<b>Bijsluiter</b>. De hyperlink naar het originele document werkt niet meer. Daarom laat Woogle de tekst zien die in dat document stond. Deze tekst kan vreemde foutieve woorden of zinnen bevatten en de opmaak kan verdwenen of veranderd zijn. Dit komt door het zwartlakken van vertrouwelijke informatie of doordat de tekst niet digitaal beschikbaar was en dus ingescand en vervolgens via OCR weer ingelezen is. Voor het originele document, neem contact op met de Woo-contactpersoon van het bestuursorgaan.<br><br>====================================================================== Pagina 1 ======================================================================

<pre>15484750
                  TOP
         Kwantitatieve evaluatie RIG 2014-2019
         Datum:   16 maart 2020
         Versie:  1.0
         Auteur:
                                               0000000960
</pre>

====================================================================== Einde pagina 1 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 2 ======================================================================

<pre>15484750
                         (RIG)
                         TOP)
         Inhoudsopgave
         AVERY     IIIT  cannermsarsmrsmmmosmamsnmn vss mmmasn sams mera ms  ms  ae         FR     SE    TRA                   RR               TR    RA RAT        ERR                    2
         Inleiding:  De Regeling Investeringssteun Groningen (RIG)                                 ......cccceeiiiiiiiiiiine
                                                                                                                                   cies sees rr sees rrr sees srnne                        4
            De Mid Term Review 2016:              Aanbevelingen               en     wijzigingen        in de      regeling.....c..cco               vinci            iin              on  4
            RIG 2014-2019:      Budgetten         en  finanCiering.       c.count
                                                                                                          eee ceric reece                        err earn rrr sare eeaee sees              5
            Doclstellingen    en   aandachisgebladan EVAIMATIE..                        ....coricmimimssminivrs
                                                                                                                         iv   snvanisssrssnnssasssssvsns
                                                                                                                                                                    ssn vers somes sone 5
            AThakening   Kwan HalIEVE           BINBIYSE....omsrmvnmimminssnonssossassnsssmssssamsman                 amas ss Sara                                     SITAR RR SRS 6
         Het effect  van  de RIG op       investeringen           en   werkgelegenheid........cooeovev                     iriver                                        rrr       eee     6
            RIG 2014-2019     AanVraZen          BN   TOR KE    ANIME            ov       mmms  imran                  ams sass  saan             as pn  rsh  sass  spss  wits    ssa  sts 6
            Investeringssiouman MUITIPIEE GRFBICE.                   coum                                          smo                                 A                    RRO            7
            RIG 2019   projecten      in  behandeling...            coon            iii                                re  rer     rr               rrr                ree   era   rare    7
            Fafllissamenicn RIG       ICCC        a Mlmumrmimnoini          names         asst        snes   Do   rsa            a  er           pT                        en     Sa   ewe 8
            Subsidie  en investeringen          naar     bedrijfstakken, bedrijfsgrootte                        en     regio.........ccceee             iii,                               8
         Regionale spreiding      en   bedrijfsgrootie.             oo                      eee                 reser                    eee  errr   err               eee               10
            Regionale spreiding       RIG    subsidie, investeringen                    en  arbeidsplaatsen........cccivviiiiii                         iirc                             10
            Analyse   Naar  DedrijiS root.           uur                                    rrr                eee   ree rer                reer             eae ae reaan  erat aerra a, 11
         Bijdrage  van  de RIG    aan    vergroening,           innovatie          en   acquisitie.......cccceviiiiiiiein                       iene rene 13
            dy                         I             ITI                            TTT                                                T_T                                hhh            11
            Vergroening    Van   de INAUSEI          Es           ieierir   ir  irs cre  errr  re seats   rere   errs sane  ares   seats   ns  arens  sans sssesnsensnsnssnrenrens       11
            Inviced  van de RIG op innovatic In Oe INCUSEIIG.                          ....cmmmrivesrmrssnseinmesmssmnssnrnssnsmmmmrssssns
                                                                                                                                                               snes sessussasssange 13
            De rol  van de RIG     regeling bij      nieuwe         bedrijfsvestigingen.......cccoeuiiiiiiiiii                                   rer                                     14
            Verdeling subsidiabele KOSteN.               iui       ceri                           re   re  re    rrr   rr              rrr              re  rr         a                 16
         iy                  RL          gL                                         I
                                                                                                                                   ———_——_—hh——————ne- 17
         Conclusiesicn   3aAbEVRIIRZEMNrrsrrmsormmrsssmrsrrmsrmsrm                              rrr rr sa rs Tr TR FR RTP RR TR THT SRR RTS                                              18
                                                                                                                                                                                             0000000961
</pre>

====================================================================== Einde pagina 2 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 3 ======================================================================

<pre>15484750
                           (RIG)
                           TOP)
         Samenvatting
         De  Regeling Regionale Investeringssteun Groningen (RIG-regeling) welke                    in de   periode    2014-2019
         uitgevoerd is, had als doel versterking van het industrieel cluster              in de  Eemsdelta, Eemshaven           en
         Zernike Science Park       (innovatie    en  onderzoek).    Na de Mid Term review        van   2017    zijn Circulaire
         Economie     en  CO2 reductie opgenomen in de            regeling.   Deze evaluatie is   uitgevoerd       met het oog op
         verlenging    van  het RIG instrument.        Daarbij  richten  we ons   op de  volgende     vragen:
         e     Wat is de   (potentiéle) impuls        qua  werkgelegenheid      op basis  van  de tot   nu   beschikte    projecten?
         e     Wat is de   (potentiéle) impuls        qua nieuwe    bedrijvigheid die   van   de RIG   uitgaat?
         e     Wat is het effect     van   de RIG op investeringen in Vergroening          van  de industrie      en meer    specifiek
               in Groene Grondstoffen          en  Circulaire economie
         .     In hoeverre    draagt de     RIG  bij aan   de acquisitie  van  nieuwe   bedrijven    voor   de   regio?
         .     In hoeverre    zijn  de  categorieén     subsidiabele kosten relevant       voor  realisatie    van  de RIG-
               doelstelling?
         e     Is de  uitvoering   van   de   regeling  efficiént ingericht   qua  doorlooptijd    en  (overhead)      kosten?
         *     Is het  beoordelings-en besluitvormingsproces transparant ingericht richting                    aanvragers in de
               volgende procesfasen?
         Er zijn  in de 5 RIG-tranches 66 aanvragen           gedaan.   Aan 24   van  deze is  voor   € 45,5    miljoen   aan  subsidie
         verleend. Dit heeft     geleid    tot investeringen    van  € 572   miljoen  in de RIG   regio   en   783 banen     aan
         directe   werkgelegenheid.        Dat is een   multiplier  van  12,5 op elke   euro   verstrekte subsidie.
         Bijna 70%    van  de RIG subsidie      (€  31  miljoen  van  de verstrekte € 46     miljoen)   is verstrekt    aan  bedrijven
         die een    bijdrage leveren     aan   vergroening, circulaire productie      en  verduurzaming.         Dit heeft  geleid tot
         investeringen    van   € 495    miljoen   in vergroening wat      naar verwachting     683   arbeidsplaatsen oplevert        in
         deze sector.
         Het  zwaartepunt van de verstrekte RIG subsidie bevind zich in het gebied                   waar    de chemische sector
         het sterkst   vertegenwoordigd is; de gemeente Eemsdelta. Qua investeringen                      en   arbeidsplaatsen zijn
         de effecten echter      prima gespreid       over  de drie gemeenten die in      aanmerking       kwamen      voor  de RIG.
         Van de RIG subsidie is 78%          naar  het Midden-    en  Kleinbedrijf  gegaan. Dit    zijn regionaal gewortelde
         bedrijven of startups      in het innovatieve      segment.
         In de Mid Term review is         geadviseerd     de RIG  meer   in te zetten als   acquisitie   instrument     om   nieuwe
         bedrijven    aan te trekken. Samen met           partners zoals Groningen Seaports         en  de NOM is de RIG        zo
         gepositioneerd.     Dat   blijkt  resultaten op te leveren: 55%       van  de  subsidie, 79%     van    de investeringen    en
         65%   van   de nieuwe    werkgelegenheid zijn gerealiseerd           door nieuw    vestiging. Rekening        houdend met
         een  vermenigvuldigingsfactor van            minimaal 2 indirecte fte’s per nieuwe directe           fte, heeft dit
         geresulteerd    in ten minste 1.500        arbeidsplaatsen    in de RIG   regio.  Een  kanttekening bij deze
         resultaten is dat   een    aantal    investeringsprojecten     van  nieuw   vestigingen vertraging oploopt           vanwege
         de stikstof   problematiek.
         De RIG is   goed  en  tegen lage kosten uitvoerbaar. De inzet van het E-Loket               van   SNN heeft
         toegevoegde waarde voor efficiency              en dossiervorming, zowel      voor   aanvragers als      voor   de
                                                                                                                                         0000000962
</pre>

====================================================================== Einde pagina 3 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 4 ======================================================================

<pre>15484750
                         (RIG)
                         TOP)
         behandelaars   van   SNN  en provincie. Wel     is een  aantal verbeteringen  denkbaar die erop   gericht zijn
         de behandeltijd   te verkorten.
         Aanbevelingen    met cog op    vervolg:
             eo  Continueer de RIG als instrument         om bedrijven in groene, circulaire industrie aan te trekken
                 of investeringen in vergroening       bij bestaande bedrijven te stimuleren. Dit leidt tot
                 economische      structuurversterking, vergroening       en economische vitaliteit in de regio;
             eo  Richt  een  nieuwe RIG    zo in dat enkel    investeringen die direct of indirect bijdragen aan
                 vergroening of circulariteit    van  het industrieel cluster in aanmerking komen voor subsidie;
             e   Onderzoek of     een  deel van  de RIG middelen revolverend ingezet kan worden naast de
                 subsidie   (vooral investeringen    in gebouwen lijken     op deze manier te  financieren);
             e   Toets   aan  de voorkant strenger op economische haalbaarheid           van de businesscase  en
                 doorlooptijd    van de  investeringsplannen;
             e   Onderzoek     mogelijkheden     om  de   behandeltijd   van aanvragen te verkorten:
                o   Wijs projecten af zodra overschrijding         van  het budget zich aftekent;
                o   Overweeg daarbij      een  overcommittering       van  20-30% van  het beschikbare  budget   om
                     risico's op onder uitputting te     verlagen;
                o   Werk niet met tranches       maar    stel in een  nieuwe RIG meteen het   volledige budget
                     beschikbaar.
                                                                                                                        0000000963
</pre>

====================================================================== Einde pagina 4 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 5 ======================================================================

<pre>15484750
                           TOP)
         Inleiding:       De    Regeling Investeringssteun Groningen (RIG)
         Na het faillissement     van  Aldel in december 2013 heeft de Commissie Willems in het rapport
         "Chemiecluster op stoom" advies          uitgebracht over hoe het bedrijfsleven in de Eemsdelta samen met
         kennisinstellingen     en  overheden    een  gezonde toekomst tegemoet kan gaan. Dit advies heeft
         geresulteerd    in  een publiekprivaat actieplan met een aantal hoofdlijnen. Een werkgroep van
         Provincie Groningen, Groningen Seaports, Samenwerkende Bedrijven Eemsdelta, NOM en het
         ministerie van EZ geeft uitvoering aan het actieplan. Een van de gekozen instrumenten is de regeling
         "Regionale Investeringssteun Groningen" (RIG).
         De  doelstelling   van  de RIG is om een     impuls  te geven  aan  structuurversterking  en werkgelegenheid    in
         industriéle   bedrijven   in het algemeen, en het chemiecluster in het bijzonder in het Eemsmondgebied,
         de Eemshaven       en op Zernike Science      park. Het gekozen instrument is dat bedrijven tot maximaal
         30% investeringssubsidie krijgen op aankoop grond, gebouwen en duurzame bedrijfsuitrusting. Om
         in aanmerking te komen voor subsidie moeten de subsidiabele kosten ten minste € 1 miljoen
         bedragen, voor projecten op Zernike is dat € 500.000. De maximale steun voor projecten is
         vastgesteld op € 7,5 miljoen per project.
         Het subsidiekader voor de regeling wordt gevormd door artikel 13 en 14 (regionale
         investeringssteun) van de Algemene Groepsvrijstelling Verordening en is gebaseerd               op eerdere
         regelingen voor investeringssteun (ISP).
         De Mid Term Review 2016:               Aanbevelingen        en  wijzigingen   in de  regeling
         In 2016 is   een  Mid Term Review      uitgevoerd,    met de volgende aanbevelingen:
              Vereenvoudiging van de regeling door de kostenpost Voortbrengingskosten                 uit de subsidiabele
               kosten te   halen:
               Een  standpunt    innemen    over   de wenselijkheid   om  de  kostenpost Grond   uit de subsidiabele
               kosten te halen;
               Een aantal    beoordelingscriteria rondom het thema vergroening onder te brengen in de "100
               puntenlijst” ten koste van criteria rondom innovatie, welke onvoldoende onderscheidend blijken
              te  zijn;
               De  investeringsdrempel voor projecten op het Zernike Science           Park te verlagen   naar een lager
               bedrag om de regeling toegankelijk         te maken voor het MKB;
               In de  regeling  opnemen dat      er hogere eisen worden gesteld aan de bewijslast voor het
               rondmaken      van  de financiering voordat er voorlopige beschikkingen worden afgegeven. De
              voorkeur gaat ernaar uit dat de definitieve beschikking pas uit gaat als de projectfinanciering
               100% rond is;
               Een onderzoek te laten doen        naar   de mogelijkheden die de Europese staatssteunkaders bieden
               om   subsidies,  voor  vergroening    van   het grootbedrijf in het chemiecluster, onder de RIG regeling
               onder te   brengen.
         Deze aanbevelingen zijn (grotendeels), in overleg met het Ministerie van Economische Zaken, de
         afdeling BJC van de provincie Groningen en bureau ERAC in een nieuwe regeling RIG2017 verwerkt.
         De  belangrijkste wijzigingen     ten aanzien    van  de RIG2015   waren  de volgende:
                                                                                                                            0000000964
</pre>

====================================================================== Einde pagina 5 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 6 ======================================================================

<pre>15484750
                            (RIG)
                            TOP)
              e     Inde   regeling   is de mogelijkheid voor grote ondernemingen opgenomen om een aanvraag in
                    te dienen   voor een    uitbreidings-of fundamenteel wijzigingsproject. Hierbij blijft het RIG
                    toetsingskader      leidend en wordt het milieu steunkader vanuit de AGVV (artikel 36-38)
                    gehanteerd     om    de toe te  kennen subsidie te bepalen voor deze specifieke aanvragen. Deze
                    mogelijkheid opgenomen om de regeling breed open te stellen voor de doelgroepen van
                                     is
                    het Chemiecluster op Stoom;
              e
                    Vereenvoudiging van        de  regeling   door de   kostenpost voortbrengingskosten          uit de
                    subsidiabele kosten te      halen;
              e     Duurzaamheid is       toegevoegd als beoordelingscriterium (15 punten)             in de "100   puntenlijst".
                    Dit is ten koste gegaan     van een    aantal criteria rondom innovatie, welke in de MTR
                    onvoldoende onderscheidend bleken te              zijn;
              e     De  investeringsdrempel       voor   projecten   op het Zernike Science Park is      verlaagd naar
                    € 500.000,-     om   de regeling toegankelijker      te maken    voor  het  innovatiegerichte MKB;
              e     Inde   regeling   is opgenomen dat       er hogere    eisen worden    gesteld aan de bewijslast voor het
                    rondmaken      van   de financiering   voordat    er (voorlopige) beschikkingen worden afgegeven;.
         RIG 2014-2019:           Budgetten      en   financiering
         De RIG kende bij aanvang een budget van € 40 miljoen voor de periode 2014-2018, waarvan 50%
         gefinancierd is vanuit het Ministerie van Economische Zaken (topsector chemie) en 50% vanuit
         provinciale cofinanciering (REP decentraal voor 2014 en middelen Economic Board). In 2019 is een
         budget van € 11,75 miljoen hieraan toegevoegd vanuit het Nationaal Programma Groningen voor de
         openstelling RIG 2019.
         Doelstellingen         en  aandachtsgebieden            evaluatie
         Bij deze evaluatie     is de   oorspronkelijke RIG 2014-2019 (bijna) uitgevoerd en zijn er een aantal
         projecten    definitief   afgerekend. De provincie overweegt continuering van de RIG om de vergroening
         en  circulariteit   van  de industrie te ondersteunen en een bijdrage te leveren aan de brede welvaart in
         de provincie Groningen.
         Doel   van  de evaluatie is     om na  te gaan in hoeverre de       regeling bijgedragen heeft      aan  de
         doelstellingen     tot het geven    van een    investerings-    en werkgelegenheidsimpuls        en  het vergroenen
         van  de industrie     (grondstoffen- en energietransitie) in het RIG-gebied (gemeenten Eemsmond,
         Delfzijl, Appingedam, Loppersum en het Zernike Science Park).
         De  analyse    richt zich  daarbij  op de   volgende vragen:
         Doelbereik     (kwantitatief).
         e     Wat is de    (potentiéle) impuls      qua  werkgelegenheid       op basis van   de tot  nu beschikte   projecten?   |
         e     Wat is   de (potentiéle) impuls       qua nieuwe     bedrijvigheid   die van  de RIG   uitgaat?
         eo    Wat is het effect     van   de RIG op investeringen in Vergroening          van  de industrie   en meer   specifiek
               in Groene Grondstoffen         en  Circulaire economie
         ¢      In hoeverre    draagt    de RIG bij aan   de  acquisitie  van  nieuwe   bedrijven   voor  de  regio?
         »      In hoeverre    zijn de categorieén subsidiabele kosten relevant           voor   realisatie van  de RIG-
               doelstelling?
                                                                                                                                     0000000965
</pre>

====================================================================== Einde pagina 6 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 7 ======================================================================

<pre>15484750
                            (RIG)
                            TOP)
         Uitvoerbaarheid       (kwalitatief).
         »      Is de  uitvoering  van  de regeling efficiént ingericht    qua  doorlooptijd  en (overhead) kosten?
         e      Is het  beoordelings-en besluitvormingsproces transparant ingericht richting aanvragers in de
               volgende procesfasen?
         Afbakening kwantitatieve analyse
         De evaluatie heeft      betrekking   op de   uitvoering van   de RIG in de  periode  van  openstelling   van de
         eerste tranche      van de in oktober 2014 tot      en met de laatste tranche    (RIG 2019) tot 1 maart 2020. In
         de RIG 2017, RIG 2018 en RIG 2019 is nog een aantal aanvragen in behandeling. Om een zuiver beeld
         te krijgen van het effect van de RIG als geheel zijn de projecten die nog in behandeling zijn niet
         meegenomen in de financiéle analyses en de effecten op investeringen en werkgelegenheid van de
         RIG  projecten.
         Het effect          van    de RIG op        investeringen          en   werkgelegenheid
         RIG 2014-2019          Aanvragen      en  toekenningen
         In de 5 RIG     openstellingen   tussen 2014     en 2019 zijn  66 projectaanvragen ingediend, als volgt
         verdeeld     over  de verschillende RIG tranches. Van deze 66 projectaanvragen zijn           er aan  24 RIG
         subsidie    toegekend, als volgt verdeeld       over de verschillende   openstellingen
          RIG-Tranche                                           Aanvragen             Beschikkingen
          RIG 2014                                                   16                      4
          RIG 2015                                                    7                      4
          RIG2017                                                    16                      6
          RIG2018                                                    18                      8
          RIG2019                                                     9                      2
          Totaal                                                     66                     24
         Dat betekent dat 36,4% van de aanvragen zijn toegekend.               De 63,6% die   niet toegekend zijn kunnen
         ingedeeld worden in 7 categorieén:
              1.    Afgewezen projecten op inhoud:                                  9
              2.    Afgewezen projecten wegen budgetoverschrijding                  5
              3.    Teruggetrokken projecten tijdens beoordeling                    11
             4,     Teruggetrokken projecten na beschikking                         8
              5.    Projecten die opnieuw ingediend zijn                            4
              6.    Projecten die niet in behandeling genomen zijn                  3
              7.    Nog in behandeling (RIG 2018-2019)                              4
         De redenen       waarom   projecten   niet  gesubsidieerd konden worden zijn:
              1.    Het   project gaat,  om  markt-of    bedrijfseconomische redenen, niet door:
                    De initiatiefnemers    krijgen  de  financiering  niet rond:                              00
                    Budgetoverschrijding RIG
             PYRE   Het   project voldoet niet, of onvoldoende,
                    Aanvrager heeft
                    Overige redenen
                                        een nieuwe aanvraag
                                                                     aan
                                                                 ingediend
                                                                          de subsidievoorwaarden:
                                                                                                              BOW
                                                                                                              10
                                                                                                                          0000000966
</pre>

====================================================================== Einde pagina 7 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 8 ======================================================================

<pre>15484750
                                  TOP
         Deelconclusie
         Van de RIG aanvragen               wordt, als de projecten die opnieuw zijn ingediend                                niet dubbel    tellen,  ruim
         36%    toegekend.         Dit is, in   vergelijking        met     bijvoorbeeld Europese subsidieprogramma’s,                         een   hoog
         percentage.
         In RIG 2019        zijn veel projecten afgewezen.                    Dit werd veroorzaakt door                  een  overtekening      van  de
         regeling     met     afwijzingen       op   grond      van    budgetoverschrijding                tot    gevolg.
         Een   significant deel         van   de aanvragen gaat niet door of strandt omdat het project
         bedrijfseconomisch             niet haalbaar is of de             financiering          niet rond komt. Na de MTR is             een   eerste  stap
         gezet    om    de hardheid        van    de   financiering         van   projecten          mee    te    nemen    in de  beoordeling     en
         beschikking        van    projecten.      Uit de      cijfers blijkt     niet dat dit        geleid heeft       tot een    lager percentage uitval
         op basis     van    financiering       of  bedrijfseconomische                 haalbaarheid           van    projecten.    Daarom moet      er nog
         eens    kritisch gekeken worden naar manieren om                               de businesscase vooraf beter te kunnen toetsen.
         Investeringssteun                en    multiplier         effect
         Binnen de RIG is in de            periode        oktober 2014 tot maart 2020"                      voor    € 45.632.779,-      aan
         investeringssteun verleend. Dit heeft                      geleid     tot   een      investeringsimpuls          van   in totaal € 571.780.214,-
         Als  volgt verdeeld         over    de verschillende RIG tranches.
                                                        RIG  subsidies, investeringen en multiplier effect
                                                                                                                *
              Jaar       # projecten                        Subsidie               Uitgelokte investering                   Multiplier        Arbeidsplaatsen
              2014                   4              £            3.782.601    €                                                 8,2
              2015                   4              £            3.502.692    €                                                 4.0
              2017                   6              £           11.923.760 €                                                    6,7
              2018                   8              £           18.763.726 €£                                                  18,0
              2019                   2              £            7.660.000 €                                                   14,4
            TOTAAL                   24             €           45.632.779    €                                                12,5
         Een   goede indicator voor de stimulerende werking van de RIG regeling is de multiplicatiefactor van
         elke uitgegeven          euro subsidie. Gemiddeld ligt deze op € 12,50 uitgelokte investering per € 1,-
         verleende subsidie.
         RIG 2019          projecten         in   behandeling
         Op het     moment         van   afronden        van    deze evaluatie           zijn de volgende            3 projecten     nog in behandeling.
         Als deze worden            goedgekeurd geven               ze een      extra     impuls      van    ruim € 30     miljoen    aan  investeringen    en
         62  arbeidsplaatsen in de RIG regio.
             Projecten nog in behandeling
               2018              RIGD45       Theo Pouw   -
                                                            Zeeftoren te Eemshaven                            £
                                              Togas Delfzijl: productie  van synthesegas   uit biomassa voor
               2018              RIGD47       verduurzaming van   het Chemie Park  Delfzijl                   £€
               2015             RIG19005      S4 Energy -
                                                          54 GroningenNext ESCO                               £
              TOTAAL                                                                                          £
         !
           Een aantal     projecten      uit de RIG     2017,     RIG 2018      en  RIG 2019 is nog in            behandeling.
                                                                                                                                                               0000000967
</pre>

====================================================================== Einde pagina 8 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 9 ======================================================================

<pre>15484750
                             (RIG)
                             TOP)
         Faillissementen RIG projecten
         Een onderdeel       van   de RIG   regeling     is het aantrekken        van  innovatieve      en   nieuwe   bedrijvigheid.  Daar
         zijn  risico’s  aan  verbonden. Twee          projecten      die RIG subsidie hebben ontvangen hebben het niet
         gered    en  zijn failliet verklaard.     Het gaat     om    de  volgende projecten,        waar    in totaal  voor € 2,4  miljoen
         aan   RIG subsidie is     toegekend.
         Faillissementen
                2014             RIGD13       Greenpack Holding BV- vestiging Biopack BV                   £
                                              Cellutex BV -
                                                            productie en verkoop van CPX met de vestiging
                2018             RIGDS3       van een fabriek in Midde Istum                               €
              TOTAAL                                                                                       £
         Een deel    van   de  toegekende       subsidie is als voorschot          uitgekeerd     aan   beide   bedrijven.  Voor deze
         voorschotten is      een    vordering bij     de curator      neergelegd.     Het betreft twee innovatieve          projecten
         waarbij    de  provincie     niet een   eigenstandig       onderzoek heeft laten uitvoeren              naar  de technische   en
         economische risico's         van  het project,      maar    zich  gebaseerd heeft       op het oordeel      van   andere
         projectfinanciers (waaronder banken).
         In de toekomst kan de          provincie     overwegen in        gevallen waarbij sprake         is van  toepassing   van
         innovatieve      technologie     een   eigen inschatting        te maken     van   dergelijke    risico's om    daarmee risico's
         verder te    verlagen.     Nadeel daarvan is extra           uitvoeringslasten, terwijl        het de vraag is of de    provincie
         tot  een   ander oordeel       zou  komen dan banken, die             over   het  algemeen toch al       een   lager risicoprofiel
         hanteren.
         Subsidie      en   investeringen          naar     bedrijfstakken, bedrijfsgrootte                  en  regio
         Initieel is de RIG     regeling opgesteld        ter  versterking     van   het chemisch cluster in het         Eemsdeltagebied.
         De verstrekte subsidies         zijn voor    deze evaluatie verdeeld in          volgende hoofdsectoren die door de RIG
         bediend     zijn:
               1.   Chemie, vervaardiging chemische producten
              2.    Industriéle dienstverlenende             bedrijven
              3.    Circulaire Economie
              4.    Industrie    overig
         De RIG subsidies       zijn als volgt   over   de verschillende sectoren verdeeld:
          Sector                                                    Investeringen                  Subsidie             % totale subsidie
          Vervaardiging chemische producten                       €                         €             7.970.275           17,47%
          Industriele    dienstverlening                          €                         €           10.186.892            22,32%
          Circulaire Economie                                     €                         €           22.812.660            49,99%
          Industrie    overig                                     €                         €             4.662.953           10,22%
          TOTAAL                                                  €                         €           45.632.780           100,00%
         De sectoren      vervaardiging      chemische        producten      en circulaire- economie zorgen           samen voor    ruim
         65%    van  de verstrekte RIG subsidies. Omdat circulair                 bij de doelstellingen past        van een   duurzaam    en
                                                                                                                                             0000000968
</pre>

====================================================================== Einde pagina 9 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 10 ======================================================================

<pre>15484750
                           (RIG)
                           TOP)
         groen industriecluster heeft de        regeling voldaan    aan   de  gestelde    doelen. Zeker als in     beschouwing
         wordt genomen dat de 22%           van  de subsidie die   naar   Industriéle dienstverleners is gegaan
         grotendeels verstrekt      is  aan logistieke dienstverleners in de chemie.
         De  multiplier per hoofdsector
         De  multiplier   van  iedere   euro  subsidie naar   investeringen     is een   goede indicator     voor  de effectiviteit
         van  de RIG   regeling.  Deze is   voor  de gehele   RIG 12,5. Per sector zien       we  het  volgende beeld:
          Sector                                            Investeringen                Subsidie                 Multiplier
         Vervaardiging chemische producten                €                      £€           7.970.275               6,8
          Industrielle  dienstverlening                   €                       €          10.186.892               4,9
          Circulaire Economie                             €                       €          22.812.660              19,3
          Industrie  overig                               €                       €           4.662.953               5,6
         TOTAAL                                           €                       €         45.632.780               12,5
         Opvallend    is in deze dat de sectoren chemie        en  circulair een     hogere multiplier hebben dan de andere
         twee sectoren die vanuit de RIG bediend           zijn.
         De  verdeling    van  subsidie, investeringen      en arbeidsplaatsen per sector
         Per onderscheiden hoofdsector is          een analyse gemaakt       van   de   projecten  en   de daarmee     gepaard
         gaande groei/behoud        van   arbeidsplaatsen    per sector. Een indicator       hierbij  is de hoeveelheid subsidie
         in € per  gecreéerde/behouden arbeidsplaats.            Die zijn  voor  de verschillende sectoren als        volgt:
          Sector                                               Subsidie             Arbeidsplaatsen              Subsidie/fte
         Vervaardiging chemische producten                €         7.970.275                               €               38.879
          Industriele   dienstverlening                   €       10.186.892                                €              242.545
          Circulaire Economie                             €       22.812.660                                AS              47.725
          Industrie  overig                               €        4.662.953                                €               80.396
         TOTAAL                                           €       45.632.780                                €               58.279
         In de sector industriéle      dienstverlening   is het  bedrag   aan  subsidie per    gecreéerde arbeidsplaats
         hoger dan    in de andere drie sectoren. Over de hele          regeling    is de uitgekeerde subsidie per
         arbeidsplaats € 58.279,
          Hoofdsector                                            Multiplier                 Euro/fte
         Vervaardiging chemische producten                           6,8              £€              38.879
          Industriele   dienstverlening                              4,9              €              242.545
          Circulaire Economie                                        os               £€              47.725
          Industrie overig                                           5,6              £€              80.396
         Hieruit  blijkt dat de  sector Chemie      goed  scoort op beide     indicatoren, dat de       sector industriéle
         dienstverlening     slecht scoort op beide    indicatoren, circulaire       economie heeft      een   prachtige
                                                                                                                                    0000000969
</pre>

====================================================================== Einde pagina 10 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 11 ======================================================================

<pre>15484750
                           (RIG)
                           TOP)
         multiplier,   maar een     gemiddeld    effect op   arbeidsplaatsen,     wat duidt op   een   kapitaalintensieve
         sector.  Bij  de sector industrie   overig   is dat net   andersom,    wat duidt op    meer    arbeidsintensieve
         investeringen.
         De RIG heeft de     werking gehad die      er  vooraf   van  verwacht werd. In dat      opzicht   is het  een  effectief
         middel   gebleken     om   investeringen   in Chemie     (incl. dienstverlening daaraan),      circulaire   productie   en
         overige industrie te stimuleren. Over de          gehele    RIG genomen is     voor  elke euro   subsidie    voor 7,8  euro
         geinvesteerd,     wat   een  grote investeringsimpuls is. Per gecreéerde of behouden arbeidsplaats is                 een
         acceptabele hoeveelheid subsidie verstrekt.
         Deelconclusie
         De  analyse    per sector laat zien dat de     er verschillen zijn in de indicatoren      multiplier   en  €/fte  over  de
         verschillende door de RIG bediende sectoren. De RIG investeringen in de sector industriéle
         dienstverlening     scoren    suboptimaal   op de     belangrijkste  indicatoren   multiplier, fte/€    subsidie   en er
         moet   aan   gedacht worden deze        sector in   toekomstige     RIG  openstellingen    uit te sluiten.
         Regionale spreiding                 en    bedrijfsgrootte
         Regionale spreiding           RIG  subsidie, investeringen           en   arbeidsplaatsen
         De RIG kent 3     regionale kerngebieden (volgens          de nieuwe     herindelingsgemeenten)        in de  gemeenten
         Eemsdelta, Hogeland         en Groningen (Zernike       Science   Park).  Het beeld  van  de   regionale spreiding    over
         deze 3   gebieden     laat zien dat de   investeringen grotendeels        landen in de eerste twee gemeenten. De
         subsidie gaat    hoofdzakelijk    naar  de gemeente Eemsdelta. Dat is verklaarbaar doordat de RIG zich
         initieel richtte op de chemiesector        en  pas vanaf 2017 ook       explicieter op circulaire industrie. Qua
         arbeidsplaatsen      is de  regionale spreiding vrijwel gelijk.     Daarmee is de     bijdrage   aan  economische
         vitaliteit en  leefbaarheid in de verschillende         regio’s gelijkwaardig   verdeeld.
          Gemeente                                            Investeringen             Subsidie              Arbeidsplaatsen
          Eemsdelta                                        €                                29.272.003
          Hogeland                                         €                                  9.675.171
          Groningen                                        €                                  6.685.606
          Totaal                                           €                                45,632.780
         Deelconclusie
         Voor alle   deelgebieden geldt dat de       RIG   een   goede impuls geeft     aan  werkgelegenheid        en
         investeringen.
         Analyse      naar  bedrijfsgrootte
         De RIG   regeling richt zich    op alle  bedrijfsgroottes     met het MKB als de banenmotor in de            regio.
         Daarnaast is het     voor   de economische structuur         van  belang   dat grote  bedrijven   voor   de  regio
                                                                                                                                   10
                                                                                                                                      0000000970
</pre>

====================================================================== Einde pagina 11 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 12 ======================================================================

<pre>15484750
                           (RIG)
                           TOP)
         behouden      blijven of  aangetrokken         worden. Een     analyse van  de  investeringen, subsidie      en effect op
         werkgelegenheid       ziet  er als  volgt  uit:
          Bedrijfsgrootte                               Investeringen         Subsidie        Arbeidsplaatsen         Subsidie /fte
          Klein                                      £                            7.431.209                        €          200.843
          Midden                                     £                           28.127.386                        €           72.493
          Groot                                      £€                          10.074.186                        £€          28.140
          TOTAAL                                     £€                          45.632.781
         Te zien is dat de RIG subsidie        voor   78% neerslaat in het Midden-en Kleinb                  waarmee     425 directe
         banen    gemoeid zijn.    Dit  zijn vaak   innovatieve     bedrijven bijvoorbeeld     op Zernike Science Park.
         Deelconclusie
         De RIG    brengt  in alle  bedrijfsgroottes       een  goede investeringsimpuls tot stand.        Dit komt zowel in het
         MKB als in het     grootbedrijf    de economische structuur          en vitaliteit van de  regio   ten goede.
         Bijdrage        van    de RIG        aan      vergroening,           innovatie       en   acquisitie
         CO2 reductie
         Vanaf de RIG 2017       (na aanpassing       op basis   van  de Midterm     review)  worden    projecten mede
         beoordeeld op basis       van   CO2 emissiereductie.         Op basis  van  de door initiatiefnemers      aangeleverde
         gegevens schatten      we    de totale CO2 reductie op ruim 400 kton. Ter            vergelijking: de industrie in de
         provincie Groningen       stootte in 2017 circa 2.000 kton          aan  CO2 emissies uit’. Niet de hele reductie         van
         400 kton kan     aan  Groningen worden           toegerekend.     Voor  bijvoorbeeld   circulaire industrie    geldt  dat de
         CO2 winst vooral zit in het feit dat          productie   van   primaire grondstoffen elders      in Nederland of de
         wereld wordt      uitgespaard.
         Vergroening        van   de industrie
         De RIG    heeft, naast   investeringen,       innovatie   en  werkgelegenheid     ook  een  positieve rol gespeeld bij
         het verder vergroenen        van   het chemisch cluster         en het invullen  van  “gaten”   in dit cluster  voor
         groene    grondstoffen,     zo  blijkt uit deze evaluatie.
         Bijna 70%    van  de RIG subsidie      (€ 31    miljoen  van   de verstrekte € 46   miljoen)  is verstrekt   aan  bedrijven
         die  een   bijdrage leveren     aan  vergroening, circulaire productie        en  verduurzaming.      Dit heeft  geleid   tot
         investeringen    van  € 495    miljoen    in  vergroening wat      naar verwachting     683  arbeidsplaatsen oplevert
         in deze sector.
         Onderstaand      overzicht    geeft een    beeld    om  welke    investeringen het gaat.
         >
           Bron:  emissieregistratie.nl
                                                                                                                                     11
                                                                                                                                        0000000971
</pre>

====================================================================== Einde pagina 12 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 13 ======================================================================

<pre>15484750
                                  TOP
             Tranche       |~|
                               Projectnumme    ~
                                                                              Projectnaam                           hd     Investering  | ~
                                                                                                                                               Subsidie     |*|
                                                                                                                                                                Arbeidsplaatsen =
                                                 ChemCorm industries      -
                                                                            SRF   Hoogwaardige      alternatieve
               2014                RIGOO1        meststoffen                                                             £                   £        839.086
               2014                RIG0O2        PPG Industries Chemicals BY        -
                                                                                       Agilon                            £                   £      2.303.683
               2014                RIGO10        Syncom-syncom       move   foreward                                     £                   £        356.772
               2015                RIG020        ChemCom industries       -
                                                                            Glycamal                                     £                   £        996.800
               2017                RIG024        BioMCN    -
                                                             productie  van  bio-methanol met groene CO;                 £                   £        110.503
               2017                RIGOZ26       Syncom   -
                                                             Mudden 10                                                   £                   £        206.600
               2017                RIGOZ8        Avantium Chemicals B.V.        -
                                                                                  RIG Zambezi    Delfzijl                £                   £      1.774.000
               2017                RIGO29        Purified Metal Company        (PMC)    B.V.                             £                   £      7.500.000
               2018                RIGO41        Polyvation    -
                                                                 MFP 2018                                                £                   £        315.000
                                                 Chemcom-      Strategische samenwerking leveringszekerheid
               2018                RIGD42        Presswood                                                               £                   £        315.000
               2018                RIGO55        Chemcom      Uitbreiding Glycamal                                       £                   £        592.832
                                                 Van Merksteijn     International    -
                                                                                       Van  Merksteijn Green
               2018                RIGO56        Steelmil                                                                £                   £      7.500.000
               2018                RIGOS7        Gipsrec- Realisatie vestiging Gipsrec.nl        BY                      £                   £        312.660
               2019               RIG19004       Verda  -
                                                          Flagship Biorefinery Verda                                     £                   £      7.500.000
               2019               RIG19006       Syncom    -
                                                             Innovatiehub Chemie Zernike Campus                          £                   £        160.000
             TOTAAL                                                                                                      €  495.336.132,00 €    30.782.935,66         683
         Meer    specifiek wordt gekeken                  naar     de    bijdrage         van    de RIG      aan de transitie      naar     Groene
         Grondstoffen           en  Circulaire Economie. Dat ziet                       er   als  volgt    uit:
         Aandeel projecten             en   budgetten          Groene Grondstoffen
                                        Projectnaam                                      >
                                                                                                   Investering    ~
                                                                                                                            Subsidie        =
                                                                                                                                                Arbeidsplaatsen   ~
         ChemCom industries         -
                                      SRF  Hoogwaardige alternatieve
         meststoffen                                                                         th                        th          839.086
         PPG Industries Chemicals BV         -
                                               Agilon                                        th                        th        2.303.683
         Syncom-syncom         move   foreward                                               th                        th          356.772
         ChemCom industries         -
                                      Glycamal                                               oth                       oth         996.800
         BioMCN    -
                      productie   van  bio-methanol met groene CO;                           oth                       oth          110.503
         Syncom   -
                      Mudden 10                                                              th                        th          206.600
         Avantium Chemicals B.V.         -
                                           RIG Zambezi      Delfzijl                         th                        th        1.774.000
         Polyvation     -
                          MFP 2018                                                           fh                        fh          315.000
         Chemcom-       Strategische samenwerking leveringszekerheid
         Presswood                                                                                                                 315.000
         Chemcom       Uitbreiding Glycamal                                                                                        592.832
         Syncom     -
                      Innovatiehub Chemie Zernike Campus                                                                           160.000
                                                                                                      54.202.132,00    €      7.970.275,66             205
                                                                                                                                                                    12
                                                                                                                                                                            0000000972
</pre>

====================================================================== Einde pagina 13 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 14 ======================================================================

<pre>15484750
                             (RIG)
                             TOP)
         Aandeel      projecten en budgetten          Circulaire Economie
                                    Projectnaam                         [+]     Investering   |+      Subsidie    |~|   Arbeidsplaatsen| +
          Purified Metal Company    (PMC)   B.V.                            £                              7.500.000
         Van  Merksteijn International   -
                                           Van  Merksteijn  Green
          Stee lmil                                                         £                              7.500.000
          Gipsrec- Realisatie vestiging Gipsrec.nl  BV                      £                                312.660
         Verda   -
                   Flagship Biorefinery Verda                               £                              7.500.000
                                                                            €    441.134.000,00 €      22.812.660,00          478
         De   bijdrage    van  de RIG    regeling   in vergroening      en  circulaire economie in de regio is groot. 87%           van
         de totale investeringen in de RIG projecten a               EER                - is  gedaan   in deze sectoren.
         Deelconclusie
         De RIG levert      een  goede bijdrage       aan    investeringen    in vergroening      en circulaire projecten in de regio.
         Door het      expliciet  in de   regeling   op te    nemen   is de focus   van   de RIG   bijgesteld   naar  dergelijke
         investeringen.
         Invloed      van    de RIG op innovatie in de industrie
         Bij het opstellen      van  de RIG     regeling   is innovatief ondernemen in de industrie            een belangrijk
         uitgangspunt geweest.           Dit uit zich in de     beoordelingsindicatoren “aanwezigheid R&D faciliteit”,
         “Samenwerking          met  kennisinstellingen        in de regio”   en  “het aanbieden      van  scholings-en
         opleidingsplekken”.
         Uit deze evaluatie       blijkt dat    een  groot deel    van  het RIG    budget    en de daarmee      gepaard gaande
         investeringen “geland”          is bij  innovatieve     bedrijven, waarbij innovatief opgevat kan worden als
         industriéle demonstratieprojecten (bijv. Avantium Zambezi), first of a kind fabrieken (bijv. PMC)
         en/of onderzoekslaboratoria (bijv. Syncom). In cijfers zien we dat bijna €32 miljoen van de RIG
         subsidie gegaan is       naar   innovatieve     bedrijven    wat   geleid   heeft tot   een  investering    van         miljoen
         (zie  tabel op de     volgende pagina)
                                                                                                                                         i3
                                                                                                                                            0000000973
</pre>

====================================================================== Einde pagina 14 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 15 ======================================================================

<pre>15484750
                                TOP
                                              Projectnaam                                    -
                                                                                                     Investering     | ~
                                                                                                                                  Subsidie       -
          ChemCom industries             -
                                            SRF    Hoogwaardige        alternatieve
          meststoffen                                                                           €                           €             839.086
          Syncom-syncom          move       foreward                                            €                           €             356.772
          ChemCom industries             -
                                            Glycamal                                            €                           €             996.800
          BioMCN      -
                         productie   van      bio-methanol met groene CO,                       €                           €             110.503
          Syncom     -
                         Mudden 10                                                              3                           €             206.600
         Avantium Chemicals B.V.                -
                                                   RIG Zambezi       Delfzijl                   €                           €           1.774.000
          Purified Metal Company               (PMC)     B.V.                                   €                           €           7.500.000
          Polyvation       -
                             MFP 2018                                                           €                           €             315.000
          Chemcom         Uitbreiding Glycamal                                                  €                           €             592.832
         Van   Merksteijn       International         -
                                                        Van   Merksteijn      Green
          Steelmil                                                                              €                           €           7.500.000
          Polyganics       BV (Poyganics uitbreiding)
                                                -
                                                                                                €                           €           3.847.235
         Verda    -
                    Flagship Biorefinery Verda                                                  3                           €           7.500.000
          Syncom       -
                         Innovatiehub Chemie Zernike Campus                                     €                           €             160.000
                                                                                                €       492.009.133,48 €           31.698.827,30
         De rol     van      de RIG     regeling bij          nieuwe       bedrijfsvestigingen
         Een   belangrijk      doel  bij    de    openstelling van        de RIG was, naast het versterken          van   het bestaande
         chemisch        cluster, het aantrekken             van    nieuwe     bedrijvigheid   naar  het RIG   gebied. Hiermee wordt          de
         kracht    van     het industrieel cluster versterkt              en   het heeft sterke    uitstralingseffecten naar extra
         werkgelegenheid           in de toeleverende sfeer. De indicator daarvoor is de                     subsidie, investeringen        en
         werkgelegenheid           van     de vestigingsprojecten die vanuit de RIG zijn                gesubsidieerd.       Dit geeft  het
         volgende beeld te          zien:
                                     Projectnaam                                 hd    Investering   |=
                                                                                                             Subsidie    | ~|
                                                                                                                                 Arbeidsplaatsen =
         J. Wildeman      Storage & Logistics-vestiging                             £                               321.750
         Avantium Chemicals B.V.       -
                                           RIG Zambezi    Delfzijl                  £                             1.774.000
         Purified Metal Company       (PMC)      B.V.                               £€                            7.500.000
         Van  Merksteijn International       -
                                               Van   Merksteijn    Green
         Stee lmil                                                                  £                             7.500.000
         Gipsrec- Realisatie vestiging Gipsrec.nl         BV                        £                               312.660
         Verda  -
                  Flagship Biorefinery Verda                                        £                             7.500.000
         TOTAAL                                                                     €   451.307.675,00   €    24.908.410,00            511
                                                                                           79%                  55%                    65%
         Duidelijk      is dat de RIG       goed werkt bij het aantrekken              van  nieuwe     bedrijven naar de regio. 55% van de
         subsidie, 79%        van   de investeringen            en   65%   van   de nieuwe    werkgelegenheid zijn gerealiseerd door
                                                                                                                                                  14
                                                                                                                                                     0000000974
</pre>

====================================================================== Einde pagina 15 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 16 ======================================================================

<pre>15484750
                         (RIG)
                         TOP)
         nieuw  vestiging. Rekening houdend       met een  vermenigvuldigingsfactor van minimaal 2 indirecte fte’s
         per nieuwe directe    fte, heeft dit geresulteerd   in ten minste 1500 arbeidsplaatsen in de RIG regio.
         Een aantal  van  de vestigingsprojecten is, naast de RIG     regeling, mede mogelijk gemaakt door andere,
         vanuit de overheid    geinitieerde risicokapitaalverstrekkers zoals    EBG Groeifonds    (PMC, Wildeman,
         Gipsrec,), NOM    (PMC)   en Fonds Nieuwe Doen. De combinatie        van  subsidie met overige
         kapitaalverstrekkers speelt    hiermee   een rol in het aantrekken   van   investeringen.
         Deelconclusie
         De RIG heeft   een  positieve invloed  op het aantrekken     van nieuwe   bedrijvigheid  en werkgelegenheid
         naar  de regio. Met de RIG heeft de regio    een   sterke propositie  bij de acquisitie van nieuwe (groene)
         bedrijven, zeker   in combinatie met andere     regionale fondsen.
                                                                                                                    15
                                                                                                                       0000000975
</pre>

====================================================================== Einde pagina 16 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 17 ======================================================================

<pre>15484750
                            TOP
         Verdeling      subsidiabele kosten
         De RIG subsidieert verschillende kostensoorten:
              e
                   Grond, voortbrenging          en   overig
              e    Gebouwen
              e    Duurzame       bedrijfsuitrusting
         Na de MTR is     voortbrenging        als subsidiabele kostensoort uit de                    regeling gehaald.    Dit houdt in dat
         vanaf RIG 2017 deze kosten niet             meer       meegenomen              worden,     en op de eerste post alleen nog        grond
         gesubsidieerd wordt.
         De  verdeling   van   de subsidiabele kosten               over    de   gehonoreerde projecten          in de RIG tranches 2014-
         2018 is als   volgt.
                                                                                          Grond, voortbrenging                   Duurzame
         RIG                  Project-nr.          Projectnaam       + bedrijf            en overig            Gebouwen          bedrijfsuitrusting
                                                   PPG Industries Chemicals BV        -
                 2014                RIGOD02      Agilon
                 2014                RIGD10        Syncom-syncom         move
                                                                                fore ward
                 2015                RIG020        ChemCom industries         -
                                                                                Glycamal
                 2017                RIG025        Comkens      Vastgoed    BV
                 2017                RIGD26        Syncom    -
                                                               Mudden 10
                 2017                RIG028       Avantium Chemicals B.V.
                                                   Purified Metal Company         (PMC)
                 2017                RIGD29        B.V.
                 2017                RIGD33        Bytesnet    -
                                                                 Bytesnet Terra
                 2018                RIGD41        Polyvation     -
                                                                    MFP 2018
                                                   Che mcom-      Strategische
                                                   samenwerking
                 2018                RIGD42        leveringsze kerheid Presswood
                                                   Contitank
                 2018                RIGD49        uitbreidingsinvestering
                 2018                RIGO50       IPB   Logistics- Tankopslag
                 2018                RIGOD5S       Chemcom       Uitbreiding Glycamal
                                                   Gipsrec- Realisatie vestiging
                 2018                RIGOS7        Gipsrec.nl    BY
                 2018                RIGO59        Polyganics    BV
                Totaal                                                                                               26,81%            71,70%
         Opvallend is dat Grond slechts voor 1,49% meegenomen is als subsidiabele kosten. De kosten                                        van
         gebouwen bedragen 26,81%. Het merendeel van de investeringen en subsidie komt op DBU.
         Deelconclusie
         Binnen de RIG wordt bijna 75% van de investeringen besteedt aan duurzame bedrijfsuitrusting. Deze
         investeringen zijn duurzaam voor de lokale economie en werkgelegenheid vanwege bijvoorbeeld
         onderhoudscontracten            en  vervangingsinvesteringen.                  De resterende 25% gaat op         aan  de bouw      en
                                                                                                                                                   16
                                                                                                                                                      0000000976
</pre>

====================================================================== Einde pagina 17 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 18 ======================================================================

<pre>15484750
                             (RIG)
                             TOP)
         aanschaf     van   bedrijfspanden,       welke   investeringen minder duurzaam              te  noemen      zijn  voor  de
         regionale     economie. In      een   toekomstige      RIG   regeling    kan   nagedacht    worden     om een      deel  van  de
         subsidie   en   investeringen       in revolverend weg te zetten.
         Uitvoerbaarheid                  van     de RIG
         De RIG wordt       uitgevoerd      door het SNN. Het SNN beschikt              over een   ruime    ervaring    in
         subsidieverleningsprocessen             en over een     adequaat subsidiebeheersysteem.               Met    ingang    van  de RIG
         2019 is als    pilot gebruik gemaakt         van   het E-Loket    van    het SNN    om   het proces    van   subsidie    verlening
         te  optimaliseren. Belangrijk voordeel             is dat alle documentatie         digitaal kan worden aangeleverd door
         indieners    en   dat deze documentatie daarmee in één                  digitaal  dossier terecht komt. Deze           werkwijze    is
         zowel door indieners, als door de subsidiebehandelaars                      van   het SNN    en  de provincie      positief
         gewaardeerd.
         De   uitvoeringskosten       van    de RIG  bedragen      over   de   gehele looptijd 1,25 miljoen         euro.    Op het totaal
         van   te besteden subsidiemiddelen             van   52  miljoen   euro    is dat minder dan      2,5%   van   de kosten. De RIG
         is daarmee      een   kosten effectieve       regeling.
         In de midterm review komt al             naar voren     dat de administratieve lasten          voor   de aanvragers       van   de
         RIG-regeling beperkt zijn          in relatie tot de omvang        van   de   gelden.   Het is een   heldere     regeling,   met in
         het   algemeen passende          criteria  waarbij de betrokken partijen (provincie, EZ, SNN) zich constructief
         en   cooperatief opstellen        naar   de aanvragers. Ook wordt de             regeling  en   de  werkwijze      van  SNN   en
         provincie als transparant          en  duidelijk   ervaren.    In slechts    een  beperkt aantal gevallen         is sprake
         geweest     van   bezwaar     en   beroep procedures.        Tot dusverre hebben          Gedeputeerde        Staten in geen
         enkel   geval haar besluit hoeven          te herzien.
         De RIG is    een   first come     first serve’   regeling.   Deze   aanpak sluit het best        aan  bij de behoefte      van
         ondernemers met          investeringsplannen.         Als  een   project later ingediend wordt, kan sprake zijn              van
         overtekening       van  het beschikbare        budget.    In zo'n  geval wordt      een  project afgewezen          op grond    van
         plafondoverschrijding.         In de RIG 2017       en  2018    was    sprake   van   overtekening     van   het   subsidiebudget.
         Daarbij   is een   werkwijze gehanteerd           om    projecten     waarvoor     geen   budget    is in de wacht te laten
         staan. Door      afwijzingen    en intrekkingen van projecten             eerder in de    rij konden projecten         in later
         stadium toch in       behandeling worden genomen.
         Deze   werkwijze heeft echter belangrijke nadelen. Projecten                     staan   soms een     jaar of langer     in de
         wacht    voor ze    weten of    er   budget    komt. Het niet weten         waar men aan       toe is  geeft   onzekerheid      voor
         de aanvrager. De        inhoudelijke behandeling van aanvragen wordt pas gestart nadat er weer budget
         beschikbaar is      gekomen, terwijl het van sommige aanvragen al redelijk duidelijk is dat ze een
         afwijzing    moeten     krijgen.     Het ontvangen       van een   afwijzing     na  lange tijd wachten leidt tot frustratie
         bij aanvragers. Door        een   lange wachttijd      zijn de projectgegevens vaak al verouderd. Een                  update kost
         tijd  en leidt tot   langere behandelingstijden            en hogere uitvoeringskosten.
         Bij de uitvoering      van   RIG 2019 is    er  daarom     voor   gekozen      om  de  projecten minder lang in de wacht
         te laten staan      en eerder    over   te gaan tot     afwijzing   op   grond   van   budgetoverschrijding. Geadviseerd
         wordt deze      werkwijze     te  handhaven, ook al         ontstaat daarmee het risico          van  onder    uitputting omdat
         tijdens   de   beoordeling     kan    blijken  dat projecten die in       behandeling zijn      genomen niet kwalificeren
         voor   de RIG. Er    zijn andere maatregelen denkbaar               -
                                                                                bijvoorbeeld overcommittering            van   het
         beschikbare       budget   -
                                      om    dit risico te  ondervangen.
                                                                                                                                             iz
                                                                                                                                                0000000977
</pre>

====================================================================== Einde pagina 18 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 19 ======================================================================

<pre>15484750
                            (RIG)
                            TOP)
         Het   gebeurt regelmatig        dat  er   RIG aanvragen worden           ingediend    waarvan    de  projecten    nog
         onvoldoende       zijn  uitontwikkeld. Doordat deze            projecten    heel  lang  in de wacht staan worden         ze door
         de  tijd ingehaald     en  gaat de projectontwikkeling gewoon door. Wellicht is                  een   oorzaak hiervan dat de
         RIG slechts 1 of twee keer per           jaar  een  openstelling kent       en  het  budget vaak al     op de eerste   dag   van
         openstelling     wordt    overvraagd.      Dit leidt  voor   bedrijven    tot onzekerheid      en een   groot gevoel    van
         noodzaak      om een    aanvraag in te dienen. Het wordt              ervaren   als hun   ‘enige’ kans, mede omdat het
         vaak nog     onduidelijk    is wanneer er een        volgende openstelling komt.           De  onrijpheid   van  projecten    uit
         zich in moeizame,        langdurige trajecten        om   te komen tot financial close. Geadviseerd wordt             om    de
         voorwaarden       van   de  regeling    op dit punt    aan   te  scherpen.
         Deelconclusie
         De RIG is    goed   en  tegen lage kosten uitvoerbaar. De inzet van het E-Loket                  van  SNN heeft
         toegevoegde waarde           in termen     van   efficiency   en  dossiervorming,      zowel   voor  aanvragers als    voor   de
         behandelaars      van   SNN    en provincie. Wel       is een   aantal  verbeteringen denkbaar die          erop  gericht zijn
         de  behandeltijd     te verkorten      en  onrijpe projecten       in  een  vroeg stadium af te kunnen         wijzen.
         Conclusies           en     aanbevelingen
         CONCLUSIES
         De RIG is    een  goed werkend        instrument      gebleken     met   een  investeringsmultiplier       van  12,5 op elke
         euro   subsidie. De     belangstelling     vanuit de     doelgroepen      is groot  en  de  regeling   wordt als transparant
         en  toegankelijk beschouwd.
         Ruim 55%      van  de subsidie     en   79%   van   de  investeringen betreft       nieuwe    bedrijvigheid    voor  de  regio
         waarmee       de RIG haar nut als      acquisitie    instrument heeft bewezen. De            samenwerking       met andere
         regionale risicokapitaalverstrekkers             heeft  geleid   tot  gerichte investeringen      in de   regio.
         De  werkgelegenheidsimpuls            is met 783 verwachte directe            en  1500 indirecte banen groot. Dit leidt
         tot structurele     versterking    van    de economische structuur in de regio. Daarmee levert RIG ook                    een
         bijdrage    aan  leefbaarheid     en   vitaliteit  van   de  gehele provincie Groningen.
         De sector industriéle        dienstverlening      scoort zowel op het        multiplier effect als   op het aantal
         gecreéerde arbeidsplaatsen           ondermaats. De vraag kan             gesteld  worden of het effectief is      om   deze
         sector met de RIG te        blijven  bedienen.
         Naast de     werking    als acquisitie    instrument stimuleert de RIG het Midden-               en  Kleinbedrijf in  de   regio
         tot  investeringen     in innovatieve nieuwe          projecten.
         RIG   blijkt ook  een   instrument te       zijn dat investeringen       in innovatieve groene      en   circulaire projecten
         aanjaagt.    Meer dan 60%        van   de subsidie is besteed in deze sectoren, wat ruim 85%                 van  de
         investeringen teweeg heeft gebracht.               Door hier in de toekomst op te sturen            lijkt het  mogelijk   om een
         hoger percentage subsidie           en  investeringen      in deze sectoren te laten landen. Door deze             ontwikkeling
         levert de RIG     een   bijdrage   aan    CO2 reductie in de       regio.  De 400kTon die      jaarlijks bespaard    wordt in
         de RIG projecten       brengt    een  versnelling     aan   in het  pad   naar een   emissie loze industrie in 2050.
                                                                                                                                         18
                                                                                                                                            0000000978
</pre>

====================================================================== Einde pagina 19 =================================================================

<br><br>====================================================================== Pagina 20 ======================================================================

<pre>15484750
                          (RIG)
                          TOP)
         AANBEVELINGEN
         Op basis van   deze  analyse komen wij     tot de  volgende aanbevelingen:
                 Continueer de RIG als instrument         om   bedrijven  in groene, circulaire industrie     aan  te trekken
                 of  investeringen   in  vergroening bij   bestaande   bedrijven    te stimuleren. Dit leidt tot
                 economische      structuurversterking, vergroening en meer vitaliteit         in de   regio;
                 Richt   een nieuwe RIG     zo in dat alleen   investeringen die direct of indirect bijdragen       aan
                 vergroening of circulariteit     van  het industrieel cluster in   aanmerking komen        voor  subsidie;
                 Blijf met de RIG ook focus houden op het innovatieve Midden-               en  Kleinbedrijf;
                 Overweeg     om   de sector industriéle    dienstverlening    uit te sluiten in  een  eventuele nieuwe
                 RIG   regeling;
                 Onderzoek of     een   deel van  de RIG middelen revolverend ingezet kan worden naast de
                 subsidie   (vooral investeringen     in gebouwen lijken     op deze manier te      financieren);
                 Toets   aan  de voorkant strenger op economische haalbaarheid             van   de  businesscase,
                 doorlooptijd    van  de  investeringsplannen;
                 Onderzoek     mogelijkheden      om  de  behandeltijd   van  aanvragen te verkorten:
                o    Wijs projecten af zodra overschrijding        van budget zich aftekent;
                o    Overweeg daarbij      een  overcommittering     van   20-30%    van het beschikbare      budget om
                     risico's op onder    uitputting te  verlagen;
                o    Werk niet met tranches       maar   stel in een nieuwe RIG meteen het         volledige budget
                     beschikbaar.
                                                                                                                            19
                                                                                                                               0000000979
</pre>

====================================================================== Einde pagina 20 =================================================================

<br><br>