan moet staan. De kaders die de sector zelf
                                    bepaalde in de Regeling zorgverzekering voor zorgverzekeraars bij de uitvoering van             opstelt en de controlebehoefte van bestuurders zijn daarvoor bepalend.
                                    de Zvw.                                                                                    63	 Bijlage – Voor monitoring relevante indicatoren uit CBS-onderzoeksprogramma
                                46	Philadelphia is samen met Menzis, CZ en Zilveren Kruis zelfstandig gaan experimen-              Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn | Publicatie | Rijksoverheid.nl
                                    teren, maar is wel onderdeel gebleven van de NZa-vrijstelling.                             64	Het stuurgroeplid was lid namens KIK-V, het programma van het ZIN, en niet namens
                                47	https://www.philadelphia.nl/actueel/nieuws                                                      het ZIN.
                                    regelarm-verantwoorden-in-de-praktijk-eerste-ervaringen-met-nieuwe-ecd                     65	In de stuurgroep waren de tripartite partijen vertegenwoordigd. De zorgaanbieders
                                48	Schie, V. van der & Dijk, G. van (2023). Vernieuwend verantwoorden. Rapportage                  werden vertegenwoordigd door Actiz en Zorgthuisnl, de beroepsgroepen door V&VN
                                    evaluatieonderzoek 2023. Amsterdam: Vrije Universiteit Amsterdam Zijlstra Center.               en Verenso, burgers en patiënten door PFN, en financiers door Zorgverzekeraars
                                49	Zie ook: RVS (2022). De kunst van het innoveren. Den Haag: Raad voor                            Nederland en zorgkantoren.
                                    Volksgezondheid & Samenleving.                                                             66	Vilans voert momenteel een onderzoek uit naar de ontwikkelingen binnen deze
                                50	Die voor seksueel grensoverschrijdend gedrag, infectieziekten en medicatie zijn                 stuurgroep met de vraag hoe het komt dat goede initiatieven uiteindelijk toch
                                    bijvoorbeeld gebleven.                                                                          stranden.
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                51	JP van den Bent stichting (2022). Zicht op de JP 2021. Juni 2022.                          67	RVS (2022). Grenzeloos samenwerken? Adviezen voor het beter mogelijk maken
                                52	Het ministerie van Justitie en Veiligheid ontwikkelt nu een eigen kwaliteitssysteem             van domeinoverstijgende samenwerking. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid &
                                    voor forensische zorg. Daaruit volgen weer nieuwe eisen.                                        Samenleving.
                                53	De IC van het Radboudumc, het Oncologisch Centrum van Rijnstate en de afdeling             68	Blom, A. & Bressers, J. (2022). Eindevaluatie proeftuin Ruwaard.
                                    Hematologie van het UMC Groningen experimenteerden van 2017 tot 2020. Het tweede           69	Blom, A. & Bressers, J. (2022). Eindevaluatie proeftuin Ruwaard.
                                    deel vindt plaats van 2021 tot 2023.                                                       70	Zie ook: RVS (2022). De kunst van het innoveren. Den Haag: Raad voor
                                54	Zegers, M., Gerritsen, G. & Welker, G. (2018). ‘Registratielast: laat de teugels vieren.        Volksgezondheid & Samenleving.
                                                                                                                               71	RVS (2022). Grenzeloos samenwerken? Adviezen voor het beter mogelijk maken
</pre>

====================================================================== Einde pagina 30 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 31 ======================================================================

<pre>     60                                                                                                                                                                                                                          61
                                    van domeinoverstijgende samenwerking. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid &                       voelen zich soms zelfs gecriminaliseerd. Dat is niet bevorderlijk voor het lerend effect
                                    Samenleving. En: RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stel-               dat het tuchtrecht beoogt te hebben op zorgverleners. De uitspraken worden geano-
                                    sel van zorg en ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.                 nimiseerd gepubliceerd in vaktijdschriften en op internet. Zie: Friele, R., Hendriks,
                                72	AEF (2014). Ordening en toezicht in de zorg. Evaluatie van de Wet Marktordening                   M., Laarman, B., Bouwman R. & Veer, A. de (2017). Zorgverleners en burgers over het
                                    Gezondheidszorg (WMG) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). Utrecht: Andersson                  openbaar maken van door de tuchtrechter opgelegde berispingen en geldboetes.
                                    Elffers Felix. En: Legemaate, J., Akkermans, A.J. & Friele, R.D. (2015). ‘Openheid over           Utrecht: Nivel.
                                    medische fouten: waar staan we?’ In: Nederlandse Tijdschrift voor Geneeskunde, 2015,          86	Eindrapportage [Ont]regelbus 30 november 2021. De Ontregelbus heeft van septem-
                                    159, A9089. Met name op het gebied van het persoonsgebonden budget leek aanleiding                ber 2019 tot en met september 2021 door het land gereden om zorginstellingen te
                                    voor meer aandacht voor fraude. In 2020 hadden 5.750 aanbieders van pgb-zorg een                  ondersteunen bij het verminderen van de interne regeldruk.
                                    strafblad. Ruim 4% van alle aanbieders is in de afgelopen 10 jaar veroordeeld. Zij            87	 Kwaliteitsindicatoren | Federatie Medisch Specialisten (demedischspecialist.nl)
                                    declareerden in 3 jaar tijd voor € 400 miljoen aan zorgkosten. Zie: ‘Feiten & Cijfers.’ In:   88	Richtlijnen fungeren als een leidraad om de kwaliteit van zorg te verbeteren op basis
                                    Zorginstituut magazine, juni 2023.                                                                van de bevindingen van kwaliteitsindicatoren.
                                73	Schiffelers, M.-J. & Wagner, C. (2019). Anders Verantwoorden. Voorstudie ten                  89	Federatie Medisch Specialisten (2023). Medisch specialistische richtlijnen 3.0.
                                    behoeve van de kansrijke agenda met nieuwe vormen van verantwoorden. Utrecht:                 90	Bex, P., Homberg, J., Hoogenboom, K., Hurk, J. van den, Smith, P. & Verburg, M. (2022).
                                    Universiteit Utrecht en Nivel, p. 19.                                                             In gesprek over kwaliteit van zorg. Het gebruik van kwaliteitsinformatie in zes
                                74	Bovenkamp, H. van de, Stoopendaal, A., Bochove, M. van, Hoogendijk, H. & Bal, R.                  zorgsectoren. Utrecht/Den Haag: Sira Consulting. Het aantal indicatoren op de
                                    Persoonsgerichte zorg, regeldruk en regelruimte: van regelreflex naar spiegelreflex.              Transparantiekalender is (mede daarom?) wel afgenomen. In 2018 waren er nog 1.292
                                    Erasmus School of Health Policy & Management en Zorgbelang Zuid-Holland.                          indicatoren opgenomen op de kalender, in 2021 waren dat er nog 659.
                                75     Jan Kremer: ‘Het wordt pas simpel als je ziet dat het complex is’ - Skipr                     Slechts 36% van alle registraties in ziekenhuizen dient om de kwaliteit van zorg te
                                76	Ibidem.                                                                                           verbeteren. Volgens onderzoekers ‘ondermijnt’ dat zowel de patiëntenzorg als de
                                77	 Geen doelen maar waarden - Skipr                                                                 moraal van zorgverleners. Zie: Zegers, M., Hesselink, G. & Hoeven, J.G. van der (2022).
                                78	Voor dit advies kunnen we niet uit uitputtend zijn met voorbeelden. Kwaliteit en                  ‘Time to see quality measurement differently: focus on reflection, learning and
                                    rechtmatigheid hebben onze bijzondere aandacht, maar we realiseren ons dat we                     improvement; a response to the recent commentaries.’ In: International Journal of
                                    daarmee uiteraard niet volledig zijn. Dit voorbeeld betreft registratie ten behoeve               Health Policy and Management, 2022, 11(7) pp. 1236-1237. “Our study showed that only
                                    van de toegankelijkheid.                                                                          36% of all measures are useful for improving care in everyday practice, undermining
                                79	Geest, M. van der (2022). ‘De strijd over artikel 4.1: hoe er nog altijd niks terechtkomt         direct patient care and the morale of health care providers.”
                                    van het terugschroeven van de regels in de zorg.’ In: de Volkskrant, 10 oktober 2022.         91	Bex, P., Homberg, J., Hoogenboom, K., Hurk, J. van den, Smith, P. & Verburg, M. (2022).
                                80	Bex, P., Homberg, J., Hoogenboom, K., Hurk, J. van den, Smith, P. & Verburg, M. (2022).           In gesprek over kwaliteit van zorg. Het gebruik van kwaliteitsinformatie in zes
                                    In gesprek over kwaliteit van zorg. Het gebruik van kwaliteitsinformatie in zes                   zorgsectoren. Utrecht/Den Haag: Sira Consulting.
                                    zorgsectoren. Utrecht/Den Haag: Sira Consulting.                                              92	Ibidem.
                                81	IGJ (z.d.), Basisset medisch specialistische zorg 2023 voor ziekenhuizen en particu-          93	Ibidem.
                                    liere klinieken. Utrecht: Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. https://www.igj.nl/             94	Ibidem.
                                    publicaties/indicatorensets/2022/10/14/basisset-medisch-specialistische-zorg-2023             95	Ibidem.
                                82	De verbeterdoelen geven ruimte aan hoe organisaties willen veranderen en hoe daar             96	 Deel ouderenzorgorganisaties weigert veiligheidsindicatoren aan te leveren - Skipr
                                    zicht op wordt gehouden: soms binnen klassieke systemen, soms op gedrag/cultuur/              97	RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stelsel voor zorg en
                                    vertrouwen. Die ruimte bieden klassieke indicatoren eigenlijk niet, omdat die neigen              ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                    naar kwantitatieve informatie waarbij niet alleen teller/noemer beoordeeld wordt,             98	Zie bijvoorbeeld      Wet herziening Wet op de beroepsbeoefenaren in de gezondheids-
                                    maar ook de noemer als zodanig (100%-informatie wordt als ‘beter’ beoordeeld dan                  zorg (Wet BIG) - ATR (atr-regeldruk.nl). In het advies B van Bekwaam (2019) stelde de
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                    een steekproef, en een steekproef als beter dan een subjectieve duiding).                         RVS vast dat de BIG-herregistratie weliswaar iemands bevoegdheid aangeeft, maar
                                83	Tweede Kamer (2023), Voortgang [Ont]Regel de Zorg. 6 juli 2023.         https://open.over-        onvoldoende diens bekwaamheid. Er zijn ook goede ontwikkelingen. In 2023 is de
                                    heid.nl/documenten/b273d548-32af-45a6-a9df-31fe0fd3a584/file Zoals in 2.1 toegelicht              tweejaarseis voor de BIG-herregistratie vervallen. Die hield in dat de gewerkte uren
                                    valt dossiervorming niet onder verantwoording, ook al heeft het er raakvlakken mee.               voorafgaand aan een werkonderbreking van meer dan 2 aaneengesloten jaren niet
                                84	Bovenkamp, H. van de, Stoopendaal, A., Oldenhof, L. & Bal, R. (z.d). Literatuurstudie             meetellen bij de herregistratie in het BIG-register. Die wijziging leidde tot een ver-
                                    Eigen Regie, Regeldruk en Regelruimte. Instituut Beleid en Management                             mindering van de regeldruk, onder andere omdat bij een aanvraag tot herregistratie
                                    Gezondheidszorg, Erasmus Universiteit Rotterdam. Zie ook: Bos, R. ten (2016).                     minder gegevens aangeleverd hoeven te worden. https://zoek.officielebekendmakin-
                                    Bureaucratie is een inktvis. Amsterdam: Boom.                                                     gen.nl/stb-2022-422.html
                                85	Zorgverleners die een tuchtprocedure meemaakten, vonden dat erg belastend. Zij                99	 https://www.nursing.nl/werk/wet-big/
</pre>

====================================================================== Einde pagina 31 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 32 ======================================================================

<pre>     62                                                                                                                                                                                                                        63
                                     wet-big-minister-wil-administratieve-last-verpleegkundigen-beperken/?ipaccess=1 en        115	In de jaren 80 gebruikten (semi-)overheden de New Public Managent (NPM) filosofie
                                     Brandbrief: voorkom onnodige administratieve lasten bij bekendmaking BIG-nummer                om de publieke sector te hervormen. De NPM-stroming wilde het model van de
                                     | KNMG                                                                                         private sector, gestoeld op zuinigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid, introdu-
                                100	Zorginstituut Nederland hanteert een Transparantiekalender die per sector een                  ceren in de publieke sector. Schillemans, T. (z.d.). De belangentegenstellingen voorbij.
                                     overzicht geeft van de kwaliteitsindicatoren waarover verantwoording afgelegd                  Theoretische inzichten en praktische aanbevelingen voor het organiseren van
                                     moet worden. Een van de 79 indicatoren en sub-indicatoren in de verpleeghuiszorg               vertrouwen tussen beleid en uitvoering. Beschouwing in opdracht van het ministerie
                                     is ‘Percentage cliënten – met een ZZP V&V indicatie met behandeling – waarbij een              van BZK.
                                     formele medicatiereview heeft plaatsgevonden in het bijzijn van een zorgmedewer-          116	Ibidem.
                                     ker die medicijnen aan de cliënt verstrekt’. Om deze gegevens en die van de overige,      117	Deze afbeelding is overgenomen uit Hanekamp, M., Heesbeen, S. & Taks, L. (2020).
                                     soortgelijke 78 indicatoren jaarlijks uit de systemen te kunnen halen, moeten                  Inventarisatie externe verantwoordingslast verpleeghuiszorg: Impact in beeld.
                                     zorgverleners deze dagelijks registreren. Niet aanleveren van de gegevens leidt tot            Utrecht: Berenschot.
                                     een bestuurlijke boete. Dalen, A. van (2019). Blogreeks Anders verantwoorden voor         118	Mede hierom is het programma KIK-V (gegevensuitwisseling in de keten) opgezet.
                                     goede zorg. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.                            119	Uiteraard gebeurt er ook veel op dit terrein. Denk alleen al aan de Wet elektronische
                                101	Wkkgz, artikel 11i, tweede lid. Zie ook:     https://www.zorginzicht.nl/ondersteuning/         gegevensuitwisseling in de zorg die de Eerste Kamer in het voorjaar 2023 heeft aan-
                                     aanleveren-kwaliteitsgegevens-per-sector. En: Friele, R.D., Legemaate, J., Wijne, R.P.,        genomen, en aan de standaardisering van contracten en diensten/producten in het
                                     Munshi, R.T., Knap, J., Bouwman, R.J.R. & Sankatsing, V.D.V. (2021). Evaluatie Wet             sociaal domein (dat buiten de scope van dit advies valt). Dit levert nog onvoldoende
                                     kwaliteit, klachten en geschillen zorg. Den Haag: ZonMW.                                       op.
                                102	RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stelsel voor zorg en         120	Bijvoorbeeld de adviezen: RVZ (2005). Standaardisering Elektronisch Patiëntendossier.
                                     ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.                              Den Haag: Raad voor de Volksgezondheid en Zorg. En: RVS (2014). Patiënteninformatie.
                                103	Commissie Transparantie en Tijdigheid (2017). Zorguitgaven sneller en beter in beeld.          Informatievoorziening rond de patiënt. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid &
                                     Eindrapport.                                                                                   Samenleving. En de achtergrondstudie: Borking Consultancy (2014). Gebruik van
                                104	Brief aan de informateur:      https://assets.vu.nl/d8b6f1f5-816c-005b-1dc1-e363d-             Privacy-By-Design. Wassenaar: Borking Consultancy. En het essay: N. Vermunt en T.
                                     d7ce9a5/63f83440-c4e5-4a94-96a2-3f866d4dc62a/Brief_Expertforum_Rechtmatigheid_                 Hooghiemstra (2015). Naar een persoonlijk gezondheidsdossier dat werkt. Den Haag:
                                     aan_informateur_12mei2021.pdf                                                                  Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                105	Daarnaast oefent De Nederlandsche Bank toezicht uit op de verzekeringssector.             121	Tweede Kamer (2023), Voortgang [Ont]Regel de Zorg. 6 juli 2023.     https://open.
                                106	Commissie Transparantie en Tijdigheid (2017). Zorguitgaven sneller en beter in beeld.          overheid.nl/documenten/b273d548-32af-45a6-a9df-31fe0fd3a584/file. En: Strategy&
                                     Eindrapport.                                                                                   (2022). Onderzoek naar uniformering van inkoop- en verantwoordingseisen in de Zvw.
                                107	RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stelsel voor zorg en              Eindrapportage in opdracht van het ministerie van VWS. Daaruit blijkt dat unifor-
                                     ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.                              meren soms lastig te realiseren is, bijvoorbeeld omdat de mededingingswetgeving er
                                108	Te denken valt aan de NZa-regeling rond de administratie en interne controle van               geen ruimte voor biedt.
                                     zorgaanbieders       Regeling Administratieve Organisatie en Interne Controle (AO/        122	Dit gebeurde in de (tweede) Kaderstellende visie op toezicht door de toenmalige
                                     IC) - NR/CA-300-004 - Nederlandse Zorgautoriteit (overheid.nl)                                 minister voor Bestuurlijke vernieuwing en Koninkrijksrelaties Pechtold ( Tweede
                                109	RVS (2022). De kunst van het innoveren. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid &                  Kamer, 2005). In de eerste Kaderstellende visie waren 3 principes geformuleerd; in de
                                     Samenleving.                                                                                   tweede visie kwamen er nog 3 bij.
                                110	RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stelsel voor zorg en         123	 https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27831-15.html zes principes van
                                     ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.                              toezicht.
                                111	Lint, M. de (2019). Samen maken we de zorg (beter). Essay in het kader van het advies:    124	Zie bijvoorbeeld:     https://www.igj.nl/onderwerpen/hoe-werkt-ons-toezicht
                                     RVS (2019). Blijk van vertrouwen. Anders verantwoorden voor goede zorg. Den Haag:                  https://www.igj.nl/zorgsectoren/verpleeghuiszorg/toezicht-ver-
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                     Raad voor Volksgezondheid en Samenleving.                                                      pleeghuiszorg https://www.igj.nl/publicaties/rapporten/2020/01/13/
                                112	Faber, A.S.C. & Budding, G.T. (2022). Innovatie in publieke verantwoording.                    kwaliteit-26-kleine-zorgaanbieders-gehandicaptenzorg
                                     Eindrapportage 2020-2022. Vrije Universiteit Amsterdam.                                   125	Dat wordt in inspectiekringen ook wel dubbel risicogestuurd toezicht genoemd:
                                113	 https://www.skipr.nl/nieuws/                                                                  aandacht richten op de grootste risico’s op de plek waar de kans dat het grootste is
                                     zorginstituut-eist-meetinstrumenten-in-nieuwe-kwaliteitskompas/                                dat deze zich manifesteren. Toezichthouders kunnen dus niet overal komen en niet
                                114	Dat is volgens een onderzoek van de AFM zeker niet altijd het geval. Zie: Dekker,              naar alle risico’s kijken.
                                     W. (2023). ‘AFM: accountants niet scherp genoeg op fraude, onvoldoende kritisch en        126	Huizinga, K. (2009). Inleiding Systeemgericht Toezicht Milieu en Veiligheid voor grote
                                     diepgaand.’ In: de Volkskrant, 8 juni 2023.                                                    bedrijven. Groningen: VROM-inspectie.
</pre>

====================================================================== Einde pagina 32 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 33 ======================================================================

<pre>     64                                                                                                                                                                                                                    65
                                127	Bex, P., Homberg, J., Hoogenboom, K., Hurk, J. van den, Smith, P. & Verburg, M. (2022).   138	Ibidem.
                                     In gesprek over kwaliteit van zorg. Het gebruik van kwaliteitsinformatie in zes           139	Patrick Kenis, hoogleraar Public Governance aan Tilburg University, is een van de
                                     zorgsectoren. Utrecht/Den Haag: Sira Consulting.                                               wetenschappers die onderzoek doet naar organisatienetwerken.         https://www.
                                128	CEG (2022). Omgaan met onbedoelde en ongewenst uitkomsten in de zorg.                          tilburguniversity.edu/nl/actueel/nieuws/meer-nieuws/nwo-financiering-voor-on-
                                     Normhandhaving, leren en herstel. Den Haag: Centrum voor Ethiek en Gezondheid.                 derzoek-toezicht-netwerkorganisaties En: Patrick Kenis: ‘Organisatienetwerken
                                     De minister heeft de KNMG toegezegd een fundamenteel onderzoek te doen naar het                noodzakelijk voor effectieve maatwerkoplossingen voor complexe problemen’ |
                                     tuchtrecht.                                                                                    Branches Zorg voor Jeugd
                                129	Zie ook de oproep van KNMG-voorzitter René Héman.           https://www.knmg.nl/          140	RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stelsel voor zorg en
                                     actualiteit-opinie/columns/column/de-toekomst-van-onze-gezondheidszorg-ver-                    ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                     sterk-de-fundamentele-pijlers?utm_campaign=KNMG-202311&utm_source=spot-                   141	Denk aan handelingen die voorbehouden zijn aan bepaalde professionals, maar die
                                     ler&utm_medium=email                                                                           mensen in het netwerk van patiënten en cliënten misschien ook willen uitvoeren.
                                130	Denk aan DNB of de Autoriteit Persoonsgegevens.                                           142	De Verenigde Naties hebben 17 ontwikkelingsdoelen vastgesteld, de Sustainable
                                131	Dit is in lijn met het nieuwe veiligheidsdenken Safety II, dat ervan uitgaat dat het           Development Goals (SDG’s). Met de implementatie van kernthema’s van de
                                     effectiever is om te focussen op wat goed gaat. Safety I gaat uit van onderzoek naar           ISO 26000-richtlijn werkt een organisatie als ’s Heeren Loo bijvoorbeeld aan de
                                     zaken die niet goed gaan, door alle incidenten en calamiteiten te melden en de                 ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. De organisatie integreert in 2024 het
                                     opvolging van richtlijnen en protocollen te analyseren. Het vertrekpunt van Safety II          duurzaamheidsrapport in het financiële jaarverslag. De VN-doelen zijn te beschou-
                                     is de dagelijkse realiteit (het begrijpen van de werkvloer) en niet van de beschreven          wen als maatschappelijke opgaven.       https://www.sheerenloo.nl/assets/uploads/4-
                                     processen en protocollen. Zie:       Patiëntveiligheid verbeteren met Safety-II | ZonMw        Over-ons/Documenten/Samenwerken-en-MVO/SHL_Duurzaamheidsrapport-2022.pdf
                                     En: Leren van variatie in de praktijk met Safety-II: nieuwe manier van kijken naar        143	RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stelsel van zorg en
                                     landelijke richtlijnen voor medicatieverificatie bij ontslag | Nivel Zie ook: Hoe              ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                     onderscheidt de Safety II benadering zich van Safety I (patientsafety.com)                144	Aanscherping van de Wkkgz (art. 3) biedt wellicht mogelijkheden hiervoor. Op
                                132	Als dat niet afdoende is, moeten er laagdrempelige meldplekken zijn.                           individueel niveau (rondom cliënt/patiënt), op organisatieniveau (behouden van
                                133	Of men kijkt veel beter naar het gebruik voor zorgverbetering. Vaak worden gege-               kwaliteit en toegankelijkheid in het aanbod van zorgorganisatie), maar vooral ook op
                                     vens wel gevraagd en aangeleverd, maar niet gebruikt. Uitvragers of verstrekkers               ‘macroniveau’: hoe behouden we kwaliteit en toegankelijkheid van zorg in tijden van
                                     schrijven dan in een toelichting waarom de indicator niet klopt of de eigen patiënten-         personeelsschaarste? Die laatste vraag is nu ‘van niemand’, omdat Wkkgz (en andere
                                     populatie echt anders is, of dat de interne registratie niet helemaal op orde is, maar         wetten) zich richten op losse zorgorganisaties.
                                     dat als dat wel zo zou zijn, de indicator een stuk rooskleuriger zou zijn. Betrokkenen    145	RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stelsel voor zorg en
                                     zeggen dan niet: hier doen wij nu niet aan mee, want het ontbreekt aan capaciteit en           ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                     dergelijke om dat goed te doen.                                                           146	 https://www.skipr.nl/nieuws/
                                134	Zorg helpt niet alleen individuen, maar draagt ook bij aan een veerkrachtige                   vijf-zorginformatiebouwstenen-dekken-helft-data-kwaliteitsregistraties/
                                     samenleving. Zie ook        https://www.knmg.nl/actualiteit-opinie/columns/column/        147	 https://www.skipr.nl/nieuws/
                                     de-toekomst-van-onze-gezondheidszorg-versterk-de-fundamentele-pijlers?utm_cam-                 zorg-is-tot-645-miljoen-euro-kwijt-voor-deelnameverplichting-kwaliteitsregisters
                                     paign=KNMG-202311&utm_source=spotler&utm_medium=email                                     148	De NZa zal risico’s (van ‘zorgcowboys’ en weglekken van publiek geld) specifiek
                                135	Uit het regiobeeld van Zeeland blijkt bijvoorbeeld dat de personeelstekorten in deze           moeten aanpakken. Hiervoor is aanpassing van de regelgeving en/of bekostiging
                                     regio nijpender zijn dan elders. Dat vergt speciale regionale inspanningen.                    belangrijk.
                                         Regiobeeld – Regioplan (zeeuwsezorgcoalitie.nl)                                       149	Ook de Federatie Medisch Specialisten en de Verpleegkundigen & Verzorgenden
                                136	Het in Nederland gehanteerde normenkader voor externe verslaggeving is nu                      Nederland pleiten daarvoor. Zie:     https://demedischspecialist.nl/sites/default/
                                     het Burgerlijk Wetboek 2T9.       wetten.nl – Regeling – Burgerlijk Wetboek Boek               files/2023-08/Brief_verkiezingsprogramma_medisch_specialisten_2023.pdf En:
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                     2 – BWBR0003045 (overheid.nl). Voor de zorg is dat de Regeling openbare jaarverant-            Verkiezingsmanifest V&VN 2023 : het draait om de gezondheidszorg! | V&VN (venvn.nl)
                                     woording Wmg (RojW). wetten.nl - Regeling - Regeling openbare jaarverantwoording          150	Het ministerie van Financiën wil bezuinigingen op zorgkosten. De vraag is of het
                                     WMG - BWBR0045649 (overheid.nl). De vraag welke generieke en/of sectorspecifieke               mogelijk is om een beweging naar anders verantwoorden op gang te brengen als die
                                     aanpassingen of aanvullingen hierop mogelijk zijn, vergt nader onderzoek. Volgens              bezuinigingen al worden ingeboekt.
                                     het ministerie van VWS is de openbare jaarverantwoording (WMG) wel al voldoende           151	Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is rijksbreed portefeuillehouder
                                     in overeenstemming met BW boek 2T9.                                                            van regeldrukvermindering.
                                137	Zie ook: Steen, M. van der, Scherpenissen, J. & Twist, M. van (2015). Sedimentatie in     152	Met consensus wordt vaak unanimiteit bedoeld. Besluiten worden dan pas genomen
                                     sturing. Systeem brengen in netwerkend werken door meervoudig organiseren. Den                 als iedereen ‘voor’ is. Besluitvorming op basis van consensus houdt rekening met de
                                     Haag: Nederlandse School voor Openbaar Bestuur.                                                belangen van de minderheid, maar kan tot weinig effectieve compromissen leiden
</pre>

====================================================================== Einde pagina 33 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 34 ======================================================================

<pre>     66                                                                                                                                                                                                                               67
                                     die pas na veel tijd tot stand komen. Besluitvorming op basis van consent vindt              162	Dit sluit aan bij de overheidsbrede beweging Werk aan Uitvoering, die streeft
                                     plaats als geen van de aanwezigen overwegend bewaar heeft tegen het besluit.                      naar een publieke dienstverlening die aansluit op de verwachtingen en
                                153	Het verbinden van deze verschillende niveaus, ook wel recoupling genoemd, is                      behoeften van burgers en ondernemers. ( https://www.werkaanuitvoering.nl/
                                     cruciaal om iets te doen aan het probleem van regeldruk. Zie: Bovenkamp, H.M.                     over-werk-aan-uitvoering)
                                     van de, Stoopendaal, A.M.V., Bochove, M.E. van, Hoogendijk H. & Bal, R.A. (2018).            163	Tijdens de uitvoering blijft zo’n toets belangrijk; denk bijvoorbeeld aan de mogelijk-
                                     Persoonsgerichte zorg, regeldruk en regelruimte: van regelreflex naar spiegelre-                  heden van ICT-systemen. “Nu praten steeds mensen op strategisch niveau over anders
                                     flex. Rotterdam: Erasmus School of Health Policy & Management en Zorgbelang                       verantwoorden en dat maakt het lastig zaken concreet te krijgen. Terwijl je wilt
                                     Zuid-Holland.                                                                                     weten waar het voor de mensen aan het bed schuurt. Waar hebben zij nou last van?”,
                                154	De rijksoverheid neemt al maatregelen om fouten en fraude bij betalingen in de                    aldus een van onze respondenten.
                                     zorg zo veel mogelijk te voorkomen. Voorbeelden hiervan zijn: het programma                  164	Het mandaat van het Adviescollege toetsing regeldruk biedt de mogelijkheid om te
                                     Rechtmatige zorg en het wetsvoorstel Bevordering samenwerking en rechtmatige                      adviseren over bestaande regelgeving. Als bestaande regelgeving een houdbaar-
                                     zorg. Zie het    programma Rechtmatige Zorg 2018-2021, en bijvoorbeeld ook het                    heidsdatum heeft, moet de regering bij het naderen van die datum een standpunt
                                         wetsvoorstel bevordering samenwerking en rechtmatige zorg.                                    innemen over het verlengen van die regelgeving. Onderdeel van de adviestaak van
                                155	Die regeling is van het ministerie van VWS. Zie: wetten.nl - Regeling - Regeling                  ATR zou bijvoorbeeld kunnen zijn om de regering te adviseren over een voornemen
                                     langdurige zorg - BWBR0036014 (overheid.nl).                                                      tot verlenging. Het college kan daarbij zijn gebruikelijke toetsingskader hanteren.
                                156	 https://www.atr-regeldruk.nl/wp-content/                                                         Het beoordeelt dan: 1) of nut en noodzaak van de verlenging zijn onderbouwd, 2) of er
                                     uploads/2022/07/9.1d-Opvolging-ATR-adviezen-versie-1.1.pdf                                        mogelijk minder belastende alternatieven voor de te verlengen regelgeving zijn, en 3)
                                157	Het ministerie van VWS heeft in de afgelopen jaren circa 70% van de adviespunten                  of die regelgeving werkbaar is voor aanbieders en professionals.
                                     van het ATR opgevolgd. Dat is niet weinig, maar het ministerie volgt met name in             165	 https://www.lhv.nl/nieuws/
                                     de regeldruk-opwekkende dossiers (de openbare jaarverantwoordingsplicht, de                       kamerbreed-steun-voor-kritiek-jaarverantwoordingsplicht-wtza/
                                     governancewetten als Wtza en Wmg) de adviezen niet op.                                       166	Wetenschappelijke adviesraad NVTZ (2020). Voorbij het toezien. Over de taak- en
                                     Het ATR heeft de ministers van VWS verschillende adviezen geven om nieuwe regelin-                rolopvatting van de raad van toezicht van zorg- en welzijnsorganisaties in een
                                     gen in de zorg niet vast te stellen. Een deel is opgevolgd, een deel ook niet. Wat betreft        veranderende tijd. NVTZ.
                                     de Wet integere bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders: zorgorganisaties               167	RVS (2023). Met de stroom mee. Naar een duurzaam en adaptief stelsel van zorg en
                                     hebben een meldingsplicht, een vergunningsplicht, een governanceverplichting en                   ondersteuning. Den Haag: Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
                                     een jaarverantwoordingsplicht, en daar komt die van de integere bedrijfsvoering              168	De NZa kan dit bijvoorbeeld afdwingen met beleidsregels die voor zorgverzekeraars
                                     bovenop. Volgens het ATR is dit dubbelop.       Aanvullende zienswijze: Regeling                  en zorgkantoren van toepassing zijn.
                                     Jaarverantwoording Wmg - ATR (atr-regeldruk.nl)                                              169	Kleine particuliere klinieken bijvoorbeeld met een veel minder volwassen kwaliteits-
                                158	Daar zou de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz), die onlangs                systeem en heel andere organisatorische aandachtspunten vergen een ander toezicht
                                     door de Eerste Kamer is aangenomen, verandering in moeten brengen. Het doel                       dan grote ziekenhuizen met een sterke governancestructuur.
                                     van de Wegiz is dat ICT-systemen straks met elkaar kunnen communiceren, zodat                170	Dit geldt met name voor de langdurige zorg.
                                     zorgverleners eenvoudig gegevens met elkaar kunnen delen. De Wegiz richt zich op             171	Zie bijvoorbeeld:     Geen verplichte lijsten meer bij risicosignalering (zorgvoorbeter.
                                     het verplichten van afspraken over elektronische uitwisseling.                                    nl).
                                159	Er ligt een voorstel kwaliteitsregistraties zorg in de Tweede Kamer (wijziging van           172	Denk aan ESG en CSRD die aangeven welke aspecten van duurzaamheid bedrijven en
                                     de Wkkgz) waarbij het ZIN de bevoegdheid krijgt om kwaliteitsregistraties op                      organisaties moeten aanpakken onder andere als gevolg van nieuwe EU-wetgeving.
                                     nut en noodzaak te toetsen. Daar gaan echter geen verplichtingen vanuit om tot                    En aan SBR (Standard Business Reporting) en XBRL, de internationale ‘standaardtaal’
                                     minder lasten te komen. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstuk-                        voor digitaal rapporteren.
                                     ken/2023/05/08/kamerbrief-voorstel-van-wet-tot-wijziging-van-de-wet-kwaliteit-klach-         173	Zie de SiSa-gedachte ( https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/financien-ge-
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                     ten-en-geschillen-zorg-in-verband-met-het-regelen-van-regie-op-kwaliteitsregistra-                meenten-en-provincies/uitwisseling-financiele-gegevens-met-sisa-en-iv3/single-in-
                                     ties-in-de-zorg-en-grondslagen-om-ten-behoeve-van-die-kwaliteitsregistraties                      formation-single-audit-sisa). Accountants noemen het Havenbedrijf Rotterdam als
                                160	SER (2023). Waardevol werk: publieke dienstverlening onder druk Oplossings-                       voorbeeld van zo’n ontwikkelingstraject in de verantwoording:            https://reporting.
                                     richtingen voor de krappe arbeidsmarkt. Advies 23/01 februari 2023. Den Haag: Sociaal-            portofrotterdam.com/.
                                     Economische Raad. Zie ook: Coalitieakkoord 2021-2025 van VVD, D66, CDA en CU.                174	Steen, M. van der, Scherpenissen, J. & Twist, M. van (2015). Sedimentatie in sturing.
                                161	TK (2020/2021). Klem tussen balie en beleid. Rapport Tijdelijke commissie                         Systeem brengen in netwerkend werken door meervoudig organiseren. Den Haag:
                                     Uitvoeringsorganisaties.Tweede Kamer, vergaderjaar 2020/2021, 35387, nr. 2. https://              Nederlandse School voor Openbaar Bestuur.
                                     www.tweedekamer.nl/sites/default/files/atoms/files/20210225_eindrapport_tijde-               175	Dees, M., Eimers, P. & Verheij, P. (2017). ‘Bij focus op publiek belang hoort passie voor de
                                     lijke_commissie_uitvoeringsorganisaties.pdf                                                       publieke sector.’ Accountant, Opinie, 1 november 2017.         https://www.accountant.nl/
                                                                                                                                       opinie/2017/11/bij-focus-op-publiek-belang-hoort-passie-voor-de-publieke-sector
</pre>

====================================================================== Einde pagina 34 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 35 ======================================================================

<pre>     68                                                                                                                                                                               69
                                Geraadpleegde personen
                                Bart Bakker 		Anders denken doen en organiseren, Proeftuin            Jacqueline Klein Gunnewiek 		 Zorgverzekeraars Nederland
                                                           Ruwaard                                     Laura Koopman 		              Zorginstituut Nederland
                                Jan van der Bij 		Ministerie van Binnenlandse Zaken en                Lenard Markus 		              Actiz
                                                           Koninkrijksrelaties                         Pauline Meurs 		              Voorheen RVS
                                Bas Bodzinga 		Philadelphia                                            Tom Overmans 		               Universiteit Utrecht
                                Jop Bogers 		              Amstelring                                  Fred Pijls 		                 GGZ Oost Brabant
                                Guus van Bork 		           Zorgverzekeraars Nederland                  Marijke Ploegman 		KPMG
                                Tjerk Budding 		           Vrije Universiteit, Zijlstra Instituut      Anne Margriet Pot 		          Erasmus Universiteit ESHPM
                                Marius Buiting 		Nederlandse Vereniging van Toezichthouders in        Jan Reitsma 		                Zorgverzekeraars Nederland
                                                           Zorg en Welzijn                             Tanja Scholten 		             JP van den Bent stichting
                                Bianca Buurman 		          Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland   Harm Frederik Snijder		       Zorgverzekeraars Nederland
                                Jan Coolen 		              Voorheen NPCF, ZN, Actiz en VGN             Hugo Solleveld 		             Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
                                Linda Daniels-van Saase 		 Patiëntenfederatie Nederland                Joos Vaessen 		               Voorheen JP van den Bent Stichting
                                Martin Dees 		             Algemene Rekenkamer                         Caro Verlaan 		CZ
                                Jochem Dijkstra            KPMG                                        Rianne Vulto 		               Nederlandse Zorgautoriteit
                                Aad Groot 		               DSW                                         Andy Schuurmans 		            NFU
                                Frank Hagelstein 		        Actiz                                       Hilde Verbeek 		              Universiteit Maastricht
                                Hans van der Hoeven 		ZIRE                                             Koos Vos 		                   Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants
                                Josanne Huijg Leyden 		    Academy on Vitality and Ageing              Laurent de Vries 		           Summa College, voorheen Viattence
                                Julia Jansen 		            Erasmus MC                                  Isabelle van Wijk 		          Voorheen Radicale Vernieuwing
                                Marcel Kieviet 		          Adviescollege Toetsing Regeldruk            Dirk Wolbers 		               DSW
                                Bianca Kijl 		             Zorgverzekeraars Nederland                  Marieke Zegers 		             ZIRE
                                Gerjanne Kleen 		          JP van den Bent stichting
                                Sarah Kleijnen 		          Zorginstituut Nederland
RVS | Is dit wel verantwoord?
</pre>

====================================================================== Einde pagina 35 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 36 ======================================================================

<pre>RVS | Is dit wel verantwoord?   70</pre>

====================================================================== Einde pagina 36 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 37 ======================================================================

<pre>     72
RVS | Is dit wel verantwoord?
                                Parnassusplein 5
                                Postbus 19404
                                2500 CK Den Haag
                                T +31 (0)70 340 5060
                                mail@raadrvs.nl
                                www.raadrvs.nl         @raadRVS
</pre>

====================================================================== Einde pagina 37 =================================================================

<br><br>